Сүлейменнің ерекше патшалық сұрауы

Шейх Абдуррахман әс-Сағдидің тәпсірі

Сонда ол: «Раббым! Мені кешіріп, менен кейін ешкімге нәсіп болмайтын патшалықты маған сыйла. Расында, Сен — аса Жомартсың», — деді. Алла оның дұғасын қабыл етіп, оны кешірді, патшалығын қайтарып берді әрі оған өзінен кейін ешкімге берілмеген патшалықты үстемелеп сыйлады.

Ол — жындарды оған бағындыруы еді: олар қалаған нәрсесін салып, теңізге сүңгіп, одан маржан мен әшекейлерді алып шығатын. Ал олардың қайсысы оған қарсы келсе, оны бұғауға салып, кісендеп қоятын.

Имам Ибн Кәсирдің тәпсірі

«Ол: “Раббым! Мені кешіріп, менен кейін ешкімге нәсіп болмайтын патшалықты маған сыйла. Расында, Сен — аса Жомартсың”, — деді» (Сад сүресі, 38:35). Кейбіреулер бұл сөздің мағынасы: «Менен кейін ешкімге жараспайтын», яғни тағынан лақтырылған бейнеге қатысты оқиғадағыдай, бұл патшалықты менен тартып алуға ешкімнің шамасы келмесін дегені деп түсіндірген.

Бұл өзінен кейінгі адамдарға мұндай патшалыққа ие болуға тыйым салуды білдірмейді. Ал дұрыс пікір бойынша, ол Алла Тағаладан өзінен кейінгі адамдардың ешқайсысында өзінікіндей патшалық болмайтын билік сұрады. Аяттың сыртқы мағынасы осыны көрсетеді және бұл жөнінде Алла Елшісінен (оған Алланың игілігі мен сәлемі болсын) бірнеше жолмен сахих хадистер жеткен.

Бұхари осы аяттың тәпсірінде былай деді: «Бізге Исхақ ибн Ибраһим жеткізді: бізге Рух пен Мұхаммед ибн Жағфар Шуғбадан, ол Мұхаммед ибн Зиядтан, ол Әбу Һурайрадан (Алла оған разы болсын), ол Пайғамбардан (оған Алланың игілігі мен сәлемі болсын) жеткізді: “Кеше түнде жындардың бір ифриті намазымды бұзу үшін маған тап берді — немесе осыған ұқсас сөз айтты. Алла оны маған ұстатып қойды. Мен оны мешіттің бағандарының біріне байлап қойсам, таңертең бәрің көрер едіңдер деп ойладым. Бірақ бауырым Сүлейменнің: «Раббым!

Мені кешіріп, менен кейін ешкімге нәсіп болмайтын патшалықты маған сыйла», — деген сөзін есіме түсірдім”». Рухтың риуаятында: «Сөйтіп, оны қор болған күйде кері қайтардым», — делінген. Мұны Мүслім мен ән-Нәсәи де Шуғбадан осы иснадпен риуаят еткен.

Мүслім өзінің «Сахихында» былай деді: «Бізге Мұхаммед ибн Сәләмә әл-Муради жеткізді: бізге Абдуллаһ ибн Уәһб жеткізді: Муғәуия ибн Салих маған Рабиға ибн Язидтен, ол Әбу Идрис әл-Хәуләниден, ол Әбу әд-Дардадан жеткізді: Алла Елшісі (оған Алланың игілігі мен сәлемі болсын) намазға тұрды. Біз оның: “Сенен Аллаға сыйынамын”, — дегенін естідік. Содан соң: “Саған Алланың лағынетін жаудырамын”, — деп үш рет айтты. Ол қолын бір нәрсені ұстағысы келгендей созды.

Намазын аяқтаған соң: “Уа, Алланың Елшісі! Намаз ішінде сіздің бұрын айтқаныңызды естімеген сөздеріңізді естідік әрі қолыңызды созғаныңызды көрдік”, — дедік. Ол: “Алланың дұшпаны Ібіліс қолындағы отты шоқты бетіме тастау үшін келді. Мен: «Сенен Аллаға сыйынамын» деп үш рет айттым.

