Дуои Сулаймон барои бахшоиш ва мулк

Тафсири шайх Абдурраҳмон ас-Саъдӣ

Пас, Сулаймон (алайҳиссалом) гуфт: «Парвардигоро, маро биомурз ва ба ман мулке ато кун, ки пас аз ман насиби касе нашавад. Ба дурустӣ, Ту Бисёрбахшандаӣ». Аллоҳ дуои ӯро пазируфт, ӯро омурзид ва мулкашро ба ӯ бозгардонд; бар он мулке афзуд, ки пас аз ӯ насиби ҳеҷ кас нашуд: ҷинҳоро барои ӯ ром кард, то ҳар чӣ мехост бисозанд ва дар баҳр барояш ғаввосӣ карда, дурру ҷавоҳир берун оваранд. Ҳар кадом аз онҳо, ки фармонашро саркашӣ мекард, ӯро бо занҷирҳо ба ҳам мебаст ва маҳкам мекард.

Тафсири имом Ибни Касир

«Гуфт: «Парвардигоро, маро биомурз ва ба ман мулке ато кун, ки пас аз ман насиби касе нашавад. Ба дурустӣ, Ту Бисёрбахшандаӣ»» (Сод, 38:35). Баъзеҳо гуфтаанд, ки маънояш ин аст: «Пас аз ман насиби касе нашавад», яъне касе натавонад онро аз ман бигирад, ҳамон гуна ки дар воқеаи ҷасаде, ки бар тахти ӯ афканда шуд, рӯй дод. На ин ки ӯ хост, ки пас аз ӯ ҳеҷ яке аз мардум ба чунин мулке даст наёбад.

Аммо дидгоҳи саҳеҳ ин аст, ки ӯ аз Аллоҳи Таъоло мулке хост, ки ҳеҷ инсоне пас аз ӯ монанди онро надошта бошад. Ин маънои зоҳирии оят аст ва ҳадисҳои саҳеҳе, ки аз чанд роҳ аз Расули Аллоҳ (саллаллоҳу алайҳи ва саллам) ривоят шудаанд, низ бар ҳамин далолат мекунанд.

Бухорӣ ҳангоми тафсири ин оят гуфт: Исҳоқ ибни Иброҳим ба мо ҳадис гуфт; Равҳ ва Муҳаммад ибни Ҷаъфар аз Шуъба, аз Муҳаммад ибни Зиёд, аз Абу Ҳурайра (разияллоҳу анҳу), аз Паёмбар (саллаллоҳу алайҳи ва саллам) ба мо хабар доданд, ки фармуд: «Дишаб ифрите аз ҷинҳо худро ба ман расонд — ё сухане ба ин маъно гуфт — то намозамро барҳам занад. Аллоҳ маро бар ӯ тавоно гардонд. Хостам ӯро ба яке аз сутунҳои масҷид бибандам, то шумо ҳама субҳ ӯро бубинед, аммо сухани бародарам Сулаймонро ба ёд овардам: «Парвардигоро, маро биомурз ва ба ман мулке ато кун, ки пас аз ман насиби касе нашавад»».

Равҳ гуфт: «Пас, ӯро хору саргардон бозгардонд». Муслим ва Насоӣ низ инро аз Шуъба ба ҳамин тариқ ривоят кардаанд.

Муслим дар «Саҳиҳ»-и худ гуфт: Муҳаммад ибни Саламаи Муродӣ ба мо ҳадис гуфт; Абдуллоҳ ибни Ваҳб ба мо ҳадис гуфт; Муовия ибни Солеҳ аз Рабиъа ибни Язид ба ман ҳадис гуфт; ӯ аз Абӯ Идриси Хавлонӣ, аз Абӯдардо ривоят кард, ки гуфт: Расули Аллоҳ (саллаллоҳу алайҳи ва саллам) ба намоз хест. Мо шунидем, ки мегуфт: «Аз ту ба Аллоҳ паноҳ мебарам». Сипас гуфт: «Туро бо лаънати Аллоҳ лаънат мекунам» — се бор. Дасташро дароз кард, гӯё мехост чизеро бигирад.

Чун аз намоз фароғат ёфт, гуфтем: «Эй Расули Аллоҳ, дар намоз аз шумо суханоне шунидем, ки пеш аз ин нашунида будем ва дидем, ки дастатонро дароз кардед». Фармуд: «Душмани Аллоҳ, Иблис, бо шуълае аз оташ омад, то онро ба рӯям партояд. Се бор гуфтам: «Аз ту ба Аллоҳ паноҳ мебарам»; сипас гуфтам: «Туро бо лаънати комили Аллоҳ лаънат мекунам». Аммо ӯ се бор ақиб нанишаст.

