Дуои фариштагон барои мӯъминон

Тафсири шайх Абдурраҳмон ас-Саъдӣ

«Ва онҳоро аз бадиҳо нигоҳ дор» — яъне аз корҳои бад ва ҷазои онҳо, зеро он амалҳо соҳиби худро ғамгин месозанд. «Ва ҳар киро дар он рӯз аз бадиҳо нигоҳ дорӣ» — яъне дар рӯзи Қиёмат, «пас, ба ӯ раҳм кардаӣ», зеро раҳмати Ту ҳамеша бар бандагон ҷорӣ аст ва танҳо гуноҳону бадиҳои бандагон монеъи он мешаванд. Пас, ҳар киро аз бадиҳо нигоҳ дорӣ, ӯро ба анҷом додани корҳои нек ва ба подоши неки онҳо муваффақ гардондаӣ.

«Ва ин» — дур шудани он чи тарснок аст, бо нигоҳдорӣ аз бадиҳо ва расидани он чи писандида аст, бо фаро расидани раҳмат — «ҳамон комёбии бузург аст», ки ҳеҷ комёбие монанди он нест ва комёбишавандагон ба беҳтар аз он ҳавас намекунанд.

Ин дуои фариштагон шомили камоли шинохти онҳо нисбат ба Парвардигорашон ва васила ҷустан ба даргоҳи Аллоҳ бо номҳои зебои Ӯст; Аллоҳ дӯст медорад, ки бандагонаш бо онҳо ба сӯи Ӯ васила ҷӯянд ва мувофиқи он чи аз Ӯ талаб мекунанд, дуо намоянд. Чун дуояшон барои расидани раҳмат ва бартараф шудани асари он чизҳое буд, ки нафсҳои башарӣ, ки Аллоҳ нуқсу норасоии онҳоро медонад, ба он майл мекунанд — аз гуноҳон ва монанди онҳо, инчунин аз муқаддимаҳо ва сабабҳое, ки Аллоҳ ба онҳо иҳотаи илмӣ дорад — онҳо ба Аллоҳи Меҳрубону Доно васила ҷустанд.

Ин дуо ҳамчунин камоли адаби онҳоро дар бар дорад: онҳо иқрор мекунанд, ки Аллоҳ Парвардигори онҳост ва барои онҳо парвардигории умумӣ ва хос дорад; ҳеҷ ихтиёре дар корҳо ба дасти онҳо нест. Дуояшон аз ҷониби касест, ки дар асли ҳастии худ аз ҳар ҷиҳат ниёзманд аст ва ҳеҷ ҳолатеро бар Парвардигораш далел намеорад. Ҳамаи ин танҳо фазлу карам ва эҳсони Аллоҳ аст.

Ҳамчунин ин дуо мувофиқати комили онҳоро бо Парвардигорашон дар бар мегирад: онҳо амалҳоеро дӯст медоранд, ки Аллоҳ дӯст медорад; ин амалҳо ибодатҳое ҳастанд, ки фариштагон ба ҷо овардаанд ва монанди дӯстдорони ҳақиқӣ дар онҳо кӯшиш варзидаанд. Онҳо ҳамчунин бандагони мӯъминеро дӯст медоранд, ки Аллоҳ аз миёни офаридагонаш дӯст медорад, зеро Аллоҳ аз тамоми бандагони мукаллаф танҳо мӯъминони онҳоро дӯст медорад. Фариштагон аз рӯи муҳаббаташон ба мӯъминон барои онҳо дуо мекунанд ва дар ислоҳи ҳолашон кӯшиш меварзанд.

Дуо кардан барои шахс аз равшантарин далелҳои дӯст доштани ӯст, зеро кас танҳо барои он чи дӯст медорад, дуо мекунад.

