Dua ya Malaika kwa Waumini

Tafsiri ya Qurani ya Sheikh Abdurrahman As-Sa’di

Na uwaepushe na maovu, yaani, matendo maovu na adhabu yake, kwa sababu humhuzunisha mwenye kuyatenda. Na yule unayemuepusha na maovu siku hiyo, yaani Siku ya Kiyama, basi hakika umemrehemu; kwa kuwa rehema Yako inaendelea kuwafikia waja, na hakuna kinachoizuia isipokuwa dhambi na maovu ya waja. Basi yule unayemuepusha na maovu, unamuwezesha kutenda mema na kupata malipo yake mema.

Na huko, yaani kuondolewa kwa jambo la kuogofya kwa kuepushwa na maovu, pamoja na kupatikana kwa jambo linalopendwa kupitia rehema, ndiko kufuzu kukubwa, ambako hakuna kufuzu kunakolingana nako, wala washindani hawashindanii kupata kilicho bora zaidi yake.

Dua hii ya malaika inadhihirisha ukamilifu wa maarifa yao kuhusu Mola wao, na kumuelekea Mwenyezi Mungu kwa majina Yake mazuri, ambayo Yeye anapenda waja Wake wamuombe kupitia hayo. Pia inaonyesha kwamba wanaomba kwa mambo yanayolingana na kile wanachomuomba Mwenyezi Mungu. Kwa kuwa dua yao inahusu kupatikana kwa rehema na kuondolewa kwa athari za matamanio ya kibinadamu, ambayo Mwenyezi Mungu anajua upungufu wake na jinsi yanavyoelekea kwenye maasi, pamoja na misingi na sababu nyinginezo ambazo Mwenyezi Mungu amezizunguka kwa elimu Yake, waliomba kwa kutaja sifa Zake za Mwingi wa rehema, Mjuzi.

Dua hii inajumuisha ukamilifu wa adabu yao kwa Mwenyezi Mungu Mtukufu: wanakiri kwamba Yeye ndiye Mola wao kwa ule uola Wake wa jumla na maalumu, na kwamba wao hawana mamlaka juu ya jambo lolote. Dua yao kwa Mola wao imetoka kwa viumbe ambao kwa asili ni wahitaji katika kila hali, wasioweza kujitetea mbele ya Mola wao kwa hali yoyote. Hakuna wanachokitegemea ila fadhila, ukarimu na ihsani ya Mwenyezi Mungu.

Pia inadhihirisha kuwa wanaafikiana kikamilifu na Mola wao kwa kupenda matendo Anayoyapenda—ibada wanazozitekeleza kwa juhudi za wapendanao—na kwa kuwapenda watu wanaompenda Mwenyezi Mungu miongoni mwa viumbe Wake, yaani waumini. Mwenyezi Mungu huwakeri viumbe wote wenye wajibu wa kidini isipokuwa waumini miongoni mwao. Kwa sababu malaika wanawapenda waumini, wanamuomba Mwenyezi Mungu na kujitahidi ili hali zao ziwe njema. Kumwombea mtu ni miongoni mwa dalili zilizo wazi zaidi za kumpenda, kwani mtu hamuombei isipokuwa anayempenda.

Maelezo ya Mwenyezi Mungu kuhusu dua yao, baada ya kauli Yake «na wanawaombea msamaha walioamini», yanaelekeza kwa njia ya busara ya kuitafakari Kitabu Chake. Mtafakari asitosheke na maana ya neno pekee; anapaswa kulitafakari neno hilo, na anapoielewa maana yake ipasavyo, atumie akili yake kuchunguza jambo hilo, njia zinazoliwezesha, mambo ambayo haliwezi kutimia bila hayo, na mambo ambayo linategemea. Kisha awe na yakini kwamba Mwenyezi Mungu amelikusudia, kama alivyo na yakini kuhusu maana mahsusi inayoonyeshwa na neno hilo.

