విశ్వాసుల కోసం క్షమాపణ ప్రార్థన

షేఖ్ అబ్దుర్రహ్మాన్ అస్సాదీ తఫ్సీర్

“వారిని దుష్కార్యాల నుండి కాపాడు” (وَقِهِمُ السَّيِّئَاتِ) అంటే, దుష్కార్యాలనూ వాటి శిక్షనూ వారి నుండి దూరం చేయి. ఎందుకంటే అవి వాటికి పాల్పడినవారికి బాధ కలిగిస్తాయి. “ఆ రోజు దుష్కార్యాల నుండి ఎవరిని కాపాడుతావో” (وَمَنْ تَقِ السَّيِّئَاتِ يَوْمَئِذٍ) అంటే, పునరుత్థాన దినాన. “నిశ్చయంగా అతనిపై నీవు కరుణ చూపినట్లే” (فَقَدْ رَحِمْتَهُ).

ఎందుకంటే నీ కరుణ దాసులపై నిరంతరం విస్తరించి ఉంటుంది; దాసుల పాపాలు, దుష్కార్యాలే దానికి అడ్డంకిగా నిలుస్తాయి. ఎవరిని దుష్కార్యాల నుండి కాపాడుతావో, అతనికి సత్కార్యాలు మరియు వాటి ఉత్తమ ప్రతిఫలాన్ని పొందే భాగ్యాన్ని కలిగించినట్లే. “అదే” (وَذَلِكَ) అంటే, దుష్కార్యాల నుండి కాపాడటం ద్వారా భయపడే విషయం తొలగిపోవడం, కరుణను పొందడం ద్వారా కోరుకున్నది లభించడం; “అదే గొప్ప సాఫల్యం” (هُوَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ). దానితో సమానమైన సాఫల్యం మరొకటి లేదు; దానికంటే గొప్పదాని కోసం పోటీపడేవారు పోటీపడరు.

ఈ ప్రార్థనలో దైవదూతలకు తమ ప్రభువు గురించి ఉన్న సంపూర్ణ జ్ఞానం, ఆయనకు ప్రీతికరమైన ఆయన అత్యుత్తమ నామాల ద్వారా వేడుకోవడం, ప్రార్థిస్తున్న విషయానికి తగినట్లుగా దుఆ చేయడం ప్రతిఫలించాయి. వారు కరుణను ప్రసాదించమనీ, మానవ స్వభావంలోని లోపాల వల్ల—వాటి ఫలితంగా జరిగే పాపాలు మొదలైన వాటితో సహా—కలిగే పరిణామాలను తొలగించమనీ ప్రార్థించారు. ఆ మూలకారణాలూ, వాటికి దారితీసే విషయాలూ అల్లాహ్ జ్ఞాన పరిధిలో ఉన్నాయి. అందుకే వారు ‘కరుణామయుడు, సర్వజ్ఞుడు’ అనే నామాలతో వేడుకున్నారు.

అల్లాహ్‌తో వారి సంపూర్ణ మర్యాద కూడా ఈ ప్రార్థనలో ఉంది. ఆయన తమ ప్రభువని—సర్వసాధారణమైన, ప్రత్యేకమైన ప్రభుత్వంతో తమను పోషించేవాడని—వారు అంగీకరిస్తున్నారు. తమ చేతుల్లో ఏ అధికారం లేదని కూడా ఒప్పుకుంటున్నారు. వారి ప్రార్థన అన్ని కోణాల్లోనూ స్వతహాగా నిరుపేదైన దాసుని నుండి తన ప్రభువు వైపు వెలువడుతోంది; తన పరిస్థితుల్లో దేనినీ చూపి ప్రభువు ఎదుట హక్కు కోరుకునే స్థితి అతనికి లేదు. అంతా అల్లాహ్ అనుగ్రహం, ఔదార్యం, ఉపకారమే.

అల్లాహ్ ప్రేమించే ఆరాధనలను ప్రేమించడం, వాటిని ప్రేమించేవారి వలె శ్రమించి ఆచరించడం ద్వారా వారు తమ ప్రభువుతో సంపూర్ణంగా ఏకీభవించారు. సృష్టిలో అల్లాహ్‌కు ప్రీతిపాత్రులైనవారు విశ్వాసులు. బాధ్యతలకు లోబడి ఉన్న ఇతర సృష్టి అంతా—విశ్వాసులను మినహాయించి—అల్లాహ్‌కు అప్రియమైనది. దైవదూతలు విశ్వాసులను ప్రేమించడం వల్లనే వారి కోసం అల్లాహ్‌ను ప్రార్థించి, వారి స్థితి మెరుగుపడటానికి శ్రమించారు.

ఒక వ్యక్తి కోసం దుఆ చేయడం అతనిపై ప్రేమకు అత్యంత స్పష్టమైన నిదర్శనాల్లో ఒకటి; ఎందుకంటే మనిషి తాను ప్రేమించేవారి కోసమే ప్రార్థిస్తాడు.

“విశ్వాసుల కోసం క్షమాపణ కోరుతారు” (وَيَسْتَغْفِرُونَ لِلَّذِينَ آمَنُوا) అన్న వాక్యం తర్వాత, దైవదూతల ప్రార్థనను అల్లాహ్ వివరించి విస్తరించడం, తన గ్రంథాన్ని ఎలా లోతుగా పరిశీలించాలో సున్నితమైన సూచనను ఇస్తుంది. గ్రంథాన్ని పరిశీలించేవాడు ఒక్కో పదానికి ఉన్న పైపై అర్థంతోనే ఆగిపోకూడదు. పదార్థాన్ని సరైన విధంగా అర్థం చేసుకున్న తరువాత, ఆ విషయం ఏమిటి, దానికి దారితీసే మార్గాలేమిటి, అది దేనిపై ఆధారపడి ఉంది, అది నెరవేరడానికి ఏవి అవసరం—అని తన బుద్ధితో పరిశీలించాలి. ఆ అంశాలు ఆ పదం సూచించే ప్రత్యేక అర్థంతో పాటు అల్లాహ్ ఉద్దేశించినవేనని దృఢంగా నమ్మాలి.