Он гоҳ хостам ӯро бигирам. Қасам ба Аллоҳ, агар дуои бародарамон Сулаймон намебуд, ӯро мебастам ва субҳгоҳон кӯдакони аҳли Мадина бо ӯ бозӣ мекарданд».

Имом Аҳмад гуфт: Абӯ Аҳмад ба мо ҳадис гуфт; Майсара ибни Маъбад ба мо ҳадис гуфт; Абӯ Убайд, дарвозабони Сулаймон, ба мо ҳадис гуфт: Ато ибни Язиди Лайсиро дидам, ки рост истода намоз мехонд. Хостам аз пеши рӯяш гузарам, ӯ маро боздошт ва сипас гуфт: Абӯ Саиди Худрӣ ба ман ҳадис гуфт, ки Расули Аллоҳ (саллаллоҳу алайҳи ва саллам) намози бомдодро мехонд ва ӯ аз паси Паёмбар буд. Паёмбар қироат кард, вале қироат барояш душвору печида шуд. Чун аз намоз фароғат ёфт, фармуд: «Агар маро бо Иблис медидед!

Дастамро ба сӯи ӯ дароз кардам ва пайваста гулӯяшро мефишурдам, то сардии оби даҳонашро миёни ин ду ангуштам — ангушти калон ва ангушти паҳлуяш — ҳис кардам. Агар дуои бародарам Сулаймон намебуд, ӯро ба яке аз сутунҳои масҷид мебастанд ва кӯдакони Мадина бо ӯ бозӣ мекарданд. Пас, ҳар кадом аз шумо тавонад, ки нагузорад касе миёни ӯ ва қибла гузарад, чунин кунад». Абӯдовуд аз Аҳмад ибни Абӯ Сурайҷ, аз Абӯ Аҳмад, ҳамин бахши ҳадисро ривоят кардааст: «Ҳар кадом аз шумо тавонад, ки нагузорад касе миёни ӯ ва қибла гузарад, чунин кунад».

Имом Аҳмад гуфт: Муовия ибни Амр ба мо ҳадис гуфт; Иброҳим ибни Муҳаммади Фазорӣ ба мо ҳадис гуфт; Авзоъӣ ба мо ҳадис гуфт; Рабиъа ибни Язид аз Абдуллоҳ ибни Дайламӣ ба ман ҳадис гуфт. Ӯ гуфт: Ба назди Абдуллоҳ ибни Амр дар боғаш дар Тоиф, ки «ал-Ваҳт» ном дошт, даромадам. Ӯ бозуи ҷавоне аз Қурайшро гирифта буд, ки ба шаробнӯшӣ муттаҳам мешуд.

Гуфтам: «Ба ман аз ту ҳадисе расидааст, ки ҳар кас як ҷуръа шароб бинӯшад, Аллоҳ (азза ва ҷалла) чиҳил субҳ намозашро қабул намекунад; бадбахт касест, ки дар батни модараш бадбахт шуда бошад; ва ҳар кас ба Байтулмуқаддас ояд ва ӯро ҷуз намоз хондан дар он ҷо чизе наоварда бошад, аз гуноҳаш чунон берун мешавад, ки гӯё модараш ӯро нав зода бошад». Чун он ҷавон ёд шудани шаробро шунид, дасташро аз дасти ӯ кашид ва рафт. Абдуллоҳ ибни Амр гуфт: «Бар касе раво намедорам, ки аз номи ман чизе бигӯяд, ки ман нагуфтаам.

Аз Расули Аллоҳ (саллаллоҳу алайҳи ва саллам) шунидам, ки фармуд: «Ҳар кас ҷуръае аз шароб бинӯшад, намозаш чиҳил субҳ қабул намешавад. Агар тавба кунад, Аллоҳ тавбаашро мепазирад. Агар боз бинӯшад, намозаш чиҳил субҳ қабул намешавад. Агар тавба кунад, Аллоҳ тавбаашро мепазирад.

Агар боз баргардад...» — гуфт: намедонам, дар бори сеюм гуфт ё чорум — «агар боз баргардад, бар Аллоҳ ҳақ мешавад, ки дар рӯзи қиёмат аз «радғатул-хабол» ба ӯ бинӯшонад». Сипас гуфт: «Аз Расули Аллоҳ (саллаллоҳу алайҳи ва саллам) шунидам, ки фармуд: «Аллоҳ офаридагонашро дар торикӣ офарид, сипас аз нури Худ бар онҳо афканд. Пас, ҳар касе дар он рӯз насибе аз он нур гирифт, ҳидоят ёфт ва ҳар кас аз он маҳрум монд, гумроҳ шуд. Аз ҳамин рӯ мегӯям: қалам бар асоси дониши Аллоҳ (азза ва ҷалла) хушк шудааст».