Mambo mawili humfanya awe na yakini kwamba Mwenyezi Mungu amelikusudia: kwanza, kulijua na kuwa na yakini kwamba jambo hilo ni sehemu ya matokeo ya maana hiyo na linategemea maana hiyo; pili, kujua kwamba Mwenyezi Mungu anajua kila kitu na kwamba amewaamuru waja Wake watafakari na kufikiri juu ya Kitabu Chake. Mwenyezi Mungu anajua matokeo yanayohitajika na maana hizo. Yeye ndiye aliyetueleza kwamba Kitabu Chake ni mwongozo, nuru na ufafanuzi wa kila kitu, na kwamba ni maneno fasaha zaidi na yaliyo wazi zaidi. Kwa njia hii mja hupata elimu kuu na kheri nyingi, kulingana na alichomwezesha Mwenyezi Mungu.

Katika tafsiri yetu mna mengi ya aina hii ambayo Mwenyezi Mungu ametuneemesha nayo. Baadhi ya aya zinaweza kuwa na hoja yake iliyofichika kwa mtu asiyezitafakari kwa fikra sahihi. Tunamuomba Mwenyezi Mungu atufungulie hazina za rehema Zake, ili ziwe sababu ya kuwa bora kwa hali zetu na za Waislamu. Hatuna cha kutegemea ila ukarimu Wake na kuomba kupitia ihsani Yake, ambayo hatuachi kuipata kila wakati na katika kila dakika.

Tunamuomba kwa fadhila Yake atulinde na shari ya nafsi zetu, ambayo inazuia na kukwamisha kufikiwa na rehema Yake. Hakika Yeye ni Mkarimu, Mtoaji wa neema, ambaye ametujaalia sababu na matokeo yake.

Dua hii pia inaonyesha kwamba mwenzi wa mtu—mke au mume, mtoto au rafiki—hufaidika kwa kuwa pamoja na mwenzi wake, na uhusiano wao huwa sababu ya kupata kheri iliyo nje ya matendo yake na sababu zake. Hivyo ndivyo malaika walivyowaombea waumini na wale waliotenda mema miongoni mwa baba zao, wake zao na watoto wao. Inaweza pia kusemwa kwamba lazima wawe wema, kwa sababu Mwenyezi Mungu amesema: «na wale waliotenda mema». Basi jambo hilo huwa matokeo ya matendo yao. Na Mwenyezi Mungu ndiye Mjuzi zaidi.

Mwenyezi Mungu Mtukufu anaeleza ukamilifu wa upole Wake kwa waja Wake waumini, na sababu alizozijaalia kwa ajili ya furaha yao, ambazo ziko nje ya uwezo wao: malaika waliokaribishwa wanawaombea msamaha na kumuomba Mwenyezi Mungu awape yaliyo bora kwa dini yao na Akhera yao. Ndani ya maelezo hayo mna habari kuhusu heshima ya wanaobeba Arshi na walio karibu nayo, ukaribu wao kwa Mola wao, wingi wa ibada zao na jinsi wanavyowatakia wema waja wa Mwenyezi Mungu, kwa kuwa wanajua kwamba Mwenyezi Mungu anapenda jambo hilo kutoka kwao.

Mwenyezi Mungu amesema: «Wale wanaobeba Arshi», yaani Arshi ya Mwingi wa rehema, iliyo dari ya viumbe, kubwa na pana zaidi na yenye uzuri zaidi, na iliyo karibu zaidi na Mwenyezi Mungu Mtukufu. Yeye ameenea katika ardhi, mbingu na Kursiy. Malaika hawa wamepewa jukumu na Mwenyezi Mungu la kubeba Arshi Yake kuu; bila shaka wao ni miongoni mwa malaika wakubwa, wenye utukufu na nguvu zaidi. Mwenyezi Mungu kuwachagua kubeba Arshi Yake, kuwataja kwanza na ukaribu wao Kwake, kunaonyesha kwamba wao ndio daraja bora zaidi miongoni mwa makundi ya malaika, amani iwe juu yao.

Mwenyezi Mungu amesema: «Na siku hiyo, Arshi ya Mola wako itabebwa juu yao na malaika wanane» (Al-Haqqah, 69:17).