Содан кейін: «Саған Алланың толық лағынетін жаудырамын», — дедім. Ол үш рет кейін шегінбеді. Сосын оны ұстап алмақ болдым. Бауырым Сүлейменнің дұғасы болмағанда, оны байлап қояр едім де, таңертең Мәдина балалары онымен ойнап жүрер еді”, — деді».

Имам Ахмад былай деді: «Бізге Әбу Ахмад жеткізді: бізге Майсара ибн Мағбад жеткізді: бізге Сүлейменнің қызметшісі Әбу Убайд жеткізді. Ол былай деді: “Ата ибн Язид әл-Ләйсидің намаз оқып тұрғанын көріп, алдынан өтпек болдым. Ол мені қайтарып, сосын: «Маған Әбу Сағид әл-Худри Алла Елшісінің (оған Алланың игілігі мен сәлемі болсын) таң намазын оқып тұрған кезде мен оның артында болғанымды айтты. Ол Құран оқығанда, оқуы шатасып кетті.

Намазын аяқтаған соң: “Егер мені Ібіліспен бірге көргендеріңде ғой! Мен оған қолымды созып, оны тұншықтыра бердім. Ақыры оның сілекейінің салқынын мына екі саусағымның — бас бармағым мен оған жалғас саусақтың — арасында сездім. Бауырым Сүлейменнің дұғасы болмағанда, ол мешіт бағандарының біріне байлаулы күйде таң атар еді де, Мәдина балалары онымен ойнап жүрер еді.

Сендерден кім құбыласы мен өз арасына біреудің өтуіне жол бермеуге шамасы келсе, солай етсін”, — деді», — деп жеткізді». Әбу Дәуіт осы хадистің: «Сендерден кім құбыласы мен өз арасына біреудің өтуіне жол бермеуге шамасы келсе, солай етсін», — деген бөлігін Ахмад ибн Әби Сурайжден, ол Әбу Ахмад әз-Зубайриден осы иснадпен риуаят еткен.

Имам Ахмад былай деді: «Бізге Муғәуия ибн Амр жеткізді: бізге Ибраһим ибн Мұхаммед әл-Фазари жеткізді: бізге әл-Аузағи жеткізді: Рабиға ибн Язид маған Абдуллаһ әд-Дәйламиден жеткізді. Ол былай деді: “Мен Таифте «әл-Уәһт» деп аталатын бауындағы Абдуллаһ ибн Амрға кірдім. Ол шарап ішеді деп айыпталған құрайыштық жігітпен қол ұстасып тұрған екен.

Мен оған: «Сенен мынадай хадис жетті: “Кім бір жұтым шарап ішсе, Алла Тағала оның тәубесін қырық таң бойы қабыл етпейді”; “Бақытсыз адам анасының құрсағында-ақ бақытсыз болады”; “Кім әл-Ақса мешітіне тек онда намаз оқу ниетімен келсе, күнәсінен анасы туған күндегідей болып шығады”», — дедім. Жігіт шараптың атын ести сала қолын Абдуллаһтың қолынан суырып алып, кетіп қалды. Абдуллаһ ибн Амр: «Ешкімге мен айтпаған сөзді маған телуге рұқсат етпеймін. Алла Елшісінің (оған Алланың игілігі мен сәлемі болсын): “Кім шараптан бір жұтым ішсе, қырық таң бойы оның намазы қабыл болмайды.

Егер тәубе етсе, Алла тәубесін қабыл етеді. Қайта ішсе, қырық таң бойы намазы қабыл болмайды. Тәубе етсе, Алла тәубесін қабыл етеді. Тағы ішсе...” — деп айтқанын естідім. Үшіншісінде ме, әлде төртіншісінде ме, білмеймін, — “тағы ішсе, Қиямет күні Алла оған хабалдың іріңді суын ішкізуге міндетті болады”, — деді.

