Tasbihi da godiya yayin hawa

Tafsirin Shaikh Abdurrahman as-Sa'di

Wannan ya ƙunshi bayyana jiragen ruwa da dabbobin ni'ima, wato domin ku zauna a kansu. (Sa'an nan ku tuna ni'imar Ubangijinku idan kuka daidaita a kansa) ta hanyar amincewa da ni'imar ga Wanda Ya hõre su, da kuma yabo gare Shi, Maɗaukaki, saboda haka. Saboda haka Ya ce: (Kuma ku ce: Tsarki ya tabbata ga Wanda Ya hõre mana wannan, alhali kuwa ba mu kasance mãsu iya rinjãya gare Shi ba), ma'ana, in ba don Ya hõre mana jiragen ruwa da dabbobin ni'ima ba, da ba mu iya jurewa ko iko da hakan ba. Amma saboda tausasawarsa da karamcinsa, Maɗaukaki, Ya hõre su, Ya sauƙaƙa su, kuma Ya shirya hanyoyin amfani da su.

Manufar wannan ita ce bayyana cewa Ubangijin da aka siffanta da ambaton zuba ni'imomi a kan bayinsa Shi ne wanda ya cancanci a bauta wa, a yi masa salla, kuma a yi masa sujada.

Tafsirin Imām Ibn Kathir

(Domin ku daidaita a kan bayansu), ma'ana, ku zauna a kai da kyau, kuna samun hutawa. (A kan bayansu), wato, a kan bayan wannan nau'i [na dabbobi]. (Sa'an nan ku tuna ni'imar Ubangijinku) wato, saboda abin da Ya hõre muku, (idan kuka daidaita a kansa, kuma ku ce: Tsarki ya tabbata ga Wanda Ya hõre mana wannan, alhali kuwa ba mu kasance mãsu iya rinjãya gare Shi ba), wato, waɗanda za su iya yin tsayayya da shi. Da ba don hõrawar Allah gare mu ba, da ba mu iya yin hakan ba.

Ibn Abbas, Qatada, as-Suddi da Ibn Zayd sun ce: (Mãsu iya rinjãya) yana nufin masu iya jurewa.

(Kuma lalle mu haƙĩƙa mãsu jũyãwa ne zuwa ga Ubangijinmu), ma'ana, za mu koma gare Shi bayan mutuwarmu, kuma zuwa gare Shi ne tafiyarmu mafi girma. Wannan tunatarwa ce ta hanyar tafiyar duniya game da tafiyar Lahira; kamar yadda aka tunatar da guzurin duniya game da na Lahira a cikin faɗinSa: (Kuma ku yi guzuri, domin mafi alherin guzuri shi ne taƙawa) [Al-Baqara: 197], kuma aka tunatar da suturar duniya game da ta Lahira a cikin faɗin Allah Maɗaukaki: (da adon sutura; kuma suturar taƙawa, wannan ce mafi alheri) [Al-A'raf: 26]. An ambaci hadisai da aka ruwaito game da hawa dabba:

Hadisin Amirul Muminin Ali bn Abi Talib, Allah Ya yarda da shi: Imam Ahmad ya ce: Yazid ya ba mu labari, ya ce: Sharik bn Abdullahi ya ba mu labari, daga Abu Ishaq, daga Ali bn Rabi'a, ya ce: Na ga an kawo wa Ali, Allah Ya yarda da shi, wata dabba. Da ya sa ƙafarsa cikin maratayi, sai ya ce: “Da sunan Allah.” Da ya daidaita a kanta, sai ya ce: “Godiya ta tabbata ga Allah. (Tsarki ya tabbata ga Wanda Ya hõre mana wannan, alhali kuwa ba mu kasance mãsu iya rinjãya gare Shi ba.

Kuma lalle mu haƙĩƙa mãsu jũyãwa ne zuwa ga Ubangijinmu).” Sa'an nan ya gode wa Allah sau uku, ya yi kabbara sau uku, sannan ya ce: “Tsarki ya tabbata a gare Ka; babu abin bautawa da gaskiya sai Kai. Lalle na zalunci kaina, saboda haka Ka gafarta mini.” Sai ya yi dariya.

Na ce masa: “Me ya sa ka yi dariya, ya Amirul Muminin?” Ya ce: “Na ga Manzon Allah ﷺ ya yi kamar yadda na yi, sannan ya yi dariya.” Sai na ce: “Me ya sa ka yi dariya, ya Manzon Allah?” Ya ce: “Ubangiji yana mamakin bawansa idan ya ce: ‘Ya Ubangijina, Ka gafarta mini,’ kuma Ya ce: ‘Bawana ya san cewa babu mai gafarta zunubai sai Ni.’”

