Ẹ̀bẹ̀ fún ìdáríjì àti ìjọba

Tafsīr ti Shaykh ʿAbdurraḥmān as-Saʿdī

Ó ní: “Olúwa mi, dárí jì mí, kí O sì fún mi ní ìjọba tí kò yẹ fún ẹnikẹ́ni lẹ́yìn mi. Dájúdájú, Ìwọ ni Olùfúnni ní ọ̀pọ̀lọpọ̀ ẹ̀bùn.” Allāh dáhùn ẹ̀bẹ̀ rẹ̀, ó sì dárí jì í; Ó dá ìjọba rẹ̀ padà fún un, Ó sì tún fi ìjọba kan kún un tí kò tíì sí fún ẹnikẹ́ni lẹ́yìn rẹ̀. Èyí ni pé Ó mú àwọn ṣáítánì wà lábẹ́ àṣẹ rẹ̀: wọ́n ń kọ́ ohun gbogbo tí ó fẹ́, wọ́n sì ń rì sínú òkun fún un láti mú àwọn péálì àti ohun ọ̀ṣọ́ jáde. Ẹnikẹ́ni nínú wọn tí ó ṣàìgbọràn sí i, ó dè é mọ́ ẹ̀wọ̀n, ó sì fi ìdè mú un ṣinṣin.

Tafsīr ti Imam Ibn Kathīr

“Ó ní: ‘Olúwa mi, dárí jì mí, kí O sì fún mi ní ìjọba tí kò yẹ fún ẹnikẹ́ni lẹ́yìn mi. Dájúdájú, Ìwọ ni Olùfúnni ní ọ̀pọ̀lọpọ̀ ẹ̀bùn.’” Àwọn kan sọ pé ìtumọ̀ rẹ̀ ni: “Kí ó má yẹ fún ẹnikẹ́ni lẹ́yìn mi,” ìyẹn ni pé, kí ó má ṣe bójú mu fún ẹnikẹ́ni láti gba ìjọba náà lọ́wọ́ mi, gẹ́gẹ́ bí ó ti ṣẹlẹ̀ nínú ọ̀ràn àwòrán ara tí a gbé sí orí ìtẹ́ rẹ̀. Kì í ṣe pé ó fẹ́ dí àwọn ènìyàn tí yóò wà lẹ́yìn rẹ̀ lọ́wọ́ rẹ̀.

Ṣùgbọ́n èrò tó tọ́ ni pé ó béèrè lọ́wọ́ Allāh Ọ̀gá-Ńlá fún ìjọba tí kò ní sí fún ẹnikẹ́ni nínú àwọn ènìyàn lẹ́yìn rẹ̀. Èyí ni ohun tí ọ̀rọ̀ àyọkà náà túmọ̀ sí ní kedere, àwọn hadith òtítọ́ tí a gbé wá ní ọ̀pọ̀ ọ̀nà láti ọ̀dọ̀ Òjíṣẹ́ Allāh sì fìdí rẹ̀ múlẹ̀.

Al-Bukhārī sọ nígbà tó ń ṣe àlàyé àyọkà yìí pé: Isḥāq ibn Ibrāhīm sọ fún wa pé: Rūḥ àti Muḥammad ibn Ja‘far ròyìn fún wa láti ọ̀dọ̀ Shu‘bah, láti ọ̀dọ̀ Muḥammad ibn Ziyād, láti ọ̀dọ̀ Abū Hurayrah (kí Allāh yọ̀ sí i), láti ọ̀dọ̀ Anabi (kí ìkẹ́ àti àlàáfíà Allāh máa bá a), ẹni tó sọ pé: “Dájúdájú, ẹ̀mí búburú kan lára àwọn jinni tú ara rẹ̀ sílẹ̀ kúrò lọ́wọ́ mi lánàá—tàbí ọ̀rọ̀ tó jọ èyí—kí ó lè dá àdúrà mi dúró. Allāh fún mi ní agbára lórí rẹ̀, mo sì fẹ́ dè é mọ́ ọ̀kan lára àwọn òpó mọ́sáláṣí títí di òwúrọ̀, kí gbogbo yín lè wá rí i.