అల్లాహ్ వాటిని ఉద్దేశించాడని దృఢంగా నమ్మడానికి రెండు కారణాలున్నాయి. మొదటిది: అవి ఆ అర్థానికి అనుబంధమైనవనీ, దానిపై ఆధారపడినవనీ తెలుసుకొని దృఢంగా అంగీకరించడం. రెండవది: అల్లాహ్ ప్రతి విషయమూ ఎరిగినవాడనీ, తన గ్రంథాన్ని లోతుగా పరిశీలించి ఆలోచించమని తన దాసులకు ఆజ్ఞాపించాడనీ తెలుసుకోవడం. ఆ అర్థాల వల్ల తప్పనిసరిగా కలిగే విషయాలు అల్లాహ్‌కు తెలుసు.

తన గ్రంథం మార్గదర్శకమనీ, వెలుగనీ, ప్రతి విషయాన్నీ స్పష్టపరచేదనీ ఆయనే తెలిపాడు. అది అత్యంత స్పష్టతనిచ్చే, అత్యంత వాక్చాతుర్యమున్న వాక్కు. దీని ద్వారా దాసునికి గొప్ప జ్ఞానమూ, విస్తారమైన మేలూ లభిస్తాయి—అల్లాహ్ అతనికి ఎంత భాగ్యం కలిగిస్తాడో అంత మేరకు. మా ఈ తఫ్సీర్‌లో కూడా ఈ విధమైన అంశాలు ఎన్నో ఉన్నాయి; వాటిని మాకు అనుగ్రహించినవాడు అల్లాహ్.

కొన్ని ఆయతులలో వాటి భావాన్ని గ్రహించే మార్గం, సరైన ఆలోచనతో లోతుగా పరిశీలించనివారికి స్పష్టంగా కనిపించకపోవచ్చు. మా స్థితులనూ, ముస్లింల స్థితులనూ చక్కదిద్దడానికి కారణమయ్యే ఆయన కరుణా ఖజానాల నుండి మాపై తెరవమని అల్లాహ్‌ను వేడుకుంటున్నాము. ఆయన ఔదార్యాన్ని ఆశ్రయించడం, ఆయన ఉపకారాన్ని ఆధారంగా చేసుకోవడం తప్ప మాకు మరొక మార్గం లేదు. ప్రతి క్షణం, ప్రతి వేళా మేము ఆయన ఉపకారంలోనే జీవిస్తున్నాము.

మా ఆత్మల చెడుల నుండి—ఆయన కరుణ మాకు చేరకుండా అడ్డుకుని నిరోధించే వాటి నుండి—మమ్మల్ని కాపాడమని, తన అనుగ్రహం నుండి ప్రసాదించమని వేడుకుంటున్నాము. ఆయనే ఉదారుడూ, విస్తారంగా అనుగ్రహించేవాడూ; కారణాలనూ, వాటి ఫలితాలనూ అనుగ్రహించినవాడూ.

భార్య, సంతానం, స్నేహితుడు వంటి సన్నిహితులు తమ సహచరుని వల్ల ఆనందాన్ని పొందుతారు. వారితో సంబంధం ఉండటం, వారి స్వంత కార్యాలకూ వాటి కారణాలకూ అతీతంగా వారికి మేలు కలిగించవచ్చు. దైవదూతలు విశ్వాసుల కోసం, వారి తండ్రులలోనూ, భార్యాభర్తలలోనూ, సంతానంలోనూ సత్పురుషులైనవారి కోసం ప్రార్థించినట్లుగా ఇది ఉంటుంది. “సత్పురుషులైనవారు” (وَمَنْ صَلَحَ) అని చెప్పినందున, వారు తప్పనిసరిగా సత్పురుషులై ఉండాలనే షరతు ఉందని కూడా చెప్పవచ్చు.

అప్పుడు అది వారి స్వంత కార్యాల ఫలితమే అవుతుంది. అల్లాహ్‌కు బాగా తెలుసు.

తన విశ్వాసులైన దాసులపై అల్లాహ్ చూపే సంపూర్ణ దయను, వారి నియంత్రణకు అతీతంగా వారి సౌభాగ్యానికి కారణాలుగా ఆయన ఏర్పాటు చేసిన విషయాలను ఈ ఆయతులు తెలియజేస్తున్నాయి. వాటిలో, సన్నిహిత దైవదూతలు వారి కోసం క్షమాపణ కోరడం, వారి ధర్మం మరియు పరలోకానికి మేలు కలిగించే వాటి కోసం ప్రార్థించడం ఉన్నాయి. ఇందులో అర్ష్‌ను మోసేవారి, దాని చుట్టూ ఉండేవారి ఘనత, తమ ప్రభువుకు వారి సాన్నిహిత్యం, విస్తారమైన ఆరాధన, అల్లాహ్ దాసుల పట్ల వారి శ్రద్ధ గురించి కూడా తెలియజేయబడింది. అల్లాహ్ వారికి ఆ కార్యాన్ని ఇష్టపడతాడని వారికి తెలుసు.

అందుకే ఆయన ఇలా అన్నాడు: “అర్ష్‌ను మోసేవారు” (الَّذِينَ يَحْمِلُونَ الْعَرْشَ), అంటే సర్వ సృష్టికి పైకప్పుగా ఉన్న, సృష్టిలోనే అత్యంత గొప్పదీ, విస్తారమైనదీ, సుందరమైనదీ, అల్లాహ్‌కు అత్యంత సమీపమైనదీ అయిన కరుణామయుని అర్ష్‌ను మోసేవారు. అది భూమి, ఆకాశాలు, కుర్సీని ఆవరించి ఉంది. ఈ దైవదూతలకు అల్లాహ్ తన మహా అర్ష్‌ను మోసే బాధ్యత అప్పగించాడు. కాబట్టి వారు దైవదూతలలో అత్యంత గొప్పవారూ, బలవంతులూ, శక్తిమంతులూ అనడంలో సందేహం లేదు.

