মুমিনসকলৰ বাবে ফিৰিস্তাসকলৰ দুআ

শ্বেইখ আব্দুৰৰহমান আছ-ছাআদীৰ তাফছিৰ

(وَقِهِمُ السَّيِّئَاتِ) অৰ্থাৎ বেয়া কৰ্ম আৰু সেইবোৰৰ শাস্তিৰ পৰা তেওঁলোকক ৰক্ষা কৰা; কিয়নো সেইবোৰে কৰ্মকৰ্তাক দুখ দিয়ে। (وَمَنْ تَقِ السَّيِّئَاتِ يَوْمَئِذٍ) অৰ্থাৎ কিয়ামতৰ দিনা (فَقَدْ رَحِمْتَهُ) তুমি তাক অনুগ্ৰহ কৰিলা। কাৰণ তোমাৰ ৰহমত বান্দাসকলৰ ওপৰত সদায় বিস্তৃত হৈ আছে; বান্দাসকলৰ পাপ আৰু বেয়া কৰ্মৰ বাহিৰে আন একোৱেই সেই ৰহমতক বাধা নিদিয়ে। যাক তুমি বেয়া কৰ্মৰ পৰা ৰক্ষা কৰা, তাক তুমি সৎকৰ্ম আৰু তাৰ উত্তম প্ৰতিদানৰ তাওফীক দিয়া।

(وَذَلِكَ) অৰ্থাৎ বেয়া কৰ্মৰ পৰা ৰক্ষা পোৱাৰ ফলত আশংকিত বিষয় দূৰ হোৱা আৰু ৰহমত লাভৰ ফলত আকাংক্ষিত বস্তু পোৱা—(هُوَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ) এইটোৱেই মহাসফলতা; ইয়াৰ তুলনাত আন কোনো সফলতা নাই, আৰু প্ৰতিযোগীসকলে ইয়াতকৈ উত্তম কিবা পাবলৈ প্ৰতিযোগিতা নকৰে।

ফিৰিস্তাসকলৰ এই দুআত তেওঁলোকৰ প্ৰতিপালকৰ প্ৰতি পূৰ্ণ জ্ঞান প্ৰকাশ পাইছে। তেওঁলোকে আল্লাহৰ সেই সুন্দৰ নামসমূহৰ জৰিয়তে তেওঁৰ ওচৰত প্ৰাৰ্থনা কৰিছে, যিবোৰৰ জৰিয়তে তেওঁৰ ওচৰত প্ৰাৰ্থনা কৰাটো তেওঁ নিজৰ বান্দাসকলৰ পৰা ভাল পায়। লগতে, তেওঁলোকে যি বিষয়ত আল্লাহৰ ওচৰত দুআ কৰিছে, তাৰ উপযোগী কথাৰে দুআ কৰিছে। তেওঁলোকৰ দুআ আছিল ৰহমত লাভ আৰু মানৱ-স্বভাৱৰ অপূৰ্ণতাৰ ফলত উদ্ভৱ হোৱা প্ৰভাৱ দূৰ কৰাৰ বাবে—আল্লাহে সেই স্বভাৱৰ অপূৰ্ণতা, পাপৰ প্ৰতি তাৰ প্ৰৱণতা আৰু তেনে প্ৰৱণতাৰ আৰম্ভণি তথা কাৰণসমূহ সম্পূৰ্ণৰূপে জানে।

সেইবাবে তেওঁলোকে ৰহীম আৰু আলীম [পৰম দয়ালু আৰু সৰ্বজ্ঞ] নাম দুটাৰ জৰিয়তে আল্লাহৰ ওচৰত প্ৰাৰ্থনা কৰিলে।

এই দুআত মহান আল্লাহৰ সৈতে তেওঁলোকৰ পূৰ্ণ আদবো প্ৰকাশ পাইছে। তেওঁলোকে স্বীকাৰ কৰিছে যে আল্লাহ তেওঁলোকৰ সাধাৰণ আৰু বিশেষ—দুয়ো ধৰণৰ প্ৰতিপালক। সকলো বিষয়ৰ অধিকাৰ তেওঁৰেই; তেওঁলোকৰ নিজৰ কোনো ক্ষমতা নাই। তেওঁলোকৰ দুআ হৈছে সকলো দিশৰ পৰা স্বভাৱগতভাৱে অভাৱী বান্দাৰ প্ৰতিপালকৰ ওচৰত নিবেদন; কোনো অৱস্থাৰ অজুহাত দেখুৱাই তেওঁলোকে প্ৰতিপালকৰ ওপৰত কোনো অধিকাৰ দাবী নকৰে।

এই সকলো আল্লাহৰ অনুগ্ৰহ, দয়া আৰু উপকাৰৰ বাহিৰে আন একো নহয়।

তেওঁলোকে আল্লাহৰ সৈতে সম্পূৰ্ণ একমত—যিবোৰ কৰ্ম আল্লাহে ভাল পায়, সেই ইবাদতসমূহ তেওঁলোকে নিজে পালন কৰে আৰু প্ৰেমিকসকলৰ দৰে তাত প্ৰচেষ্টা কৰে। আৰু আল্লাহৰ সৃষ্টিসমূহৰ মাজৰ পৰা যিসকল মুমিনক তেওঁ ভাল পায়, তেওঁলোকৰ বাবেও দুআ কৰে। দায়িত্বপ্ৰাপ্ত সৃষ্টিসকলৰ বাকীসকলক আল্লাহে অপছন্দ কৰে, মুমিনসকলৰ বাহিৰে। মুমিনসকলৰ প্ৰতি ফিৰিস্তাসকলৰ ভালপোৱাৰ কাৰণেই তেওঁলোকে তেওঁলোকৰ বাবে আল্লাহৰ ওচৰত দুআ কৰে আৰু তেওঁলোকৰ অৱস্থা ভাল হোৱাত আন্তৰিক প্ৰচেষ্টা কৰে; কাৰণ কাৰোবাৰ বাবে দুআ কৰাটো তেওঁৰ প্ৰতি ভালপোৱাৰ আটাইতকৈ স্পষ্ট প্ৰমাণসমূহৰ এটা। মানুহে কেৱল সেইজনৰ বাবেহে দুআ কৰে, যাক তেওঁ ভাল পায়।

