क्षमा र विशेष राज्यको दुआ

शेख अब्दुर्रहमान अस्-सादीको तफ्सिर

त्यसपछि उनले भनेः «हे मेरा पालनकर्ता! मलाई क्षमा गरिदिनुहोस् र मेरो पछि कसैलाई पनि उपयुक्त नहुने राज्य मलाई प्रदान गर्नुहोस्। निश्चय नै तपाईं नै अत्यन्त दानशील हुनुहुन्छ।» अल्लाहले उनको प्रार्थना स्वीकार गर्नुभयो, उनलाई क्षमा गर्नुभयो र उनको राज्य उनलाई फिर्ता दिनुभयो।

साथै, उनको पछि कसैले प्राप्त नगरेको राज्य पनि थपिदिनुभयो। त्यो राज्यमा जिन्नहरूमाथिको अधिकार थियोः उनीहरूले उनले चाहेका निर्माणकार्य गर्थे र समुद्रमा डुबुल्की लगाएर मोती तथा गहनाहरू निकाल्थे। उनीहरूमध्ये जसले उनको अवज्ञा गर्थे, उनलाई उनले साङ्लाले बाँधेर बेडीमा जकड्थे।

इमाम इब्न कसीरको तफ्सिर

«उनले भनेः हे मेरा पालनकर्ता! मलाई क्षमा गरिदिनुहोस् र मेरो पछि कसैलाई पनि उपयुक्त नहुने राज्य मलाई प्रदान गर्नुहोस्। निश्चय नै तपाईं नै अत्यन्त दानशील हुनुहुन्छ।» केही विद्वानले यसको अर्थ «मेरो पछि कसैलाई उपयुक्त नहोस्» अर्थात्, सिंहासनमा फ्याँकिएको शरीरको घटनामा जस्तै, कसैले मबाट त्यो राज्य खोस्न नसकोस् भन्ने हो; उनले आफू पछिका मानिसहरूलाई राज्य प्राप्त गर्नबाट रोक्न खोजेका होइनन् भनेका छन्।

तर सही मत यो हो कि उनले अल्लाहसँग मानवजातिमध्ये आफ्नो पछि कसैले पनि आफूजस्तो राज्य प्राप्त नगर्ने राज्य मागेका थिए। आयतको प्रसङ्गबाट यही कुरा स्पष्ट हुन्छ र रसूलुल्लाह (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) बाट विभिन्न सनदमार्फत आएका सही हदीसहरूले पनि यही कुरा पुष्टि गर्छन्।

यस आयतको तफ्सिरमा इमाम बुखारीले भनेः हामीलाई इस्हाक बिन इब्राहीमले बयान गर्नुभयो; उहाँलाई रूह र मुहम्मद बिन जाफरले शुबाबाट, उनले मुहम्मद बिन जियादबाट, उनले अबू हुरैराबाट (अल्लाह उहाँसँग प्रसन्न होऊन्), र उनले नबी (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) बाट बयान गर्नुभयो। उहाँले भन्नुभयोः «गए रात जिन्नहरूमध्ये एक इफ्रित ममाथि झम्टियो—वा यसैजस्तै कुनै शब्द भन्नुभयो—ताकि मेरो नमाज बिगारोस्। अल्लाहले मलाई उसमाथि नियन्त्रण दिनुभयो। मैले उसलाई मस्जिदका खम्बाहरूमध्ये एउटामा बाँध्ने विचार गरेँ, ताकि बिहान हुँदा तिमीहरू सबैले उसलाई देख्न सक।

तर मैले मेरा भाइ सुलेमानका यी शब्द सम्झेँः ‘हे मेरा पालनकर्ता! मलाई क्षमा गरिदिनुहोस् र मेरो पछि कसैलाई पनि उपयुक्त नहुने राज्य मलाई प्रदान गर्नुहोस्।’» रूहले भनेः «त्यसपछि उहाँले उसलाई धिक्कारिएको अवस्थामा फर्काइदिनुभयो।» यही हदीस शुबाको सनदबाट मुस्लिम र नसाईले पनि रिवायत गरेका छन्।