అర్ష్‌ను మోసే బాధ్యతకు వారిని అల్లాహ్ ఎంపిక చేయడం, వారిని ప్రస్తావనలో ముందుకు తేవడం, ఆయనకు వారి సాన్నిహిత్యం—వారు దైవదూతల వర్గాలలో శ్రేష్ఠులని సూచిస్తున్నాయి. అల్లాహ్ ఇలా అన్నాడు: “ఆ రోజు నీ ప్రభువు అర్ష్‌ను వారి పైన ఎనిమిది మంది మోస్తారు” (69:17).

“దాని చుట్టూ ఉన్నవారు” (وَمَنْ حَوْلَهُ) అంటే, స్థానం మరియు ఘనతలో సాన్నిహిత్యం పొందిన దైవదూతలు. “తమ ప్రభువు స్తుతితో పాటు ఆయన పవిత్రతను కొనియాడుతారు” (يُسَبِّحُونَ بِحَمْدِ رَبِّهِمْ). ఇది వారు అల్లాహ్‌ను అధికంగా ఆరాధిస్తారనే ప్రశంస; ముఖ్యంగా ఆయన పవిత్రతను కొనియాడటం, స్తుతించడం. ఇతర ఆరాధనలన్నీ కూడా అల్లాహ్‌ను పవిత్రుడిగా కొనియాడటంలో భాగమే: ఆ ఆరాధనలను ఆయనకు కాకుండా మరెవరికీ అర్పించకుండా ఉండటం ద్వారా ఆయనను అన్ని లోపాల నుంచీ పవిత్రుడిగా ఎంచుతారు, ఆయనను స్తుతిస్తారు.

నిజానికి అల్లాహ్‌కు స్తుతి చేయడమే ఆయన ఆరాధన. దాసుడు “అల్లాహ్‌కు స్తుతితో పాటు ఆయన పవిత్రతను కొనియాడుతున్నాను” అని పలకడం కూడా ఇందులో భాగమే; అది అనేక ఆరాధనల్లో ఒకటి.

“విశ్వాసుల కోసం క్షమాపణ కోరుతారు” (وَيَسْتَغْفِرُونَ لِلَّذِينَ آمَنُوا). విశ్వాసానికి ఎన్నో గొప్ప ప్రయోజనాలు, శ్రేష్ఠతలు ఉన్నాయి; వాటిలో ఇది ఒకటి. పాపాలు లేని దైవదూతలు విశ్వాసుల కోసం క్షమాపణ కోరుతారు. ఈ మహత్తర అనుగ్రహానికి విశ్వాసి తన విశ్వాసం ద్వారా కారణమవుతాడు.

క్షమాపణకు తప్పనిసరిగా అనుసంధానమైన విషయాలు కూడా ఉన్నాయి. క్షమించమని కోరడం అంటే పాపాలు మన్నించమని మాత్రమే అడగడం అన్నది చాలామంది మనసులకు వెంటనే కలిగే భావన. అయితే క్షమాపణతో పాటు అవసరమయ్యే ఇతర అంశాలను తెలియజేస్తూ అల్లాహ్ వారి దుఆ స్వరూపాన్ని వివరించాడు: “మా ప్రభూ! నీ కరుణ, జ్ఞానం ప్రతి వస్తువునూ ఆవరించాయి” (رَبَّنَا وَسِعْتَ كُلَّ شَيْءٍ رَحْمَةً وَعِلْمًا).

నీ జ్ఞానం ప్రతి వస్తువునూ ఆవరించింది; ఏదీ నీకు గోప్యంగా లేదు. భూమిలోగానీ ఆకాశంలోగానీ అణువంతది కూడా, దానికంటే చిన్నదీ పెద్దదీ ఏదీ నీ జ్ఞానం నుండి తప్పిపోదు. నీ కరుణ ప్రతి వస్తువునూ ఆవరించింది. పై లోకాలు, కింది లోకాలు అన్నీ అల్లాహ్ కరుణతో నిండిపోయాయి; అవన్నీ దాని పరిధిలోకి వచ్చాయి, సృష్టిలో అది చేరిన చోటుకల్లా చేరింది.

“పశ్చాత్తాపంతో నీ వైపునకు మరలినవారిని క్షమించు” (فَاغْفِرْ لِلَّذِينَ تَابُوا), అంటే బహుదైవారాధన, పాపాల నుండి పశ్చాత్తాపపడినవారిని. “నీ మార్గాన్ని అనుసరించినవారిని” (وَاتَّبَعُوا سَبِيلَكَ), అంటే నీ ప్రవక్తలను అనుసరించి, నిన్ను ఏకైకుడిగా ఆరాధిస్తూ, నీకు విధేయత చూపినవారిని. “వారిని నరకాగ్ని శిక్ష నుండి కాపాడు” (وَقِهِمْ عَذَابَ الْجَحِيمِ), అంటే శిక్ష నుంచే కాక, దానికి దారితీసే కారణాల నుంచీ వారిని కాపాడు.

“మా ప్రభూ! నీవు వారికి వాగ్దానం చేసిన శాశ్వత నివాస స్వర్గవనాల్లో వారిని ప్రవేశింపజేయి” (رَبَّنَا وَأَدْخِلْهُمْ جَنَّاتِ عَدْنٍ الَّتِي وَعَدْتَهُمْ), అంటే నీ ప్రవక్తల ద్వారా వారికి వాగ్దానం చేసిన స్వర్గాలలోకి ప్రవేశింపజేయి. “సత్పురుషులైనవారిని” (وَمَنْ صَلَحَ), అంటే విశ్వాసం, సత్కార్యాల ద్వారా మంచివారైనవారిని; “వారి తండ్రులలోనూ, వారి భార్యాభర్తలలోనూ” (مِنْ آبَائِهِمْ وَأَزْوَاجِهِمْ)—వారి భార్యలు, భర్తలు, స్నేహితులు, సహచరులలోనూ; “వారి సంతానంలోనూ” (وَذُرِّيَّاتِهِم్). “నిశ్చయంగా నీవే సర్వశక్తిమంతుడవు” (إِنَّكَ أَنْتَ الْعَزِيزُ), అంటే ప్రతి విషయాన్నీ వశపరచుకునేవాడివి.