Дар баёни муфассали дуои фариштагон баъд аз сухани Ӯ: «Ва барои мӯъминон омурзиш мехоҳанд», ишораи нозуке ҳаст ба чигунагии тадаббури Китоби Аллоҳ. Тадаббуркунанда набояд танҳо ба маънои ҷудогонаи лафз басанда кунад. Балки бояд маънои лафзро биандешад; вақте онро дуруст ва ба таври саҳеҳ фаҳмид, бо ақли худ ба он масъала, роҳҳое, ки ба он мерасонанд, он чи бе он комил намешавад ва он чи ба он вобаста аст, назар кунад ва қатъан бидонад, ки Аллоҳ онро ирода кардааст, ҳамон гуна ки медонад Ӯ маънои хосеро, ки лафз бар он далолат мекунад, ирода намудааст.

Ду чиз сабаб мешавад, ки инсон қатъан бидонад Аллоҳ он маъноҳоро ирода кардааст. Якум: шинохт ва итминони ӯ ба ин ки он маъноҳо аз пайомадҳои маънои аслӣ ва чизҳои вобаста ба онанд. Дувум: донистани ӯ, ки Аллоҳ ба ҳар чиз доност ва бандагонашро ба тадаббур ва андеша дар Китобаш фармудааст. Аллоҳ медонист, ки он маъноҳо чӣ чизҳоро дар пай доранд.

Ӯ хабар додааст, ки Китобаш ҳидоят, нур ва баёни ҳар чиз аст ва фасеҳтарин сухан ва равшантарин баён мебошад. Бо ин роҳ банда ба андозае, ки Аллоҳ ӯро муваффақ гардонад, соҳиби дониши бузург ва хайри бисёр мегардад. Дар ин тафсири мо низ бисёре аз чунин маъниҳо омадааст ва ин аз неъматҳои Аллоҳ бар мост.

Баъзан барои касе, ки андешаи дуруст надорад ва ба хубӣ тааммул намекунад, далели баъзе оятҳо пӯшида мемонад. Аз Аллоҳи Таоло мехоҳем, ки аз ганҷинаҳои раҳматаш он чиро бар мо боз кунад, ки сабаби ислоҳи аҳволи мо ва мусулмонон гардад. Мо ҷуз ба карами Ӯ такя кардан ва ба эҳсони Ӯ, ки дар ҳар лаҳза ва ҳар дам аз он баҳраманд ҳастем, васила ҷустан, чорае надорем. Аз фазли Ӯ мехоҳем, ки моро аз шарри нафсҳоямон нигоҳ дорад, зеро он нафсҳо монеъ ва боздорандаи расидани раҳмати Ӯ мешаванд.

Ӯ Кариму Ваҳҳоб аст, ки сабабҳо ва натиҷаҳои онҳоро ба фазли худ ато кардааст.

Ин дуо ҳамчунин далолат мекунад, ки ҳамроҳони инсон — аз ҳамсар, фарзанд ва дӯст — ба баракати ҳамнишини худ саодат меёбанд ва пайванди ӯ бо онҳо сабаби хайре мегардад, ки берун аз амал ва сабаби амали худи онҳост. Фариштагон барои мӯъминон ва барои касоне аз падарон, ҳамсарон ва фарзандони онҳо, ки солеҳ бошанд, дуо мекарданд. Ҳамчунин метавон гуфт, ки солеҳ будани онҳо ҳатмист, зеро дар оят омадааст: «ва ҳар кас аз онҳо, ки солеҳ бошад». Дар ин сурат, ин аз натиҷаи амали худи онҳост. Аллоҳ донотар аст.

Аллоҳи Таоло аз камоли лутфи Худ ба бандагони мӯъминаш хабар медиҳад ва аз сабабҳои саодати онҳо, ки берун аз тавону ихтиёри онҳост, ёд мекунад: истиғфори фариштагони муқарраб барои онҳо ва дуояшон ба он чи мояи салоҳи дин ва охирати онҳост. Дар зимни ин, аз шарафи ҳамлкунандагони Арш ва фариштагони гирди он, наздикии онҳо ба Парвардигорашон, бисёрии ибодаташон ва хайрхоҳии онҳо нисбат ба бандагони Аллоҳ хабар медиҳад. Онҳо медонанд, ки Аллоҳ ин амалро аз онҳо дӯст медорад.

