Tasbiix iyo fuulidda gaadiidka

Tafsiirka Sheekh Cabdiraxmaan As-Sacdi

Tani waxay ka kooban tahay in la fuulo maraakiibta iyo xoolaha la fuulo, taas oo ah in lagu dego oo lagu fariisto dushooda. (Markaas aad xustaan nicmadda Rabbigiin markaad dushooda kortaan): adinkoo nicmadda u qiraya Kan idiin sakhiray, kuna ammaanaya Eebbe sareeye arrintaas darteed. Sidaas awgeed ayuu yidhi: (Oo aad tidhaahdaan: Waxaa hufan Kan noo sakhiray waxakan, mana aannu ahayn kuwo awood u leh). Macnaha: Haddii aanu Eebbe noo sakhirayn maraakiibta iyo xoolaha la fuulo, ma awooddeen inaan fuulno, mana aynaan kari lahayn.

Laakiin fadligiisa iyo deeqsinimadiisa ayuu noo sakhiray, noo jilciyey, sababihii lagu adeegsan lahaana noo fududeeyey. Ujeeddada arrintani waa in la caddeeyo in Rabbiga lagu tilmaamay nimcooyinka uu addoomihiisa ku mannaystay uu yahay Kan keliya ee mudan in la caabudo, oo loo tukado, loona sujuudo.

Tafsiirka Imaam Ibnu Kathiir

(Si aad ugu fariisataan dushooda): taas oo ah inaad si deggan oo raaxo leh ugu fariisataan. (Dushooda): dusha noocan oo dhan. (Markaas aad xustaan nicmadda Rabbigiin): nimcada ku jirta waxa uu idiin sakhiray. (Markaad dushooda kortaan oo aad tidhaahdaan: Waxaa hufan Kan noo sakhiray waxakan, mana aannu ahayn kuwo awood u leh): macnaha, kuwo la tartami kara oo ka adkaan kara.

Haddii aanu Eebbe noo sakhirayn waxakan, ma aannu awooddeen. Ibnu Cabbaas, Qataadah, As-Suddii iyo Ibnu Zayd waxay yidhaahdeen: (Awood u leh) macnaheedu waa kuwo awoodda wax ku fuulistiisa.

(Oo innagu dhab ahaan Rabbigeen xaggiisa ayaannu u noqonaynaa): taas oo ah, geerideenna ka dib ayaannu xaggiisa u noqon doonnaa, halkaasna waa safarkeenna ugu weyn. Tani waa waano lagu baraarujinayo safarka Aakhiro iyadoo la adeegsanayo safarka adduunka, sida sahayda adduunka loogu baraarujiyey sahayda Aakhiro aayadda ah: (Sahay qaata, sahayda ugu khayrka badanna waa Alle ka cabsiga) [Al-Baqara: 197], iyo sida dharka adduunka loogu baraarujiyey dharka Aakhiro aayadda Eebbe sareeye: (Iyo qurux, dharka Alle ka cabsiguna waa kan ugu khayr badan) [Al-Acraaf: 26].

Xadiisyada laga soo weriyey marka la fuulayo xoolaha la fuulo:

Xadiiska Amiirul-Mu’miniinka Cali bin Abii Daalib, Alle haka raalli noqdee: Imaam Axmed wuxuu yidhi: Yazid baa noo warramay, Shariik bin Cabdillaah baa noo warramay, isaga oo ka soo werinaya Abuu Isxaaq, isaga oo ka soo werinaya Cali bin Rabiica oo yidhi: Waxaan arkay Cali, Alle haka raalli noqdee, oo loo keenay neef la fuulo. Markuu cagtiisa geliyey kicinta ayuu yidhi: “Bismillaah.” Markuu fuulayna wuxuu yidhi: “Alxamdulillaah. Waxaa hufan Kan noo sakhiray waxakan, mana aannu ahayn kuwo awood u leh.

Oo innagu dhab ahaan Rabbigeen xaggiisa ayaannu u noqonaynaa.” Dabadeed saddex jeer ayuu Eebbe ammaanay, saddex jeerna takbiirsaday, ka dibna wuxuu yidhi: “Waxaa hufan adiga; ilaah xaq lagu caabudo oo aan adiga ahayn ma jiro. Anigu naftayda ayaan dulmiyey ee ii dambi dhaaf.” Markaas ayuu qoslay.

Waxaan ku idhi: “Maxaa kaa qosliyey, Amiirul-Mu’miniine?” Wuxuu yidhi: “Waxaan arkay Rasuulka Alle, nabadgelyo iyo naxariis korkiisa ha ahaatee, oo sameeyey sidaan sameeyey, dabadeedna qoslay.” Waxaan ku idhi: “Maxaa ku qosliyey, Rasuulka Alle?” Wuxuu yidhi: “Rabbigu wuxuu la yaabaa addoonkiisa marka uu yidhaahdo: ‘Rabbiyow, ii dambi dhaaf.’