నీ శక్తితోనే వారి పాపాలను క్షమించి, వారు భయపడే వాటిని తొలగించి, ప్రతి మేలుకు వారిని చేర్చుతావు. “మహా వివేకవంతుడవు” (الْحَكِيمُ), అంటే ప్రతి విషయాన్నీ దానికి తగిన స్థానంలో ఉంచేవాడివి. మా ప్రభూ! నీ వివేకం విరుద్ధంగా ఉన్నదాన్ని మేము నిన్ను అడగము.

నీ ప్రవక్తల ద్వారా నీవు తెలిపిన వివేకంలోనూ, నీ అనుగ్రహం కోరుతున్నదానిలోనూ విశ్వాసులకు క్షమాపణ ప్రసాదించడం భాగమే.

ఇమామ్ ఇబ్న్ కసీర్ తఫ్సీర్

“వారిని దుష్కార్యాల నుండి కాపాడు” (وَقِهِمُ السَّيِّئَاتِ) అంటే, దుష్కార్యాలు చేయకుండా లేదా వాటి దుష్ఫలితం నుండి వారిని కాపాడు. “ఆ రోజు దుష్కార్యాల నుండి ఎవరిని కాపాడుతావో” (وَمَنْ تَقِ السَّيِّئَاتِ يَوْمَئِذٍ) అంటే, పునరుత్థాన దినాన. “నిశ్చయంగా అతనిపై నీవు కరుణ చూపినట్లే” (فَقَدْ رَحِمْتَهُ) అంటే, అతనిపై దయ చూపి, శిక్ష నుండి రక్షించావు. “అదే గొప్ప సాఫల్యం” (وَذَلِكَ هُوَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ).

“మా ప్రభూ! నీవు వారికి వాగ్దానం చేసిన శాశ్వత నివాస స్వర్గవనాల్లో వారిని, వారి తండ్రులలోనూ, భార్యాభర్తలలోనూ, సంతానంలోనూ సత్పురుషులైనవారిని ప్రవేశింపజేయి” (رَبَّنَا وَأَدْخِلْهُمْ جَنَّاتِ عَدْنٍ الَّتِي وَعَدْتَهُمْ وَمَنْ صَلَحَ مِنْ آبَائِهِمْ وَأَزْوَاجِهِمْ وَذُرِّيَّاتِهِم్). అంటే, వారిని ఒకచోట చేర్చి, పక్కపక్కన ఉన్న నివాసాల్లో కలుసుకోవడం ద్వారా వారి కళ్లకు చల్లదనాన్ని కలిగించు. అల్లాహ్ ఇలా అన్నాడు: “విశ్వసించి, వారి సంతానం కూడా విశ్వాసంతో వారిని అనుసరించినవారికి వారి సంతానాన్ని కలిపి చేర్చుతాము; వారి కార్యాల నుండి ఏదీ తగ్గించము” (52:21).

అంటే, అందరినీ ఒకే స్థాయిలో ఉంచి వారి కళ్లకు చల్లదనాన్ని కలిగిస్తాము. ఉన్నత స్థాయిలో ఉన్నవారిని దిగువస్థాయి వారితో సమానంగా చేయడానికి తగ్గించము; బదులుగా, కార్యాలలో తక్కువగా ఉన్నవారిని మా అనుగ్రహంతో, దయతో ఎక్కువ కార్యాలు చేసినవారితో సమానమైన స్థాయికి పైకి ఎత్తుతాము. సయీద్ ఇబ్న్ జుబైర్ ఇలా అన్నారు: “విశ్వాసి స్వర్గంలో ప్రవేశించినప్పుడు, తన తండ్రి, కుమారుడు, సోదరుడు ఎక్కడ ఉన్నారని అడుగుతాడు. వారు నీ కార్యాల స్థాయికి చేరలేదని అతనికి చెప్పబడుతుంది.

అప్పుడు అతడు, ‘నేను నా కోసం, వారి కోసం కూడా ఆచరించాను’ అంటాడు. ఆపై వారు అతని స్థాయికి చేర్చబడతారు.” తరువాత సయీద్ ఇబ్న్ జుబైర్ ఈ ఆయతును పఠించారు: “మా ప్రభూ! నీవు వారికి వాగ్దానం చేసిన శాశ్వత నివాస స్వర్గవనాల్లో వారిని, వారి తండ్రులలోనూ, భార్యాభర్తలలోనూ, సంతానంలోనూ సత్పురుషులైనవారిని ప్రవేశింపజేయి.

నిశ్చయంగా నీవే సర్వశక్తిమంతుడవు, మహా వివేకవంతుడవు.” ముతర్రిఫ్ ఇబ్న్ అబ్దుల్లాహ్ ఇబ్న్ అష్-షిఖ్ఖీర్ ఇలా అన్నారు: “విశ్వాసుల పట్ల అల్లాహ్ దాసులలో అత్యంత శ్రద్ధగలవారు దైవదూతలు.” ఆపై ఆయన ఈ ఆయతును పఠించారు: “మా ప్రభూ! నీవు వారికి వాగ్దానం చేసిన శాశ్వత నివాస స్వర్గవనాల్లో వారిని ప్రవేశింపజేయి.”

“విశ్వాసుల పట్ల అల్లాహ్ సృష్టిలో అత్యంత మోసగాళ్లు షైతానులు.” “నిశ్చయంగా నీవే సర్వశక్తిమంతుడవు, మహా వివేకవంతుడవు” (إِنَّكَ أَنْتَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ), అంటే, నిన్ను ఎవ్వరూ అడ్డుకోలేరు, జయించలేరు. నీవు కోరింది జరుగుతుంది; నీవు కోరనిది జరగదు. నీ శాసనంలోనూ, నీ విధివ్రాతలోనూ నీవు మహా వివేకవంతుడవు. (సూరా అత్తూర్, 21వ ఆయతుకు సూచన.)

అల్లాహ్ అర్ష్‌ను మోసే నలుగురు సన్నిహిత దైవదూతల గురించి, వారిని చుట్టుముట్టిన కరూబీయూన్ దైవదూతల గురించి తెలియజేస్తున్నాడు. వారు తమ ప్రభువు స్తుతితో పాటు ఆయన పవిత్రతను కొనియాడుతారు. అంటే, లోపాలను నిరాకరించడాన్ని సూచించే తస్బీహ్‌నూ, ప్రశంసా గుణాలను నిర్ధారించే హమ్ద్‌నూ కలిపి పలుకుతారు. “ఆయనపై విశ్వాసం కలిగి ఉంటారు” (وَيُؤْمِنُونَ بِهِ), అంటే ఆయనకు వినయంతో, విధేయతతో ఉంటారు.