Пас фармуд: «Касоне, ки Аршро ҳамл мекунанд» — яъне Арши Раҳмон, ки сақфи махлуқот ва бузургтарин, фарохтарин, зеботарин ва наздиктарин махлуқ ба Аллоҳи Таоло аст. Арш аз заминҳо, осмонҳо ва Курсии Ӯ фарохтар аст. Аллоҳ ин фариштагонро масъули ҳамл кардани Арши бузурги Худ гардондааст. Бешак, онҳо аз бузургтарин, тавонотарин ва нерӯмандтарин фариштагонанд.

Ин ки Аллоҳ онҳоро барои ҳамли Арш баргузидааст, зикри онҳоро муқаддам доштааст ва онҳо ба Ӯ наздиканд, далолат мекунад, ки онҳо аз беҳтарин гурӯҳҳои фариштагонанд — дуруди Аллоҳ бар онҳо бод. Аллоҳ фармудааст: «Ва он рӯз Арши Парвардигоратро бар болои худ ҳашт нафар ҳамл мекунанд» (ал-Ҳаққа, 69:17).

«Ва касоне, ки гирди онанд» — яъне фариштагони муқаррабе, ки аз рӯи мартаба ва фазилат гирди Арш қарор доранд. «Парвардигорашонро бо ҳамду ситоиш тасбеҳ мегӯянд» — ин ситоиши бисёрии ибодати онҳо барои Аллоҳи Таолост, махсусан тасбеҳ ва ҳамд. Ҳамаи ибодатҳои дигар низ ба тасбеҳ ва ҳамди Аллоҳ дохил мешаванд, зеро онҳо Ӯро аз ин ки банда ибодатро барои ғайри Ӯ анҷом диҳад, пок медонанд ва ҳамду санои Ӯянд. Балки худи ҳамд ибодати Аллоҳи Таолост.

Сухани банда: «Пок аст Аллоҳ ва ҳамд аз они Ӯст» низ ба ҳамин маъност ва аз ҷумлаи ибодатҳост.

«Ва барои касоне, ки имон овардаанд, омурзиш мехоҳанд». Ин аз манфиатҳо ва фазилатҳои бисёр зиёди имон аст: фариштагон, ки гуноҳе надоранд, барои аҳли имон омурзиш мехоҳанд. Пас, мӯъмин бо имони худ сабаби расидан ба ин фазли бузург шудааст.

Азбаски омурзиш паёмадҳое дорад, ки бе онҳо комил намешавад — бар хилофи он чи бисёр касон гумон мекунанд, ки талаб кардани омурзиш танҳо барои бахшида шудани гуноҳҳост — Аллоҳи Таоло чигунагии дуои фариштагонро барои омурзиши мӯъминон баён карда, он чиро, ки омурзиш бе он комил намешавад, зикр кард: «Парвардигоро, раҳмат ва илмат ҳама чизро фаро гирифтааст». Илми Ту ҳар чизро фаро гирифтааст; ҳеҷ пинҳоне аз Ту пӯшида намемонад ва вазни заррае дар замину осмон, на хурдтар аз он ва на бузургтар аз он, аз илми Ту дур нест. Раҳмати Ту ҳама чизро фаро гирифтааст.

Олами боло ва поён аз раҳмати Аллоҳ пур гаштааст; раҳмати Ӯ онҳоро фаро гирифта ва ба ҳар ҷое аз махлуқоташ, ки расидааст, расидааст.

«Пас, касонеро, ки тавба карданд» — аз ширк ва гуноҳон, «ва роҳи Туро пайравӣ намуданд» — бо пайравӣ аз паёмбаронат дар тавҳиди Ту ва итоати Ту — «биёмурз ва онҳоро аз азоби Дӯзах нигоҳ дор», яъне онҳоро ҳам аз худи азоб ва ҳам аз сабабҳои азоб нигоҳ дор.