Сондай-ақ Алла Елшісінің (оған Алланың игілігі мен сәлемі болсын): “Алла жаратылыстарын қараңғылықта жаратып, содан соң оларға Өз нұрынан шашты. Сол күні нұрынан үлес алған адам тура жол тапты, ал үлес алмаған адам адасты. Сондықтан мен: «Алланың біліміне сай қалам құрғады», — деймін”, — дегенін естідім. Сондай-ақ оның: “Сүлеймен Алладан үш нәрсе сұрады.

Алла оған екеуін берді, ал үшіншісін бізге берген шығар деп үміттенеміз. Ол Алла үкіміне сай келетін үкім сұрады — Алла оны берді. Өзінен кейін ешкімге нәсіп болмайтын патшалық сұрады — Алла оны берді. Ал осы мешітке тек намаз оқу ниетімен шыққан кез келген адамның күнәсінен анасы туған күндегідей болып шығуын сұрады.

Біз Алла Тағала осыны бізге берген деп үміттенеміз”, — дегенін де естідім». Осы хадистің соңғы бөлігін ән-Нәсәи мен Ибн Мәжаһ Абдуллаһ ибн Файруз әд-Дәйламиден, ол Абдуллаһ ибн Амрдан риуаят еткен. Онда Алла Елшісі (оған Алланың игілігі мен сәлемі болсын): «Сүлеймен әл-Ақса мешітін салғанда, Раббысынан үш нәрсе сұрады…», — деп айтқан.

Бұл хадис Рафиғ ибн Ғумайрдан да өзгеше иснадпен әрі мәтінмен риуаят етілген. Табарани былай деді: «Бізге Мұхаммед ибн әл-Хасан ибн Қутайба әл-Асқалани жеткізді: бізге Мұхаммед ибн Әйюб ибн Сувайд жеткізді: әкем маған Ибраһим ибн Әби Абладан, ол Әбу әз-Заһириядан, ол Рафиғ ибн Ғумайрдан жеткізді. Ол былай деді: “Мен Алла Елшісінің (оған Алланың игілігі мен сәлемі болсын): «Алла Тағала Дәуітке (оған Алланың сәлемі болсын): “Жер бетінде Мен үшін үй сал”, — деді. Дәуіт өзі үшін Алла бұйырған үйден бұрын үй салды.

Сонда Алла оған: “Уа, Дәуіт! Үйіңді Менің үйімнен бұрын тұрғыздың ба?” — деп уахи етті. Дәуіт: “Раббым, патшаның өзіне артықшылық беруі осылай болады”, — деді де, мешіт құрылысын бастады. Қабырғасын аяқтаған кезде ол үш рет құлап түсті.

Дәуіт мұны Алла Тағалаға айтып шағымданды. Алла: “Уа, Дәуіт! Сен Мен үшін үй салуға лайық емессің”, — деді. Дәуіт: “Раббым, неге?” — деп сұрады. Алла: “Қолдарыңнан төгілген қан үшін”, — деді. Дәуіт: “Раббым, ол Сенің жолыңда әрі Сенің ризалығың үшін төгілген жоқ па?” — деді.

Алла: “Иә, бірақ олар — Менің құлдарым, ал Мен оларға мейірімдімін”, — деді. Бұл Дәуітке ауыр тиді. Сонда Алла оған: “Қапаланба, оның құрылысын ұлың Сүлейменнің қолымен аяқтаймын”, — деп уахи етті. Дәуіт қайтыс болған соң, Сүлеймен оның құрылысын бастады.

Құрылысты аяқтаған кезде құрбандықтар шалып, мал сойды әрі Исраил ұрпақтарын жинады. Сонда Алла оған: “Үйімді салғаныңа қуанғаныңды көріп тұрмын. Менен сұра, саған беремін”, — деп уахи етті. Сүлеймен: “Үш нәрсе сұраймын: үкіміңе сай келетін үкім, менен кейін ешкімге нәсіп болмайтын патшалық және осы үйге тек намаз оқу ниетімен келген адам күнәсінен анасы туған күндегідей болып шығуын”, — деді», — дегенін естідім.

Алла Елшісі (оған Алланың игілігі мен сәлемі болсын): «Оның екеуі берілді, ал үшіншісі де берілген шығар деп үміттенемін», — деді”.