«Na walio karibu nayo» ni malaika waliokaribishwa, walio karibu nao kwa daraja na ubora. «Wanamsabihi na kumhimidi Mola wao». Huu ni usifu wao kwa wingi wa ibada kwa Mwenyezi Mungu, hususan tasbihi na tahmidi. Ibada nyingine zote pia zinajumuishwa katika kumsabihi na kumhimidi Mwenyezi Mungu, kwa kuwa humtakasa na dai kwamba mja ameelekeza ibada hizo kwa mwingine, na humhimidi Mwenyezi Mungu.

Bali, sifa njema yenyewe ni ibada ya Mwenyezi Mungu. Kauli ya mja «Subhanallahi wa bihamdihi» pia imo katika hilo na ni miongoni mwa ibada.

«Na wanawaombea msamaha walioamini». Hii ni miongoni mwa faida na fadhila nyingi sana za imani: malaika wasio na dhambi wanawaombea msamaha watu wa imani. Kwa hiyo, muumini kwa sababu ya imani yake anakuwa sababu ya kupata fadhila hii kuu. Kisha, kwa kuwa msamaha una mambo yanayoandamana nao ambayo haukamiliki bila hayo—kinyume na dhana ya wengi kwamba kuomba msamaha kuna lengo la kufutiwa dhambi tu—Mwenyezi Mungu alieleza sifa za dua yao kwa ajili ya waumini na akataja mambo ambayo msamaha haukamiliki bila hayo.

Akasema: «Mola wetu Mlezi! Rehema na elimu Yako vimeenea kila kitu». Elimu Yako imezunguka kila kitu; hakuna jambo lililofichika Kwako, wala chembe iliyo ardhini au mbinguni, ndogo zaidi ya hiyo wala kubwa zaidi, iliyo nje ya elimu Yako. Rehema Yako nayo imeenea kila kitu; viumbe vya juu na vya chini vimejaa rehema ya Mwenyezi Mungu na vimefunikwa nayo, na imewafikia viumbe Wake kila mahali ilipowafikia.

«Basi wasamehe waliotubu», yaani, waliotubu kutokana na shirki na maasi, «na wakaifuata Njia Yako», kwa kuwafuata Mitume Wako katika kumpwekesha na kukutii. «Na waepushe na adhabu ya Jahannamu», yaani, waepushe na adhabu yenyewe na na sababu zake.

«Mola wetu Mlezi! Na waingize katika Bustani za Milele ulizowaahidi» kupitia ndimi za Mitume Wako. «Na wale waliotenda mema» kwa imani na matendo mema, «miongoni mwa baba zao na wake zao»—wake zao na waume zao, marafiki na wenzao—«na watoto wao». «Hakika Wewe ndiye Mwenye nguvu», Mwenye kushinda kila kitu; kwa nguvu Zako unawasamehe dhambi zao, unawaondolea yanayowaogopesha na unawafikisha kwenye kila kheri.

«Mwenye hikima» ndiye anayeweka mambo mahali pake panapostahili. Ewe Mola wetu Mlezi, hatuombi jambo ambalo hikima Yako inalikataa; bali miongoni mwa hikima Yako, ambayo umeifunua kupitia Mitume Wako na ambayo fadhila Yako imeihalalisha, ni kuwasamehe waumini.

Tafsiri ya Qurani ya Imamu Ibn Kathir

«Na uwaepushe na maovu», yaani, uwaepushe na kuyatenda au na madhara ya maovu hayo kwa yule aliyeyafanya. «Na yule unayemuepusha na maovu siku hiyo», yaani Siku ya Kiyama, «basi hakika umemrehemu», yaani, umemfanyia upole na kumwokoa na adhabu. «Na huko ndiko kufuzu kukubwa».

«Mola wetu Mlezi! Na waingize katika Bustani za Milele ulizowaahidi, pamoja na wale waliotenda mema miongoni mwa baba zao, wake zao na watoto wao». Yaani, waunganishe nao, ili macho yao yafurahike kwa kukutana katika makazi yaliyo jirani. Kama Mwenyezi Mungu alivyosema: «Na wale walioamini na ambao watoto wao wamewafuata kwa imani, tutawaunganisha na watoto wao, wala hatutawapunguzia chochote katika matendo yao» (At-Tur, 52:21).