Ва аз Расули Аллоҳ (саллаллоҳу алайҳи ва саллам) шунидам, ки фармуд: «Сулаймон аз Аллоҳи Таъоло се чиз хост. Дутои онро ба ӯ дод ва мо умедворем, ки савумӣ насиби мо шуда бошад. Аз Ӯ ҳукме хост, ки бо ҳукми Ӯ мувофиқ ояд ва онро ба ӯ дод; мулке хост, ки пас аз ӯ насиби касе нашавад ва онро ба ӯ дод; ва хост, ки ҳар кас аз хонааш берун ояд ва ҷуз намоз хондан дар ин масҷид мақсаде надошта бошад, аз гуноҳонаш чунон берун шавад, ки гӯё модараш ӯро нав зода бошад. Мо умедворем, ки Аллоҳи Таъоло онро ба мо додааст»».

Насоӣ ва Ибни Моҷа бахши охири ин ҳадисро аз чанд тариқ, аз Абдуллоҳ ибни Файрузи Дайламӣ, аз Абдуллоҳ ибни Амр ривоят кардаанд. Ӯ гуфт: Расули Аллоҳ (саллаллоҳу алайҳи ва саллам) фармуд: «Ҳангоме ки Сулаймон Байтулмуқаддасро бино мекард, аз Парвардигораш се хислат хост...» ва ҳадисро зикр кард.

Ин қисмати ҳадис аз Рофеъ ибни Умайр (разияллоҳу анҳу) низ бо санад ва матни нодир ривоят шудааст. Табаронӣ гуфт: Муҳаммад ибни Ҳасан ибни Қутайбаи Асқалонӣ ба мо ҳадис гуфт; Муҳаммад ибни Айюб ибни Сувайд ба мо ҳадис гуфт; падарам ба ман ҳадис гуфт; Иброҳим ибни Абӣ Абла ба мо ҳадис гуфт; ӯ аз Абӯзоҳирия, аз Рофеъ ибни Умайр ривоят кард, ки гуфт: Расули Аллоҳ (саллаллоҳу алайҳи ва саллам)-ро шунидам, ки мефармуд: «Аллоҳ (азза ва ҷалла) ба Довуд (алайҳиссалом) фармуд: «Барои Ман дар замин хонае бино кун». Довуд пеш аз хонае, ки ба ӯ фармуда шуда буд, барои худ хонае бино кард.

Пас, Аллоҳ ба ӯ ваҳй фиристод: «Эй Довуд, хонаи худро пеш аз хонаи Ман бино кардӣ?» Гуфт: «Эй Парвардигор, чунин ҳукм кардӣ, ки ҳар подшоҳе аввал барои худ чизеро махсус гардонад». Он гоҳ ба сохтани масҷид оғоз кард. Чун деворҳо ба анҷом расиданд, се бор фурӯ рехтанд.

Довуд инро ба Аллоҳ (азза ва ҷалла) шикоят кард. Аллоҳ фармуд: «Эй Довуд, ту салоҳияти сохтани хонае барои Манро надорӣ». Гуфт: «Эй Парвардигор, чаро?» Фармуд: «Ба сабаби хуне, ки ба дасти ту рехта шудааст». Довуд гуфт: «Эй Парвардигор, магар ин барои ҳавою муҳаббати Ту набуд?»

Фармуд: «Оре, вале онҳо бандагони Мананд ва Ман ба онҳо меҳрубонтарам». Ин сухан бар ӯ гарон омад. Пас, Аллоҳ ба ӯ ваҳй фиристод: «Ғамгин машав, сохтани онро ба дасти писарат Сулаймон анҷом хоҳам дод». Чун Довуд вафот кард, Сулаймон сохтани онро оғоз намуд.

Ҳангоме ки сохтмон тамом шуд, қурбониҳо пешкаш кард, чорво забҳ намуд ва банӣ-Исроилро ҷамъ овард. Аллоҳ ба ӯ ваҳй фиристод: «Шодии туро аз бинои Хонаи Ман мебинам. Аз Ман бихоҳ, то ба ту бидиҳам». Гуфт: «Аз Ту се хислат мехоҳам: ҳукме, ки бо ҳукми Ту мувофиқ ояд; мулке, ки пас аз ман насиби касе нашавад; ва ҳар кас ба ин хона ояд ва ҷуз намоз хондан дар он мақсади дигаре надошта бошад, аз гуноҳонаш чунон берун шавад, ки гӯё модараш ӯро нав зода бошад».