«Парвардигоро, онҳоро ба боғҳои ҷовидон, ки ба онҳо ваъда додаӣ, дохил кун» — ваъдае, ки ба воситаи паёмбаронат додаӣ. «Ва ҳар кас аз падаронашон, ҳамсаронашон ва фарзандонашон, ки солеҳ бошад» — яъне бо имон ва амали солеҳ салоҳ ёфта бошад; ҳамсарону ҳамнишинон ва дӯстонашон низ. «Ҳамоно Ту шикастнопазирӣ» — бар ҳар чиз ғолибӣ; бо иззати Худ гуноҳони онҳоро меомурзӣ, он чиро, ки аз он метарсанд, аз онҳо дур месозӣ ва ба василаи ҳамон иззат онҳоро ба ҳар хайре мерасонӣ. «Ҳакимӣ» — ҳар чизро дар ҷойи муносибаш қарор медиҳӣ.

Эй Парвардигори мо, аз Ту чизеро намехоҳем, ки ҳикмати Ту хилофи онро тақозо кунад; балки аз ҳикмати Ту, ки онро ба воситаи паёмбаронат хабар додаӣ ва фазли Ту онро тақозо кардааст, омурзиши мӯъминон аст.

Тафсири имом Ибни Касир

«Ва онҳоро аз бадиҳо нигоҳ дор» — яъне аз анҷом додани бадиҳо ё аз оқибати бади онҳо барои касе, ки онҳоро анҷом додааст.

«Ва ҳар киро дар он рӯз аз бадиҳо нигоҳ дорӣ» — яъне дар рӯзи Қиёмат, «пас, ба ӯ раҳм кардаӣ», яъне ба ӯ лутф намудаӣ ва аз азоб наҷоташ додаӣ. «Ва ин ҳамон комёбии бузург аст».

«Парвардигоро, онҳоро ба боғҳои ҷовидон, ки ба онҳо ваъда додаӣ, дохил кун ва ҳамчунин касонеро аз падаронашон, ҳамсаронашон ва фарзандонашон, ки солеҳ бошанд». Яъне онҳоро бо наздиконашон ҷамъ кун, то бо ҳамроҳ будан дар манзилҳои ҳамсоя чашмонашон равшан гардад, чунонки Аллоҳ фармудааст: «Ва касоне, ки имон оварданд ва фарзандонашон бо имон аз онҳо пайравӣ карданд, фарзандонашонро ба онҳо мепайвандем ва аз аъмоли онҳо чизе кам намекунем» (ат-Тур, 52:21). Яъне ҳамаи онҳоро дар мартаба яксон мегардонем, то чашмонашон равшан шавад.

Мартабаи баландро поён намеорем, то бо мартабаи паст баробар шавад; балки касеро, ки амалаш камтар аст, аз рӯи фазлу миннати Худ ба мартабаи касони бисёрамал мерасонем.

Саид ибни Ҷубайр гуфтааст: «Вақте мӯъмин ба биҳишт ворид мешавад, аз падар, писар ва бародараш мепурсад: “Онҳо куҷоянд?” Ба ӯ гуфта мешавад: “Онҳо дар амал ба мартабаи ту нарасидаанд”. Мегӯяд: “Ман танҳо барои худ ва онҳо амал мекардам”. Пас, онҳоро ба дараҷаи ӯ мерасонанд».

Сипас Саид ибни Ҷубайр ин оятро хонд: «Парвардигоро, онҳоро ба боғҳои ҷовидон, ки ба онҳо ваъда додаӣ, дохил кун ва ҳар касеро аз падаронашон, ҳамсаронашон ва фарзандонашон, ки солеҳ бошад. Ҳамоно Ту шикастнопазиру ҳакимӣ».

Мутарриф ибни Абдуллоҳ ибни аш-Шиххир гуфтааст: «Аз бандагони Аллоҳ, фариштагон нисбат ба мӯъминон хайрхоҳтаринанд». Сипас ин оятро хонд: «Парвардигоро, онҳоро ба боғҳои ҷовидон дохил кун». Ва аз бандагони Аллоҳ, шайтонҳо нисбат ба мӯъминон бадхоҳтарини халқанд.