Yaani, tutawafanya wote wawe katika daraja moja ili macho yao yafurahike. Hatutampunguzia aliye juu mpaka awe sawa na aliye chini, bali tutamnyanyua yule aliyepungukiwa katika matendo na kumfikisha kwenye daraja ya mwenye matendo mengi, kwa fadhila na neema kutoka Kwetu. Sa‘id bin Jubayr amesema: «Muumini anapoingia Peponi, huuliza kuhusu baba yake, mwanawe na ndugu yake: Wako wapi? Ataambiwa: Hawakufikia daraja lako kwa matendo yao.

Atasema: Mimi nilitenda kwa ajili yangu na kwa ajili yao. Basi wataunganishwa naye katika daraja yake». Kisha Sa‘id bin Jubayr akasoma aya hii: «Mola wetu Mlezi! Na waingize katika Bustani za Milele ulizowaahidi, pamoja na wale waliotenda mema miongoni mwa baba zao, wake zao na watoto wao.

Hakika Wewe ndiye Mwenye nguvu, Mwenye hikima». Mutarrif bin ‘Abdullah bin Ash-Shikhkhir amesema: «Waja wa Mwenyezi Mungu wanaowatakia waumini mema zaidi ni malaika», kisha akasoma aya hii: «Mola wetu Mlezi! Na waingize katika Bustani za Milele ulizowaahidi». Na viumbe wanaowatakia waumini shari zaidi ni mashetani.

Kauli Yake «Hakika Wewe ndiye Mwenye nguvu, Mwenye hikima» ina maana: Yeye ndiye asiyezuilika wala kushindwa; kile anachokitaka huwa, na asichokitaka hakitakuwa. Yeye ni Mwenye hikima katika kauli na matendo Yake, katika sheria na makadirio Yake, Mtukufu. (At-Tur, 52:21).

Mwenyezi Mungu Mtukufu anaeleza kuhusu malaika Wake waliokaribishwa: wale wanne wanaobeba Arshi na malaika wa karibu walio kuizunguka, kwamba wanamsabihi na kumhimidi Mola wao. Yaani, wanaunganisha tasbihi, inayoonyesha kukanusha mapungufu, na tahmidi, inayothibitisha sifa za sifa njema. «Na wanamuamini», yaani, wananyenyekea Kwake na kujidhalilisha mbele Yake. «Na wanawaombea msamaha walioamini», yaani, watu wa ardhini miongoni mwa walioamini ghaibu.

Mwenyezi Mungu Mtukufu aliwajaalia malaika Wake waliokaribishwa kuwaombea waumini wasipokuwepo. Kwa kuwa hili ni miongoni mwa tabia za malaika, husema «Amin» baada ya dua ya muumini kwa ndugu yake bila ya yeye kuwepo, kama ilivyothibiti katika Sahih Muslim: «Muislamu anapomuombea ndugu yake bila yeye kuwepo, malaika husema: Amin, na nawe upate mfano wake».

Imam Ahmad amesema: ‘Abdullah bin Muhammad—naye ni Ibn Abi Shaybah—alituhadithia; ‘Abdah bin Sulayman akatuhadithia, kutoka kwa Muhammad bin Ishaq, kutoka kwa Ya‘qub bin ‘Utbah, kutoka kwa ‘Ikrimah, kutoka kwa Ibn ‘Abbas, kwamba Mtume wa Mwenyezi Mungu (rehema na amani za Mwenyezi Mungu ziwe juu yake) alithibitisha jambo fulani katika shairi la Umayyah: «Mtu na Thawr wako chini ya mguu wa kulia wa yule, na An-Nasr uko kwa ule mwingine, na simba ameketi akivizia». Mtume wa Mwenyezi Mungu akasema: «Amesema kweli».

Akasema pia: «Jua huchomoza kila mwisho wa usiku likiwa jekundu, rangi yake ikibadilika na kuwa nyekundu. Linakataa kuchomoza kwetu kwa utaratibu wake, isipokuwa likiwa limeadhibiwa au limechapwa». Mtume akasema: «Amesema kweli». Hii ni isnadi nzuri.