Имам Ахмад былай деді: «Бізге Абдус-Самад жеткізді: бізге Омар ибн Рашид әл-Ямами жеткізді: бізге Ияс ибн Сәләмә ибн әл-Әквағ әкесінен жеткізді. Ол: “Алла Елшісінің (оған Алланың игілігі мен сәлемі болсын) қандай да бір дұғасын естігенімде, оны міндетті түрде: «Субхана Раббиял-Ағләл-Алиййил-Уәһһаб» [«Ұлы әрі аса Жоғары Раббым, аса Жомартсың, Сен пәксің»] деп бастайтын”, — деді.

Әбу Убайд былай деді: «Бізге Әли ибн Сабит жеткізді: бізге Жағфар ибн Бурқан Салих ибн Мисмардан жеткізді. Ол былай деді: “Алланың пайғамбары Дәуіт қайтыс болғанда, Алла оның ұлы Сүлейменге (екеуіне де Алланың сәлемі болсын): «Қажетіңді Менен сұра», — деп уахи етті. Сүлеймен: «Әкемнің жүрегі Сенен қорыққандай жүрек беріп, оның жүрегі Сені сүйгендей жүрегімді де Сүйіспеншілігіңе бөле», — деді. Сонда Алла: «Мен құлыма уахи етіп, қажетіңді сұра дедім.

Ал ол жүрегінің Менен қорқуын және Мені сүюін сұрады. Оған міндетті түрде өзінен кейін ешкімге нәсіп болмайтын патшалық беремін», — деді. Бұл — оның сұраған қажеті еді”».

Әл-Бағауидің тәпсірі

«Ол: “Раббым! Мені кешіріп, менен кейін ешкімге нәсіп болмайтын патшалықты маған сыйла”, — деді». Муқатил мен Ибн Кайсан: «Менен кейін ешкімге берілмейтін патшалық», — деген. Ата ибн Әби Рабах: «Өмірімнің соңында патшалығымды тартып алып, оны басқа біреуге бермеуіңді сұрады; өйткені бұрын өмірімнің бір кезеңінде патшалығым менен алынған еді», — деп түсіндірген.

«Расында, Сен — аса Жомартсың». Ол мұны пайғамбарлығының белгісі, елшілігінің дәлелі әрі мұғжиза болуы үшін сұрады деп айтылған. Сондай-ақ Алла дұғасын қабыл етіп, патшалығын қайтарып берген әрі оны арттырғандықтан, тәубесінің қабыл болғанының белгісі болсын деп сұрады деген де пікір бар. Муқатил ибн Хайян: «Сүлейменнің патшалығы болған.

Бірақ “менен кейін ешкімге нәсіп болмайтын” деген сөзімен желді, құстарды және жындарды бағындыруды меңзеді. Бұған кейінгі аяттар дәлел», — деген.

Бізге Абдулуахид әл-Мәлихи хабарлады: бізге Ахмад ибн Абдуллаһ ән-Нуайми хабарлады: бізге Мұхаммед ибн Юсуф хабарлады: бізге Мұхаммед ибн Исмаил жеткізді: бізге Мұхаммед ибн Башшар жеткізді: бізге Мұхаммед ибн Жағфар жеткізді: бізге Шуғба Мұхаммед ибн Зиядтан, ол Әбу Һурайрадан, ол Пайғамбардан (оған Алланың игілігі мен сәлемі болсын) жеткізді. Ол: «Кеше түнде жындардың бір ифриті намазымды бұзу үшін маған тап берді. Алла оны маған ұстатып қойды. Мен оны ұстап алып, мешіт бағандарының біріне байламақ болдым, сонда бәрің оны көрер едіңдер.

Бірақ бауырым Сүлейменнің: “Раббым! Мені кешіріп, менен кейін ешкімге нәсіп болмайтын патшалықты маған сыйла”, — деген дұғасын есіме түсірдім. Сөйтіп, оны қор болған күйде кері қайтардым», — деді. Бұл хадисті Бұхари риуаят еткен.