আল্লাহে (وَيَسْتَغْفِرُونَ لِلَّذِينَ آمَنُوا) [তেওঁলোকে মুমিনসকলৰ বাবে ক্ষমা প্ৰাৰ্থনা কৰে]—এই কথাৰ পিছত তেওঁলোকৰ দুআৰ যি ব্যাখ্যা আৰু বিশদ বৰ্ণনা কৰিছে, তাত তেওঁৰ কিতাপ কেনেকৈ চিন্তা-ভাবনা কৰি পঢ়িব লাগে তাৰ সূক্ষ্ম ইংগিত আছে। চিন্তা-ভাবনা কৰা ব্যক্তিয়ে কেৱল শব্দটোৰ পৃথক অৰ্থতে সীমাবদ্ধ থাকিব নালাগে। বৰং শব্দটোৰ অৰ্থ বুজি লোৱাৰ পিছত, সেই অৰ্থলৈ লৈ যোৱা বিষয় আৰু পথসমূহ, যিবোৰ অবিহনে সেই অৰ্থ সম্পূৰ্ণ নহয়, আৰু যিবোৰৰ ওপৰত সেয়া নিৰ্ভৰশীল—সেইবোৰো বিবেচনা কৰিব লাগে। তেতিয়া তেওঁ নিশ্চিত হ’ব যে আল্লাহে সেইবোৰো উদ্দেশ্য কৰিছে, ঠিক যেনেকৈ শব্দটোৱে বুজোৱা নিৰ্দিষ্ট অৰ্থ আল্লাহে উদ্দেশ্য কৰিছে বুলি তেওঁ নিশ্চিত হয়।

আল্লাহে সেই অৰ্থসমূহো উদ্দেশ্য কৰিছে বুলি নিশ্চিত হোৱাৰ দুটা কাৰণ আছে। প্ৰথমটো হ’ল—তেওঁ জনা আৰু নিশ্চিত হোৱা যে সেইবোৰ অৰ্থৰ অনুষংগ আৰু সেই অৰ্থৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল বিষয়। দ্বিতীয়টো হ’ল—তেওঁ জনে যে আল্লাহ সকলো বিষয়ৰ জ্ঞানী আৰু আল্লাহে তেওঁৰ কিতাপৰ বিষয়ে চিন্তা-ভাবনা আৰু গভীৰভাৱে বিবেচনা কৰিবলৈ বান্দাসকলক আদেশ দিছে। আল্লাহে সেই অৰ্থসমূহৰ পৰা কি কি বিষয় অনিবাৰ্যভাৱে উদ্ভৱ হয়, সেয়া জানে।

তেওঁৱেই জনাইছে যে তেওঁৰ কিতাপ হৈছে পথপ্ৰদৰ্শন, পোহৰ আৰু সকলো বিষয়ৰ স্পষ্ট ব্যাখ্যা; আৰু ই হৈছে আটাইতকৈ স্পষ্টভাৱে ব্যাখ্যা কৰা, সৰ্বোত্তম বাণী। ইয়াৰ দ্বাৰা বান্দাই মহান জ্ঞান আৰু প্ৰচুৰ কল্যাণ লাভ কৰে—আল্লাহে যিমানখিনি তাওফীক দিয়ে, সিমানখিনি। আমাৰ এই তাফছীৰতো এই ধৰণৰ বহু কথা আছে; আল্লাহে সেয়া আমাৰ ওপৰত অনুগ্ৰহ কৰিছে।

কিছুমান আয়াতৰ ব্যাখ্যাৰ ভিত্তি, যিজনে মনোযোগেৰে চিন্তা নকৰে আৰু সুস্থ বিচাৰশক্তি প্ৰয়োগ নকৰে, তেওঁৰ বাবে অস্পষ্ট হৈ থাকিব পাৰে। আমি মহান আল্লাহৰ ওচৰত প্ৰাৰ্থনা কৰোঁ—তেওঁ যেন তেওঁৰ ৰহমতৰ ভঁৰালৰ পৰা আমাৰ বাবে এনে দান মুকলি কৰে, যি আমাৰ আৰু মুছলিমসকলৰ অৱস্থা সংশোধনৰ কাৰণ হয়। আমাৰ বাবে তেওঁৰ উদাৰতাৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰা আৰু তেওঁৰ সেই উপকাৰৰ জৰিয়তে তেওঁৰ ওচৰত প্ৰাৰ্থনা কৰাৰ বাহিৰে আন কোনো উপায় নাই, যাৰ মাজত আমি সদায়, প্ৰতিটো মুহূৰ্ত আৰু সকলো সময়তে নিমজ্জিত হৈ আছোঁ।

আমি তেওঁৰ অনুগ্ৰহ বিচাৰোঁ—তেওঁ যেন আমাৰ নিজৰ আত্মাৰ অনিষ্টৰ পৰা আমাক ৰক্ষা কৰে; কিয়নো সেই অনিষ্টই তেওঁৰ ৰহমত আমাৰ ওচৰলৈ অহাত বাধা দিয়ে আৰু বিলম্ব ঘটায়। নিশ্চয় তেওঁ মহামহিম দাতা, যিজনে উপায় আৰু উপায়ৰ ফল—দুয়োটাই অনুগ্ৰহ কৰি দিছে।

ইয়াৰ পৰা এই কথাও বুজা যায় যে মানুহৰ নিকটৱৰ্তী সংগী—পতি বা পত্নী, সন্তান আৰু বন্ধু—নিজৰ সংগীৰ দ্বাৰা সৌভাগ্যৱান হয়; তেওঁৰ সৈতে সম্পৰ্ক স্থাপন কৰাটো তাৰ বাবে এনে কল্যাণৰ কাৰণ হয়, যি তেওঁৰ নিজৰ কৰ্ম আৰু কৰ্মৰ কাৰণৰ বাহিৰত। ফিৰিস্তাসকলে মুমিনসকলৰ বাবে আৰু তেওঁলোকৰ পিতৃ-মাতৃ, পতি-পত্নী আৰু সন্তানসকলৰ মাজৰ সৎলোকসকলৰ বাবে দুআ কৰাৰ দৰে। এইটোও কোৱা হ’ব পাৰে যে তেওঁলোকৰ সৎ হোৱা প্ৰয়োজন, কাৰণ আল্লাহে কৈছে: (وَمَنْ صَلَحَ) [আৰু যিসকল সৎ হৈছে]। তেনে ক্ষেত্ৰত সেয়া তেওঁলোকৰ কৰ্মৰ ফল। আল্লাহেই সৰ্বাধিক জানে।

মহান আল্লাহে তেওঁৰ মুমিন বান্দাসকলৰ প্ৰতি তেওঁৰ পূৰ্ণ স্নেহ আৰু দয়াৰ কথা জনাইছে। তেওঁ তেওঁলোকৰ ভাগ্যৰ অধীনত নথকা বাহ্যিক কাৰণসমূহো তেওঁলোকৰ সৌভাগ্যৰ বাবে নিয়োজিত কৰিছে—যেনে নিকটৱৰ্তী ফিৰিস্তাসকলে তেওঁলোকৰ বাবে ক্ষমা বিচৰা আৰু তেওঁলোকৰ ধৰ্ম তথা আখিৰাতৰ কল্যাণৰ বাবে দুআ কৰা। ইয়াৰ মাজতে আৰছ বহনকাৰী আৰু তাৰ চাৰিওফালে থকা ফিৰিস্তাসকলৰ মৰ্যাদা, তেওঁলোকৰ প্ৰতিপালকৰ নৈকট্য, তেওঁলোকৰ অধিক ইবাদত আৰু আল্লাহৰ বান্দাসকলৰ প্ৰতি তেওঁলোকৰ আন্তৰিকতাৰ কথাও প্ৰকাশ পাইছে। তেওঁলোকে জানে যে আল্লাহে তেওঁলোকৰ পৰা এইবোৰ ভাল পায়।