Inamaanisha kuwa wanaobeba Arshi leo ni wanne; Siku ya Kiyama watakuwa wanane, kama Mwenyezi Mungu alivyosema: «Na siku hiyo, Arshi ya Mola wako itabebwa juu yao na malaika wanane».

Hapa kuna swali: inaunganishwaje maana inayoeleweka kutoka katika aya hii na dalili ya hadithi hii, pamoja na hadithi iliyopokewa na Abu Dawud? Abu Dawud amesema: Muhammad bin As-Sabbah Al-Bazzar alituhadithia; Al-Walid bin Abi Thawr akatuhadithia, kutoka kwa Simak, kutoka kwa ‘Abdullah bin ‘Umayrah, kutoka kwa Al-Ahnaf bin Qays, kutoka kwa Al-‘Abbas bin ‘Abdul-Muttalib, aliyesema: Nilikuwa Al-Batha pamoja na kundi ambalo Mtume wa Mwenyezi Mungu (rehema na amani za Mwenyezi Mungu ziwe juu yake) alikuwamo. Wingu likapita karibu nao, akalitazama na kusema: «Mnalitaje hili?» Wakasema: «Wingu».

Akasema: «Na al-muzn?» Wakasema: «Al-muzn». Akasema: «Na al-‘anan?» Wakasema: «Al-‘anan»—Abu Dawud amesema: Sikuhifadhi vizuri neno al-‘anan. Kisha akasema: «Je, mnajua umbali uliopo kati ya mbingu na ardhi?» Wakasema: «Hatujui».

Akasema: «Umbali wake ni safari ya mwaka mmoja, miwili au mitatu na sabini». Kisha mbingu iliyo juu yake iko hivyo hivyo, mpaka akazihesabu mbingu saba. Kisha juu ya mbingu ya saba kuna bahari; umbali kati ya chini yake na juu yake ni sawa na umbali kati ya mbingu moja na nyingine. Kisha juu ya bahari hiyo kuna mbuzi-mwitu wanane; umbali kati ya kwato zao na magoti yao ni sawa na umbali kati ya mbingu moja na nyingine.

Kisha juu ya migongo yao kuna Arshi; umbali kati ya chini yake na juu yake ni sawa na umbali kati ya mbingu moja na nyingine. Kisha Mwenyezi Mungu, Aliyetukuka na Mtukufu, yuko juu ya hayo. Abu Dawud aliisimulia tena hadithi hii, na pia At-Tirmidhi na Ibn Majah, kutoka kwa Simak bin Harb. At-Tirmidhi akasema: Ni hadithi hasan gharib.

Hii inaonyesha kuwa wanaobeba Arshi ni wanane, kama alivyosema Shahr bin Hawshab: «Wanaobeba Arshi ni wanane. Wanne husema: ‘Umetakasika, ewe Mwenyezi Mungu, na sifa njema ni Zako. Sifa njema zote ni Zako kwa uvumilivu Wako licha ya kujua Kwako.’ Na wanne husema: ‘Umetakasika, ewe Mwenyezi Mungu, na sifa njema ni Zako.

Sifa njema zote ni Zako kwa kusamehe Kwako licha ya uwezo Wako.’»

Ndiyo maana wanapowaombea msamaha walioamini husema: «Mola wetu Mlezi! Rehema na elimu Yako vimeenea kila kitu», yaani, rehema Yako inatosha kufunika dhambi na makosa yao, na elimu Yako imezunguka matendo yao yote, mienendo yao na hali zao za kutotenda. «Basi wasamehe waliotubu na wakaifuata Njia Yako», yaani, wasamehe watenda maovu wanapotubu, wanapomrudia Mwenyezi Mungu na kuacha yale waliyokuwa wakiyafanya, na wanapofuata uliyoamuru: kutenda mema na kuacha maovu. «Na waepushe na adhabu ya Jahannamu», yaani, waondoe mbali na adhabu ya Jahannamu, ambayo ni adhabu yenye kuumiza sana na chungu.

