Neman gafara da mulki na musamman

Tafsirin Shaikh Abdurrahman as-Sa'di

Sai ya ce: «Ya Ubangijina! Ka gafarta mini, kuma Ka ba ni mulkin da bai kamata wani ya samu a bayana ba. Lalle Kai ne Mai yawan kyauta.» Sai Allah Ya karɓi addu’arsa, Ya gafarta masa, Ya kuma dawo masa da mulkinsa. Bugu da ƙari, Ya ba shi wani mulki wanda ba wanda zai samu irinsa a bayansa: Ya hore masa aljanu, suna gina masa abin da ya so, kuma suna nutsewa a cikin teku domin su fitar masa da lu’ulu’u da kayan ado. Wanda ya saɓa masa daga cikinsu kuwa, sai ya ɗaure shi da sarƙoƙi, ya kuma kulle shi.

Tafsirin Imām Ibn Kathir

«Ya ce: “Ya Ubangijina! Ka gafarta mini, kuma Ka ba ni mulkin da bai kamata wani ya samu a bayana ba. Lalle Kai ne Mai yawan kyauta.”» Wasu sun ce ma’anar «bai kamata wani ya samu a bayana ba» ita ce: kada wani ya iya ƙwace shi daga gare ni, kamar yadda ya faru da jikin da aka jefa a kan kujerarsa; ba wai yana hana mutanen da za su zo bayansa samun mulki ba.

Amma ra’ayin da ya fi inganci shi ne, ya roƙi Allah Ya ba shi mulkin da babu wani mutum da zai samu irinsa a bayansa. Wannan shi ne abin da ayar take nunawa a fili, kuma hadisai ingantattu da aka ruwaito ta hanyoyi da dama daga Manzon Allah (صلى الله عليه وسلم) sun tabbatar da shi.

Al-Bukhari ya ce a tafsirin wannan aya: Ishaq ibn Ibrahim ya ba mu labari, ya ce: Ruh da Muhammad ibn Ja’far sun ba mu labari, daga Shu’bah, daga Muhammad ibn Ziyad, daga Abu Hurairah (رضي الله عنه), daga Annabi (صلى الله عليه وسلم), ya ce: «Wani ifrit daga cikin aljanu ya kuɓuce mini a daren jiya—ko wata magana makamanciyar haka—domin ya katse mini salla. Sai Allah Ya ba ni iko a kansa. Na yi niyyar in ɗaure shi a jikin wani ginshiƙi daga ginshiƙan masallaci har sai kun wayi gari, ku duka ku gan shi. Sai na tuna maganar ɗan’uwana Sulaimanu: “Ya Ubangijina!

Ka gafarta mini, kuma Ka ba ni mulkin da bai kamata wani ya samu a bayana ba.”» Ruh ya ce: «Sai ya mayar da shi abin wulakanci.» Muslim da al-Nasa’i ma sun ruwaito makamancin wannan daga Shu’bah.

Muslim ya ce a cikin Sahih ɗinsa: Muhammad ibn Salamah al-Muradi ya ba mu labari, Abdullah ibn Wahb ya ba mu labari, daga Mu’awiyah ibn Salih, Rabi’ah ibn Yazid ya ba ni labari, daga Abu Idris al-Khawlani, daga Abu al-Darda’, ya ce: Manzon Allah (صلى الله عليه وسلم) ya tashi yana salla, sai muka ji yana cewa: «Ina neman tsarin Allah daga gare ka.» Sannan ya ce: «Ina la’antarka da la’anar Allah» sau uku. Ya miƙa hannunsa kamar yana ƙoƙarin kama wani abu. Bayan ya gama salla, muka ce: «Ya Manzon Allah!

Mun ji kana faɗin wasu kalmomi a cikin salla waɗanda ba mu taɓa jin ka faɗa a baya ba, kuma mun ga ka miƙa hannunka.» Ya ce: «Maƙiyin Allah, Iblis, ya zo da harshen wuta domin ya jefa shi a fuskata. Sai na ce: “Ina neman tsarin Allah daga gare ka” sau uku. Sannan na ce: “Ina la’antarka da cikakkiyar la’anar Allah.”