Ṣùgbọ́n mo rántí ọ̀rọ̀ arákùnrin mi Sulaymān pé: ‘Olúwa mi, dárí jì mí, kí O sì fún mi ní ìjọba tí kò yẹ fún ẹnikẹ́ni lẹ́yìn mi.’” Rūḥ sọ pé: “Ó sì lé e lọ ní ìrẹ̀wẹ̀sì àti ìrẹ̀wẹ̀sì.” Muslim àti al-Nasā’ī náà gbà á láti ọ̀dọ̀ Shu‘bah pẹ̀lú ọ̀nà ìròyìn yìí.

Muslim sọ nínú Ṣaḥīḥ rẹ̀ pé: Muḥammad ibn Salamah al-Murādī sọ fún wa pé: ‘Abdullāh ibn Wahb sọ fún wa láti ọ̀dọ̀ Mu‘āwiyah ibn Ṣāliḥ, ẹni tó sọ fún mi láti ọ̀dọ̀ Rabī‘ah ibn Yazīd, láti ọ̀dọ̀ Abū Idrīs al-Khawlānī, láti ọ̀dọ̀ Abū al-Dardā’, ẹni tó sọ pé: Òjíṣẹ́ Allāh (kí ìkẹ́ àti àlàáfíà Allāh máa bá a) dìde láti ṣe àdúrà, a sì gbọ́ tí ó ń sọ pé: “Mo ń wá ààbò lọ́dọ̀ Allāh kúrò lọ́dọ̀ rẹ.” Ó tún sọ pé: “Mo fi ègún Allāh gégún ọ”—ìgbà mẹ́ta—ó sì na ọwọ́ rẹ̀ bí ẹni pé ó ń gbá ohun kan mú.

Nígbà tó parí àdúrà náà, a bi í pé: “Ìwọ Òjíṣẹ́ Allāh, a gbọ́ tí o sọ ohun kan nínú àdúrà tí a kò tíì gbọ́ tí o ń sọ rí, a sì rí i pé o na ọwọ́ rẹ̀. Kí ni ó ṣẹlẹ̀?” Ó dáhùn pé: “Ọ̀tá Allāh, Iblīs, mú iná tó ń jó bí ìràwọ̀ wá láti ju sí ojú mi. Mo sọ pé: ‘Mo ń wá ààbò lọ́dọ̀ Allāh kúrò lọ́dọ̀ rẹ’—ìgbà mẹ́ta—lẹ́yìn náà mo sọ pé: ‘Mo fi ègún Allāh pípé gégún ọ.’

Kò sì sún kúrò lẹ́yìn ìgbà mẹ́ta. Nígbà náà ni mo fẹ́ mú un. Ṣùgbọ́n, nípa Allāh, bí kì í bá ṣe ẹ̀bẹ̀ arákùnrin wa Sulaymān, ó ti máa di ẹni tí a dè, àwọn ọmọ kékeré àwọn ènìyàn Madinah yóò sì máa ṣeré pẹ̀lú rẹ̀.”

Imām Aḥmad sọ pé: Abū Aḥmad sọ fún wa pé: Maysarah ibn Ma‘bad sọ fún wa pé: Abū ‘Ubayd, olùtọ́jú ẹnu-ọ̀nà Sulaymān, sọ fún wa pé: Mo rí ‘Aṭā’ ibn Yazīd al-Laythī dúró tí ó ń ṣe àdúrà. Mo fẹ́ kọjá níwájú rẹ̀, ṣùgbọ́n ó dá mi dúró, ó sì sọ pé: “Abū Sa‘īd al-Khudrī sọ fún mi pé Òjíṣẹ́ Allāh (kí ìkẹ́ àti àlàáfíà Allāh máa bá a) dìde láti ṣe àdúrà òwúrọ̀, ó sì wà lẹ́yìn rẹ̀. Ó kà á, ṣùgbọ́n kíkà náà dà rú fún un. Nígbà tó parí àdúrà rẹ̀, ó sọ pé: ‘Ká ní ẹ̀yin rí mi nígbà tí mo bá Iblīs pàdé!