«Ҳамоно Ту шикастнопазиру ҳакимӣ» — яъне ҳеҷ кас наметавонад аз иродаи Ӯ боздорад ва бар Ӯ ғолиб ояд. Он чи бихоҳад, мешавад ва он чи нахоҳад, намешавад. Ӯ дар гуфтору кирдор, дар шариат ва тақдираш ҳаким аст — поку волост. (ат-Тур, 52:21).

Аллоҳи Таоло хабар медиҳад, ки фариштагони муқарраб — ҳамлкунандагони Арш, ки чаҳор тананд, ва каррубие, ки гирди онанд — Парвардигорашонро бо ҳамд тасбеҳ мегӯянд. Яъне байни тасбеҳ, ки Ӯро аз нуқсонҳо пок медонад, ва ҳамд, ки сифатҳои ситоишро барои Ӯ собит менамояд, пайванд медиҳанд. «Ва ба Ӯ имон доранд», яъне дар баробари Ӯ фурӯтан ва хошеъанд. Онҳо «барои мӯъминон омурзиш мехоҳанд», яъне барои аҳли замин, ки ба ғайб имон овардаанд.

Аллоҳи Пок фариштагони муқаррабашро бар он водошт, ки барои мӯъминон дар ғайб дуо кунанд. Азбаски ин аз хислатҳои фариштагон аст, вақте мӯъмин барои бародараш дар ғайб дуо мекунад, фариштагон бар дуои ӯ омин мегӯянд. Чунонки дар «Саҳеҳ»-и Муслим собит шудааст: «Ҳар гоҳ мусулмон барои бародараш дар ғайб дуо кунад, фаришта мегӯяд: “Омин, ва барои ту низ монанди он бод!”»

Имом Аҳмад гуфтааст: Абдуллоҳ ибни Муҳаммад — яъне Ибни Абӣ Шайба — ба мо ҳадис гуфт; Абда ибни Сулаймон аз Муҳаммад ибни Исҳоқ, ӯ аз Яъқуб ибни Утба, ӯ аз Икрима ва ӯ аз Ибни Аббос ривоят кард, ки Расули Аллоҳ ﷺ дар баъзе чизҳо сухани Умайяро тасдиқ намуд. Он мард гуфт: «Мард ва гов зери пои рости ӯянд, ва уқоб бар пои чапаш, шер дар камин аст». Расули Аллоҳ ﷺ фармуд: «Рост гуфт». Он мард боз гуфт: «Офтоб ҳар охири шаб сурх тулӯъ мекунад, рангаш субҳ ба сурхӣ мегарояд.

Аммо намехоҳад ором тулӯъ кунад, магар бо азобу шиканҷа». Паёмбар ﷺ фармуд: «Рост гуфт». Ин санад хуб аст ва бар он далолат мекунад, ки имрӯз ҳамлкунандагони Арш чаҳор нафаранд. Ва ҳангоме ки рӯзи Қиёмат фаро расад, ҳашт нафар мешаванд, чунонки Аллоҳ фармудааст: «Ва он рӯз Арши Парвардигоратро бар болои худ ҳашт нафар ҳамл мекунанд» (ал-Ҳаққа, 69:17).

Ин ҷо саволе пеш меояд: байни маънои фаҳмидашуда аз ин оят ва далолати ин ҳадис аз як тараф ва ҳадисе, ки Абӯдовуд ривоят кардааст, аз тарафи дигар, чӣ гуна метавон ҷамъ кард? Абӯдовуд гуфтааст: Муҳаммад ибни Саббоҳ ал-Баззор ба мо ҳадис гуфт; Валид ибни Абӣ Савр аз Симок, ӯ аз Абдуллоҳ ибни Умайра, ӯ аз Аҳнаф ибни Қайс ва ӯ аз Аббос ибни Абдулмутталиб ривоят кард: «Дар саҳро бо гурӯҳе будам, ки дар миёни онҳо Расули Аллоҳ ﷺ низ буд. Абр аз болои онҳо гузашт. Паёмбар ба он нигарист ва фармуд: “Инро чӣ меномед?”