Bai ja da baya ba har sau uku. Sai na yi niyyar kama shi. Na rantse da Allah, da ba don addu’ar ɗan’uwanmu Sulaimanu ba, da ya wayi gari a ɗaure, yaran mutanen Madina suna wasa da shi.»

Imam Ahmad ya ce: Abu Ahmad ya ba mu labari, Maisarah ibn Ma’bad ya ba mu labari, Abu Ubaid—ma’ajan Sulaimanu—ya ba mu labari, ya ce: Na ga Ata’ ibn Yazid al-Laythi yana tsaye yana salla. Sai na yi ƙoƙarin wucewa gabansa, amma ya dakatar da ni. Sannan ya ce: Abu Sa’id al-Khudri ya ba ni labari cewa Manzon Allah (صلى الله عليه وسلم) ya tashi yana sallar Asuba, shi kuma yana bayansa. Annabi ya karanta, sai karatun ya rikice masa.

Da ya gama sallarsa, ya ce: «Da kun ga ni tare da Iblis! Na miƙa hannuna, ina ta maƙure shi har na ji sanyin yawu nasa tsakanin waɗannan yatsuna biyu—babban yatsa da wanda yake biye da shi. Da ba don addu’ar ɗan’uwana Sulaimanu ba, da ya wayi gari a ɗaure a jikin wani ginshiƙi daga ginshiƙan masallaci, yaran Madina suna wasa da shi. Saboda haka, duk wanda zai iya kada wani abu ya shiga tsakaninsa da alƙibla, to ya yi haka.»

Abu Dawud ya ruwaito daga Ahmad ibn Abi Surayj, daga Abu Ahmad al-Zubayri, wannan ɓangaren: «Duk wanda zai iya kada wani abu ya shiga tsakaninsa da alƙibla, to ya yi haka.»

Imam Ahmad ya ce: Mu’awiyah ibn Amr ya ba mu labari, Ibrahim ibn Muhammad al-Fazari ya ba mu labari, al-Awza’i ya ba mu labari, Rabi’ah ibn Yazid ya ba ni labari, daga Abdullah al-Daylami, ya ce: Na shiga wurin Abdullah ibn Amr a wani lambunsa da ke Ta’if, mai suna al-Waht. Yana tafiya hannu da hannu da wani matashi daga Kuraishawa wanda ake zargi da shan giya.

Sai na ce: «An ba ni labarin wani hadisi da aka jingina maka cewa: “Duk wanda ya sha ƙwayar giya guda ɗaya, Allah Mai girma da ɗaukaka ba zai karɓi tubarsa ba har tsawon kwana arba’in; kuma azzalumin da ya azabtu shi ne wanda ya azabtu tun yana cikin mahaifiyarsa; kuma duk wanda ya ziyarci Baitul-Maqdis ba tare da wani dalili ba face yin salla a cikinta, zai fita daga zunubansa kamar ranar da mahaifiyarsa ta haife shi.”» Da matashin ya ji an ambaci giya, sai ya fizge hannunsa daga hannun Abdullah, ya tafi. Sai Abdullah ibn Amr ya ce: «Ba na halatta wa kowa ya jingina mini abin da ban faɗa ba.

Na ji Manzon Allah (صلى الله عليه وسلم) yana cewa: “Duk wanda ya sha ƙwayar giya guda ɗaya, ba za a karɓi sallarsa ba har tsawon kwana arba’in. Idan ya tuba, Allah zai karɓi tubarsa. Idan ya sake komawa, ba za a karɓi sallarsa ba har tsawon kwana arba’in. Idan ya tuba, Allah zai karɓi tubarsa.

Idan ya sake komawa—ban sani ba ko a karo na uku ko na huɗu—sai ya zama wajibi ga Allah Ya shayar da shi ruwan ‘radghat al-khabal’ a Ranar Alƙiyama.”» Ya ce kuma: «Na ji Manzon Allah (صلى الله عليه وسلم) yana cewa: “Allah Ya halicci halittunsa cikin duhu, sannan Ya zuba musu daga haskensa. Duk wanda haskenSa ya same shi a wannan rana, ya shiryu; wanda kuma bai same shi ba, ya ɓace. Saboda haka nake cewa alkalami ya riga ya bushe bisa ga sanin Allah Mai girma da ɗaukaka.”»