Mo na ọwọ́ mi, mo sì tẹ̀síwájú láti fún ún lọ́rùn títí tí mo fi mọ ìtútù itọ́ rẹ̀ láàárín àwọn ìka ọwọ́ mi méjèèjì—àmì àti èyí tó tẹ̀lé e. Bí kì í bá ṣe ẹ̀bẹ̀ arákùnrin mi Sulaymān, ó ti máa di ẹni tí a dè mọ́ ọ̀kan lára àwọn òpó mọ́sáláṣí, àwọn ọmọ kékeré àwọn ènìyàn Madinah yóò sì máa ṣeré pẹ̀lú rẹ̀. Nítorí náà, ẹnikẹ́ni nínú yín tó bá lè rí i pé kò sí ẹnikẹ́ni tó kọjá láàárín òun àti qiblah, kí ó ṣe bẹ́ẹ̀.’”

Abū Dāwūd ròyìn apá kan nínú hadith yìí pé: “Ẹnikẹ́ni nínú yín tó bá lè rí i pé kò sí ẹnikẹ́ni tó kọjá láàárín òun àti qiblah, kí ó ṣe bẹ́ẹ̀,” láti ọ̀dọ̀ Aḥmad ibn Abī Surayj, láti ọ̀dọ̀ Abū Aḥmad, pẹ̀lú ọ̀nà ìròyìn yìí.

Imām Aḥmad tún sọ pé: Mu‘āwiyah ibn ‘Amr ròyìn fún wa pé: Ibrāhīm ibn Muḥammad al-Fazārī ròyìn fún wa pé: al-Awzā‘ī ròyìn fún mi láti ọ̀dọ̀ Rabī‘ah ibn Yazīd, láti ọ̀dọ̀ ‘Abdullāh al-Daylamī, ẹni tó sọ pé: Mo wọlé bá ‘Abdullāh ibn ‘Amr ní ọgbà rẹ̀ kan ní al-Ṭā’if, tí wọ́n ń pè ní al-Wahṭ. Ó di ọwọ́ ọ̀dọ́mọkùnrin Quraysh kan mú, ẹni tí wọ́n ń fura sí pé ó ń mu ọtí.

Mo sọ pé: “Ìròyìn kan dé ọ̀dọ̀ mi láti ọ̀dọ̀ rẹ pé: ‘Ẹnikẹ́ni tó bá mu ọtí kan ṣoṣo, Allāh Ọ̀gá-Ńlá kò ní gba ìrònúpìwàdà rẹ̀ fún ogójì òwúrọ̀; pé ẹni tí ó pàdánù ni ẹni tí ó pàdánù láti inú ikùn ìyá rẹ̀; àti pé ẹni tó bá lọ sí Bayt al-Maqdis láìsí ohun mìíràn tó fà á ju àdúrà nínú rẹ̀, yóò jáde kúrò nínú ẹ̀ṣẹ̀ rẹ̀ bí ọjọ́ tí ìyá rẹ̀ bí i.’” Nígbà tí ọ̀dọ́mọkùnrin náà gbọ́ tí a mẹ́nuba ọtí, ó fà ọwọ́ rẹ̀ kúrò lọ́wọ́ rẹ̀, ó sì lọ. ‘Abdullāh ibn ‘Amr sọ pé: “Èmi kò fàyè gba ẹnikẹ́ni láti sọ nípa mi ohun tí n kò sọ.

Mo gbọ́ tí Òjíṣẹ́ Allāh (kí ìkẹ́ àti àlàáfíà Allāh máa bá a) sọ pé: ‘Ẹnikẹ́ni tó bá mu ọtí kan ṣoṣo, a kì yóò gba àdúrà rẹ̀ fún ogójì òwúrọ̀. Bí ó bá ronúpìwàdà, Allāh yóò gba ìrònúpìwàdà rẹ̀. Bí ó bá tún padà ṣe é, a kì yóò gba àdúrà rẹ̀ fún ogójì òwúrọ̀. Bí ó bá ronúpìwàdà, Allāh yóò gba ìrònúpìwàdà rẹ̀.

