Msamaha na Ufalme wa Pekee

Tafsiri ya Qurani ya Sheikh Abdurrahman As-Sa’di

Basi akasema: “Mola wangu! Nisamehe na unipe ufalme usiostahiliwa na yeyote baada yangu. Hakika Wewe ndiye Mpaji wa daima.” Allah akamuitikia, akamsamehe na akamrejeshea ufalme wake. Akamzidishia ufalme ambao hakuna mtu baada yake aliyepata mfano wake: akawatiisha majini ili wamjengee alichotaka na wazame baharini kwa ajili yake, wakitoa lulu na mapambo. Na yule miongoni mwao aliyemwasi, alimfunga kwa pingu na kumtia minyororo.

Tafsiri ya Qurani ya Imamu Ibn Kathir

“Akasema: ‘Mola wangu! Nisamehe na unipe ufalme ambao hautakuwa wa yeyote baada yangu. Hakika Wewe ndiye Mpaji wa daima.’” Baadhi ya watu wamesema maana yake ni: “usiostahiliwa na yeyote baada yangu,” yaani, hakuna mtu anayepaswa kuninyang’anya, kama ilivyotokea kwa mwili uliotupwa juu ya kiti chake; si kwamba alitaka kuwazuia watu wa baada yake wasipate ufalme.

Lakini kauli iliyo sahihi ni kwamba alimwomba Allah ufalme ambao hakuna mwanadamu baada yake atakayekuwa na mfano wake. Hii ndiyo maana ya wazi ya muktadha wa aya, na imeungwa mkono na hadithi sahihi zilizopokewa kwa njia mbalimbali kutoka kwa Mtume wa Allah (صلى الله عليه وسلم).

Al-Bukhari, katika tafsiri ya aya hii, amesema: “Ishaq bin Ibrahim ametuhadithia, akasema: Ruh na Muhammad bin Ja‘far wametueleza kutoka kwa Shu‘bah, kutoka kwa Muhammad bin Ziyad, kutoka kwa Abu Hurayrah (رضي الله عنه), kutoka kwa Mtume (صلى الله عليه وسلم), kwamba alisema: ‘Kwa hakika, jini jitu miongoni mwa majini alijinasua usiku uliopita ili aniharibie swala yangu—au alisema maneno yanayokaribiana na hayo. Allah akaniwezesha kumshinda, nami nikataka kumfunga kwenye nguzo mojawapo ya nguzo za msikiti, ili asubuhi nyote mumtazame. Kisha nikakumbuka kauli ya ndugu yangu Sulaiman: “Mola wangu!

Nisamehe na unipe ufalme ambao hautakuwa wa yeyote baada yangu.”’ Ruh amesema: ‘Basi nikamrudisha akiwa amefedheheka na kufukuzwa.’” Muslim na al-Nasa’i pia wameipokea hadithi hii kutoka kwa Shu‘bah kwa njia hiyo.

Muslim amesema katika Sahih yake: “Muhammad bin Salamah al-Muradi ametuhadithia, ‘Abdullah bin Wahb akatuhadithia kutoka kwa Mu‘awiyah bin Salih, ambaye alisema: Rabi‘ah bin Yazid amenihadithia kutoka kwa Abu Idris al-Khawlani, kutoka kwa Abu al-Darda’, aliyesema: Mtume wa Allah (صلى الله عليه وسلم) alisimama kuswali, nasi tukamsikia akisema: “Najikinga kwa Allah dhidi yako.” Kisha akasema: “Nakulaani kwa laana ya Allah”—mara tatu—na akanyoosha mkono wake kana kwamba anashika kitu.

Alipomaliza swala, tukasema: ‘Ewe Mtume wa Allah, tumekusikia ukisema ndani ya swala jambo ambalo hatukuwahi kukusikia ukisema hapo awali, na tumekuona ukinyosha mkono wako.’ Akasema: ‘Adui wa Allah, Iblis, alikuja na mwali wa moto ili auweke usoni mwangu. Nikasema: “Najikinga kwa Allah dhidi yako”—mara tatu—kisha nikasema: “Nakulaani kwa laana kamili ya Allah.” Hakuchelewa kuondoka mara tatu.

