Ulag serişdesine münmegiň dogasy
سُبْحَانَ الَّذِي سَخَّرَ لَنَا هَٰذَا، وَمَا كُنَّا لَهُ مُقْرِنِينَ، وَإِنَّا إِلَىٰ. رَبِّنَا لَمُنْقَلِبُونَ.
سُبْحَانَ الَّذِي سَخَّرَ لَنَا هَٰذَا وَمَا كُنَّا لَهُ مُقْرِنِينَ وَإِنَّا إِلَىٰ رَبِّنَا لَمُنْقَلِبُونَ
Audio ýazgyny ýükläp bolmady. Soňrak gaýtadan synanyşyň.
Size muny boýun egdiren Zat päkdir. Biz muny özümiz başarmazdyk. Elbetde, biz Rabbimize gaýdyp bararys.
Görnüşi: Ulag serişdesine — at, düýe, awtoulag ýa-da uçara — münülende aýdylýan tasbih we adamyň ejizligini boýun almak.
Şeýh Abdurrahman as-Sagadiniň tefsiri
Bu, gämileriň hem-de mallaryň [ulag hökmünde] ulanylyp, üstünde oturmagyňyzy öz içine alýar. «Soňra onuň üstünde ýerleşeniňizde, Rebbiňiziň nygmatyny ýatlaň» — ýagny ony size boýun egdiren Allahyň nygmatyny ykrar edip, bu sebäpli beýik Allahy öwüň. Şonuň üçin ol şeýle diýdi: «Size muny boýun egdiren Zat päkdir. Biz muny özümiz başarmazdyk».
Ýagny, Allah gämileri we mallary bize boýun egdirmedik bolsa, biz olary dolandyryp, üstünde hereket etmäge güýjümiz ýetmezdi. Emma beýik Allah Öz lutfy we keremi bilen olary boýun egdirdi, eldekileşdirdi we olardan peýdalanmagyň sebäplerini aňsatlaşdyrdy. Munuň maksady, bendelerine agzalyp geçilen nygmatlary eçilýän Rebbiň ybadat edilmäge, öňünde namaz okamaga we sežde etmäge haklydygyny beýan etmekdir.
Imam Ibn Kesiriň tefsiri
«Onuň arkalarynyň üstünde ýerleşmegiňiz üçin» — ýagny, onuň üstünde berk we rahat oturmagyňyz üçin. «Onuň arkalarynyň üstünde» diýmek, şol görnüşdäki ulaglaryň arkalarynyň üstünde diýmekdir. «Soňra üstünde ýerleşeniňizde, Rebbiňiziň nygmatyny ýatlaň» — ýagny, size boýun egdiren nygmatyny ýatlaň. «Size muny boýun egdiren Zat päkdir.
Biz muny özümiz başarmazdyk» — ýagny, oňa garşy durup ýa-da ony ele alyp bilmezdik. Allah muny bize boýun egdirmedik bolsa, biz muny başarmazdyk. Ibn Abbas, Katada, Süddi we Ibn Zeýd «muqrinīn» sözüni «muny başarýan, güýji ýetýän» diýip düşündirdiler.
«Elbetde, biz Rabbimize gaýdyp bararys» diýmek, ölenden soň Oňa bararys we iň uly ýolagçylygymyz hem Oňa tarap bolar diýmekdir. Bu, dünýädeki ýolagçylyga ünsi çekip, ahyret ýolagçylygyny ýatlatmakdyr. Edil şonuň ýaly, «Azık ediniň, çünki azıgyň iň haýyrlysy takwadyr» diýen aýatda dünýä azığı bilen ahyret azığına, «Gözellik we takwa eşigi — ine, şol has haýyrlydyr» diýen aýatda bolsa dünýä eşigi bilen ahyret eşigine ünsi çekilendir. Bu ýerde ulag serişdesine münülende aýdylýan hadyslar zikr edilýär.
Emir al-mu’minin Aly ibn Abu Talib hakyndaky hadys: Imam Ahmad aýtdy: Ýezid bize gürrüň berdi, Şarik ibn Abdullah bize Abu Ishakdan, ol Aly ibn Rabi‘adan gürrüň berdi. Aly ibn Rabi‘a şeýle diýdi: «Alynyň (Allah ondan razy bolsun) ýanyna bir ulag getirilendigini gördüm. Ol aýagyny üzeňňä goýanda: “Allahyň ady bilen” diýdi. Ulagyň üstünde ýerleşensoň: “Alhamdulillah.
‘Size muny boýun egdiren Zat päkdir. Biz muny özümiz başarmazdyk. Elbetde, biz Rabbimize gaýdyp bararys’” diýdi. Soňra üç gezek Allahy hamd etdi, üç gezek tekbir aýtdy we şeýle diýdi: “Senden başga ylah ýok. Men öz-özüme zulum etdim, meni bagyşla”.
Soňra güldi. Men: “Eý, emir al-mu’minin, näme üçin güldüň?” diýip soradym. Ol: “Resulullahyň (sallallahu aleýhi we sellem) hem edil meniň edişim ýaly edendigini, soňra gülendigini gördüm” diýdi. Men: “Eý, Allahyň Resuly, näme üçin güldüň?”
diýip soradym. Ol: “Bendesi: ‘Eý, Rabbim, meni bagyşla’ diýende, Reb gülýär. Ol: ‘Bendäm günäleri Menden başga hiç kimiň bagyşlamaýandygyny bildi’ diýýär” diýdi». Bu hadysy Abu Dawud, Tirmizi we Nesai hem Abu Ahwasyň hadysyndan rowaýat etdiler.
Nesaiýiň rowaýatynda Mansur hem goşulýar. Olaryň ählisi Abu Ishak as-Subeý‘iýden, ol Aly ibn Rabi‘a al-Asadi al-Walibiden rowaýat edýär. Tirmizi: «Hasan-sahih» diýdi. Abdurrahman ibn Mehdi Şu‘badan şeýle rowaýat etdi: Men Abu Ishak as-Subeý‘iden: «Bu hadysy kimden eşitdiň?»
diýip soradym. Ol: «Ýunus ibn Habbabdan» diýdi. Ýunus ibn Habbaby tapyp: «Sen muny kimden eşitdiň?» diýip soradym. Ol: «Aly ibn Rabi‘adan eşiden bir adamdan» diýdi. Käbirleri bu hadysy Ýunus ibn Habbabdan, ol Şakik ibn Uqba al-Asadiden, ol hem Aly ibn Rabi‘a al-Walibiden rowaýat etdiler.
Abdullah ibn Abbas (Allah olaryň ikisinden razy bolsun) hakyndaky hadys: Imam Ahmad aýtdy: Abu al-Mugira bize gürrüň berdi, Abu Bakr ibn Abdullah bize Aly ibn Abu Talhadan, ol Abdullah ibn Abbastan gürrüň berdi: Resulullah (sallallahu aleýhi we sellem) ony ulagynyň üstüne mündürdi. Ulagyň üstünde ýerleşensoň, Resulullah üç gezek tekbir aýtdy, üç gezek hamd etdi we bir gezek tehlil aýtdy [«La ilaha illallah» diýdi]. Soňra ulagyň üstünde arkan ýatyp güldi. Soňra oňa ýüzlenip: «Haýsy musulman ulagyna münüp, meniň edişim ýaly etse, Allah عز وجل oňa ýüzlenip, seniň üstüňe gülşüm ýaly oňa hem güler» diýdi. Bu rowaýat diňe Ahmad tarapyndan getirilendir.
Abdullah ibn Omar (Allah olaryň ikisinden razy bolsun) hakyndaky hadys: Imam Ahmad aýtdy: Abu Kamil bize gürrüň berdi, Hammad ibn Salama bize Abu Zubeýirden, ol Aly ibn Abdullah al-Bariqiden, ol hem Abdullah ibn Omardan gürrüň berdi: «Pygamber (sallallahu aleýhi we sellem) düýesine müneninde üç gezek tekbir aýdardy, soňra şeýle diýerdi: “Size muny boýun egdiren Zat päkdir. Biz muny özümiz başarmazdyk. Elbetde, biz Rabbimize gaýdyp bararys”. Soňra şeýle diýerdi: “Allahym, şu saparymda Senden ýagşylygy, takwalygy we razy bolýan amallarymy soraýaryn.
Allahym, sapary bize ýeňilleşdir we uzak ýoly bize golaý et. Allahym, saparda ýoldaşym Sen, maşgalamyň arasynda bolsa meniň ýerime gözegçilik ediji Sensin. Allahym, saparymyzda bize ýoldaş bol we maşgalamyzyň arasynda biziň ýerimize gözegçilik et”. Öýüne dolanyp gelende bolsa: “Allah islese, gaýdyp geldik, toba etdik, ybadat edýänler we Rabbimizi hamd edýänler bolup geldik” diýerdi».
Bu hadysy Muslim, Abu Dawud we Nesai Ibn Juraýjdan, Tirmizi bolsa Hammad ibn Salamanyň hadysyndan — ikisi-de Abu Zubeýirden — rowaýat etdiler.
Başga bir hadys: Imam Ahmad aýtdy: Muhammad ibn Ubeýd bize gürrüň berdi, Muhammad ibn Ishak bize Muhammet ibn Ibrahimden, ol Amr ibn al-Hakam ibn Sawbandan, ol Abu Las al-Huzaiýden gürrüň berdi. Abu Las şeýle diýdi: «Resulullah bizi sadaka düýelerinden birnäçe düýä mündürip haja alyp gitdi. Biz: “Eý, Allahyň Resuly, bu düýeleriň bizi göterip biljegine ynanamzok” diýdik. Ol: “Her bir düýäniň örküjinde bir şeýtan bardyr.
Şonuň üçin, size buýruşym ýaly, olara müneniňizde Allahyň adyny aýdyň, soňra olary öz işleriňiz üçin ulanyň. Çünki sizi göterýän Allah عز وجل-dyr” diýdi». Abu Lasyň ady Muhammet ibn al-Aswad ibn Halafdyr.
Munuň manysyndaky başga bir hadys: Ahmad aýtdy: Attab bize gürrüň berdi, Abdullah bize habar berdi. (ح) Aly ibn Ishak bize habar berdi, Abdullah — ýagny, Ibn al-Mubarak — bize habar berdi, Usama ibn Zeýd maňa Muhammet ibn Hamzanyň kakasynyň: «Men Resulullahyň (sallallahu aleýhi we sellem) şeýle diýendigini eşitdim: “Her bir düýäniň arkasynda bir şeýtan bardyr. Şonuň üçin oňa münseňiz, Allah عز وجل-yň adyny aýdyň, soňra zerur işleriňizi bitirmekden saklanmaň”» diýip aýdandygyny habar berendigini aýtdy.
«Azık ediniň» — al-Baqara süresi, 197-nji aýat. «Bu Allahyň alamatlaryndandyr» — al-A‘raf süresi, 26-njy aýat.
Bagawiniň tefsiri
«Onuň arkalarynyň üstünde ýerleşmegiňiz üçin» diýen ýerde «onuň» diýen zamir «ما» sözüne gaýdýandygy sebäpli ulanyldy. «Soňra onuň üstünde ýerleşeniňizde, Rebbiňiziň nygmatyny ýatlaň» — gury ýerde we deňizde ulaglary size boýun egdiren nygmaty ýatlaň. «Size muny boýun egdiren Zat päkdir» — ýagny, muny bize boýun egdirdi. «Biz muny özümiz başarmazdyk» — ýagny, güýjümiz ýetmezdi; başga bir düşündirişe görä, ony ele alyp, dolandyryp bilmezdik.
«Elbetde, biz Rabbimize gaýdyp bararys» — gaýtarylýan günümizde Oňa dolanarys diýmekdir. Ahmad ibn Abdullah as-Salihi bize habar berdi, Abu al-Huseýn Aly ibn Muhammet ibn Abdullah ibn Bişran bize habar berdi, Isma‘il ibn Muhammet as-Saffar bize habar berdi, Ahmad ibn Mansur ar-Ramadi bize gürrüň berdi, Abdurrazzaq bize habar berdi, Ma‘mar bize Abu Ishakdan gürrüň berdi. Abu Ishak maňa Aly ibn Rabi‘anyň şeýle diýendigini habar berdi: «Alynyň (Allah ondan razy bolsun) ulagyna münýän pursadyna şaýat boldum. Ol aýagyny üzeňňä goýanda: “Allahyň ady bilen” diýdi.
Üstünde ýerleşensoň: “Alhamdulillah” diýdi, soňra: “Size muny boýun egdiren Zat päkdir. Biz muny özümiz başarmazdyk. Elbetde, biz Rabbimize gaýdyp bararys” diýdi. Soňra üç gezek hamd etdi, üç gezek tekbir aýtdy we şeýle diýdi: “Allahdan başga ylah ýok.
Men öz-özüme zulum etdim, meni bagyşla. Günäleri Senden başga hiç kim bagyşlamaýar”. Soňra güldi. Oňa: “Eý, emir al-mu’minin, näme üçin gülýärsiň?” diýildi. Ol: “Resulullahyň (sallallahu aleýhi we sellem) meniň edişim ýaly edendigini we meniň aýdanlaryma meňzeş sözleri aýdyp, soňra gülendigini gördüm” diýdi.
Biz: “Eý, Allahyň Pygamberi, näme üçin gülýärsiň?” diýdik. Ol: “Bendäniň: ‘Allahdan başga ylah ýok. Men öz-özüme zulum etdim, meni bagyşla, günäleri Senden başga hiç kim bagyşlamaýar’ diýmegine haýran galýaryn. Ol günäleri Ondan başga hiç kimiň bagyşlamaýandygyny bilýär” diýdi.
«Sahih Muslim»de (1342) Ibn Omardan rowaýat edilmegine görä, Pygamber Muhammet düýä müneninde üç gezek «Allahu akbar» diýerdi, soňra şu aýatlary okardy.