मुस्लिमले आफ्नो सहीहमा भनेः हामीलाई मुहम्मद बिन सलमा अल-मुरादीले बयान गर्नुभयो; उहाँलाई अब्दुल्लाह बिन वह्बले, उनलाई मुआविया बिन सालिहले, मलाई रबीआ बिन यजिदले, उनलाई अबू इद्रिस अल-खौलानीले, र उनलाई अबू दर्दाले बयान गर्नुभयो। उहाँले भन्नुभयोः रसूलुल्लाह (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) नमाज पढ्न उभिनुभयो। हामीले उहाँलाई «म तपाईंको विरुद्ध अल्लाहसँग शरण माग्छु» भन्नुभएको सुन्यौँ। त्यसपछि उहाँले भन्नुभयोः «म तपाईंलाई अल्लाहको श्राप दिन्छु»—तीनपटक—र कुनै वस्तु समात्न खोजेजस्तो गरी हात फैलाउनुभयो।

नमाज सकिएपछि हामीले भन्यौँः «हे अल्लाहका रसूल! तपाईंले नमाजमा यस्तो कुरा भन्नुभएको हामीले सुन्यौँ, जुन यसअघि तपाईंले भन्नुभएको सुनेका थिएनौँ, र तपाईंले हात पनि फैलाउनुभएको देख्यौँ?» उहाँले भन्नुभयोः «अल्लाहको शत्रु इब्लिस आगोको ज्वाला लिएर आयो, ताकि त्यसलाई मेरो अनुहारमा फ्याँकोस्। मैले तीनपटक ‘म तपाईंको विरुद्ध अल्लाहसँग शरण माग्छु’ भनेँ।

त्यसपछि मैले भनेँः ‘म तपाईंलाई अल्लाहको पूर्ण श्राप दिन्छु।’ ऊ तीनपटक पनि पछि हटेन। त्यसपछि मैले उसलाई समात्न चाहेँ। अल्लाहको कसम! हाम्रा भाइ सुलेमानको दुआ नभएको भए, बिहान हुँदा ऊ बाँधिएको हुन्थ्यो र मदीना निवासीहरूका बालबालिकाले ऊसँग खेल्थे।»

इमाम अहमदले भनेः हामीलाई अबू अहमदले बयान गर्नुभयो; उहाँलाई मैसरा बिन मअबदले, उनलाई सुलेमानका द्वारपाल अबू उबैदले। उनले भनेः मैले अता बिन यजिद अल-लैसीलाई उभिएर नमाज पढिरहेको देखेँ। म उहाँको अगाडिबाट जान खोज्दा उहाँले मलाई रोक्नुभयो। त्यसपछि भन्नुभयोः मलाई अबू सईद अल-खुद्रीले बयान गर्नुभयो कि रसूलुल्लाह (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) फज्रको नमाज पढ्न उभिनुभयो र अबू सईद उहाँको पछाडि हुनुहुन्थ्यो।

उहाँले कुरआन पढ्नुभयो, तर पाठमा अलमलिनुभयो। नमाज पूरा भएपछि उहाँले भन्नुभयोः «यदि तिमीहरूले मलाई र इब्लिसलाई देखेका भए! मैले हात बढाएँ र उसलाई घाँटी थिचिरहेँ, यहाँसम्म कि यी दुई औँलाहरू—बुढीऔँला र त्यसको छेउको औँला—बीचमा मैले उसको थुकको चिसोपन महसुस गरेँ। मेरा भाइ सुलेमानको दुआ नभएको भए, बिहान हुँदा ऊ मस्जिदका खम्बाहरूमध्ये एउटामा बाँधिएको हुन्थ्यो र मदीनाका बालबालिकाले ऊसँग खेल्थे।

तिमीहरूमध्ये जो कसैले आफू र किब्लाबीच कसैलाई आउन नदिई रोक्न सक्छ, उसले त्यसो गरोस्।» अबू दाऊदले अहमद बिन अबी सुरैजबाट, उनले अबू अहमद अल-जुबैरिबाट यही हदीसको «तिमीहरूमध्ये जो कसैले आफू र किब्लाबीच कसैलाई आउन नदिई रोक्न सक्छ, उसले त्यसो गरोस्» भन्ने अंश रिवायत गरेका छन्।

इमाम अहमदले भनेः हामीलाई मुआविया बिन अम्रले बयान गर्नुभयो; उहाँलाई इब्राहीम बिन मुहम्मद अल-फजारीले, उनलाई अल-अवजाईले, मलाई रबीआ बिन यजिदले, र उनलाई अब्दुल्लाह अद-दैलमीले बयान गर्नुभयो। उनले भनेः म ताइफमा अब्दुल्लाह बिन अम्रलाई भेट्न गएँ। उहाँ आफ्नो «अल-वहत» नामक बगैँचामा हुनुहुन्थ्यो र कुरैशका एक युवकसँग हात समातेर हिँडिरहनुभएको थियो। त्यो युवक मदिरा पिउने भनेर चिनिन्थ्यो।