“విశ్వాసుల కోసం క్షమాపణ కోరుతారు” (وَيَسْتَغْفِرُونَ لِلَّذِينَ آمَنُوا), అంటే భూమిపై కనిపించని విషయాలపై విశ్వసించిన వారిలోని విశ్వాసుల కోసం. అల్లాహ్ తన సన్నిహిత దైవదూతలను విశ్వాసుల కోసం గైర్హాజరీలో దుఆ చేయడానికి నియమించాడు. దైవదూతల స్వభావంలో ఇది భాగం కాబట్టి, ఒక విశ్వాసి తన సోదరుని కోసం గైర్హాజరీలో దుఆ చేసినప్పుడు వారు ఆ దుఆకు “ఆమీన, నీకూ అలాంటిదే కలగాలి” అని అంటారు. ఇది సహీహ్ ముస్లింలో ఇలా స్థిరంగా ఉంది: “ఒక ముస్లిం తన సోదరుని కోసం గైర్హాజరీలో దుఆ చేసినప్పుడు, దైవదూత ‘ఆమీన!

నీకూ అలాంటిదే కలగాలి!’ అంటాడు.” ఇమామ్ అహ్మద్ ఇలా నివేదించారు: మాకు అబ్దుల్లాహ్ ఇబ్న్ ముహమ్మద్—అంటే ఇబ్న్ అబీ షైబా—తెలియజేశారు; ఆయనకు అబ్దా ఇబ్న్ సులైమాన్, ఆయనకు ముహమ్మద్ ఇబ్న్ ఇస్‌హాక్, ఆయనకు యఅ్‌ఖూబ్ ఇబ్న్ ఉత్బా, ఆయనకు ఇక్ఱిమా, ఆయనకు ఇబ్న్ అబ్బాస్ తెలియజేశారు: ప్రవక్త (అల్లాహ్ ఆయనకు శాంతి, శుభాలు కలుగజేయుగాక) ఉమయ్యా రాసిన ఒక కవితా పంక్తిని నిజమని అంగీకరించారు. ఆ వ్యక్తి ఇలా అన్నాడు: “కుడి పాదం కింద వృషభ రాశి, మరోవైపు గద్ద; సింహం కాపుకాస్తూ ఉంది.”

ప్రవక్త (అల్లాహ్ ఆయనకు శాంతి, శుభాలు కలుగజేయుగాక) “నిజమే” అన్నారు. అతడు ఇంకా ఇలా అన్నాడు: “ప్రతి రాత్రి చివరలో సూర్యుడు ఎర్రగా ఉదయిస్తాడు; ఉదయానికి దాని రంగు ఎర్రగా మారుతుంది. అది మాకు మృదువుగా ఉదయించడానికి నిరాకరిస్తుంది; శిక్షిస్తూ లేదా కొరడాలతో కొడుతూ మాత్రమే ఉదయిస్తుంది.” ప్రవక్త (అల్లాహ్ ఆయనకు శాంతి, శుభాలు కలుగజేయుగాక) “నిజమే” అన్నారు.

ఈ హదీస్ పరంపర మంచిది. దీని ప్రకారం ప్రస్తుతం అర్ష్‌ను మోసేవారు నలుగురు; పునరుత్థాన దినాన వారు ఎనిమిది మంది అవుతారు. అల్లాహ్ ఇలా అన్నాడు: “ఆ రోజు నీ ప్రభువు అర్ష్‌ను వారి పైన ఎనిమిది మంది మోస్తారు” (69:17).

ఇక్కడ ఒక ప్రశ్న తలెత్తుతుంది: ఈ ఆయతు ద్వారా అర్థమయ్యేదానికీ, ఈ హదీస్‌లోని సూచనకీ; అలాగే అబూ దావూద్ నివేదించిన హదీస్‌కీ మధ్య ఎలా సమన్వయం చేయాలి? అబూ దావూద్ ఇలా అన్నారు: మాకు ముహమ్మద్ ఇబ్న్ అస్సబ్బాహ్ అల్-బజ్జార్ తెలిపారు; ఆయనకు అల్-వలీద్ ఇబ్న్ అబీ థౌర్, ఆయనకు సమాక్, ఆయనకు అబ్దుల్లాహ్ ఇబ్న్ ఉమైరా, ఆయనకు అహ్నఫ్ ఇబ్న్ ఖైస్, ఆయనకు అల్-అబ్బాస్ ఇబ్న్ అబ్దుల్ ముత్తలిబ్ తెలిపారు: నేను బత్హాలో ఒక సమూహంతో ఉన్నాను; వారిలో అల్లాహ్ ప్రవక్త (అల్లాహ్ ఆయనకు శాంతి, శుభాలు కలుగజేయుగాక) కూడా ఉన్నారు. ఒక మేఘం వారిపై నుంచి వెళ్లింది. ఆయన దానిని చూసి, “దీనిని ఏమంటారు?”

అని అడిగారు. వారు “మేఘం” అన్నారు. ఆయన “ముజ్న్ [వర్షాన్ని మోసుకొచ్చే మేఘం]?” అని అడిగారు. వారు “ముజ్న్” అన్నారు. ఆయన “అనాన్ [మేఘం]?” అని అడిగారు. వారు “అనాన్” అన్నారు. అబూ దావూద్ ఇలా అన్నారు: “అనాన్ అనే పదాన్ని నేను సరిగా గుర్తుపెట్టుకోలేదు.”

తరువాత ఆయన, “ఆకాశానికీ భూమికీ మధ్య దూరం ఎంతో మీకు తెలుసా?” అని అడిగారు. వారు, “మాకు తెలియదు” అన్నారు. ఆయన, “వాటి మధ్య దూరం ఒకటి, రెండు లేదా డెబ్బై మూడు సంవత్సరాల ప్రయాణదూరం. ఆకాశం పైన ఉన్న మరో ఆకాశమూ అంతే,” అని అన్నారు. ఇలా ఏడు ఆకాశాలను లెక్కపెట్టారు.