Wuxuuna yidhaahdaa: ‘Addoonkaygu wuu og yahay inaan aniga mooyee cid kale dembiyada dhaafin.’” Sidan oo kale ayay Abuu Daawuud, At-Tirmidi iyo An-Nasaa’i uga soo weriyeen xadiiskan Abuu Al-Axwas; An-Nasaa’i wuxuu ku daray Mansuur; labadooduba waxay ka soo weriyeen Abuu Isxaaq As-Sabici, isaga oo ka soo werinaya Cali bin Rabiica Al-Asadi Al-Waalibi. At-Tirmidi wuxuu yidhi: “Waa xadiis Xasan Saxiix.” Cabdirraxmaan bin Mahdi ayaa Shucbah ka soo weriyey inuu yidhi: Waxaan Abuu Isxaaq As-Sabici weydiiyey: “Yaad xadiiskan ka maqashay?”

Wuxuu yidhi: “Yuunus bin Khabbaab.” Waxaan la kulmay Yuunus bin Khabbaab oo aan weydiiyey: “Yaad ka maqashay?” Wuxuu yidhi: “Nin ka maqlay Cali bin Rabiica.” Qaar baa xadiiskan ka soo weriyey Yuunus bin Khabbaab, isaga oo ka soo werinaya Shuqayq bin Cuqbah Al-Asadi, isaga oo ka soo werinaya Cali bin Rabiica Al-Waalibi.

Xadiiska Cabdullaahi bin Cabbaas, Alle labadoodaba haka raalli noqdee: Imaam Axmed wuxuu yidhi: Abuu Al-Mughiirah baa noo warramay, Abuu Bakr bin Cabdillaah baa noo warramay, isaga oo ka soo werinaya Cali bin Abii Dalxah, isaga oo ka soo werinaya Cabdullaahi bin Cabbaas: Rasuulka Alle, nabadgelyo iyo naxariis korkiisa ha ahaatee, ayaa gadaashiisa i saaray neef la fuulo. Markuu fuulay ayuu Rasuulka Alle saddex jeer takbiirsaday, saddex jeerna Eebbe ammaanay, hal marna wuxuu yidhi “Laa ilaaha illallaah.”

Dabadeed wuxuu ku tiirsaday neefka oo qoslay, ka dibna xaggayga ayuu u soo jeestay oo yidhi: “Ma jiro qof Muslim ah oo fuula neef la fuulo, dabadeedna u sameeya sidaan sameeyey, oo aanu Eebbe, awoodda iyo sharafta leh, xaggiisa ugu soo jeesan oo ugu qoslin, sidaan anigu kuugu soo jeestay oo aan kuugu qoslay.” Axmed oo keliya ayaa soo weriyey.

Xadiiska Cabdullaahi bin Cumar, Alle labadoodaba haka raalli noqdee: Imaam Axmed wuxuu yidhi: Abuu Kaamil baa noo warramay, Xammaad bin Salamah baa noo warramay, isaga oo ka soo werinaya Abuu Az-Zubayr, isaga oo ka soo werinaya Cali bin Cabdillaah Al-Baariqi, isaga oo ka soo werinaya Cabdullaahi bin Cumar, Alle haka raalli noqdee: Nebigu, nabadgelyo iyo naxariis korkiisa ha ahaatee, markuu fuuli jiray awrkiisa saddex jeer ayuu takbiirsan jiray, dabadeedna wuxuu odhan jiray: “Waxaa hufan Kan noo sakhiray waxakan, mana aannu ahayn kuwo awood u leh. Oo innagu dhab ahaan Rabbigeen xaggiisa ayaannu u noqonaynaa.”

Dabadeedna wuxuu odhan jiray: “Ilaahow, safarkan waxaan ku weydiisanayaa samaan, Alle ka cabsi iyo camal aad raalli ka tahay. Ilaahow, safarka noo fududee, masaafada dheerna noo soo gaabi. Ilaahow, adiga ayaa nala jira safarka, ehelkayagana ku hadha. Ilaahow, safarkayaga nala jir, ehelkayagana nagu beddel oo daryeel.”

Markuu ehelkiisa ugu soo noqonayeyna wuxuu odhan jiray: “Annagoo soo noqonayna, toobad keenayna, cibaadaysanna, Rabbigeenna ammaanayna, haddii Alle idmo.” Sidan oo kale ayay Muslim, Abuu Daawuud iyo An-Nasaa’i uga soo weriyeen Ibnu Jurayj, halka At-Tirmidi uu ka soo weriyey Xammaad bin Salamah; labadooduba waxay ka soo weriyeen Abuu Az-Zubayr.