मैले भनेँः «मैले तपाईंको बारेमा एउटा हदीस सुनेको छु—जो कसैले एक घुट्को मदिरा पिउँछ, अल्लाहले चालीस बिहानसम्म उसको तौबा स्वीकार गर्नुहुन्न; दुर्भाग्यशाली त्यो हो जो आफ्नी आमाको गर्भमै दुर्भाग्यशाली भएको हुन्छ; र जो व्यक्ति बैतुल-मक्दिसमा केवल त्यहाँ नमाज पढ्ने उद्देश्यले आउँछ, ऊ आफ्नी आमाले जन्माएको दिनजस्तै पापरहित भएर फर्कन्छ।» युवकले मदिराको कुरा सुनेपछि उहाँको हातबाट आफ्नो हात झिक्यो र त्यहाँबाट गयो। अब्दुल्लाह बिन अम्रले भन्नुभयोः «मैले नभनेको कुरा मेरो नाममा भन्न कसैलाई उचित छैन।

मैले रसूलुल्लाह (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) लाई भन्नुभएको सुनेँः ‘जसले मदिराको एक घुट्को पिउँछ, चालीस बिहानसम्म उसको नमाज स्वीकार हुँदैन। यदि उसले तौबा गर्‍यो भने अल्लाहले उसको तौबा स्वीकार गर्नुहुन्छ। फेरि पिएमा चालीस बिहानसम्म उसको नमाज स्वीकार हुँदैन; तौबा गरेमा अल्लाहले तौबा स्वीकार गर्नुहुन्छ। फेरि पिएमा’—तेस्रोपटक वा चौथोपटक, मलाई ठ्याक्कै थाहा छैन—‘यदि उसले फेरि पियो भने कियामतको दिन अल्लाहले उसलाई खबालको दुर्गन्धित पीप पिलाउनु न्यायोचित हुनेछ।’»

उहाँले भन्नुभयोः «मैले रसूलुल्लाह (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) लाई भन्नुभएको सुनेँः ‘अल्लाहले आफ्ना सृष्टिलाई अँध्यारोमा सृष्टि गर्नुभयो, त्यसपछि उनीहरूमाथि आफ्नो नूरबाट केही खन्याउनुभयो। त्यस दिन जसलाई उहाँको नूरको अंश प्राप्त भयो, ऊ सही मार्गमा लाग्यो; र जसलाई त्यो प्राप्त भएन, ऊ पथभ्रष्ट भयो। त्यसैले म भन्छु कि अल्लाहको ज्ञानअनुसार कलम सुकिसकेको छ।’» उहाँले फेरि भन्नुभयोः «मैले रसूलुल्लाह (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) लाई भन्नुभएको सुनेँः ‘सुलेमानले अल्लाहसँग तीनवटा कुरा मागेका थिए।

उहाँले दुईवटा दिनुभयो र तेस्रो पनि हामीलाई दिनुभएको हो भन्ने आशा गर्छौँ। उनले अल्लाहको निर्णयसँग मेल खाने निर्णय गर्ने क्षमता मागे, उहाँले त्यो दिनुभयो। उनले आफ्नो पछि कसैलाई पनि उपयुक्त नहुने राज्य मागे, उहाँले त्यो दिनुभयो। अनि जो व्यक्ति घरबाट निस्केर यस मस्जिदमा नमाज पढ्ने बाहेक अरू कुनै उद्देश्य राख्दैन, ऊ आफ्नी आमाले जन्माएको दिनजस्तै पापरहित भएर फर्कियोस् भनेर मागे।

अल्लाहले त्यो पनि हामीलाई दिनुभएको हो भन्ने हामी आशा गर्छौँ।’» यस हदीसको अन्तिम अंश नसाई र इब्न माजहले अब्दुल्लाह बिन फिरोज अद-दैलमीका विभिन्न सनदबाट, अब्दुल्लाह बिन अम्रबाट रिवायत गरेका छन्। उहाँले भन्नुभयोः रसूलुल्लाह (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) ले भन्नुभयोः «जब सुलेमानले बैतुल-मक्दिस निर्माण गरे, उहाँले आफ्ना पालनकर्तासँग तीनवटा विशेष कुरा मागे...» र उहाँले हदीस उल्लेख गर्नुभयो।