সেয়ে আল্লাহে কৈছে: (الَّذِينَ يَحْمِلُونَ الْعَرْشَ) অৰ্থাৎ ৰহমানৰ আৰছ। ই হৈছে সৃষ্টিৰ ওপৰৰ চাল, আৰু আটাইতকৈ ডাঙৰ, বহল, সুন্দৰ তথা মহান আল্লাহৰ আটাইতকৈ নিকটৱৰ্তী সৃষ্টি। আৰছৰ পৰিসৰে পৃথিৱী, আকাশমণ্ডলী আৰু কুৰছী আৱৰি ৰাখিছে। এই ফিৰিস্তাসকলক আল্লাহে তেওঁৰ মহান আৰছ বহন কৰাৰ দায়িত্ব দিছে।

সেয়েহে কোনো সন্দেহ নাই যে তেওঁলোক ফিৰিস্তাসকলৰ মাজৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ, মহান আৰু শক্তিশালীসকলৰ অন্তৰ্ভুক্ত। আৰছ বহন কৰিবলৈ আল্লাহে তেওঁলোকক বাছি লোৱা, উল্লেখৰ ক্ষেত্ৰত তেওঁলোকক আগত ৰখা আৰু আল্লাহৰ নিকটৱৰ্তী হোৱাটোৱে প্ৰমাণ কৰে যে তেওঁলোক ফিৰিস্তাসকলৰ শ্ৰেষ্ঠ শ্ৰেণী। আল্লাহে কৈছে: (وَيَحْمِلُ عَرْشَ رَبِّكَ فَوْقَهُمْ يَوْمَئِذٍ ثَمَانِيَةٌ) [সেইদিনা তোমাৰ প্ৰতিপালকৰ আৰছ তেওঁলোকৰ ওপৰত আঠজনে বহন কৰিব]।

(وَمَنْ حَوْلَهُ) অৰ্থাৎ মৰ্যাদা আৰু শ্ৰেষ্ঠত্বত নিকটৱৰ্তী ফিৰিস্তাসকল। (يُسَبِّحُونَ بِحَمْدِ رَبِّهِمْ) [তেওঁলোকে নিজ প্ৰতিপালকৰ প্ৰশংসাৰ সৈতে তেওঁৰ পৱিত্ৰতা ঘোষণা কৰে]—এয়া তেওঁলোকৰ অধিক ইবাদতৰ প্ৰশংসা, বিশেষকৈ আল্লাহৰ পৱিত্ৰতা ঘোষণা আৰু তেওঁৰ প্ৰশংসা কৰাৰ। আন সকলো ইবাদত আল্লাহৰ পৱিত্ৰতা ঘোষণা আৰু প্ৰশংসাৰ অন্তৰ্ভুক্ত; কিয়নো বান্দাই সেইবোৰ আন কাৰোবাৰ বাবে কৰিলে আল্লাহৰ পৱিত্ৰতা ৰক্ষা নহ’লহেঁতেন। বৰং প্ৰকৃত প্ৰশংসাই হৈছে আল্লাহৰ ইবাদত।

বান্দাই কোৱা «সুবহানাল্লাহি ৱা বিহামদিহি» [আল্লাহ পৱিত্ৰ, আৰু তেওঁৰেই প্ৰশংসা]—এই কথাও তাৰ অন্তৰ্ভুক্ত আৰু ই ইবাদতৰ এক প্ৰকাৰ। (وَيَسْتَغْفِرُونَ لِلَّذِينَ آمَنُوا) [তেওঁলোকে মুমিনসকলৰ বাবে ক্ষমা বিচাৰে]। এয়া ঈমানৰ বহুতো উপকাৰ আৰু শ্ৰেষ্ঠত্বৰ এটা: যিসকল ফিৰিস্তাৰ কোনো পাপ নাই, তেওঁলোকে ঈমানদাৰসকলৰ বাবে ক্ষমা বিচাৰে। সেয়েহে মুমিনে নিজৰ ঈমানৰ দ্বাৰা এই মহান অনুগ্ৰহৰ কাৰণ হয়।

ক্ষমাৰ লগত এনে কিছুমান বিষয় জড়িত, যিবোৰ অবিহনে ক্ষমা সম্পূৰ্ণ নহয়; বহু লোকৰ মনত ক্ষমা বিচৰাৰ উদ্দেশ্য কেৱল পাপসমূহ ক্ষমা কৰোৱাই—এই ধাৰণাৰ বাহিৰেও। সেইবাবে আল্লাহে তেওঁলোকৰ বাবে ক্ষমা বিচাৰি কৰা দুআৰ গুণ বৰ্ণনা কৰিছে আৰু ক্ষমা সম্পূৰ্ণ হ’বলৈ যিবোৰ প্ৰয়োজন, সেইবোৰ উল্লেখ কৰিছে। আল্লাহে কৈছে: (رَبَّنَا وَسِعْتَ كُلَّ شَيْءٍ رَحْمَةً وَعِلْمًا) [হে আমাৰ প্ৰতিপালক! তোমাৰ ৰহমত আৰু জ্ঞানে সকলো বস্তুকে পৰিব্যাপ্ত কৰি আছে]।

তোমাৰ জ্ঞানে সকলো বস্তুকে আৱৰি আছে; কোনো গোপন বিষয় তোমাৰ পৰা লুকাই নাথাকে। পৃথিৱী বা আকাশত অণু-পৰিমাণৰ কিবা বস্তু, তাতকৈ সৰু বা ডাঙৰ একোৱেই তোমাৰ জ্ঞানৰ বাহিৰত নহয়। তোমাৰ ৰহমতেও সকলো বস্তুকে আৱৰি আছে। ওপৰৰ আৰু তলৰ সকলো জগত আল্লাহৰ ৰহমতেৰে পৰিপূৰ্ণ আৰু সেই ৰহমতে সকলোকে আৱৰি ৰাখিছে; তেওঁৰ সৃষ্টিৰ য’লৈকে সেয়া উপনীত হৈছে, তাতেই তাৰ প্ৰভাৱ পৰিছে।

(فَاغْفِرْ لِلَّذِينَ تَابُوا) [এতেকে যিসকলে তাওবা কৰিছে, তেওঁলোকক ক্ষমা কৰা]—শ্বিৰ্ক আৰু পাপৰ পৰা। (وَاتَّبَعُوا سَبِيلَكَ) [আৰু তোমাৰ পথ অনুসৰণ কৰিছে]—তোমাৰ ৰাছুলসকলক অনুসৰণ কৰি, তোমাক একক বুলি মানি আৰু তোমাৰ আনুগত্য কৰি। (وَقِهِمْ عَذَابَ الْجَحِيمِ) [আৰু তেওঁলোকক জাহান্নামৰ শাস্তিৰ পৰা ৰক্ষা কৰা]—অৰ্থাৎ শাস্তিৰ পৰাও আৰু শাস্তিৰ কাৰণসমূহৰ পৰাও তেওঁলোকক ৰক্ষা কৰা।