Kisha nikataka kumkamata. Wallahi, lau si dua ya ndugu yetu Sulaiman, angekuwa amefungwa na asubuhi watoto wa watu wa Madina wakicheza naye.’”

Imam Ahmad amesema: “Abu Ahmad ametuhadithia, Maysarah bin Ma‘bad akatuhadithia, Abu ‘Ubayd, msaidizi wa Sulaiman, akatuhadithia: Nilimwona ‘Ata’ bin Yazid al-Laythi akisimama na kuswali. Nikataka kupita mbele yake, akanizuia, kisha akasema: Abu Sa‘id al-Khudri amenihadithia kwamba Mtume wa Allah (صلى الله عليه وسلم) alisimama kuswali swala ya alfajiri, naye Abu Sa‘id alikuwa nyuma yake. Mtume alisoma, kisha usomaji ukamchanganya. Alipomaliza swala, alisema: ‘Laiti mngeniona nilipokutana na Iblis!

Nilimnyooshea mkono wangu na kuendelea kumkaba mpaka nikahisi ubaridi wa mate yake kati ya vidole vyangu viwili hivi—gumba na kinacholifuata. Lau si dua ya ndugu yangu Sulaiman, angekuwa amefungwa kwenye nguzo mojawapo ya nguzo za msikiti, na watoto wa Madina wangekuwa wakicheza naye. Basi yeyote miongoni mwenu awezaye kuzuia mtu kupita kati yake na kibla chake, na afanye hivyo.’” Abu Dawud amepokea kutoka kwa Ahmad bin Abi Surayj, kutoka kwa Abu Ahmad al-Zubayri, sehemu hii ya hadithi: “Yeyote miongoni mwenu awezaye kuzuia mtu kupita kati yake na kibla chake, na afanye hivyo.”

Imam Ahmad amesema: “Mu‘awiyah bin ‘Amr ametuhadithia, Ibrahim bin Muhammad al-Fazari akatuhadithia, al-Awza‘i akatuhadithia, Rabi‘ah bin Yazid akanihadithia kutoka kwa ‘Abdullah al-Daylami, aliyesema: Nilimtembelea ‘Abdullah bin ‘Amr akiwa katika bustani yake huko Ta’if, inayoitwa al-Waht. Alikuwa ameegemezana na kijana wa Kikureshi aliyesemekana kunywa pombe.

Nikasema: ‘Nimesikia kutoka kwako hadithi kwamba: “Mtu akinywa funda moja la pombe, Allah عز وجل hatakubali toba yake kwa siku arobaini; na kwamba mtu mwenye bahati mbaya ni yule aliyekuwa na bahati mbaya tumboni mwa mama yake; na kwamba anayekwenda Bayt al-Maqdis, bila nia nyingine isipokuwa kuswali humo, hutoka katika dhambi zake kama siku aliyozaliwa na mama yake.”’ Kijana huyo aliposikia kutajwa kwa pombe, alijiondoa mkono wake kutoka mkononi mwa ‘Abdullah, kisha akaondoka. ‘Abdullah bin ‘Amr akasema: ‘Simruhusu yeyote kunihusisha na jambo nisilolisema.

Nimemsikia Mtume wa Allah (صلى الله عليه وسلم) akisema: “Anayekunywa funda moja la pombe, swala yake haitakubaliwa kwa siku arobaini. Akitubia, Allah humpokea toba yake. Akirudia, swala yake haitakubaliwa kwa siku arobaini; akitubia, Allah humpokea toba yake. Akirudia tena—simjui kama alisema mara ya tatu au ya nne—basi itakuwa haki kwa Allah kumnywesha siku ya Kiyama kutoka kwenye Radghat al-Khabal.”’