राफे बिन उमैर (अल्लाह उहाँसँग प्रसन्न होऊन्) बाट पनि यो हदीस असामान्य सनद र पाठसहित रिवायत गरिएको छ। तबरानीले भनेः हामीलाई मुहम्मद बिन अल-हसन बिन कुतैबा अल-अस्कलानीले बयान गर्नुभयो; उहाँलाई मुहम्मद बिन अय्यूब बिन सुफैदले, उनलाई उनका बुबाले, उनलाई इब्राहीम बिन अबी अब्लाले, उनलाई अबू जाहिरियाले, र उनलाई राफे बिन उमैरले बयान गर्नुभयो। उनले भनेः मैले रसूलुल्लाह (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) लाई भन्नुभएको सुनेँः «अल्लाहले दाऊद (अलैहिस्सलाम) लाई भन्नुभयोः ‘पृथ्वीमा मेरो लागि एउटा घर निर्माण गर।’ दाऊदले आदेश दिइएको घरभन्दा पहिले आफ्नै लागि घर बनाए।

त्यसपछि अल्लाहले उहाँलाई प्रकाशना गर्नुभयोः ‘हे दाऊद! के तपाईंले मेरो घरभन्दा पहिले आफ्नो घर बनाउनु भयो?’ उहाँले भन्नुभयोः ‘हे मेरा पालनकर्ता! राजाको परम्परा यस्तै हुन्छ—ऊ आफूलाई अरूभन्दा अघि राख्छ।’ त्यसपछि उहाँले मस्जिद निर्माण गर्न थाल्नुभयो।

जब पर्खाल पूरा भयो, त्यो तीनपटक भत्कियो। उहाँले अल्लाहसँग यसको गुनासो गर्नुभयो। अल्लाहले भन्नुभयोः ‘हे दाऊद! तपाईं मेरो लागि घर निर्माण गर्न योग्य हुनुहुन्न।’ उहाँले भन्नुभयोः ‘हे मेरा पालनकर्ता, किन?’ अल्लाहले भन्नुभयोः ‘तपाईंका हातबाट बगेको रगतका कारण।’

उहाँले भन्नुभयोः ‘हे मेरा पालनकर्ता! के त्यो तपाईंको मार्ग र तपाईंको प्रेमका लागि भएको थिएन?’ उहाँले भन्नुभयोः ‘हो, तर उनीहरू मेरा सेवक हुन् र म उनीहरूमाथि अत्यन्त दयालु छु।’ यसले उहाँलाई दुःखी बनायो। त्यसपछि अल्लाहले उहाँलाई प्रकाशना गर्नुभयोः ‘दुःखी नहुनुहोस्, म यसको निर्माण तपाईंका छोरा सुलेमानका हातबाट पूरा गराउनेछु।’

जब दाऊदको मृत्यु भयो, सुलेमानले निर्माणकार्य थाले। निर्माण पूरा भएपछि उहाँले बलिहरू चढाउनुभयो, पशुहरू काट्नुभयो र इस्राईलका सन्तानलाई भेला गर्नुभयो। तब अल्लाहले उहाँलाई प्रकाशना गर्नुभयोः ‘मेरो घरको निर्माणले तपाईं कति प्रसन्न हुनुहुन्छ भन्ने मैले देखेको छु। मसँग माग्नुहोस्, म तपाईंलाई दिनेछु।’

उहाँले भन्नुभयोः ‘म तपाईंसँग तीन कुरा माग्छु—तपाईंको निर्णयसँग मेल खाने निर्णय गर्ने क्षमता, मेरो पछि कसैलाई पनि उपयुक्त नहुने राज्य, र जो व्यक्ति यस घरमा केवल नमाज पढ्ने उद्देश्यले आउँछ, ऊ आफ्नी आमाले जन्माएको दिनजस्तै पापरहित भएर फर्कियोस्।’» रसूलुल्लाह (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) ले भन्नुभयोः «दुई कुरा त उहाँलाई दिइए, र तेस्रो पनि दिइएको हो भन्ने म आशा गर्छु।»

इमाम अहमदले भनेः हामीलाई अब्दुस्समदले बयान गर्नुभयो; उहाँलाई उमर बिन राशिद अल-यमामीले, उनलाई इयास बिन सलमा बिन अल-अक्वाले, र उनलाई उनका बुबाले बयान गर्नुभयो। उनले भनेः «मैले रसूलुल्लाह (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) लाई कुनै दुआ गर्नुभएको सुनेको छैन, जसको आरम्भ उहाँले ‘पवित्र हुनुहुन्छ मेरा सर्वोच्च, सर्वोत्कृष्ट र दानशील पालनकर्ता’ भन्ने शब्दबाट नगर्नुभएको होस्।» अबू उबैदले भनेः हामीलाई अली बिन साबितले बयान गर्नुभयो; उनलाई जाफर बिन बुरकानले, र उनलाई सालिह बिन मिसमारले बयान गरे। उनले भनेः जब अल्लाहका नबी दाऊदको मृत्यु भयो, अल्लाहले उनका छोरा सुलेमान (अलैहिमस्सलाम) लाई प्रकाशना गर्नुभयोः «मसँग आफ्नो आवश्यकता माग।»

उहाँले भन्नुभयोः «मेरो बुबाको जस्तै तपाईंसँग डराउने हृदय मलाई दिनुहोस् र मेरो बुबाको जस्तै तपाईंलाई प्रेम गर्ने हृदय मलाई दिनुहोस्।» अल्लाहले भन्नुभयोः «मैले आफ्नो सेवकलाई उसको आवश्यकता माग्न बोलाएँ, तर उसले आफ्नो हृदय मसँग डराउने बनाइदिन र मलाई प्रेम गर्ने बनाइदिन मात्र माग्यो। त्यसैले म उसलाई यस्तो राज्य प्रदान गर्नेछु, जुन उसको पछि कसैलाई पनि उपयुक्त हुने छैन।» यही नै उसको आवश्यकता थियो।

अल्-बगवीको तफ्सिर

«उनले भनेः हे मेरा पालनकर्ता! मलाई क्षमा गरिदिनुहोस् र मेरो पछि कसैलाई पनि उपयुक्त नहुने राज्य मलाई प्रदान गर्नुहोस्।» मुकातिल र इब्न कैसानले भनेः «अर्थात्, मेरो पछि कसैको नहोस्।» अता बिन अबी रबाहले भनेः यसको आशय यस्तो राज्य प्रदान गर्नुहोस्, जुन मेरो जीवनको अन्त्यतिर मबाट खोसेर अरू कसैलाई नदिइयोस्; जसरी मेरो जीवनको अघिल्लो समयमा मबाट खोसिएको थियो।

«निश्चय नै तपाईं नै अत्यन्त दानशील हुनुहुन्छ।» भनिएको छः उनले यो कुरा आफ्नो नुबुवतको निशानी, आफ्नो रिसालतको प्रमाण र चमत्कार होस् भनेर मागेका थिए। अर्को भनाइअनुसार, अल्लाहले उनको दुआ स्वीकार गर्नुभयो, उनको राज्य फिर्ता दिनुभयो र त्यसमा वृद्धि गर्नुभयो; यो उनको तौबा स्वीकार भएको प्रमाण होस् भनेर मागेका थिए। मुकातिल बिन हय्यानले भनेः सुलेमानसँग राज्य त थियो, तर «मेरो पछि कसैलाई पनि उपयुक्त नहुने» भन्नाले उनले हावा, चराचुरुङ्गी र शैतानहरूलाई आफ्नो अधीनमा गराइदिनुहोस् भन्ने चाहेका थिए। त्यसपछिका आयतहरूले यसको प्रमाण दिन्छन्।

हामीलाई अब्दुल वाहिद अल-मलीहीले बयान गर्नुभयो; उहाँलाई अहमद बिन अब्दुल्लाह अन-नुऐमीले, उहाँलाई मुहम्मद बिन युसुफले, उहाँलाई मुहम्मद बिन इस्माईलले, उहाँलाई मुहम्मद बिन बश्शारले, उहाँलाई मुहम्मद बिन जाफरले, उहाँलाई शुबाले, उनलाई मुहम्मद बिन जियादले, उनलाई अबू हुरैराले र उनलाई नबी (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) ले बयान गर्नुभयो। उहाँले भन्नुभयोः «गए रात जिन्नहरूमध्ये एक इफ्रित मेरो नमाज बिगार्न ममाथि झम्टियो। अल्लाहले मलाई उसमाथि नियन्त्रण दिनुभयो। मैले उसलाई समातेँ र मस्जिदका खम्बाहरूमध्ये एउटामा बाँध्ने विचार गरेँ, ताकि तिमीहरू सबैले उसलाई देख्न सक।

तर मैले मेरा भाइ सुलेमानको दुआ सम्झेँः ‘हे मेरा पालनकर्ता! मलाई यस्तो राज्य प्रदान गर्नुहोस्, जुन मेरो पछि कसैलाई पनि उपयुक्त नहोस्।’ त्यसपछि मैले उसलाई धिक्कारिएको अवस्थामा फर्काइदिएँ।»