Tafsiri ya Qurani ya Al-Baghawi

«Mola wetu Mlezi! Na waingize katika Bustani za Milele ulizowaahidi, pamoja na wale waliotenda mema miongoni mwa baba zao, wake zao na watoto wao. Hakika Wewe ndiye Mwenye nguvu, Mwenye hikima». Sa‘id bin Jubayr amesema: «Muumini anapoingia Peponi husema: Yuko wapi baba yangu?

Yuko wapi mama yangu? Yuko wapi mwanangu? Yuko wapi mwenzi wangu? Ataambiwa: Hawakutenda matendo kama yako. Atasema: Mimi nilikuwa nikitenda kwa ajili yangu na kwa ajili yao. Kisha itaambiwa: Waingizeni Peponi».

Kauli ya Mwenyezi Mungu Mtukufu: «Wale wanaobeba Arshi na walio karibu nayo»; yaani, wanaobeba Arshi na wanaoizunguka kwa kuizunguka. Hao ni Al-Karubiyyun, ambao ni wakuu wa malaika. Ibn ‘Abbas amesema: Umbali kutoka kwenye kisigino cha mmoja wao hadi chini ya miguu yake ni mwendo wa safari ya miaka mia tano. Imepokewa kwamba miguu yao iko katika sehemu za chini kabisa za ardhi, na ardhi na mbingu zinafika mpaka kwenye vifundo vyao.

Wanasema: «Ametakasika Mwenye utukufu na nguvu kuu; ametakasika Mwenye ufalme na milki; ametakasika Aliye Hai asiyekufa; Mtakasifu, Mtakatifu, Mola wa malaika na Roho».

Maysarah bin ‘Urubah amesema: Miguu yao iko katika ardhi ya chini kabisa na vichwa vyao vimepasua Arshi. Wao ni wanyenyekevu, hawainui macho yao. Wana hofu kubwa zaidi kuliko wakazi wa mbingu ya saba, na wakazi wa mbingu ya saba wana hofu kubwa zaidi kuliko wakazi wa mbingu iliyo chini yake; na wale wa mbingu hiyo wana hofu kubwa zaidi kuliko wa mbingu iliyo chini yake. Mujahid amesema: Kati ya malaika na Arshi kuna pazia sabini za nuru.

Muhammad bin Al-Munkadir amepokea kutoka kwa Jabir kwamba Mtume wa Mwenyezi Mungu (rehema na amani za Mwenyezi Mungu ziwe juu yake) amesema: «Nimeruhusiwa kuwaelezeni kuhusu malaika mmoja wa Mwenyezi Mungu miongoni mwa wanaobeba Arshi: umbali kati ya ncha ya sikio lake na bega lake ni mwendo wa safari ya miaka mia saba».

Ja‘far bin Muhammad amepokea kutoka kwa baba yake, kutoka kwa babu yake, kwamba alisema: Umbali kati ya nguzo moja ya Arshi na nguzo nyingine ni sawa na ndege mwenye kasi anavyoruka kwa miaka elfu thelathini. Arshi huvikwa kila siku rangi elfu sabini za nuru; hakuna kiumbe chochote cha Mwenyezi Mungu kinachoweza kuitazama. Vitu vyote vikilinganishwa na Arshi ni kama pete iliyotupwa katika jangwa. Mujahid amesema: Kati ya mbingu ya saba na Arshi kuna pazia elfu sabini za nuru, na pazia la giza, na pazia la nuru, na pazia la giza.

Wahb bin Munabbih amesema: Kando ya Arshi kuna safu elfu sabini za malaika, safu nyuma ya safu, wanaizunguka Arshi. Hawa wa upande huu huelekea mbele na wale wengine huelekea nyuma. Wanapokutana, hawa hutamka «La ilaha illa Allah» na wale husema «Allahu Akbar». Nyuma yao kuna safu elfu sabini za malaika waliosimama, mikono yao ikiwa imekunjwa kwenye vifua na wameiweka juu ya mabega yao.