“ఏడవ ఆకాశం పైన ఒక సముద్రం ఉంది; దాని అడుగుకీ పైభాగానికీ మధ్య దూరం ఒక ఆకాశానికీ మరో ఆకాశానికీ మధ్య ఉన్నంత. దాని పైన ఎనిమిది అడవి మేకలు ఉన్నాయి; వాటి కాళ్ల గిట్టలకీ మోకాళ్లకీ మధ్య దూరం ఒక ఆకాశానికీ మరో ఆకాశానికీ మధ్య ఉన్నంత. వాటి వీపులపై అర్ష్ ఉంది; దాని అడుగుకీ పైభాగానికీ మధ్య దూరం ఒక ఆకాశానికీ మరో ఆకాశానికీ మధ్య ఉన్నంత. ఆపై అల్లాహ్, మహోన్నతుడూ ఘనుడూ, ఉన్నాడు.”

అబూ దావూద్ ఈ హదీస్‌ను అత్తిర్మిధీ, ఇబ్ను మాజా కూడా సమాక్ ఇబ్న్ హర్బ్ ద్వారా ఇదే పరంపరతో నివేదించారని పేర్కొన్నారు. అత్తిర్మిధీ, “ఇది హసన్, గరీబ్ హదీస్” అన్నారు. ఈ హదీస్ ప్రకారం అర్ష్‌ను మోసేవారు ఎనిమిది మంది. షహ్ర్ ఇబ్న్ హౌషబ్ కూడా ఇలా అన్నారు: “అర్ష్‌ను ఎనిమిది మంది మోస్తారు.

వారిలో నలుగురు, ‘ఓ అల్లాహ్! నీ పవిత్రతతో పాటు నీకు స్తుతి. నీకు తెలిసి కూడా సహనం చూపినందుకు స్తుతి నీకే’ అంటారు. మరో నలుగురు, ‘ఓ అల్లాహ్! నీ పవిత్రతతో పాటు నీకు స్తుతి. నీకు శక్తి ఉన్నప్పటికీ క్షమించినందుకు స్తుతి నీకే’ అంటారు.”

అందుకే విశ్వాసుల కోసం క్షమాపణ కోరేటప్పుడు వారు ఇలా అంటారు: “మా ప్రభూ! నీ కరుణ, జ్ఞానం ప్రతి వస్తువునూ ఆవరించాయి” (رَبَّنَا وَسِعْتَ كُلَّ شَيْءٍ رَحْمَةً وَعِلْمًا), అంటే నీ కరుణ వారి పాపాలనూ తప్పులనూ ఆవరించగలదు; వారి కార్యాలు, కదలికలు, నిశ్చలతలు అన్నింటినీ నీ జ్ఞానం చుట్టుముట్టి ఉంది. “పశ్చాత్తాపంతో నీ వైపునకు మరలి, నీ మార్గాన్ని అనుసరించినవారిని క్షమించు” (فَاغْفِرْ لِلَّذِينَ تَابُوا وَاتَّبَعُوا سَبِيلَكَ), అంటే పాపాలకు పాల్పడినవారు పశ్చాత్తాపపడి, తమ తప్పుల నుండి మరలి, వారికి ఆజ్ఞాపించిన సత్కార్యాలు చేయడం, చెడులను విడిచిపెట్టడం మొదలుపెడితే వారిని క్షమించు.

“వారిని నరకాగ్ని శిక్ష నుండి కాపాడు” (وَقِهِمْ عَذَابَ الْجَحِيمِ), అంటే బాధాకరమైన, వేదన కలిగించే నరకశిక్ష నుండి వారిని దూరం చేయి.

అల్లాహ్ వారిని శిక్ష నుండి కాపాడుగాక. (సూరా అల్-హాఖ్ఖా, 17వ ఆయతు మరియు వారి మాటల గురించి సూచన.)

అల్-బగవీ తఫ్సీర్

“మా ప్రభూ! నీవు వారికి వాగ్దానం చేసిన శాశ్వత నివాస స్వర్గవనాల్లో వారిని, వారి తండ్రులలోనూ, భార్యాభర్తలలోనూ, సంతానంలోనూ సత్పురుషులైనవారిని ప్రవేశింపజేయి. నిశ్చయంగా నీవే సర్వశక్తిమంతుడవు, మహా వివేకవంతుడవు” (رَبَّنَا وَأَدْخِلْهُمْ جَنَّاتِ عَدْنٍ الَّتِي وَعَدْتَهُمْ وَمَنْ صَلَحَ مِنْ آبَائِهِمْ وَأَزْوَاجِهِمْ وَذُرِّيَّاتِهِمْ إِنَّكَ أَنْتَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ). సయీద్ ఇబ్న్ జుబైర్ ఇలా అన్నారు: “విశ్వాసి స్వర్గంలో ప్రవేశించి, ‘నా తండ్రి ఎక్కడ?

నా తల్లి ఎక్కడ? నా సంతానం ఎక్కడ? నా భార్య ఎక్కడ?’ అని అడుగుతాడు. ‘వారు నీ కార్యాల వంటి కార్యాలు చేయలేదు’ అని అతనికి చెప్పబడుతుంది. అప్పుడు అతడు, ‘నేను నా కోసం, వారి కోసం కూడా ఆచరించేవాడిని’ అంటాడు. అప్పుడు, ‘వారిని స్వర్గంలోకి ప్రవేశింపజేయండి’ అని చెప్పబడుతుంది.”

మహోన్నతుడైన అల్లాహ్ వాక్యం: “అర్ష్‌ను మోసేవారు మరియు దాని చుట్టూ ఉన్నవారు” (الَّذِينَ يَحْمِلُونَ الْعَرْشَ وَمَنْ حَوْلَهُ). వారు అర్ష్‌ను మోసేవారూ, దాని చుట్టూ ప్రదక్షిణ చేసేవారూ; వీరే కరూబీయూన్ దైవదూతలు, దైవదూతల నాయకులు. ఇబ్న్ అబ్బాస్ ఇలా అన్నారు: అర్ష్‌ను మోసేవారిలో ఒక్కొక్కరి మోకాలి నుండి పాదాల అడుగు భాగం వరకు ఐదు వందల సంవత్సరాల ప్రయాణదూరం ఉంటుంది. వారి పాదాలు భూముల అట్టడుగు భాగంలో ఉంటాయని, భూములూ ఆకాశాలూ వారి నడుము పట్టీ వరకు చేరుతాయని కూడా నివేదించబడింది.