[Kinywaji cha watu wa Motoni kinachotokana na usaha wao.] ‘Na nimemsikia Mtume wa Allah (صلى الله عليه وسلم) akisema: “Allah aliumba viumbe vyake katika giza, kisha akawateremshia sehemu ya nuru Yake. Aliyepata sehemu ya nuru hiyo siku hiyo aliongozwa, na aliyeikosa alipotea. Kwa hiyo nasema: kalamu imekauka kwa kujua kwa Allah عز وجل.”

Na nimemsikia Mtume wa Allah (صلى الله عليه وسلم) akisema: “Sulaiman alimwomba Allah mambo matatu, akampa mawili, nasi tunatarajia kwamba la tatu litakuwa letu. Alimwomba hukumu inayolingana na hukumu Yake, akampa hilo; akamwomba ufalme ambao hautakuwa wa yeyote baada yake, akampa hilo; na akamwomba kwamba mwanamume yeyote anayetoka nyumbani kwake bila nia nyingine isipokuwa kuswali katika msikiti huu, atoke katika dhambi zake kama siku aliyozaliwa na mama yake. Nasi tunatarajia kwamba Allah عز وجل ametupa hilo.”’

Sehemu ya mwisho ya hadithi hii imepokewa pia na al-Nasa’i na Ibn Majah kwa njia mbalimbali kutoka kwa ‘Abdullah bin Fayruz al-Daylami, kutoka kwa ‘Abdullah bin ‘Amr, aliyesema: Mtume wa Allah (صلى الله عليه وسلم) alisema: “Sulaiman alipoujenga Bayt al-Maqdis, alimwomba Mola wake عز وجل mambo matatu…” kisha akaitaja hadithi.

Hadithi hii pia imepokewa kutoka kwa Rafi‘ bin ‘Umayr (رضي الله عنه), kwa isnadi na mpangilio wa maneno usio wa kawaida. Al-Tabarani amesema: “Muhammad bin al-Hasan bin Qutaybah al-‘Asqalani ametuhadithia, Muhammad bin Ayyub bin Suwayd akatuhadithia, baba yangu akanihadithia, Ibrahim bin Abi ‘Ablah akatuhadithia kutoka kwa Abu al-Zahiriyyah, kutoka kwa Rafi‘ bin ‘Umayr, aliyesema: Nilimsikia Mtume wa Allah (صلى الله عليه وسلم) akisema: ‘Allah عز وجل alimwambia Daud (عليه السلام): Nijengee nyumba duniani. Daud akajenga nyumba yake mwenyewe kabla ya ile nyumba aliyoamrishwa. Basi Allah akamfunulia: “Ewe Daud!

Umeweka nyumba yako kabla ya Nyumba Yangu?” Akasema: “Mola wangu, hivi ndivyo ilivyoamuliwa: mwenye mamlaka hujitanguliza.” Kisha akaanza kujenga msikiti. Ukuta ulipokamilika, ulianguka mara tatu. Akalalamika kuhusu hilo kwa Allah عز وجل, akasema: “Ewe Daud, hustahili kunijengea nyumba.”

Daud akasema: “Kwa nini, Mola wangu?” Akasema: “Kwa sababu ya damu iliyomwagika kwa mikono yako.” Daud akasema: “Ewe Mola wangu, je, hayo hayakuwa kwa ajili ya radhi na mapenzi Yako?” Akasema: “Ndiyo, lakini hao ni waja Wangu, nami nina huruma nao.”

Jambo hilo likamuhuzunisha Daud. Basi Allah akamfunulia: “Usihuzunike, kwani nitatekeleza ujenzi wake kwa mikono ya mwanao Sulaiman.” Daud alipofariki, Sulaiman alianza kuujenga. Ulipokamilika, alitoa sadaka za wanyama na kuchinja dhabihu, kisha akawakusanya Wana wa Israil.

Allah akamfunulia: “Nimeona furaha yako kwa kujengwa kwa Nyumba Yangu; basi niombe nami nitakupa.” Sulaiman akasema: “Nakuomba mambo matatu: hukumu inayolingana na hukumu Yako, ufalme ambao hautakuwa wa yeyote baada yangu, na kwamba atakayekuja kwenye Nyumba hii bila nia nyingine isipokuwa kuswali humo, atoke katika dhambi zake kama siku aliyozaliwa na mama yake.”’ Mtume wa Allah (صلى الله عليه وسلم) akasema: ‘Mambo mawili ameyapewa, nami ninatarajia kwamba amepata la tatu.’”