(رَبَّنَا وَأَدْخِلْهُمْ جَنَّاتِ عَدْنٍ الَّتِي وَعَدْتَهُمْ) [হে আমাৰ প্ৰতিপালক! তেওঁলোকক স্থায়ী বসবাসৰ জান্নাতত প্ৰৱেশ কৰোৱা, যাৰ প্ৰতিশ্ৰুতি তুমি তেওঁলোকক দিছা]—তোমাৰ ৰাছুলসকলৰ জৰিয়তে। (وَمَنْ صَلَحَ) অৰ্থাৎ যিসকলে ঈমান আৰু সৎকৰ্মৰ দ্বাৰা সৎ হৈছে—(مِنْ آبَائِهِمْ وَأَزْوَاجِهِمْ) তেওঁলোকৰ পিতৃ-মাতৃ, পত্নী-পতি, বন্ধু-বান্ধৱ আৰু সঙ্গীসকলৰ মাজৰ পৰা; (وَذُرِّيَّاتِهِمْ) আৰু তেওঁলোকৰ সন্তান-সন্ততিৰ মাজৰ পৰাও। (إِنَّكَ أَنْتَ الْعَزِيزُ) [নিশ্চয় তুমি পৰাক্ৰমশালী]—সকলো বস্তুৰ ওপৰত বিজয়ী।

তোমাৰ পৰাক্ৰমৰ দ্বাৰা তুমি তেওঁলোকৰ পাপ ক্ষমা কৰিবা, তেওঁলোকৰ পৰা আশংকিত বিপদ দূৰ কৰিবা আৰু সকলো কল্যাণত তেওঁলোকক উপনীত কৰিবা। (الْحَكِيمُ) [প্ৰজ্ঞাময়]—তুমি সকলো বস্তু যথাস্থানত স্থাপন কৰা। হে আমাৰ প্ৰতিপালক, তোমাৰ প্ৰজ্ঞাৰ পৰিপন্থী কোনো বিষয় আমি তোমাৰ ওচৰত নিবেদন নকৰোঁ; বৰং তোমাৰ ৰাছুলসকলৰ মাধ্যমেৰে জনোৱা আৰু তোমাৰ অনুগ্ৰহে দাবী কৰা প্ৰজ্ঞাৰ অন্তৰ্গত বিষয়েই বিচাৰিছোঁ—মুমিনসকলক ক্ষমা কৰা।

ইমাম ইবন কছীৰৰ তাফছিৰ

(وَقِهِمُ السَّيِّئَاتِ) অৰ্থাৎ বেয়া কৰ্ম কৰা আৰু যাৰ পৰা সেই কৰ্ম সংঘটিত হৈছে, তাৰ অনিষ্টকৰ পৰিণতিৰ পৰা তেওঁলোকক ৰক্ষা কৰা। (وَمَنْ تَقِ السَّيِّئَاتِ يَوْمَئِذٍ) অৰ্থাৎ কিয়ামতৰ দিনা। (فَقَدْ رَحِمْتَهُ) অৰ্থাৎ তুমি তাৰ প্ৰতি দয়া কৰিলা আৰু শাস্তিৰ পৰা তাক ৰক্ষা কৰিলা। (وَذَلِكَ هُوَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ) [আৰু সেয়াই মহাসফলতা]।

(رَبَّنَا وَأَدْخِلْهُمْ جَنَّاتِ عَدْنٍ الَّتِي وَعَدْتَهُمْ وَمَنْ صَلَحَ مِنْ آبَائِهِمْ وَأَزْوَاجِهِمْ وَذُرِّيَّاتِهِمْ) অৰ্থাৎ তেওঁলোকক তেওঁলোকৰ পিতৃ-মাতৃ, পতি-পত্নী আৰু সন্তান-সন্ততিৰ সৈতে একেলগ কৰা, যাতে ওচৰা-ওচৰি থকা বাসস্থানত একেলগে থাকি তেওঁলোকৰ চকু জুৰ পৰে।

যেনেকৈ আল্লাহে কৈছে: (وَالَّذِينَ آمَنُوا وَاتَّبَعَتْهُمْ ذُرِّيَّاتُهُمْ بِإِيمَانٍ أَلْحَقْنَا بِهِمْ ذُرِّيَّاتِهِمْ وَمَا أَلَتْنَاهُمْ مِنْ عَمَلِهِمْ مِنْ شَيْءٍ) [যিসকলে ঈমান আনিছে আৰু তেওঁলোকৰ সন্তান-সন্ততিয়ে ঈমানৰ সৈতে তেওঁলোকক অনুসৰণ কৰিছে, আমি তেওঁলোকৰ সন্তান-সন্ততিক তেওঁলোকৰ সৈতে মিলিত কৰিম; আৰু তেওঁলোকৰ কৰ্মৰ পৰা একোৱেই হ্ৰাস নকৰিম]। অৰ্থাৎ আমি সকলোকে একে মৰ্যাদাত একত্ৰ কৰিম, যাতে তেওঁলোকৰ চকু জুৰ পৰে। অধিক কৰ্ম কৰা উচ্চ মৰ্যাদাৰ লোকক নিম্ন মৰ্যাদাৰ লোকৰ সমানলৈ নমাই নিদিওঁ; বৰং কৰ্মত পিছপৰা লোকক অনুগ্ৰহ আৰু দান হিচাপে উন্নীত কৰি অধিক কৰ্ম কৰা লোকৰ সৈতে একে মৰ্যাদাত মিলিত কৰিম।

ছাঈদ ইবনু জুবাইৰে কৈছে: মুমিনে জান্নাতত প্ৰৱেশ কৰাৰ পিছত নিজৰ পিতৃ, পুত্ৰ আৰু ভায়েকৰ বিষয়ে সোধে—“তেওঁলোক ক’ত?” তেতিয়া কোৱা হয়: “তেওঁলোকৰ কৰ্ম তোমাৰ কৰ্মৰ সমান মৰ্যাদাৰ নহ’ল।” তেওঁ কয়: “মইতো নিজৰ বাবেও আৰু তেওঁলোকৰ বাবেও কৰ্ম কৰিছিলোঁ।” তেতিয়া তেওঁলোকক তেওঁৰ মৰ্যাদাত লগ লগোৱা হয়।

তাৰ পিছত ছাঈদ ইবনু জুবাইৰে এই আয়াতটো পাঠ কৰিলে: (رَبَّنَا وَأَدْخِلْهُمْ جَنَّاتِ عَدْنٍ الَّتِي وَعَدْتَهُمْ وَمَنْ صَلَحَ مِنْ آبَائِهِمْ وَأَزْوَاجِهِمْ وَذُرِّيَّاتِهِمْ إِنَّكَ أَنْتَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ)। মুতৰ্ৰিফ ইবনু আব্দুল্লাহ ইবনুশ-শিখ্খীৰে কৈছে: “আল্লাহৰ বান্দাসকলৰ মাজত মুমিনসকলৰ প্ৰতি আটাইতকৈ আন্তৰিক হৈছে ফিৰিস্তাসকল।” তাৰ পিছত তেওঁ এই আয়াত পাঠ কৰিলে: (رَبَّنَا وَأَدْخِلْهُمْ جَنَّاتِ عَدْنٍ الَّتِي وَعَدْتَهُمْ)। “আৰু আল্লাহৰ সৃষ্টিসমূহৰ মাজত মুমিনসকলৰ প্ৰতি আটাইতকৈ অনিষ্টকাৰী হৈছে চয়তান।”

(إِنَّكَ أَنْتَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ) অৰ্থাৎ তুমি এনে পৰাক্ৰমশালী, যাক কোনেও বাধা দিব নোৱাৰে আৰু পৰাভূত কৰিব নোৱাৰে। তুমি যি বিচৰা সেয়া হয়, আৰু যি নিবিচৰা সেয়া নহয়। তুমি তোমাৰ কথা আৰু কৰ্মত, তোমাৰ বিধান আৰু নিৰ্ধাৰণত প্ৰজ্ঞাময়।

মহান আল্লাহে জনাইছে যে আৰছ বহন কৰা চাৰিজন নিকটৱৰ্তী ফিৰিস্তাই, আৰু তাৰ চাৰিওফালে থকা কৰূবীসকলে, তেওঁলোকৰ প্ৰতিপালকৰ প্ৰশংসাৰ সৈতে তেওঁৰ পৱিত্ৰতা ঘোষণা কৰে। অৰ্থাৎ, তেওঁলোকে এনে তাছবীহ কৰে যিয়ে সকলো অপূৰ্ণতা নাকচ কৰে আৰু এনে প্ৰশংসা কৰে যিয়ে প্ৰশংসনীয় গুণসমূহ সাব্যস্ত কৰে। (وَيُؤْمِنُونَ بِهِ) [তেওঁলোকে তেওঁৰ ওপৰত ঈমান পোষণ কৰে]—অৰ্থাৎ তেওঁলোকে তেওঁৰ প্ৰতি বিনয়ী আৰু তেওঁৰ সন্মুখত অধীন। তেওঁলোকে (وَيَسْتَغْفِرُونَ لِلَّذِينَ آمَنُوا) [মুমিনসকলৰ বাবে ক্ষমা বিচাৰে]—অৰ্থাৎ অদৃশ্যৰ ওপৰত ঈমান পোষণ কৰা পৃথিৱীৰ মুমিনসকলৰ বাবে।

আল্লাহে তেওঁৰ নিকটৱৰ্তী ফিৰিস্তাসকলক মুমিনসকলৰ অনুপস্থিতিত তেওঁলোকৰ বাবে দুআ কৰিবলৈ নিয়োজিত কৰিছে। এয়া যিহেতু ফিৰিস্তাসকলৰ স্বভাৱৰ অন্তৰ্গত, সেয়েহে তেওঁলোকে কোনো মুমিনে নিজৰ ভাতৃৰ অনুপস্থিতিত কৰা দুআৰ পিছত “আমীন” কয়। ছহীহ মুছলিমত প্ৰমাণিত হৈছে: “যেতিয়া কোনো মুছলিমে নিজৰ ভাতৃৰ অনুপস্থিতিত তাৰ বাবে দুআ কৰে, তেতিয়া ফিৰিস্তাই কয়: ‘আমীন! আৰু তোমাৰ বাবেও অনুৰূপ হওক।’”

ইমাম আহমদে কৈছে: আমাক আব্দুল্লাহ ইবনু মুহাম্মদ—তেওঁ ইবনু আবী শাইবা—হাদীছ বৰ্ণনা কৰিছে; তেওঁক আব্দাহ ইবনু ছুলাইমানে, তেওঁক মুহাম্মদ ইবনু ইছহাকে, তেওঁক ইয়াকূব ইবনু উতবাই, তেওঁক ইকৰিমাই আৰু তেওঁক ইবনু আব্বাছে বৰ্ণনা কৰিছে যে ৰাছুলুল্লাহ ﷺ-এ উমাইয়াৰ কবিতাৰ এটা অংশক শুদ্ধ বুলি কৈছিল। কবিতাত কোৱা হৈছিল:

“এজন মানুহ আৰু এজন ষাঁড় তেওঁৰ সোঁ ভৰিৰ তলত, আৰু আনখন ভৰিৰ বাবে গৃধিনী, অপেক্ষাৰত সিংহ।” তেতিয়া ৰাছুলুল্লাহ ﷺ-এ ক’লে: “শুদ্ধ।” কবিয়ে আৰু ক’লে:

“প্ৰতি নিশাৰ শেষত সূৰ্য ৰঙা হৈ উদয় হয়, পুৱা তাৰ ৰং গোলাপী হৈ পৰে।

কিন্তু সি আমাৰ বাবে স্বচ্ছভাৱে উদয় হ’বলৈ অস্বীকাৰ কৰে, শাস্তি দি অথবা চাবুকেৰে কোবাইহে উদয় হয়।”

নবী ﷺ-এ ক’লে: “শুদ্ধ।” এই সনদটো উত্তম। ইয়াৰ পৰা বুজা যায় যে বৰ্তমান আৰছ বহনকাৰী ফিৰিস্তা চাৰিজন; আৰু কিয়ামতৰ দিনা তেওঁলোক আঠজন হ’ব, যেনেকৈ আল্লাহে কৈছে: (وَيَحْمِلُ عَرْشَ رَبِّكَ فَوْقَهُمْ يَوْمَئِذٍ ثَمَانِيَةٌ) [সেইদিনা তোমাৰ প্ৰতিপালকৰ আৰছ তেওঁলোকৰ ওপৰত আঠজনে বহন কৰিব]।

ইয়াত এটা প্ৰশ্ন উত্থাপন হয়: এই আয়াতৰ পৰা বুজা কথাৰ সৈতে এই হাদীছৰ ইংগিত আৰু আবূ দাউদে বৰ্ণনা কৰা হাদীছৰ মাজত মিল কেনেকৈ ঘটাব? আবূ দাউদে কৈছে: আমাক মুহাম্মদ ইবনু সাব্বাহ আল-বাজ্জাৰে হাদীছ বৰ্ণনা কৰিছে; তেওঁক আল-ৱালীদ ইবনু আবী ছাওৰে, তেওঁক ছিমাকে, তেওঁক আব্দুল্লাহ ইবনু উমাইৰাই, তেওঁক আহনাফ ইবনু কাইছে আৰু তেওঁক আব্বাছ ইবনু আব্দুল মুত্তালিবে বৰ্ণনা কৰিছে। তেওঁ কৈছে: “মই বতহাত কেইজনমান লোকৰ সৈতে আছিলোঁ; তেওঁলোকৰ মাজত ৰাছুলুল্লাহ ﷺ-ও আছিল। তেতিয়া এখন মেঘ তেওঁলোকৰ ওপৰেৰে পাৰ হৈ গ’ল।

নবী ﷺ-এ সেইফালে চাই সুধিলে: ‘তোমালোকে ইয়াক কি বুলি কোৱা?’ তেওঁলোকে ক’লে: ‘মেঘ।’ তেওঁ সুধিলে: ‘আৰু মুয্ন?’ তেওঁলোকে ক’লে: ‘মুয্ন।’ তেওঁ সুধিলে: ‘আৰু আনান?’ তেওঁলোকে ক’লে: ‘আনান।’—আবূ দাউদে কৈছে: ‘আনান শব্দটো মই ভালদৰে মনত ৰাখিব নোৱাৰিলোঁ।’—তেওঁ ক’লে: ‘আকাশ আৰু পৃথিৱীৰ মাজৰ দূৰত্ব কিমান, তোমালোকে জানানে?’

তেওঁলোকে ক’লে: ‘আমি নাজানো।’ তেওঁ ক’লে: ‘সিহঁতৰ মাজত দূৰত্ব এক, বা দুই, বা তিয়াত্তৰ বছৰীয়া পথ। তাৰ পিছৰ আকাশৰ ওপৰতো একেদৰে।’ তেওঁ সাতখন আকাশ গণনা কৰিলে। ‘সপ্তম আকাশৰ ওপৰত এখন সাগৰ আছে; তাৰ তলৰ পৰা ওপৰলৈ দূৰত্ব এখন আকাশৰ পৰা আনখন আকাশৰ দূৰত্বৰ সমান।

তাৰ ওপৰত আঠটা বনৰীয়া ষাঁড় আছে; সিহঁতৰ খুৰাৰ পৰা আঁঠুলৈ দূৰত্ব এখন আকাশৰ পৰা আনখন আকাশৰ দূৰত্বৰ সমান। সিহঁতৰ পিঠিৰ ওপৰত আৰছ আছে; আৰছৰ তলৰ পৰা ওপৰলৈ দূৰত্বও এখন আকাশৰ পৰা আনখন আকাশৰ দূৰত্বৰ সমান। তাৰ ওপৰত আছে আল্লাহ, মহাপৱিত্ৰ আৰু মহান।’” তাৰ পিছত আবূ দাউদে এই হাদীছটো বৰ্ণনা কৰিছে; তিৰমিযী আৰু ইবনু মাজাহেও ছিমাক ইবনু হাৰবৰ পৰা ইয়াক বৰ্ণনা কৰিছে।

তিৰমিযীয়ে ইয়াক “হাছান গৰীব” বুলি কৈছে। এই হাদীছৰ পৰা বুজা যায় যে আৰছ বহনকাৰী আঠজন। শ্বহৰ ইবনু হাওশ্বাবে কৈছে: “আৰছ বহনকাৰী আঠজন। তেওঁলোকৰ চাৰিজনে কয়: ‘হে আল্লাহ, তুমি পৱিত্ৰ; তোমাৰ প্ৰশংসাৰ সৈতে। তোমাৰ জ্ঞানৰ পিছতো তুমি ধৈৰ্য ধৰা বাবে সকলো প্ৰশংসা তোমাৰ।’

আন চাৰিজনে কয়: ‘হে আল্লাহ, তুমি পৱিত্ৰ; তোমাৰ প্ৰশংসাৰ সৈতে। তোমাৰ ক্ষমতা থকা সত্ত্বেও তুমি ক্ষমা কৰা বাবে সকলো প্ৰশংসা তোমাৰ।’” সেইবাবে তেওঁলোকে মুমিনসকলৰ বাবে ক্ষমা বিচাৰি কয়: (رَبَّنَا وَسِعْتَ كُلَّ شَيْءٍ رَحْمَةً وَعِلْمًا) [হে আমাৰ প্ৰতিপালক! তোমাৰ ৰহমত আৰু জ্ঞানে সকলো বস্তুকে পৰিব্যাপ্ত কৰি আছে]—অৰ্থাৎ তোমাৰ ৰহমতে তেওঁলোকৰ পাপ আৰু ভুলসমূহক আৱৰি ৰাখে, আৰু তোমাৰ জ্ঞানে তেওঁলোকৰ সকলো কৰ্ম, গতি-বিধি আৰু স্থিৰ অৱস্থাক পৰিবেষ্টন কৰি আছে।

(فَاغْفِرْ لِلَّذِينَ تَابُوا وَاتَّبَعُوا سَبِيلَكَ) অৰ্থাৎ যিসকলে তাওবা কৰি তোমাৰ ফালে উভতি আহিছে, তেওঁলোকৰ অপৰাধ ক্ষমা কৰা, তেওঁলোকে যি অৱস্থাত আছিল তাৰ পৰা আঁতৰি আহিছে আৰু তুমি যি আদেশ দিছা—সৎকৰ্ম কৰা আৰু অসৎকৰ্ম ত্যাগ কৰা—সেয়া অনুসৰণ কৰিছে। (وَقِهِمْ عَذَابَ الْجَحِيمِ) অৰ্থাৎ তেওঁলোকক জাহান্নামৰ পৰা আঁতৰাই ৰাখা; এয়া যন্ত্ৰণাদায়ক আৰু কষ্টদায়ক শাস্তি। «আল্লাহে তেওঁক সন্তুষ্ট কৰক»; আল-হাক্কাহ: ১৭; আৰু তেওঁলোকৰ উক্তিসমূহ।

আল-বাগাৱীৰ তাফছিৰ

(رَبَّنَا وَأَدْخِلْهُمْ جَنَّاتِ عَدْنٍ الَّتِي وَعَدْتَهُمْ وَمَنْ صَلَحَ مِنْ آبَائِهِمْ وَأَزْوَاجِهِمْ وَذُرِّيَّاتِهِمْ إِنَّكَ أَنْتَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ) ছাঈদ ইবনু জুবাইৰে কৈছে: মুমিনে জান্নাতত প্ৰৱেশ কৰি কয়: “মোৰ পিতৃ ক’ত? মোৰ মাতৃ ক’ত? মোৰ সন্তান ক’ত? মোৰ পতি বা পত্নী ক’ত?”