Гуфтанд: “Абр”. Фармуд: “Ва музн?” Гуфтанд: “Ва музн”. Фармуд: “Ва аннон?” Гуфтанд: “Ва аннон”». Абӯдовуд гуфт: «Ман калимаи “аннон”-ро хуб дар ёд надорам». Паёмбар фармуд: «Оё медонед, ки байни осмон ва замин чӣ қадар фосила аст?»

Гуфтанд: «Намедонем». Фармуд: «Фосилаи байни онҳо як, ду ё ҳафтоду се сол аст. Сипас осмони дигар низ ҳамин гуна болотар аст», то ҳафт осмонро шумурд. Баъд фармуд: «Болотар аз осмони ҳафтум баҳрест, ки байни поёни он ва болояш ба андозаи фосилаи байни як осмон ва осмони дигар аст.

Болотар аз он ҳашт ваъал ҳаст; байни нохунҳои сумҳояшон ва зонуҳояшон ба андозаи фосилаи байни як осмон ва осмони дигар аст. Сипас бар пушти онҳо Арш аст; байни поёни он ва болояш ба андозаи фосилаи байни як осмон ва осмони дигар аст. Сипас Аллоҳи Азза ва Ҷалла болотар аз он аст». Абӯдовуд, Тирмизӣ ва Ибни Моҷа ин ҳадисро аз Симок ибни Ҳарб ривоят кардаанд.

Тирмизӣ гуфтааст: «Ҳадиси ҳасани ғариб аст». Ин ҳадис бар он далолат мекунад, ки ҳамлкунандагони Арш ҳашт нафаранд, ҳамон тавре ки Шаҳр ибни Ҳавшаб гуфтааст: «Ҳамлкунандагони Арш ҳашт нафаранд: чаҳор нафар мегӯянд: “Покӣ Турост, эй Аллоҳ, ва ҳамд аз они Туст; ҳамд аз они Туст, ки бо вуҷуди донистанат муҳлат медиҳӣ”. Чаҳори дигар мегӯянд: “Покӣ Турост, эй Аллоҳ, ва ҳамд аз они Туст; ҳамд аз они Туст, ки бо вуҷуди қудратат мебахшӣ”».

Ҳамин аст, ки онҳо ҳангоми омурзиш хостан барои мӯъминон мегӯянд: «Парвардигоро, раҳмат ва илмат ҳама чизро фаро гирифтааст», яъне раҳмати Ту гуноҳону хатоҳои онҳоро фаро мегирад ва илми Ту ҳамаи амалҳо, ҳаракатҳо ва оромии онҳоро иҳота кардааст. «Пас, касонеро, ки тавба карданд ва роҳи Туро пайравӣ намуданд, биёмурз», яъне аз бадкорон даргузар, вақте тавба карда, ба сӯи Ту баргаштанд ва аз гуноҳони пешина даст кашиданд; онҳо он чиро, ки ба анҷом додани корҳои хайр ва тарки корҳои нописанд фармудаӣ, пайравӣ карданд. «Ва онҳоро аз азоби Дӯзах нигоҳ дор», яъне онҳоро аз азоби дардноки Дӯзах дур гардон. Аллоҳ розӣ бод аз ӯ. (ал-Ҳаққа, 69:17; ат-Тур, 52:21).

Тафсири ал-Бағавӣ

«Парвардигоро, онҳоро ба боғҳои ҷовидон, ки ба онҳо ваъда додаӣ, дохил кун ва ҳар касеро аз падаронашон, ҳамсаронашон ва фарзандонашон, ки солеҳ бошад. Ҳамоно Ту шикастнопазиру ҳакимӣ». Саид ибни Ҷубайр гуфтааст: «Мӯъмин ба биҳишт дохил мешавад ва мегӯяд: “Падарам куҷост? Модарам куҷост?

Фарзандам куҷост? Ҳамсарам куҷост?” Ба ӯ гуфта мешавад: “Онҳо мисли ту амал накардаанд”. Мӯъмин мегӯяд: “Ман барои худ ва барои онҳо амал мекардам”. Пас гуфта мешавад: “Онҳоро ба биҳишт дохил кунед”.»

Сухани Аллоҳи Азза ва Ҷалла: «Касоне, ки Аршро ҳамл мекунанд ва касоне, ки гирди онанд» — ҳамлкунандагони Арш ва фариштагони гирди он ҳастанд. Онҳо каррубӣ ва сарварони фариштагонанд. Ибни Аббос гуфтааст: «Фосилаи байни пошнаи яке аз онҳо то зери қадамҳояш масофаи панҷсад сол роҳ аст». Ривоят шудааст, ки пойҳояшон дар қаъри заминҳо қарор дорад ва замину осмонҳо то камарбандҳои онҳо мерасанд.

Онҳо мегӯянд: «Пок аст Соҳиби иззату ҷабрути бузург; пок аст Соҳиби мулку малакут; пок аст Зиндае, ки намемирад; бисёр поку муқаддас аст Парвардигори фариштагон ва Рӯҳ».

Майсара ибни Уруба гуфтааст: «Пойҳояшон дар замини поёнӣ ва сарҳояшон аз Арш гузаштааст. Онҳо хошеъанд ва нигоҳашонро боло намебардоранд. Онҳо аз аҳли осмони ҳафтум бештар метарсанд ва аҳли осмони ҳафтум аз аҳли осмони поёнтар аз он бештар метарсанд; ҳамчунин ҳар осмон аз осмони поёнтар аз худ бештар метарсад». Муҷоҳид гуфтааст: «Байни фариштагон ва Арш ҳафтод парда аз нур аст».

Муҳаммад ибни Мункодар аз Ҷобир ривоят кардааст, ки Расули Аллоҳ ﷺ фармуд: «Ба ман иҷозат дода шуд, ки дар бораи яке аз фариштагони Аллоҳ, ки Аршро ҳамл мекунад, ба шумо хабар диҳам: фосилаи байни гӯши ӯ ва китфаш масофаи ҳафтсад сол роҳ аст».

Ҷаъфар ибни Муҳаммад аз падараш ва ӯ аз бобояш ривоят кардааст, ки гуфт: «Фосилаи байни як пояи Арш ва пояи дигараш масофаи парвози паррандаи тезпарвоз дар сӣ ҳазор сол аст. Арш ҳар рӯз бо ҳафтод ҳазор ранги нур пӯшонида мешавад ва ҳеҷ махлуқе аз махлуқоти Аллоҳ тавони нигоҳ кардан ба онро надорад. Ҳама чиз дар баробари Арш монанди ҳалқае дар биёбон аст».

Муҷоҳид гуфтааст: «Байни осмони ҳафтум ва Арш ҳафтод ҳазор парда аз нур, як парда аз торикӣ, як парда аз нур ва як парда аз торикӣ аст». Ваҳб ибни Мунаббиҳ гуфтааст: «Дар гирди Арш ҳафтод ҳазор саф аз фариштагон аст, сафе пушти сафе, ки гирди Арш тавоф мекунанд. Баъзе аз инҳо ба пеш меоянд ва баъзе рӯ мегардонанд. Ҳар гоҳ рӯ ба рӯ шаванд, ин гурӯҳ таҳлил ва он гурӯҳ такбир мегӯяд.

Дар пушти онҳо ҳафтод ҳазор саф аз фариштагон рост истодаанд; дастонашонро то гардан бардошта, бар китфҳояшон гузоштаанд. Вақте такбир ва таҳлили гурӯҳи аввалро мешунаванд, овоз баланд карда мегӯянд: “Покӣ Турост ва ҳамд аз они Туст! Чӣ бузург ва воломақомӣ! Ту Аллоҳӣ ва ҳеҷ маъбуде ҷуз Ту нест.

Ту бузургтарӣ ва ҳамаи махлуқот ба сӯи Ту бозмегарданд”. Дар пушти онҳо сад ҳазор саф аз фариштагонанд, ки дасти ростро бар дасти чап гузоштаанд. Ҳеҷ яке аз онҳо нест, магар ин ки бо ҳамде тасбеҳ мегӯяд, ки дигаре онро намегӯяд. Масофаи байни ду боли яке аз онҳо сесад сол роҳ аст ва байни гӯшу китфаш чорсад сол роҳ аст».

Аллоҳ аз фариштагони гирди Арш бо ҳафтод парда аз оташ, ҳафтод парда аз торикӣ, ҳафтод парда аз нур, ҳафтод парда аз дурри сафед, ҳафтод парда аз ёқути сурх, ҳафтод парда аз ёқути зард, ҳафтод парда аз зумурради сабз, ҳафтод парда аз барф, ҳафтод парда аз об, ҳафтод парда аз жола ва чизҳое, ки ҷуз Аллоҳи Таоло касе намедонад, ҳиҷоб гирифтааст. Гуфтааст: «Ҳар яке аз ҳамлкунандагони Арш ва фариштагони гирди он чаҳор чеҳра дорад: чеҳраи гов, шер, уқоб ва инсон. Ҳар яке аз онҳо чаҳор бол дорад: ду бол рӯи чеҳраи онҳост, то аз тарси дидани Арш беҳуш нашаванд; бо ду боли дигар худро ба ҳаракат меоранд. Онҳо ҷуз тасбеҳ, ҳамд, такбир ва тамҷид сухане надоранд».

Сухани Аллоҳи Азза ва Ҷалла: «Парвардигорашонро бо ҳамд тасбеҳ мегӯянд ва ба Ӯ имон доранд» — яъне тасдиқ мекунанд, ки Ӯ ягона аст ва шарике надорад.

Абдулвоҳид ал-Малиҳӣ ба мо хабар дод; Абӯмансур ас-Самъонӣ ба мо хабар дод; Абӯ Ҷаъфар ар-Районӣ ба мо ҳадис гуфт; Ҳумайд ибни Занҷавайҳ ба мо ҳадис гуфт; Умар ибни Абдуллоҳ ар-Рақошӣ ба мо ҳадис гуфт; Ҷаъфар ибни Сулаймон ба мо ҳадис гуфт; Ҳорун ибни Рабоб ба мо ҳадис гуфт; Шаҳр ибни Ҳавшаб гуфт: «Ҳамлкунандагони Арш ҳашт нафаранд. Чаҳори онҳо мегӯянд: “Покӣ Турост, эй Аллоҳ, ва ҳамд аз они Туст; ҳамд аз они Туст, ки бо вуҷуди донистанат муҳлат медиҳӣ”. Чаҳори дигар мегӯянд: “Покӣ Турост, эй Аллоҳ, ва ҳамд аз они Туст; ҳамд аз они Туст, ки бо вуҷуди қудратат мебахшӣ”». Гуфт: «Гӯё онҳо гуноҳони фарзандони Одамро мебинанд».

Сухани Аллоҳи Азза ва Ҷалла: «Ва барои касоне, ки имон овардаанд, омурзиш мехоҳанд. Парвардигоро» — яъне мегӯянд: «Парвардигоро». «Раҳмат ва илмат ҳама чизро фаро гирифтааст» — гуфтаанд, ки ин калима дар ҳолати насб барои тафсир омадааст; инчунин гуфтаанд, ки он бар асоси табдили сохтор аст, яъне: «Раҳмат ва илми Ту ҳама чизро фаро гирифтааст». «Пас, касонеро, ки тавба карданд ва роҳи Туро пайравӣ намуданд, биёмурз» — яъне дини Туро пайравӣ карданд.

«Ва онҳоро аз азоби Дӯзах нигоҳ дор». Мутарриф гуфтааст: «Аз бандагони Аллоҳ фариштагон нисбат ба мӯъминон хайрхоҳтаранд ва аз махлуқот шайтонҳо нисбат ба мӯъминон бадхоҳтаранд».

«Ва онҳоро аз бадиҳо нигоҳ дор» — яъне аз ҷазоҳо. «Ва ҳар киро аз бадиҳо нигоҳ дорӣ» — яъне ҳар киро аз ҷазоҳо нигоҳ дорӣ; гуфта шудааст, ки мақсад ҷазои бадиҳост. «Дар он рӯз ба ӯ раҳм кардаӣ ва ин ҳамон комёбии бузург аст».