Bí ó bá tún padà ṣe é’—ó sọ pé: ‘Mi ò mọ̀ bóyá ó sọ pé ní ìgbà kẹta tàbí kẹrin’—‘bí ó bá tún padà ṣe é, ó di ẹ̀tọ́ lórí Allāh láti fún un ní omi láti inú Radghat al-Khabāl ní Ọjọ́ Àjíǹde.’” Ó tún sọ pé: “Mo gbọ́ tí Òjíṣẹ́ Allāh sọ pé: ‘Allāh dá àwọn ẹ̀dá Rẹ̀ sínú òkùnkùn, lẹ́yìn náà Ó da díẹ̀ lára ìmọ́lẹ̀ Rẹ̀ sórí wọn. Ẹni tí ìmọ́lẹ̀ Rẹ̀ bá dé bá ní ọjọ́ náà yóò rí ìtọ́sọ́nà; ẹni tí kò bá sì dé bá yóò ṣìnà. Nítorí náà ni mo ṣe sọ pé: “Kálámù ti gbẹ lórí ìmọ̀ Allāh Ọ̀gá-Ńlá.”’”

Ó tún sọ pé: “Mo gbọ́ tí Òjíṣẹ́ Allāh sọ pé: ‘Sulaymān béèrè ohun mẹ́ta lọ́wọ́ Allāh, Ó sì fún un ní méjì; a sì ní ìrètí pé Ó ti fún wa ní èkèta. Ó béèrè fún ìdájọ́ tó bá ìdájọ́ Allāh mu, Ó sì fún un ní i. Ó béèrè fún ìjọba tí kò yẹ fún ẹnikẹ́ni lẹ́yìn rẹ̀, Ó sì fún un ní i. Ó sì béèrè pé: “Ẹnikẹ́ni tó bá jáde kúrò ní ilé rẹ̀ láìní ohun mìíràn lọ́kàn ju àdúrà nínú mọ́sáláṣí yìí, kí ó jáde kúrò nínú ẹ̀ṣẹ̀ rẹ̀ bí ọjọ́ tí ìyá rẹ̀ bí i.”’ A ní ìrètí pé Allāh ti fún wa ní èyí.”

Al-Nasā’ī àti Ibn Mājah ròyìn apá ìkẹyìn yìí nínú hadith láti ọ̀pọ̀ ọ̀nà, láti ọ̀dọ̀ ‘Abdullāh ibn Fayrūz al-Daylamī, láti ọ̀dọ̀ ‘Abdullāh ibn ‘Amr, ẹni tó sọ pé Òjíṣẹ́ Allāh sọ pé: “Nígbà tí Sulaymān ń kọ Bayt al-Maqdis, ó béèrè nǹkan mẹ́ta lọ́wọ́ Olúwa rẹ̀ Ọ̀gá-Ńlá...” Ó sì mẹ́nuba ìtàn náà.

A tún ròyìn hadith yìí láti ọ̀dọ̀ Rāfi‘ ibn ‘Umayr (kí Allāh yọ̀ sí i), pẹ̀lú ọ̀nà ìròyìn àti ọ̀rọ̀ tí ó yàtọ̀. Al-Ṭabarānī sọ pé: Muḥammad ibn al-Ḥasan ibn Qutaybah al-‘Asqalānī sọ fún wa pé: Muḥammad ibn Ayyūb ibn Suwayd sọ fún mi pé: bàbá rẹ̀ sọ fún mi pé: Ibrāhīm ibn Abī ‘Ablah sọ fún wa láti ọ̀dọ̀ Abū al-Zāhiriyyah, láti ọ̀dọ̀ Rāfi‘ ibn ‘Umayr, ẹni tó sọ pé: Mo gbọ́ tí Òjíṣẹ́ Allāh sọ pé: “Allāh Ọ̀gá-Ńlá sọ fún Dāwūd (kí àlàáfíà máa bá a): ‘Kọ ilé fún Mi lórí ilẹ̀ ayé.’ Dāwūd sì kọ́ ilé tirẹ̀ kí ó tó kọ́ ilé tí a pàṣẹ fún un. Allāh sì fi ìhìnrere ránṣẹ́ sí i pé: ‘Dāwūd, o kọ́ ilé rẹ ṣáájú ilé Mi ni?’

Ó dáhùn pé: ‘Olúwa mi, bẹ́ẹ̀ ni ìwọ ti pinnu pé ẹni tó bá ní ìjọba yóò kọ́kọ́ yan ohun tó fẹ́ fún ara rẹ̀.’ Lẹ́yìn náà ni ó bẹ̀rẹ̀ sí í kọ́ mọ́sáláṣí náà. Nígbà tí ògiri rẹ̀ pé, ó wó lulẹ̀ ní ìgbà mẹ́ta. Ó fi ọ̀ràn náà hàn Allāh Ọ̀gá-Ńlá, ó sì sọ pé: ‘Olúwa mi, Dájúdájú, Iwọ kò yẹ kí o kọ́ ilé fún Mi.’