వారు ఇలా అంటారు: “మహిమ, ఆధిపత్యం కలిగినవాని పవిత్రతను కొనియాడుతున్నాము. రాజ్యాధికారం, సార్వభౌమత్వం కలిగినవాని పవిత్రతను కొనియాడుతున్నాము. ఎన్నటికీ మరణించని సజీవుని పవిత్రతను కొనియాడుతున్నాము. దైవదూతల, రూహ్ ప్రభువా! నీవు అత్యంత పవిత్రుడవు, పరిశుద్ధుడవు.”

మైసరా ఇబ్న్ ఉరూబా ఇలా అన్నారు: “వారి కాళ్లు అట్టడుగు భూమిలో ఉంటాయి; వారి తలలు అర్ష్‌ను చీల్చుకొని పైకి చేరాయి. వారు వినయంతో ఉంటారు; తమ చూపును కూడా పైకెత్తరు. ఏడవ ఆకాశవాసులకంటే వారు ఎక్కువ భయభక్తులు కలవారు. ఏడవ ఆకాశవాసులు తమకు దిగువనున్న ఆకాశవాసులకంటే ఎక్కువ భయభక్తులు కలవారు; అలాగే ప్రతి ఆకాశవాసులూ తమకు దిగువనున్న వారికంటే ఎక్కువ భయభక్తులు కలవారు.”

ముజాహిద్ ఇలా అన్నారు: “దైవదూతలకూ అర్ష్‌కూ మధ్య వెలుగుతో కూడిన డెబ్బై తెరలు ఉన్నాయి.” ముహమ్మద్ ఇబ్న్ అల్-ముంకదిర్, జాబిర్ ద్వారా ఇలా నివేదించారు: అల్లాహ్ ప్రవక్త (అల్లాహ్ ఆయనకు శాంతి, శుభాలు కలుగజేయుగాక) అన్నారు: “అర్ష్‌ను మోసే అల్లాహ్ దైవదూతలలో ఒక దైవదూత గురించి చెప్పడానికి నాకు అనుమతి ఇవ్వబడింది. అతని చెవి తమ్మె నుండి భుజం వరకు ఏడు వందల సంవత్సరాల ప్రయాణదూరం ఉంది.” జఅ్ఫర్ ఇబ్న్ ముహమ్మద్ తన తండ్రి ద్వారా, ఆయన తన తాత ద్వారా ఇలా నివేదించారు: “అర్ష్ కాళ్లలో ఒక కాలు నుంచి రెండో కాలు వరకు వేగంగా ఎగిరే పక్షి ముప్పై వేల సంవత్సరాలు ప్రయాణించగల దూరం ఉంది.

ప్రతిరోజూ అర్ష్‌కు వెలుగులోని డెబ్బై వేల రంగుల వస్త్రం కప్పబడుతుంది. అల్లాహ్ సృష్టిలో ఏ సృష్టీ దానిని చూడలేరు. విశాలమైన ఎడారిలోని ఒక ఉంగరంతో పోలిస్తే అర్ష్ ఎదుట అన్నీ అలాంటివే.” ముజాహిద్ ఇలా అన్నారు: “ఏడవ ఆకాశానికీ అర్ష్‌కీ మధ్య వెలుగుతో కూడిన డెబ్బై వేల తెరలు ఉన్నాయి; ఒక చీకటి తెర, ఒక వెలుగు తెర, ఒక చీకటి తెర, ఒక వెలుగు తెర.”

వహ్బ్ ఇబ్న్ మునబ్బిహ్ ఇలా అన్నారు: “అర్ష్ చుట్టూ దైవదూతల డెబ్బై వేల వరుసలు ఉన్నాయి; ఒక వరుస వెనుక మరొక వరుసగా వారు అర్ష్ చుట్టూ తిరుగుతారు. కొందరు ఒక దిశగా వస్తుంటే, మరికొందరు మరో దిశగా వెళ్తుంటారు. ఒక వరుస వారు మరొక వరుసను ఎదుర్కొన్నప్పుడు, వీరు తహ్లీల్ పలుకుతారు; వారు తక్బీర్ పలుకుతారు. వారి వెనుక చేతులను మెడల వద్ద భుజాలపై ఉంచుకున్న డెబ్బై వేల వరుసలు నిలబడి ఉంటాయి.

ముందు వరుసల తక్బీర్, తహ్లీల్ విన్నప్పుడు, వీరు తమ స్వరాలను పెంచి ఇలా అంటారు: ‘నీ పవిత్రతతో పాటు నీకు స్తుతి. నీవు ఎంత గొప్పవాడవు, ఎంత మహిమాన్వితుడవు! నీవే అల్లాహ్; నీవు తప్ప ఆరాధనకు అర్హుడెవ్వరూ లేరు. నీవే అత్యంత గొప్పవాడవు.

సృష్టి అంతా నీ వద్దకే తిరిగి వస్తుంది.’ వీరి వెనుక కుడిచేతిని ఎడమచేతిపై ఉంచుకున్న లక్ష వరుసల దైవదూతలు ఉంటారు. వారిలో ప్రతి ఒక్కరూ, మరొకరు పలకని విధంగా హమ్ద్‌తో కూడిన తస్బీహ్‌ను పలుకుతారు. వారిలో ఒక్కొక్కరి రెక్కల మధ్య దూరం మూడు వందల సంవత్సరాల ప్రయాణదూరం; చెవి తమ్మె నుండి భుజం వరకు నాలుగు వందల సంవత్సరాల ప్రయాణదూరం ఉంటుంది.