Imam Ahmad amesema: “Abd al-Samad ametuhadithia, ‘Umar bin Rashid al-Yamani akatuhadithia kutoka kwa Iyas bin Salamah bin al-Akwa‘, kutoka kwa baba yake, aliyesema: Sikumsikia Mtume wa Allah (صلى الله عليه وسلم) akiomba dua yoyote bila kuianza kwa kusema: ‘Subhana Rabbiyal-A‘lal-‘Aliyyil-Wahhab.’” [Ametakasika Mola wangu, Aliye juu kabisa, Aliye Mkuu, Mpaji wa daima.]

Abu ‘Ubayd amesema: “‘Ali bin Thabit ametuhadithia kutoka kwa Ja‘far bin Burqan, kutoka kwa Salih bin Mismar, aliyesema: Nabii wa Allah Daud alipofariki, Allah alimfunulia mwanawe Sulaiman (عليهما السلام): ‘Niombe haja yako.’ Sulaiman akasema: ‘Nakuomba unijalie moyo unaokukhofu kama moyo wa baba yangu, na moyo wangu ukupende kama moyo wa baba yangu.’ Allah akasema: ‘Nilimtuma mja Wangu, nikamuuliza haja yake; haja yake ikawa nimjalie moyo unaonikhofu na moyo unaonipenda. Basi bila shaka nitampa ufalme ambao hautakuwa wa yeyote baada yake.’ Hiyo ndiyo ilikuwa haja yake.”

Tafsiri ya Qurani ya Al-Baghawi

“Akasema: ‘Mola wangu! Nisamehe na unipe ufalme ambao hautakuwa wa yeyote baada yangu.’” Muqatil na Ibn Kaysan wamesema: “Usiwe wa yeyote baada yangu.” ‘Ata’ bin Abi Rabah amesema: Alimaanisha, “Nijaalie ufalme ambao hutanyang’anywa mwishoni mwa maisha yangu na kupewa mtu mwingine, kama ulivyoninyang’anya hapo awali katika maisha yangu.”

“Kwa hakika Wewe ndiye Mpaji wa daima.” Imesemwa kwamba aliomba hivyo ili uwe ishara ya unabii wake, dalili ya utume wake na muujiza. Pia imesemwa kwamba aliomba hivyo ili iwe alama ya kukubaliwa kwa toba yake, kwa kuwa Allah aliitikia dua yake, akamrejeshea ufalme wake na akauzidisha. Muqatil bin Hayyan amesema: Sulaiman alikuwa na ufalme, lakini aliposema, “usiostahiliwa na yeyote baada yangu,” alikusudia kutiishwa kwa upepo, ndege na mashetani, kama inavyoonyeshwa na yaliyotajwa baada ya aya hii.

‘Abd al-Wahid al-Malihi ametuhadithia, Ahmad bin ‘Abdullah al-Nu‘aymi akatuhadithia, Muhammad bin Yusuf akatuhadithia, Muhammad bin Isma‘il akatuhadithia, Muhammad bin Bashshar akatuhadithia, Muhammad bin Ja‘far akatuhadithia, Shu‘bah akatuhadithia kutoka kwa Muhammad bin Ziyad, kutoka kwa Abu Hurayrah, kutoka kwa Mtume (صلى الله عليه وسلم), aliyesema: “Kwa hakika, jini jitu miongoni mwa majini alijinasua usiku uliopita ili aniharibie swala yangu. Allah akaniwezesha kumshinda, nikamkamata na nikataka kumfunga kwenye nguzo mojawapo ya nguzo za msikiti, ili nyote mumtazame.

Kisha nikakumbuka dua ya ndugu yangu Sulaiman: ‘Mola wangu! Nijaalie ufalme ambao hautakuwa wa yeyote baada yangu.’ Basi nikamrudisha akiwa amefedheheka na kufukuzwa.”