Ó bi í pé: ‘Kí ló dé, Olúwa mi?’ Ó dáhùn pé: ‘Nítorí ẹ̀jẹ̀ tí ọwọ́ rẹ̀ ti ta sílẹ̀.’ Ó ní: ‘Olúwa mi, ṣé èyí kò ṣẹlẹ̀ nítorí ìfẹ́ àti ìtẹ́lọ́rùn Rẹ?’ Ó dáhùn pé: ‘Bẹ́ẹ̀ ni, ṣùgbọ́n àwọn wọ̀nyí jẹ́ àwọn ẹrú Mi, Èmi sì ṣàánú wọn.’

Èyí sì kó ìbànújẹ́ bá a. Allāh fi ìhìnrere ránṣẹ́ sí i pé: ‘Má ṣe banújẹ́; Èmi yóò mú kí ọmọ rẹ Sulaymān kọ́ ọ.’ Nígbà tí Dāwūd kú, Sulaymān bẹ̀rẹ̀ sí í kọ́ ọ. Nígbà tí ó parí, ó mú àwọn ẹbọ wá, ó sì pa àwọn ẹran rúbọ; ó kó àwọn ọmọ Ísraẹli jọ.

Allāh sì fi ìhìnrere ránṣẹ́ sí i pé: ‘Mo rí bí inú rẹ̀ ṣe dùn sí kíkọ́ ilé Mi; béèrè lọ́wọ́ Mi, Èmi yóò sì fún ọ.’ Ó sọ pé: ‘Mo béèrè ohun mẹ́ta lọ́wọ́ Rẹ: ìdájọ́ tó bá ìdájọ́ Rẹ mu, ìjọba tí kò yẹ fún ẹnikẹ́ni lẹ́yìn mi, àti pé ẹni tó bá wá sí ilé yìí láìní ohun mìíràn lọ́kàn ju àdúrà nínú rẹ̀, kí ó jáde kúrò nínú ẹ̀ṣẹ̀ rẹ̀ bí ọjọ́ tí ìyá rẹ̀ bí i.’” Òjíṣẹ́ Allāh sọ pé: “A ti fún un ní méjì; mo sì ní ìrètí pé a ti fún un ní èkèta náà.”

Imām Aḥmad sọ pé: ‘Abd al-Ṣamad sọ fún wa pé: ‘Umar ibn Rāshid al-Yamāmī sọ fún wa pé: Iyās ibn Salamah ibn al-Akwa‘ ròyìn fún wa láti ọ̀dọ̀ bàbá rẹ̀, ẹni tó sọ pé: “Mi ò tíì gbọ́ tí Òjíṣẹ́ Allāh ṣe ẹ̀bẹ̀ kan láìbẹ̀rẹ̀ rẹ̀ pẹ̀lú: ‘Ọlá ni fún Olúwa mi, Ẹni Gíga Jùlọ, Ọ̀gá-Ńlá, Olùfúnni ní ọ̀pọ̀lọpọ̀ ẹ̀bùn.’”

Abū ‘Ubayd sọ pé: ‘Alī ibn Thābit sọ fún wa láti ọ̀dọ̀ Ja‘far ibn Burqān, láti ọ̀dọ̀ Ṣāliḥ ibn Mismār, ẹni tó sọ pé: Nígbà tí Anabi Allāh Dāwūd kú, Allāh fi ìhìnrere ránṣẹ́ sí ọmọ rẹ̀ Sulaymān (kí àlàáfíà máa bá àwọn méjèèjì) pé: “Béèrè ohun tí o nílò lọ́wọ́ Mi.” Ó sọ pé: “Mo béèrè pé kí O fún mi ní ọkàn tó bẹ̀rù Rẹ, bí ọkàn bàbá mi ti rí, kí O sì mú kí ọkàn mi nífẹ̀ẹ́ Rẹ, bí ọkàn bàbá mi ti nífẹ̀ẹ́ Rẹ.” Allāh sọ pé: “Mo ránṣẹ́ sí ẹrú Mi, mo sì béèrè ohun tí ó nílò lọ́wọ́ rẹ̀; ohun tó béèrè ni pé kí n mú kí ọkàn rẹ̀ bẹ̀rù Mi, kí n sì mú kí ọkàn rẹ̀ nífẹ̀ẹ́ Mi.