అర్ష్ చుట్టూ ఉన్న దైవదూతలకూ అల్లాహ్‌కూ మధ్య అగ్నితో కూడిన డెబ్బై తెరలు, చీకటితో కూడిన డెబ్బై తెరలు, వెలుగుతో కూడిన డెబ్బై తెరలు, తెల్ల ముత్యాలతో కూడిన డెబ్బై తెరలు, ఎర్ర కెంపులతో కూడిన డెబ్బై తెరలు, పసుపు కెంపులతో కూడిన డెబ్బై తెరలు, పచ్చ పచ్చలతో కూడిన డెబ్బై తెరలు, మంచుతో కూడిన డెబ్బై తెరలు, నీటితో కూడిన డెబ్బై తెరలు, వడగళ్లతో కూడిన డెబ్బై తెరలు ఉన్నాయి; వాటి గురించి అల్లాహ్‌కే తెలుసు.”

ఆయన ఇంకా ఇలా అన్నారు: “అర్ష్‌ను మోసే ప్రతి ఒక్కరికీ, దాని చుట్టూ ఉన్న ప్రతి ఒక్కరికీ నాలుగు ముఖాలు ఉన్నాయి: ఎద్దు ముఖం, సింహం ముఖం, గద్ద ముఖం, మనిషి ముఖం. వారిలో ప్రతి ఒక్కరికీ నాలుగు రెక్కలు ఉన్నాయి. రెండు రెక్కలతో అర్ష్‌ను చూసి మూర్ఛపడకుండా తమ ముఖాలను కప్పుకుంటారు; మరో రెండు రెక్కలతో ఎగురుతారు. தஸ்பீஹ్, தஹ்மீத், தக்பీర్, தம்ஜీத் తప్ప వారికి మరే మాటా ఉండదు.”

మహోన్నతుడైన అల్లాహ్ వాక్యం: “వారు తమ ప్రభువు స్తుతితో పాటు ఆయన పవిత్రతను కొనియాడుతారు; ఆయనపై విశ్వాసం కలిగి ఉంటారు” (يُسَبِّحُونَ بِحَمْدِ رَبِّهِمْ وَيُؤْمِنُونَ بِهِ), అంటే, ఆయన ఏకైకుడనీ, ఆయనకు భాగస్వామి ఎవరూ లేరనీ అంగీకరిస్తారు. అబ్దుల్ వాహిద్ అల్-మలీహీ మాకు, అబూ మన్సూర్ అస్సమ్ఆనీ ఆయనకు, అబూ జఅ్ఫర్ అర్-రయ్యానీ ఆయనకు, హుమైద్ ఇబ్న్ జంజవైహ్ ఆయనకు, ఉమర్ ఇబ్న్ అబ్దుల్లాహ్ అర్-రఖాషీ ఆయనకు, జఅ్ఫర్ ఇబ్న్ సులైమాన్ ఆయనకు, హారూన్ ఇబ్న్ రబాబ్ ఆయనకు, షహ్ర్ ఇబ్న్ హౌషబ్ ద్వారా ఇలా తెలియజేశారు: “అర్ష్‌ను ఎనిమిది మంది మోస్తారు. వారిలో నలుగురు, ‘ఓ అల్లాహ్! నీ పవిత్రతతో పాటు నీకు స్తుతి.

నీకు తెలిసి కూడా సహనం చూపినందుకు స్తుతి నీకే’ అంటారు. మిగిలిన నలుగురు, ‘ఓ అల్లాహ్! నీ పవిత్రతతో పాటు నీకు స్తుతి. నీకు శక్తి ఉన్నప్పటికీ క్షమించినందుకు స్తుతి నీకే’ అంటారు.” ఆదమ్ సంతానం చేసిన పాపాలను వారు చూసినట్లుగా ఉంది.

మహోన్నతుడైన అల్లాహ్ వాక్యం: “విశ్వాసుల కోసం క్షమాపణ కోరుతారు. మా ప్రభూ!” (وَيَسْتَغْفِرُونَ لِلَّذِينَ آمَنُوا رَبَّنَا) అంటే, వారు “మా ప్రభూ!” అని అంటారు. “నీ కరుణ, జ్ఞానం ప్రతి వస్తువునూ ఆవరించాయి” (وَسِعْتَ كُلَّ شَيْءٍ رَحْمَةً وَعِلْمًا).

దీనిని తఫ్సీర్ సూచించే పదంగా తీసుకున్నారని ఒక అభిప్రాయం; పదస్థాన మార్పు ద్వారా వచ్చిందని మరో అభిప్రాయం. అంటే, నీ కరుణ, నీ జ్ఞానం ప్రతి వస్తువునూ ఆవరించాయి. “పశ్చాత్తాపంతో నీ వైపునకు మరలి, నీ మార్గాన్ని అనుసరించినవారిని క్షమించు” (فَاغْفِرْ لِلَّذِينَ تَابُوا وَاتَّبَعُوا سَبِيلَكَ), అంటే నీ ధర్మాన్ని అనుసరించినవారిని. “వారిని నరకాగ్ని శిక్ష నుండి కాపాడు” (وَقِهِمْ عَذَابَ الْجَحِيمِ).

ముతర్రిఫ్ ఇలా అన్నారు: “విశ్వాసుల పట్ల అల్లాహ్ దాసులలో అత్యంత శ్రద్ధగలవారు దైవదూతలు; విశ్వాసుల పట్ల సృష్టిలో అత్యంత మోసగాళ్లు షైతానులు.”

“వారిని దుష్కార్యాల నుండి కాపాడు” (وَقِهِمُ السَّيِّئَاتِ), అంటే శిక్షల నుండి. “దుష్కార్యాల నుండి ఎవరిని కాపాడుతావో” (وَمَنْ تَقِ السَّيِّئَاتِ), అంటే శిక్షల నుండి ఎవరిని కాపాడుతావో అని ఒక అభిప్రాయం; దుష్కార్యాల ప్రతిఫలం నుండి అని మరో అభిప్రాయం. “ఆ రోజు నీవు ఎవరిని దుష్కార్యాల నుండి కాపాడుతావో, వాస్తవంగా అతనిపై కరుణ చూపినట్లే; అదే గొప్ప సాఫల్యం” (يَوْمَئِذٍ فَقَدْ رَحِمْتَهُ وَذَلِكَ هُوَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ).