যানবাহনত আৰোহণৰ তাছবীহ

শ্বেইখ আব্দুৰৰহমান আছ-ছাআদীৰ তাফছিৰ

এই কথা নাৱসমূহ চলাচলৰ উপযোগী কৰা আৰু পশুধনসমূহ বশীভূত কৰাৰ ক্ষেত্ৰতো প্ৰযোজ্য; অৰ্থাৎ, যাতে তোমালোকে সেইবোৰৰ ওপৰত স্থিৰ হৈ বহিব পাৰা। “তাৰ পিছত তোমালোকে ইয়াৰ ওপৰত স্থিৰ হৈ বহিলে তোমালোকৰ প্ৰতিপালকৰ অনুগ্ৰহ স্মৰণ কৰিবা”—যি সেইবোৰক বশীভূত কৰি দিছে, তেওঁৰ অনুগ্ৰহ স্বীকাৰ কৰি আৰু এই অনুগ্ৰহৰ বাবে তেওঁৰ প্ৰশংসা কৰি। সেইবাবেই তেওঁ ক’লে: “আৰু ক’বা, ‘পৱিত্ৰ তেওঁ, যিজনে এইটো আমাৰ বশীভূত কৰি দিছে; অথচ আমি নিজে ইয়াক বশীভূত কৰিব পৰা নাছিলোঁ।’” অৰ্থাৎ, তেওঁ নাৱসমূহ আৰু পশুধনসমূহ আমাৰ বাবে বশীভূত নকৰা হ’লে আমি সেইবোৰ নিয়ন্ত্ৰণ কৰিবলৈ সক্ষম নহ’লোঁহেঁতেন আৰু সেই কামৰ সামৰ্থও নাথাকিলহেঁতেন।

কিন্তু আল্লাহে তেওঁৰ কৃপা আৰু উদাৰতাৰে সেইবোৰক আমাৰ বাবে বশীভূত আৰু অনুগত কৰিলে, আৰু সেইবোৰ ব্যৱহাৰৰ উপায়সমূহ সহজ কৰি দিলে। এই কথাৰ উদ্দেশ্য হৈছে স্পষ্ট কৰা যে বান্দাসকলৰ ওপৰত এনেদৰে অনুগ্ৰহ বৰ্ষণ কৰা গুণেৰে বৰ্ণিত প্ৰতিপালকেই ইবাদতৰ যোগ্য; তেওঁৰ বাবেই নামাজ পঢ়িব লাগে আৰু ছিজদা কৰিব লাগে।

ইমাম ইবন কছীৰৰ তাফছিৰ

“যাতে তোমালোকে সেইবোৰৰ পিঠিত স্থিৰ হৈ বহিব পাৰা”—অৰ্থাৎ, আৰামদায়কভাৱে আৰু দৃঢ়কৈ বহিব পাৰা। “সেইবোৰৰ পিঠিত”—অৰ্থাৎ, এই শ্ৰেণীৰ বাহনসমূহৰ পিঠিত। “তাৰ পিছত তোমালোকে তোমালোকৰ প্ৰতিপালকৰ অনুগ্ৰহ স্মৰণ কৰিবা”—অৰ্থাৎ, তেওঁ তোমালোকৰ বাবে সেইবোৰক বশীভূত কৰি দিয়াৰ অনুগ্ৰহ। “যেতিয়া তোমালোকে ইয়াৰ ওপৰত স্থিৰ হৈ বহিবা, আৰু ক’বা: ‘পৱিত্ৰ তেওঁ, যিজনে এইটো আমাৰ বশীভূত কৰি দিছে; অথচ আমি ইয়াক বশীভূত কৰিবলৈ সক্ষম নাছিলোঁ।’”

অৰ্থাৎ, আমি ইয়াৰ সমকক্ষ হ’ব পৰা নাছিলোঁ। আল্লাহে এইটো আমাৰ বাবে বশীভূত নকৰা হ’লে আমি ইয়াৰ ওপৰত ক্ষমতা লাভ কৰিব নোৱাৰিলোঁহেঁতেন। ইবন আব্বাছ, কাতাদা, ছুদ্দী আৰু ইবন যায়দে কৈছে: “মুকৰিনীন”ৰ অৰ্থ হৈছে—সেইটো কৰিবলৈ সক্ষম।

“আৰু নিশ্চয় আমি আমাৰ প্ৰতিপালকৰ ওচৰলৈ উভতি যাম”—অৰ্থাৎ, মৃত্যুৰ পিছত আমি তেওঁৰ ওচৰলৈ গৈ পাম; আৰু আমাৰ প্ৰকৃত, মহান যাত্ৰা তেওঁৰ ওচৰলৈকে। ইয়াত পৃথিৱীৰ যাত্ৰাৰ কথা উল্লেখ কৰি আখিৰাতৰ যাত্ৰাৰ কথা স্মৰণ কৰোৱা হৈছে; যেনেকৈ পৃথিৱীৰ খাদ্য-সম্বলৰ কথা কৈ আখিৰাতৰ সম্বলৰ কথা স্মৰণ কৰোৱা হৈছে: “আৰু তোমালোকে সম্বল লৈ লোৱা; নিশ্চয় উত্তম সম্বল হৈছে তাক্বৱা” (আল-বাকাৰা, ২:১৯৭)। এইদৰে পৃথিৱীৰ পোছাকৰ কথা উল্লেখ কৰি আখিৰাতৰ পোছাকৰ কথাও স্মৰণ কৰোৱা হৈছে: “আৰু [তেওঁ তোমালোকক] সাজ-পোছাক আৰু সৌন্দৰ্যৰ সামগ্ৰী দিছে; কিন্তু তাক্বৱাৰ পোছাকেই সৰ্বোত্তম” (আল-আ‘ৰাফ, ৭:২৬)। চহি উঠাৰ সময়ত পঢ়িবলগীয়া বৰ্ণনাসমূহ:

আলী ইবন আবি তালিব (আল্লাহ তেওঁৰ ওপৰত সন্তুষ্ট হওক)ৰ হাদীছ: ইমাম আহমদে কৈছে: ইয়াজীদে আমাক বৰ্ণনা কৰিছে; শ্বৰীক ইবন আব্দুল্লাহে আমাক বৰ্ণনা কৰিছে; তেওঁ আবু ইছহাকৰ পৰা, তেওঁ আলী ইবন ৰাবী‘আৰ পৰা বৰ্ণনা কৰিছে। আলী ইবন ৰাবী‘আই কৈছে: মই আলী (আল্লাহ তেওঁৰ ওপৰত সন্তুষ্ট হওক)ৰ ওচৰলৈ এটা বাহন অনা দেখিলোঁ। তেওঁ ৰেকাবত ভৰি দিয়াৰ সময়ত ক’লে: “বিছমিল্লাহ।” তাৰ পিছত বাহনত ভালদৰে বহি ক’লে: “সকলো প্ৰশংসা আল্লাহৰ বাবে।

পৱিত্ৰ তেওঁ, যিজনে এইটো আমাৰ বশীভূত কৰি দিছে; অথচ আমি ইয়াক বশীভূত কৰিবলৈ সক্ষম নাছিলোঁ। আৰু নিশ্চয় আমি আমাৰ প্ৰতিপালকৰ ওচৰলৈ উভতি যাম।” তাৰ পিছত তেওঁ তিনিবাৰ আল্লাহৰ প্ৰশংসা কৰিলে, তিনিবাৰ “আল্লাহু আকবাৰ” ক’লে আৰু ক’লে: “তুমি পৱিত্ৰ; তোমাৰ বাহিৰে আন কোনো উপাস্য নাই। মই নিজৰ ওপৰত অন্যায় কৰিছোঁ, সেয়ে মোক ক্ষমা কৰা।”

তাৰ পিছত তেওঁ হাঁহিলে। মই সুধিলোঁ: “হে আমীৰুল-মু’মিনীন, আপুনি কিহৰ বাবে হাঁহিলে?” তেওঁ ক’লে: “মই ৰাছুলুল্লাহ (আল্লাহৰ শান্তি আৰু আশীৰ্বাদ তেওঁৰ ওপৰত বৰ্ষিত হওক)ক মই কৰাৰ দৰেই কৰা দেখিছিলোঁ, তাৰ পিছত তেওঁ হাঁহিছিল।” মই সুধিলোঁ: “হে আল্লাহৰ ৰাছুল, আপুনি কিহৰ বাবে হাঁহিলে?”

তেওঁ ক’লে: “বান্দাই যেতিয়া কয়, ‘হে মোৰ প্ৰতিপালক, মোক ক্ষমা কৰা’, তেতিয়া প্ৰতিপালক তেওঁৰ বান্দাৰ এই কথাত আশ্চৰ্য প্ৰকাশ কৰে আৰু কয়: ‘মোৰ বান্দাই জানে যে মোৰ বাহিৰে আন কোনেও পাপ ক্ষমা নকৰে।’”

এই হাদীছটো আবু দাউদ, তিৰমিযী আৰু নাছাঈয়েও বৰ্ণনা কৰিছে। তেওঁলোকে আবু আহৱাছৰ পৰা—নাছাঈৰ বৰ্ণনাত মনছূৰৰ কথাও অতিৰিক্ত আছে—আৰু আবু আহৱাছে আবু ইছহাক আস-ছাবী‘ঈৰ পৰা, তেওঁ আলী ইবন ৰাবী‘আ আল-আছাদী আল-ৱালিবীৰ পৰা একে শৃংখলাৰে বৰ্ণনা কৰিছে। তিৰমিযীয়ে কৈছে: “হাছান-ছহীহ।” আব্দুৰ-ৰহমান ইবন মাহদীয়ে শু‘বাৰ পৰা বৰ্ণনা কৰিছে: মই আবু ইছহাক আস-ছাবী‘ঈক সুধিলোঁ, “আপুনি এই হাদীছটো কাৰ পৰা শুনিছিল?”

তেওঁ ক’লে: “ইউনুছ ইবন খুবাবৰ পৰা।” মই ইউনুছ ইবন খুবাবক লগ পাই সুধিলোঁ, “আপুনি কাৰ পৰা শুনিছিল?” তেওঁ ক’লে: “এজন মানুহৰ পৰা; তেওঁ আলী ইবন ৰাবী‘আৰ পৰা শুনিছিল।” কোনো কোনো বৰ্ণনাকাৰীয়ে ইউনুছ ইবন খুবাবৰ পৰা, তেওঁ শ্বাকীক ইবন উকবা আল-আছাদীৰ পৰা, তেওঁ আলী ইবন ৰাবী‘আ আল-ৱালিবীৰ পৰা এই হাদীছ বৰ্ণনা কৰিছে।

আব্দুল্লাহ ইবন আব্বাছ (আল্লাহ তেওঁলোক দুয়োৰে ওপৰত সন্তুষ্ট হওক)ৰ হাদীছ: ইমাম আহমদে কৈছে: আবু মুগীৰাই আমাক বৰ্ণনা কৰিছে; আবু বকৰ ইবন আব্দুল্লাহে আমাক বৰ্ণনা কৰিছে; তেওঁ আলী ইবন আবি তালহাৰ পৰা, তেওঁ আব্দুল্লাহ ইবন আব্বাছৰ পৰা বৰ্ণনা কৰিছে যে ৰাছুলুল্লাহ (আল্লাহৰ শান্তি আৰু আশীৰ্বাদ তেওঁৰ ওপৰত বৰ্ষিত হওক)য়ে তেওঁক নিজৰ বাহনত পিছফালে বহুৱাই লৈছিল। নবী (আল্লাহৰ শান্তি আৰু আশীৰ্বাদ তেওঁৰ ওপৰত বৰ্ষিত হওক) বাহনত ভালদৰে বহাৰ পিছত তিনিবাৰ “আল্লাহু আকবাৰ” ক’লে, তিনিবাৰ আল্লাহৰ প্ৰশংসা কৰিলে আৰু এবাৰ “লা ইলাহা ইল্লাল্লাহ” ক’লে। তাৰ পিছত তেওঁ বাহনৰ ওপৰত পিছফালে ভৰ দি হেলান দিলে আৰু হাঁহিলে।