Расули Аллоҳ (саллаллоҳу алайҳи ва саллам) фармуд: «Дутои он ба ӯ дода шуд ва умедворам, ки савумӣ низ ба ӯ дода шуда бошад»».

Имом Аҳмад гуфт: Абдуссамад ба мо ҳадис гуфт; Умар ибни Рошиди Ямомӣ ба мо ҳадис гуфт; Иёс ибни Салама ибни Акваъ аз падараш ба мо ҳадис гуфт, ки ӯ гуфт: «Ҳеҷ дуое аз Расули Аллоҳ (саллаллоҳу алайҳи ва саллам) нашунидам, магар ин ки онро бо ин сухан оғоз мекард: «Субҳона Раббиял-Аъло, ал-Алийюл-Ваҳҳоб»».

Абӯ Убайд гуфт: Алӣ ибни Собит ба мо ҳадис гуфт; ӯ аз Ҷаъфар ибни Бурқон, аз Солеҳ ибни Мисмор ривоят кард, ки гуфт: Вақте паёмбари Аллоҳ Довуд вафот кард, Аллоҳ ба писараш Сулаймон (алайҳимассалом) ваҳй фиристод: «Ҳоҷататро аз Ман бихоҳ». Ӯ гуфт: «Аз Ту мехоҳам, ки диле насибам кунӣ, ки аз Ту битарсад, чунон ки дили падарам аз Ту метарсид; ва диламро дӯстдори Худ гардонӣ, чунон ки дили падарам Туро дӯст медошт». Аллоҳ фармуд: «Бандаи Ман аз Ман ҳоҷат хост; ҳоҷаташ ин буд, ки дилашро аз Ман тарсон ва дӯстдори Ман гардонам. Пас, ҳатман мулке ба ӯ мебахшам, ки пас аз ӯ насиби касе нашавад». Ин буд ҳоҷати ӯ.

Тафсири ал-Бағавӣ

«Гуфт: «Парвардигоро, маро биомурз ва ба ман мулке ато кун, ки пас аз ман насиби касе нашавад»». Муқотил ва Ибни Кайсон гуфтаанд: «Яъне, пас аз ман насиби касе нагардад». Ато ибни Абӣ Рабоҳ гуфтааст: «Мақсудаш ин буд: ба ман мулке ато кун, ки онро дар охири умрам аз ман нагирӣ ва ба каси дигар надиҳӣ, чунон ки пештар, дар як бахши умрам, онро аз ман гирифта будӣ».

«Ба дурустӣ, Ту Бисёрбахшандаӣ». Гуфтаанд, ки ӯ инро хост, то нишонае барои паёмбарӣ, далели расолат ва муъҷизаи ӯ бошад. Ҳамчунин гуфтаанд, ки инро нишонаи пазируфта шудани тавбааш хост, зеро Аллоҳ дуояшро иҷобат кард, мулкашро ба ӯ бозгардонд ва бар он афзуд. Муқотил ибни Ҳайён гуфтааст: Сулаймон мулк дошт, аммо бо гуфтани «пас аз ман насиби касе нашавад» ром шудани бодҳо, парандагон ва шайтонҳоро дар назар дошт; ояти баъдӣ бар ин далолат мекунад.

Абдулвоҳиди Малиҳӣ ба мо хабар дод; Аҳмад ибни Абдуллоҳи Нуъаймӣ ба мо хабар дод; Муҳаммад ибни Юсуф ба мо хабар дод; Муҳаммад ибни Исмоил ба мо ҳадис гуфт; Муҳаммад ибни Башшор ба мо ҳадис гуфт; Муҳаммад ибни Ҷаъфар ба мо ҳадис гуфт; Шуъба аз Муҳаммад ибни Зиёд, аз Абӯ Ҳурайра, аз Паёмбар (саллаллоҳу алайҳи ва саллам) ривоят кард, ки фармуд: «Ифрите аз ҷинҳо шаби гузашта худро ба ман расонд, то намозамро барҳам занад. Аллоҳ маро бар ӯ тавоно гардонд; ӯро гирифтам ва хостам ба яке аз сутунҳои масҷид бибандам, то ҳамаатон ӯро бубинед.

Аммо дуои бародарам Сулаймонро ба ёд овардам: «Парвардигоро, ба ман мулке ато кун, ки пас аз ман насиби касе нашавад». Пас, ӯро хору саргардон бозгардондам».