Na kuma ji Manzon Allah (صلى الله عليه وسلم) yana cewa: «Sulaimanu ya roƙi Allah abubuwa uku, sai Ya ba shi biyu, kuma muna fatan Ya ba mu na ukun. Ya roƙi hukuncin da zai dace da hukuncin Allah, sai Allah Ya ba shi. Ya roƙi mulkin da babu wanda zai samu irinsa a bayansa, sai Allah Ya ba shi. Ya kuma roƙi cewa duk mutumin da ya fita daga gidansa ba ya nufin komai face yin salla a wannan masallaci, ya fita daga zunubansa kamar ranar da mahaifiyarsa ta haife shi.

Muna fatan Allah Ya ba mu wannan ma.» Al-Nasa’i da Ibn Majah sun ruwaito ƙarshen wannan hadisi ta hanyoyi daban-daban daga Abdullah ibn Fayruz al-Daylami, daga Abdullah ibn Amr, cewa Manzon Allah (صلى الله عليه وسلم) ya ce: «Lokacin da Sulaimanu ya gina Baitul-Maqdis, ya roƙi Ubangijinsa Mai girma da ɗaukaka wasu abubuwa uku…» Sannan ya ambaci hadisin.

An kuma ruwaito hadisin daga Rafi’ ibn Umayr (رضي الله عنه), da isnadi da lafazi na musamman. Al-Tabarani ya ce: Muhammad ibn al-Hasan ibn Qutaybah al-Asqalani ya ba mu labari, Muhammad ibn Ayyub ibn Suwayd ya ba mu labari, mahaifinsa ya ba ni labari, Ibrahim ibn Abi Ablah ya ba mu labari, daga Abu al-Zahiriyyah, daga Rafi’ ibn Umayr, ya ce: Na ji Manzon Allah (صلى الله عليه وسلم) yana cewa: «Allah Mai girma da ɗaukaka Ya ce wa Dawuda (عليه السلام): “Ka gina mini gida a doron ƙasa.” Sai Dawuda ya gina wa kansa gida kafin ginin da aka umarce shi da shi. Sai Allah Ya yi masa wahayi: “Ya Dawuda!

Ka fara gina gidanka kafin gidana?” Ya ce: “Ya Ubangiji! Haka al’amarin mulki yake: mai mulki yakan fara fifita kansa.” Sannan ya fara gina masallaci. Da ginin katangar ya kammala, sai ta rushe har sau uku. Dawuda ya kai ƙarar hakan ga Allah Mai girma da ɗaukaka, ya ce: “Ya Ubangiji!

Kai ne ka ce in gina maka gida.” Allah Ya ce: “Ya Dawuda! Ba ka cancanci gina mini gida ba.” Ya ce: “Me ya sa, ya Ubangiji?” Ya ce: “Saboda zubar da jinin da hannayenka suka yi.” Ya ce: “Ya Ubangiji! Ashe ba don yardarka da sonka aka yi hakan ba?”

Allah Ya ce: “E, amma su bayina ne, kuma Ni Mai jinƙai ne a gare su.” Wannan ya ba shi baƙin ciki. Sai Allah Ya yi masa wahayi: “Kada ka yi baƙin ciki. Zan sa ɗanka Sulaimanu ya kammala gininsa.” Da Dawuda ya rasu, Sulaimanu ya fara ginin.

Da ya kammala, sai ya yi hadayu da yanka dabbobi, ya tattara Isra’ilawa. Sai Allah Ya yi masa wahayi: “Na ga farin cikinka saboda gina gidana, saboda haka ka roƙe Ni, zan ba ka.” Ya ce: “Ina roƙonka halaye uku: hukuncin da ya dace da hukuncinka, mulkin da babu wanda zai samu irinsa a bayana, da kuma cewa duk wanda ya zo wannan gida ba ya nufin komai face yin salla a cikinsa, ya fita daga zunubansa kamar ranar da mahaifiyarsa ta haife shi.”» Manzon Allah (صلى الله عليه وسلم) ya ce: «Amma biyun farko, an ba shi su; ina fatan an ba shi na ukun ma.»

Imam Ahmad ya ce: Abd al-Samad ya ba mu labari, Umar ibn Rashid al-Yamami ya ba mu labari, Iyas ibn Salamah ibn al-Akwa’ ya ba mu labari, daga mahaifinsa, ya ce: Ban taɓa jin Manzon Allah (صلى الله عليه وسلم) yana yin wata addu’a ba face ya fara ta da: «Tsarki ya tabbata ga Ubangijina Maɗaukaki, Mafi ɗaukaka, Mai yawan kyauta.»

Abu Ubaid ya ce: Ali ibn Thabit ya ba mu labari, daga Ja’far ibn Burqan, daga Salih ibn Mismar, ya ce: Lokacin da Annabin Allah Dawuda ya rasu, Allah Ya yi wa ɗansa Sulaimanu wahayi, su biyun tsira da amincin Allah su tabbata a gare su: «Ka roƙe Ni abin da kake buƙata.» Ya ce: «Ina roƙonka Ka sanya zuciyata ta ji tsoronka kamar yadda zuciyar mahaifina take ji, kuma Ka sanya zuciyata ta ƙaunace Ka kamar yadda zuciyar mahaifina take ƙaunarka.» Sai Allah Ya ce: «Na aika zuwa ga bawana, ya roƙe Ni bukatarsa, bukatarsa kuwa ita ce in sanya zuciyarsa ta ji tsorona, kuma in sanya zuciyarsa ta ƙaunace Ni.

Lalle kuwa zan ba shi mulkin da babu wanda zai samu irinsa a bayansa.» Wannan ita ce bukatarsa.

Tafsirin al-Baghawi

«Ya ce: “Ya Ubangijina! Ka gafarta mini, kuma Ka ba ni mulkin da bai kamata wani ya samu a bayana ba.”» Muqatil da Ibn Kaysan sun ce: Ma’anarsa ita ce, babu wanda zai same shi a bayana. Ata’ ibn Abi Rabah ya ce: Yana nufin: «Ka ba ni mulkin da ba za Ka ƙwace mini ba a ƙarshen rayuwata, Ka ba wani dabam, kamar yadda Ka ƙwace shi daga gare ni a wani lokaci a rayuwata.»

«Lalle Kai ne Mai yawan kyauta.» An ce: Ya roƙi hakan domin ya zama wata aya ta annabci, hujja a kan saƙonsa da mu’ujiza. An kuma ce: Ya roƙi hakan domin ya zama alamar karɓar tubarsa, tun da Allah Ya karɓi addu’arsa, Ya mayar masa da mulkinsa, Ya kuma ƙara masa a cikinsa. Muqatil ibn Hayyan ya ce: Sulaimanu yana da mulki, amma abin da ya nufa da faɗin «bai kamata wani ya samu a bayana ba» shi ne Allah Ya hore masa iska, tsuntsaye da aljanu, kamar yadda abin da ya biyo baya ya nuna.

Abd al-Wahid al-Malihi ya ba mu labari, Ahmad ibn Abdullah al-Nu’aymi ya ba mu labari, Muhammad ibn Yusuf ya ba mu labari, Muhammad ibn Isma’il ya ba mu labari, Muhammad ibn Bashshar ya ba mu labari, Muhammad ibn Ja’far ya ba mu labari, Shu’bah ya ba mu labari, daga Muhammad ibn Ziyad, daga Abu Hurairah, daga Annabi (صلى الله عليه وسلم), ya ce: «Wani ifrit daga cikin aljanu ya kuɓuce a daren jiya domin ya katse mini sallata. Sai Allah Ya ba ni iko a kansa, na kama shi, kuma na yi niyyar ɗaure shi a jikin wani ginshiƙi daga ginshiƙan masallaci, domin ku duka ku gan shi.

Sai na tuna addu’ar ɗan’uwana Sulaimanu: “Ya Ubangijina! Ka ba ni mulkin da bai kamata wani ya samu a bayana ba.” Sai na sake shi cikin ƙasƙanci.»