তাৰ পিছত মোৰ ফালে মুখ কৰি ক’লে: “যিকোনো মুছলিমে বাহনত উঠি মোৰ দৰে কৰিলে, আল্লাহে (মহান আৰু মহিমান্বিত তেওঁ) তাৰ ফালে মনোযোগ দিব আৰু মই তোমাৰ ফালে হাঁহাৰ দৰে তেওঁ তাৰ ফালে হাঁহিব।” এই হাদীছটো কেৱল আহমদেহে বৰ্ণনা কৰিছে।

আব্দুল্লাহ ইবন উমাৰ (আল্লাহ তেওঁলোক দুয়োৰে ওপৰত সন্তুষ্ট হওক)ৰ হাদীছ: ইমাম আহমদে কৈছে: আবু কামিলে আমাক বৰ্ণনা কৰিছে; হাম্মাদ ইবন ছালামাই আমাক বৰ্ণনা কৰিছে; তেওঁ আবু যুবাইৰৰ পৰা, তেওঁ আলী ইবন আব্দুল্লাহ আল-বাৰিকীৰ পৰা, তেওঁ আব্দুল্লাহ ইবন উমাৰৰ পৰা বৰ্ণনা কৰিছে যে নবী (আল্লাহৰ শান্তি আৰু আশীৰ্বাদ তেওঁৰ ওপৰত বৰ্ষিত হওক) বাহনত উঠিলে তিনিবাৰ “আল্লাহু আকবাৰ” কৈছিল, তাৰ পিছত কৈছিল: “পৱিত্ৰ তেওঁ, যিজনে এইটো আমাৰ বশীভূত কৰি দিছে; অথচ আমি ইয়াক বশীভূত কৰিবলৈ সক্ষম নাছিলোঁ। আৰু নিশ্চয় আমি আমাৰ প্ৰতিপালকৰ ওচৰলৈ উভতি যাম।”

তাৰ পিছত তেওঁ কৈছিল: “হে আল্লাহ, এই মোৰ ছফৰত মই তোমাৰ ওচৰত নেকী, তাক্বৱা আৰু তুমি সন্তুষ্ট হোৱা আমল বিচাৰিছোঁ। হে আল্লাহ, আমাৰ বাবে ছফৰ সহজ কৰা আৰু দূৰৈৰ পথ আমাৰ বাবে চুটি কৰি দিয়া। হে আল্লাহ, ছফৰত তুমিয়েই সংগী আৰু পৰিয়ালৰ মাজত তুমিয়েই প্ৰতিনিধি। হে আল্লাহ, আমাৰ ছফৰত আমাৰ লগত থাকা আৰু আমাৰ পৰিয়ালৰ মাজত আমাৰ প্ৰতিনিধি হোৱা।”

তেওঁ নিজৰ পৰিয়ালৰ ওচৰলৈ উভতি আহিলে কৈছিল: “আমি উভতি আহিছোঁ, তাওবা কৰিছোঁ, ইচ্ছা কৰিলে ইবাদত কৰিছোঁ আৰু আমাৰ প্ৰতিপালকৰ প্ৰশংসা কৰিছোঁ।”

ইমাম মুছলিম, আবু দাউদ আৰু নাছাঈয়ে ইবন জুৰাইহৰ বৰ্ণনাৰে, আৰু তিৰমিযীয়ে হাম্মাদ ইবন ছালামাৰ বৰ্ণনাৰে এই হাদীছ বৰ্ণনা কৰিছে। দুয়োটা বৰ্ণনাই আবু যুবাইৰৰ পৰা একে শৃংখলাৰে আহিছে।

এই অৰ্থৰ আন এটা হাদীছ: ইমাম আহমদে কৈছে: মুহাম্মদ ইবন উবাইদে আমাক বৰ্ণনা কৰিছে; মুহাম্মদ ইবন ইছহাকে আমাক বৰ্ণনা কৰিছে; তেওঁ মুহাম্মদ ইবন ইব্ৰাহীমৰ পৰা, তেওঁ আমৰ ইবন আল-হাকাম ইবন ছাওবাণৰ পৰা, তেওঁ আবু লাছ আল-খুযাঈৰ পৰা বৰ্ণনা কৰিছে। আবু লাছে কৈছে: ৰাছুলুল্লাহ (আল্লাহৰ শান্তি আৰু আশীৰ্বাদ তেওঁৰ ওপৰত বৰ্ষিত হওক)য়ে সদকাৰ উটসমূহৰ পৰা আমাক হজ্জলৈ যোৱাৰ বাবে কেইটামান উটত উঠাই দিছিল। আমি ক’লোঁ: “হে আল্লাহৰ ৰাছুল, এই উটবোৰে আমাক বহন কৰিব পাৰিব বুলি আমি নাভাবোঁ।” তেওঁ ক’লে: “প্ৰতিটো উটৰ পিঠিত এজন চয়তান থাকে।

গতিকে, মই তোমালোকক যিদৰে আদেশ দিছোঁ, সেইদৰে উঠাৰ সময়ত সেইবোৰৰ ওপৰত আল্লাহৰ নাম ল’বা; তাৰ পিছত সেইবোৰক নিজৰ প্ৰয়োজনত ব্যৱহাৰ কৰিবা। কিয়নো বহন কৰোঁতা হৈছে আল্লাহ, মহান আৰু মহিমান্বিত তেওঁ।” আবু লাছৰ নাম আছিল মুহাম্মদ ইবন আল-আছৱাদ ইবন খালাফ।

এই অৰ্থৰ আন এটা হাদীছ: আহমদে কৈছে: আত্তাবে আমাক বৰ্ণনা কৰিছে; আব্দুল্লাহে আমাক জনাইছে। (আন এটা সনদত) আলী ইবন ইছহাকে আমাক জনাইছে; তেওঁলোকে কৈছে: আব্দুল্লাহ—অৰ্থাৎ ইবনুল মুবারাকে—আমাক জনাইছে; উছামা ইবন যায়দে আমাক জনাইছে; তেওঁ মোক মুহাম্মদ ইবন হামজাৰ বিষয়ে জনাইছে যে তেওঁ নিজৰ পিতৃক কোৱা শুনিছিল: মই ৰাছুলুল্লাহ (আল্লাহৰ শান্তি আৰু আশীৰ্বাদ তেওঁৰ ওপৰত বৰ্ষিত হওক)ক কোৱা শুনিছোঁ: “প্ৰতিটো উটৰ পিঠিত এজন চয়তান থাকে। গতিকে, তোমালোকে সেইবোৰত উঠিলে আল্লাহ, মহান আৰু মহিমান্বিত তেওঁৰ নাম ল’বা; তাৰ পিছত নিজৰ প্ৰয়োজন পূৰণ কৰাত অৱহেলা নকৰিবা।” “সম্বল” (আল-বাকাৰা, ২:১৯৭); “সেইটো আল্লাহৰ নিদৰ্শনসমূহৰ অন্তৰ্ভুক্ত” (আল-আ‘ৰাফ, ৭:২৬)।

আল-বাগাৱীৰ তাফছিৰ

“যাতে তোমালোকে সেইবোৰৰ পিঠিত স্থিৰ হৈ বহিব পাৰা”—ইয়াত সৰ্বনাম ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে, কাৰণ “মা” [যিবোৰ]ৰ সৈতে মিলাই ইয়াক উল্লেখ কৰা হৈছে। “তাৰ পিছত তোমালোকে ইয়াৰ ওপৰত স্থিৰ হৈ বহিলে তোমালোকৰ প্ৰতিপালকৰ অনুগ্ৰহ স্মৰণ কৰিবা”—স্থলভাগত আৰু সাগৰত চলা বাহনসমূহক তোমালোকৰ বাবে বশীভূত কৰি দিয়াৰ অনুগ্ৰহ। “আৰু ক’বা: ‘পৱিত্ৰ তেওঁ, যিজনে এইটো আমাৰ বশীভূত কৰি দিছে’”—অৰ্থাৎ, তেওঁ এইটো আমাৰ বাবে অনুগত কৰি দিছে। “অথচ আমি ইয়াক বশীভূত কৰিবলৈ সক্ষম নাছিলোঁ”—অৰ্থাৎ, ইয়াক নিয়ন্ত্ৰণ কৰিবলৈ আমাৰ সামৰ্থ নাছিল; আৰু এইটোও কোৱা হৈছে যে ইয়াক বশত ৰাখিব পৰা নাছিলোঁ।

“আৰু নিশ্চয় আমি আমাৰ প্ৰতিপালকৰ ওচৰলৈ উভতি যাম”—অৰ্থাৎ, পুনৰুত্থানৰ দিনা আমি তেওঁৰ ওচৰলৈ উভতি যাম। আহমদ ইবন আব্দুল্লাহ আছ-ছালিহীয়ে আমাক জনাইছে; আবুল-হুছাইন আলী ইবন মুহাম্মদ ইবন আব্দুল্লাহ ইবন বিশৰানে আমাক জনাইছে; ইছমাঈল ইবন মুহাম্মদ আছ-ছাফ্ফাৰে আমাক জনাইছে; আহমদ ইবন মানছুৰ আৰ-ৰামাদীয়ে আমাক বৰ্ণনা কৰিছে; আব্দুৰ-ৰাজ্জাকে আমাক বৰ্ণনা কৰিছে; মা‘মাৰে আমাক জনাইছে; আবু ইছহাকে মোক জনাইছে যে আলী ইবন ৰাবী‘আই কৈছে: মই আলী (আল্লাহ তেওঁৰ ওপৰত সন্তুষ্ট হওক) বাহনত উঠাৰ সময়ত উপস্থিত আছিলোঁ। তেওঁ ৰেকাবত ভৰি দিয়াৰ সময়ত ক’লে: “বিছমিল্লাহ।” ভালদৰে বহাৰ পিছত ক’লে: “সকলো প্ৰশংসা আল্লাহৰ বাবে।”

তাৰ পিছত ক’লে: “পৱিত্ৰ তেওঁ, যিজনে এইটো আমাৰ বশীভূত কৰি দিছে; অথচ আমি ইয়াক বশীভূত কৰিবলৈ সক্ষম নাছিলোঁ। আৰু নিশ্চয় আমি আমাৰ প্ৰতিপালকৰ ওচৰলৈ উভতি যাম।” তাৰ পিছত তেওঁ তিনিবাৰ আল্লাহৰ প্ৰশংসা কৰিলে, তিনিবাৰ “আল্লাহু আকবাৰ” ক’লে আৰু ক’লে: “আল্লাহৰ বাহিৰে আন কোনো উপাস্য নাই। মই নিজৰ ওপৰত অন্যায় কৰিছোঁ, সেয়ে মোক ক্ষমা কৰা; নিশ্চয় তুমিৰ বাহিৰে আন কোনেও পাপ ক্ষমা নকৰে।”

তাৰ পিছত তেওঁ হাঁহিলে। তেওঁক সোধা হ’ল: “হে আমীৰুল-মু’মিনীন, আপুনি কিহৰ বাবে হাঁহিলে?” তেওঁ ক’লে: “মই ৰাছুলুল্লাহ (আল্লাহৰ শান্তি আৰু আশীৰ্বাদ তেওঁৰ ওপৰত বৰ্ষিত হওক)ক মই কৰাৰ দৰে কৰা আৰু মই কোৱাৰ দৰে কোৱা দেখিছিলোঁ; তাৰ পিছত তেওঁ হাঁহিছিল।” আমি সুধিলোঁ: “হে আল্লাহৰ নবী, আপুনি কিহৰ বাবে হাঁহিলে?”

তেওঁ ক’লে: “বান্দা”—অথবা ক’লে: “বান্দাই যেতিয়া কয়, ‘আল্লাহৰ বাহিৰে আন কোনো উপাস্য নাই। মই নিজৰ ওপৰত অন্যায় কৰিছোঁ, সেয়ে মোক ক্ষমা কৰা; নিশ্চয় তুমিৰ বাহিৰে আন কোনেও পাপ ক্ষমা নকৰে’, তেতিয়া মই বান্দাৰ কথাত আশ্চৰ্য হওঁ; কিয়নো তেওঁ জানে যে তেওঁৰ বাহিৰে আন কোনেও পাপ ক্ষমা নকৰে।”