Wanaposikia takbira na tahlili ya wale wa kwanza, huinua sauti zao na kusema: «Umetakasika na sifa njema ni Zako! Utukufu na heshima Yako ni kubwa namna gani! Wewe ndiye Mwenyezi Mungu, hapana mungu mwingine isipokuwa Wewe. Wewe ndiye Mkubwa kuliko wote; viumbe wote watarudi Kwako».

Nyuma yao kuna safu laki moja za malaika, wameweka mkono wa kulia juu ya wa kushoto. Hakuna hata mmoja wao asiye msabihi kwa tahmidi ambayo malaika mwingine haisabihi. Umbali kati ya ncha za mabawa ya mmoja wao ni mwendo wa safari ya miaka mia tatu, na kati ya ncha ya sikio lake na bega lake ni miaka mia nne.

Mwenyezi Mungu amejifunika dhidi ya malaika walio karibu na Arshi kwa pazia sabini za moto, sabini za giza, sabini za nuru, sabini za lulu nyeupe, sabini za yakuti nyekundu, sabini za yakuti ya manjano, sabini za zabarajadi ya kijani, sabini za theluji, sabini za maji, sabini za baridi, na mengine ambayo hakuna ajuaye isipokuwa Mwenyezi Mungu Mtukufu. Akasema: Kila mmoja wa wanaobeba Arshi na walio karibu nayo ana nyuso nne: uso wa ng’ombe, uso wa simba, uso wa tai na uso wa mwanadamu.

Kila mmoja wao ana mabawa manne: mabawa mawili huyafunika uso wake kwa kuogopa kuitazama Arshi na kupoteza fahamu, na mawili huyapiga ili kuruka. Hawana maneno mengine isipokuwa tasbihi, tahmidi, takbira na kumtukuza Mwenyezi Mungu.

Kauli ya Mwenyezi Mungu Mtukufu: «Wanamsabihi na kumhimidi Mola wao na wanamuamini», yaani, wanakiri kwamba Yeye ni Mmoja na hana mshirika. ‘Abdul-Wahid Al-Malihiy ametuhadithia, akasema: Abu Mansur As-Sam‘ani ametuhadithia, akasema: Abu Ja‘far Ar-Rayyani ametuhadithia, akasema: Humayd bin Zanjawayh ametuhadithia, akasema: ‘Umar bin ‘Abdullah Ar-Raqashi ametuhadithia, akasema: Ja‘far bin Sulayman ametuhadithia, akasema: Harun bin Rabab ametuhadithia, akasema: Shahr bin Hawshab amesema: «Wanaobeba Arshi ni wanane. Wanne miongoni mwao husema: ‘Umetakasika, ewe Mwenyezi Mungu, na sifa njema ni Zako.

Sifa njema zote ni Zako kwa uvumilivu Wako licha ya kujua Kwako.’ Na wanne husema: ‘Umetakasika, ewe Mwenyezi Mungu, na sifa njema ni Zako. Sifa njema zote ni Zako kwa kusamehe Kwako licha ya uwezo Wako.’» Akasema: Ni kana kwamba wanaziona dhambi za wanadamu.

Kauli ya Mwenyezi Mungu Mtukufu: «Na wanawaombea msamaha walioamini. Mola wetu Mlezi!» Yaani, wanasema: «Mola wetu Mlezi!» «Rehema na elimu Yako vimeenea kila kitu». Imesemwa kwamba neno «rehema» limewekwa katika hali ya nasbi kama ufafanuzi; na imesemwa pia ni kwa kuhamisha maana, yaani rehema Yako na elimu Yako vimeenea kila kitu.

«Basi wasamehe waliotubu na wakaifuata Njia Yako», yaani, dini Yako. «Na waepushe na adhabu ya Jahannamu». Mutarrif amesema: «Waja wa Mwenyezi Mungu wanaowatakia waumini mema zaidi ni malaika; na viumbe wanaowatakia waumini shari zaidi ni mashetani».

«Na uwaepushe na maovu», yaani, adhabu. «Na yule unayemuepusha na maovu», yaani, yule unayemuondolea adhabu; na imesemwa: malipo ya maovu. «Siku hiyo, basi hakika umemrehemu, na huko ndiko kufuzu kukubwa».