তেতিয়া কোৱা হয়: “তেওঁলোকে তোমাৰ দৰে কৰ্ম কৰা নাছিল।” তেওঁ কয়: “মই নিজৰ বাবেও আৰু তেওঁলোকৰ বাবেও কৰ্ম কৰিছিলোঁ।” তেতিয়া কোৱা হয়: “তেওঁলোকক জান্নাতত প্ৰৱেশ কৰোৱা।”

মহান আল্লাহৰ বাণী: (الَّذِينَ يَحْمِلُونَ الْعَرْشَ وَمَنْ حَوْلَهُ) [যিসকলে আৰছ বহন কৰে আৰু তাৰ চাৰিওফালে আছে]—তেওঁলোক হৈছে আৰছ বহনকাৰী আৰু তাৰ চাৰিওফালে ঘূৰি থকা কৰূবী ফিৰিস্তাসকল; তেওঁলোকেই ফিৰিস্তাসকলৰ নেতা। ইবনু আব্বাছে কৈছে: আৰছ বহনকাৰীসকলৰ কোনো এজনৰ আঁঠুৰ পৰা ভৰিৰ তলুৱালৈ দূৰত্ব পাঁচশ বছৰৰ পথ। বৰ্ণিত হৈছে যে তেওঁলোকৰ ভৰি পৃথিৱীৰ গভীৰতম স্তৰত আৰু পৃথিৱীসমূহ তথা আকাশমণ্ডলী তেওঁলোকৰ কঁকাললৈকে। তেওঁলোকে কয়: “প্ৰতাপ আৰু মহাশক্তিৰ অধিকাৰী পৱিত্ৰ!

ৰাজ্য আৰু সাম্ৰাজ্যৰ অধিকাৰী পৱিত্ৰ! চিৰঞ্জীৱ, কেতিয়াও মৃত্যু নোহোৱা সত্তা পৱিত্ৰ! ফিৰিস্তাসকল আৰু ৰূহৰ প্ৰতিপালক পৱিত্ৰ, অতি পৱিত্ৰ!”

মাইছাৰা ইবনু উৰূবাই কৈছে: “তেওঁলোকৰ ভৰি তলৰ পৃথিৱীত আৰু মূৰ আৰছ ভেদ কৰি ওপৰলৈ উঠি গৈছে। তেওঁলোক বিনয়ী; চকু ওপৰলৈ নোতোলে। তেওঁলোক সপ্তম আকাশৰ অধিবাসীসকলতকৈও অধিক ভয় কৰে, আৰু সপ্তম আকাশৰ অধিবাসীসকল তাৰ তলৰ আকাশৰ অধিবাসীসকলতকৈ অধিক ভয় কৰে; তাৰ তলৰ আকাশৰ অধিবাসীসকল আকৌ তাৰ তলৰ আকাশৰ অধিবাসীসকলতকৈ অধিক ভয় কৰে।” মুজাহিদে কৈছে: “ফিৰিস্তাসকল আৰু আৰছৰ মাজত পোহৰৰ সত্তৰটা পৰ্দা আছে।”

মুহাম্মদ ইবনু আল-মুনকাদিৰে জাবিৰৰ পৰা বৰ্ণনা কৰিছে যে ৰাছুলুল্লাহ ﷺ-এ কৈছে: “আল্লাহৰ আৰছ বহন কৰা ফিৰিস্তাসকলৰ মাজৰ এজন ফিৰিস্তাৰ বিষয়ে তোমালোকক ক’বলৈ মোক অনুমতি দিয়া হৈছে। তাৰ কাণৰ লতিৰ পৰা কান্ধলৈকে দূৰত্ব সাতশ বছৰৰ পথ।”

জাফৰ ইবনু মুহাম্মদে তেওঁৰ পিতৃৰ পৰা, তেওঁ তেওঁৰ ককাকৰ পৰা বৰ্ণনা কৰিছে যে তেওঁ কৈছিল: “আৰছৰ এটা খুঁটাৰ পৰা আনটো খুঁটালৈ দূৰত্ব বেগেৰে উৰি যোৱা চৰাইৰ ত্ৰিশ হাজাৰ বছৰৰ উৰণৰ সমান। প্ৰতিদিনে আৰছক পোহৰৰ সত্তৰ হাজাৰ ৰঙেৰে সজোৱা হয়। আল্লাহৰ কোনো সৃষ্টিয়েই তাৰ ফালে চাবলৈ সক্ষম নহয়। আৰছৰ তুলনাত সকলো বস্তু মৰুপ্ৰান্তত থকা এটা আঙুঠিৰ দৰে।”

মুজাহিদে কৈছে: “সপ্তম আকাশ আৰু আৰছৰ মাজত পোহৰৰ সত্তৰ হাজাৰ পৰ্দা, এটা অন্ধকাৰৰ পৰ্দা, এটা পোহৰৰ পৰ্দা আৰু এটা অন্ধকাৰৰ পৰ্দা আছে।”

ৱাহব ইবনু মুনাব্বিহে কৈছে: “আৰছৰ চাৰিওফালে ফিৰিস্তাসকলৰ সত্তৰ হাজাৰ শাৰী আছে; এটা শাৰীৰ পিছত আন এটা শাৰী। তেওঁলোকে আৰছৰ চাৰিওফালে প্ৰদক্ষিণ কৰে—কিছুমানে আগবাঢ়ে, আন কিছুমানে উভতি যায়। তেওঁলোকৰ কোনো এদল আন এদলৰ মুখামুখি হ’লে, এদলে তাহলীল কৰে আৰু আন এদলে তাকবীৰ কয়। তেওঁলোকৰ পিছফালে থিয় হৈ থকা সত্তৰ হাজাৰ শাৰীৰ ফিৰিস্তা আছে; তেওঁলোকে হাত দুটা ডিঙিৰ ওচৰত ৰাখি কান্ধত থৈছে।

প্ৰথমসকলৰ তাকবীৰ আৰু তাহলীল শুনিলে তেওঁলোকে কণ্ঠ উচ্চ কৰি কয়: ‘তুমি পৱিত্ৰ, তোমাৰ প্ৰশংসাৰ সৈতে! তুমি কিমান মহান আৰু মৰ্যাদাশালী! তুমিয়েই আল্লাহ, তোমাৰ বাহিৰে আন কোনো উপাস্য নাই। তুমিয়েই সৰ্বশ্ৰেষ্ঠ; সকলো সৃষ্টি তোমাৰ ওচৰলৈ উভতি যাব।’

তেওঁলোকৰ পিছত ফিৰিস্তাসকলৰ এক লাখ শাৰী আছে। তেওঁলোকে সোঁ হাত বাওঁ হাতৰ ওপৰত ৰাখিছে। তেওঁলোকৰ প্ৰতিজনে এনে এক বিশেষ প্ৰশংসামূলক তাছবীহ কৰে, যি আনজনে নকৰে। তেওঁলোকৰ এজনৰ দুয়োটা ডেউকাৰ মাজৰ দূৰত্ব তিনিশ বছৰৰ পথ; কাণৰ লতিৰ পৰা কান্ধলৈ দূৰত্ব চাৰিশ বছৰৰ পথ।

আৰছৰ চাৰিওফালে থকা ফিৰিস্তাসকলৰ পৰা আল্লাহে জুইৰ সত্তৰটা পৰ্দা, অন্ধকাৰৰ সত্তৰটা পৰ্দা, পোহৰৰ সত্তৰটা পৰ্দা, বগা মুকুতাৰ সত্তৰটা পৰ্দা, ৰঙা ইয়াকূতৰ সত্তৰটা পৰ্দা, হালধীয়া ইয়াকূতৰ সত্তৰটা পৰ্দা, সেউজীয়া যবৰজদৰ সত্তৰটা পৰ্দা, বৰফৰ সত্তৰটা পৰ্দা, পানীৰ সত্তৰটা পৰ্দা আৰু শিলাবৃষ্টিৰ সত্তৰটা পৰ্দাৰে নিজকে আড়াল কৰিছে; আৰু ইয়াৰ উপৰি এনে বহু পৰ্দা আছে, যিবোৰ কেৱল আল্লাহেই জানে।”

তেওঁ কৈছে: “আৰছ বহনকাৰী আৰু তাৰ চাৰিওফালে থকা ফিৰিস্তাসকলৰ প্ৰত্যেকৰে চাৰিটা মুখ—এটা ষাঁড়ৰ, এটা সিংহৰ, এটা গৃধিনীৰ আৰু এটা মানুহৰ মুখ। তেওঁলোকৰ প্ৰত্যেকৰে চাৰিটা ডেউকা। তাৰ দুটা ডেউকাৰে তেওঁলোকে নিজৰ মুখ ঢাকে, যাতে আৰছলৈ চাই মূৰ্ছা নাযায়; আৰু আন দুটা ডেউকাৰে উৰি ফুৰে। তেওঁলোকৰ কথা কেৱল তাছবীহ, তাহমীদ, তাকবীৰ আৰু তামজীদ।”

মহান আল্লাহৰ বাণী: (يُسَبِّحُونَ بِحَمْدِ رَبِّهِمْ وَيُؤْمِنُونَ بِهِ) [তেওঁলোকে নিজ প্ৰতিপালকৰ প্ৰশংসাৰ সৈতে তেওঁৰ পৱিত্ৰতা ঘোষণা কৰে আৰু তেওঁৰ ওপৰত ঈমান পোষণ কৰে]—তেওঁলোকে স্বীকাৰ কৰে যে আল্লাহ একক, তেওঁৰ কোনো অংশীদাৰ নাই।

আমাক আব্দুল ৱাহিদ আল-মিলীহীয়ে বৰ্ণনা কৰিছে; তেওঁক আবূ মানছূৰ আছ-ছামআনী, তেওঁক আবূ জাফৰ আৰ-ৰাইয়ানী, তেওঁক হুমাইদ ইবনু জিনজুৱাইহ, তেওঁক উমৰ ইবনু আব্দুল্লাহ আৰ-ৰাকাশী, তেওঁক জাফৰ ইবনু ছুলাইমান আৰু তেওঁক হাৰূন ইবনু ৰাবাবে বৰ্ণনা কৰিছে। তেওঁ শ্বহৰ ইবনু হাওশ্বাবৰ পৰা বৰ্ণনা কৰিছে যে তেওঁ কৈছিল: “আৰছ বহনকাৰী আঠজন। তেওঁলোকৰ চাৰিজনে কয়: ‘হে আল্লাহ, তুমি পৱিত্ৰ, তোমাৰ প্ৰশংসাৰ সৈতে। তোমাৰ জ্ঞান থকাৰ পিছতো তুমি ধৈৰ্য ধৰা বাবে সকলো প্ৰশংসা তোমাৰ।’

আন চাৰিজনে কয়: ‘হে আল্লাহ, তুমি পৱিত্ৰ, তোমাৰ প্ৰশংসাৰ সৈতে। তোমাৰ ক্ষমতা থকা সত্ত্বেও তুমি ক্ষমা কৰা বাবে সকলো প্ৰশংসা তোমাৰ।’” তেওঁ কয়: “তেওঁলোক যেন আদমৰ সন্তানসকলৰ পাপবোৰ দেখিছে।”

মহান আল্লাহৰ বাণী: (وَيَسْتَغْفِرُونَ لِلَّذِينَ آمَنُوا رَبَّنَا) [তেওঁলোকে মুমিনসকলৰ বাবে ক্ষমা বিচাৰে—‘হে আমাৰ প্ৰতিপালক!’]—অৰ্থাৎ তেওঁলোকে কয়: “হে আমাৰ প্ৰতিপালক!” (وَسِعْتَ كُلَّ شَيْءٍ رَحْمَةً وَعِلْمًا) [তোমাৰ ৰহমত আৰু জ্ঞানে সকলো বস্তুকে পৰিব্যাপ্ত কৰি আছে]। কোৱা হৈছে যে «ৰহমাতান ৱা ইলমান» শব্দদ্বয় ব্যাখ্যাৰ বাবে মানছূব; আৰু কোৱা হৈছে যে এইবোৰে কৰ্মৰ ধৰণ বুজোৱা মানছূব। অৰ্থাৎ, তোমাৰ ৰহমত আৰু জ্ঞানে সকলো বস্তুকে পৰিব্যাপ্ত কৰি আছে।

(فَاغْفِرْ لِلَّذِينَ تَابُوا وَاتَّبَعُوا سَبِيلَكَ) [এতেকে যিসকলে তাওবা কৰিছে আৰু তোমাৰ পথ অনুসৰণ কৰিছে, তেওঁলোকক ক্ষমা কৰা]—অৰ্থাৎ তোমাৰ ধৰ্ম। (وَقِهِمْ عَذَابَ الْجَحِيمِ) [আৰু তেওঁলোকক জাহান্নামৰ শাস্তিৰ পৰা ৰক্ষা কৰা]। মুতৰ্ৰিফে কৈছে: “আল্লাহৰ বান্দাসকলৰ মাজত মুমিনসকলৰ প্ৰতি আটাইতকৈ আন্তৰিক হৈছে ফিৰিস্তাসকল; আৰু সৃষ্টিসমূহৰ মাজত মুমিনসকলৰ প্ৰতি আটাইতকৈ অনিষ্টকাৰী হৈছে চয়তান।”

(وَقِهِمُ السَّيِّئَاتِ) অৰ্থাৎ শাস্তিসমূহৰ পৰা তেওঁলোকক ৰক্ষা কৰা। (وَمَنْ تَقِ السَّيِّئَاتِ) অৰ্থাৎ যাক তুমি বেয়া পৰিণতিৰ পৰা ৰক্ষা কৰা—এইটোও কোৱা হৈছে যে ইয়াৰ অৰ্থ হৈছে বেয়া কৰ্মৰ শাস্তিৰ পৰা ৰক্ষা কৰা। (يَوْمَئِذٍ فَقَدْ رَحِمْتَهُ وَذَلِكَ هُوَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ) [সেইদিনা তুমি যাক ৰক্ষা কৰিবা, অৱশ্যে তুমি তাক অনুগ্ৰহ কৰিবা; আৰু সেয়াই মহাসফলতা]।