Xadiis kale: Imaam Axmed wuxuu yidhi: Muxammad bin Cubayd baa noo warramay, Muxammad bin Isxaaq baa noo warramay, isaga oo ka soo werinaya Muxammad bin Ibraahiim, isaga oo ka soo werinaya Camr bin Al-Xakam bin Thawbaan, isaga oo ka soo werinaya Abuu Laas Al-Khuzaci, oo yidhi: Rasuulka Alle ayaa xajka noogu raray geel ka mid ah geela sadaqada. Waxaan nidhi: “Rasuulka Allow, uma malaynayno in geelu noo qaadi karo!” Wuxuu yidhi: “Geel kastaba dhabarkiisa waxaa saaran shaydaan. Markaad fuulaysaan, ku xusa magaca Eebbe sidaan idiin faray, dabadeedna u adeegsada baahiyihiinna.

Waayo, Eebbe, awoodda iyo sharafta leh, ayaa wax qaadsiinaya.” Abuu Laas magaciisu wuxuu ahaa Muxammad bin Al-Aswad bin Khalaf.

Xadiis kale oo macne ahaan la mid ah: Axmed wuxuu yidhi: Cataab baa noo warramay, Cabdullaahna wuxuu noo sheegay; (Xaa’), Cali bin Isxaaq baa noo warramay, Cabdullaahna—oo loola jeedo Ibnu Al-Mubaarak—ayaa noo sheegay, Usaamah bin Zayd baa noo sheegay, Muxammad bin Xamzahna wuxuu ii sheegay inuu aabbihii ka maqlay: Waxaan maqlay Rasuulka Alle, nabadgelyo iyo naxariis korkiisa ha ahaatee, oo leh: “Dhabarka geel kasta waxaa saaran shaydaan. Markaad fuushaan, ku xusa magaca Eebbe, awoodda iyo sharafta leh, dabadeedna ha ka gaabinina baahiyihiinna.” [Sahayda: Al-Baqara: 197; taasna waxay ka mid tahay calaamadaha Alle: Al-Acraaf: 26.]

Tafsiirka Al-Baqawi

(Si aad ugu fariisataan dushooda): wuxuu adeegsaday magac-u-yaalka labka ah, maxaa yeelay wuxuu dib ugu celiyey “wax” (ما).

(Markaas aad xustaan nicmadda Rabbigiin markaad dushooda kortaan): nimcada uu idiin sakhiray gaadiidka berriga iyo badda. (Oo aad tidhaahdaan: Waxaa hufan Kan noo sakhiray waxakan): wuxuu noo jilciyey oo noo sakhiray waxakan. (Mana aannu ahayn kuwo awood u leh): macnaheedu waa kuwo awoodi kara; waxaana la yidhi: kuwo si fiican u xakamayn kara.

(Oo innagu dhab ahaan Rabbigeen xaggiisa ayaannu u noqonaynaa): Maalinta Aakhiro ayaannu u noqonaynaa.

Axmad bin Cabdullaah As-Saalixii ayaa noo sheegay, Abul-Xusayn Cali bin Muxammad bin Cabdullaah bin Bishraan ayaa noo sheegay, Ismaaciil bin Muxammad As-Saffaar ayaa noo sheegay, Axmad bin Mansuur Ar-Ramaadii ayaa noo sheegay, Cabdurrisaaqna wuxuu noo sheegay, Macmarna wuxuu nooga warramay Abuu Isxaaq, isaga oo ii sheegay in Cali bin Rabiica uu yidhi: Waxaan goobjoog ka ahaa markii Cali, Alle haka raalli noqdee, fuulay neef. Markuu cagtiisa geliyey kicinta ayuu yidhi: “Bismillaah.” Markuu fuulayna wuxuu yidhi: “Alxamdulillaah.”

Dabadeedna wuxuu yidhi: “Waxaa hufan Kan noo sakhiray waxakan, mana aannu ahayn kuwo awood u leh. Oo innagu dhab ahaan Rabbigeen xaggiisa ayaannu u noqonaynaa.” Dabadeed saddex jeer ayuu Eebbe ammaanay, saddex jeerna takbiirsaday, ka dibna wuxuu yidhi: “Ilaah xaq lagu caabudo oo aan Alle ahayn ma jiro. Anigu naftayda ayaan dulmiyey ee ii dambi dhaaf; adiga mooyee cid kale dembiyada ma dhaafto.”

Markaas ayuu qoslay. Waxaa la weydiiyey: “Maxaa kaa qosliyey, Amiirul-Mu’miniine?” Wuxuu yidhi: “Waxaan arkay Rasuulka Alle, nabadgelyo iyo naxariis korkiisa ha ahaatee, oo sameeyey wixii aan sameeyey, kuna yidhi wixii aan idhi, dabadeedna qoslay.” Waxaan nidhi: “Maxaa ku qosliyey, Nebiga Alle?”

Wuxuu yidhi: “Addoonka…” ama wuxuu yidhi: “Waxaan la yaabay addoonka marka uu yidhaahdo: ‘Ilaah xaq lagu caabudo oo aan Alle ahayn ma jiro; naftayda ayaan dulmiyey ee ii dambi dhaaf, waayo adiga mooyee cid kale dembiyada ma dhaafto.’ Wuxuu og yahay in isaga mooyee cid kale dembiyada aanay dhaafin.”