Nítorí náà, dájúdájú, Èmi yóò fún un ní ìjọba tí kò yẹ fún ẹnikẹ́ni lẹ́yìn rẹ̀.” Ohun tí ó nílò gan-an nìyẹn.

Tafsīr al-Baghawī

“Ó ní: ‘Olúwa mi, dárí jì mí, kí O sì fún mi ní ìjọba tí kò yẹ fún ẹnikẹ́ni lẹ́yìn mi.’” Muqātil àti Ibn Kaysān sọ pé: “Kí ó má ṣe sí fún ẹnikẹ́ni lẹ́yìn mi.” ‘Aṭā’ ibn Abī Rabāḥ sọ pé: Ó túmọ̀ sí pé: “Fún mi ní ìjọba kan tí O kò ní gba lọ́wọ́ mi ní òpin ayé mi kí O sì fún ẹlòmíràn, bí O ṣe gba á lọ́wọ́ mi ní ìgbà kan ṣáájú nínú ayé mi.”

“Dájúdájú, Ìwọ ni Olùfúnni ní ọ̀pọ̀lọpọ̀ ẹ̀bùn.” A sọ pé ó béèrè èyí kí ó lè jẹ́ àmì fún jíjẹ́ Anabi rẹ̀, ẹ̀rí iṣẹ́ ríránṣẹ́ rẹ̀, àti iṣẹ́ ìyanu. A tún sọ pé ó béèrè èyí kí ó lè jẹ́ àmì pé a ti gba ìrònúpìwàdà rẹ̀, nítorí Allāh dáhùn ẹ̀bẹ̀ rẹ̀, Ó dá ìjọba rẹ̀ padà fún un, Ó sì tún fi kún un. Muqātil ibn Ḥayyān sọ pé: Sulaymān ti ní ìjọba tẹ́lẹ̀, ṣùgbọ́n ohun tó fẹ́ sọ nípa ọ̀rọ̀ náà pé “kò yẹ fún ẹnikẹ́ni lẹ́yìn mi” ni kí a mú ẹ̀fúùfù, àwọn ẹyẹ àti àwọn ṣáítánì wà lábẹ́ àṣẹ rẹ̀, gẹ́gẹ́ bí ohun tó tẹ̀lé e ṣe fi hàn.

‘Abd al-Wāḥid al-Malīḥī sọ fún wa pé: Aḥmad ibn ‘Abdullāh al-Nu‘aymī sọ fún wa pé: Muḥammad ibn Yūsuf sọ fún wa pé: Muḥammad ibn Ismā‘īl sọ fún wa pé: Muḥammad ibn Bashshār sọ fún wa pé: Muḥammad ibn Ja‘far sọ fún wa pé: Shu‘bah sọ fún wa láti ọ̀dọ̀ Muḥammad ibn Ziyād, láti ọ̀dọ̀ Abū Hurayrah, láti ọ̀dọ̀ Anabi (kí ìkẹ́ àti àlàáfíà Allāh máa bá a), ẹni tó sọ pé: “Dájúdájú, ẹ̀mí búburú kan lára àwọn jinni tú ara rẹ̀ sílẹ̀ kúrò ní ìdè rẹ̀ lánàá kí ó lè dá àdúrà mi dúró. Allāh fún mi ní agbára lórí rẹ̀, mo sì mú un. Mo fẹ́ dè é mọ́ ọ̀kan lára àwọn òpó mọ́sáláṣí, kí gbogbo yín lè wò ó.

Ṣùgbọ́n mo rántí ẹ̀bẹ̀ arákùnrin mi Sulaymān pé: ‘Olúwa mi, fún mi ní ìjọba tí kò yẹ fún ẹnikẹ́ni lẹ́yìn mi.’ Mo sì lé e lọ ní ìrẹ̀wẹ̀sì àti ìrẹ̀wẹ̀sì.”