Haka Abu Dawud, at-Tirmidhi da an-Nasa'i suka ruwaito shi daga hadisin Abu al-Ahwas — an-Nasa'i ya ƙara da Mansur — daga Abu Ishaq as-Sabi'i, daga Ali bn Rabi'a al-Asadi al-Walibi, da wannan isnadi. At-Tirmidhi ya ce: “Hasan ne, sahihi ne.” Abdur-Rahman bn Mahdi ya ruwaito daga Shu'ba cewa: Na ce wa Abu Ishaq as-Sabi'i: “Daga wa ka ji wannan hadisin?” Ya ce: “Daga Yunus bn Khabbab.”

Sai na haɗu da Yunus bn Khabbab na ce masa: “Daga wa ka ji shi?” Ya ce: “Daga wani mutum da ya ji shi daga Ali bn Rabi'a.” Wasu kuma sun ruwaito shi daga Yunus bn Khabbab, daga Shaqiq bn Uqba al-Asadi, daga Ali bn Rabi'a al-Walibi, da wannan isnadi.

Hadisin Abdullahi bn Abbas, Allah Ya yarda da su: Imam Ahmad ya ce: Abu al-Mughira ya ba mu labari, Abu Bakr bn Abdullahi ya ba mu labari, daga Ali bn Abi Talha, daga Abdullahi bn Abbas, cewa Manzon Allah ﷺ ya ɗauke shi a bayansa a kan dabbarsa. Da ya daidaita a kanta, Manzon Allah ﷺ ya yi kabbara sau uku, ya gode wa Allah sau uku, sannan ya yi tahlili ga Allah sau ɗaya. Sa'an nan ya jingina da baya a kan dabbar, ya yi dariya, sannan ya fuskanto shi ya ce: “Babu wani Musulmi da zai hau dabba, ya yi kamar yadda na yi, face Allah Maɗaukaki zai fuskance shi, Ya yi masa dariya kamar yadda na yi maka.” Ahmad ne kaɗai ya ruwaito shi.

Hadisin Abdullahi bn Umar, Allah Ya yarda da su: Imam Ahmad ya ce: Abu Kamil ya ba mu labari, Hammad bn Salama ya ba mu labari, daga Abu az-Zubayr, daga Ali bn Abdullahi al-Bariqi, daga Abdullahi bn Umar, Allah Ya yarda da su, cewa Annabi ﷺ idan ya hau abin hawansa, yakan yi kabbara sau uku, sannan ya ce: (Tsarki ya tabbata ga Wanda Ya hõre mana wannan, alhali kuwa ba mu kasance mãsu iya rinjãya gare Shi ba. Kuma lalle mu haƙĩƙa mãsu jũyãwa ne zuwa ga Ubangijinmu.) Sa'an nan ya ce: “Ya Allah, ina roƙonKa a wannan tafiyata ta zama taƙawa da biyayya, da ayyukan da Ka yarda da su.

Ya Allah, Ka sauƙaƙa mana wannan tafiya, Ka naɗe mana nisanta. Ya Allah, Kai ne abokin tafiya, kuma mai kula da iyali a bayanmu. Ya Allah, Ka kasance tare da mu a tafiyarmu, kuma Ka kula da iyalanmu a bayanmu.” Idan ya koma ga iyalinsa, yakan ce: “Masu dawowa ne, masu tuba ne, in Allah Ya so, masu ibada ne, masu gode wa Ubangijinmu.”

Haka Muslim da Abu Dawud da an-Nasa'i suka ruwaito shi daga hadisin Ibn Jurayj, kuma at-Tirmidhi ya ruwaito shi daga hadisin Hammad bn Salama; dukansu daga Abu az-Zubayr, da wannan isnadi.

Wani hadisin kuma: Imam Ahmad ya ce: Muhammad bn Ubayd ya ba mu labari, Muhammad bn Ishaq ya ba mu labari, daga Muhammad bn Ibrahim, daga Amr bn al-Hakam bn Thawban, daga Abu Las al-Khuza'i, ya ce: Manzon Allah ﷺ ya ɗauke mu a kan raƙuma daga raƙuman sadaka domin zuwa aikin hajji. Sai muka ce: “Ya Manzon Allah, ba ma ganin cewa waɗannan za su iya ɗaukar mu!” Sai ya ce: “Babu wani raƙumi face a samansa akwai shaiɗan. Don haka idan kuka hau su, ku ambaci sunan Allah a kansu kamar yadda na umarce ku, sa'an nan ku yi amfani da su yadda kuke so; domin Allah, Maɗaukaki, ne yake ɗaukar ku.” Sunan Abu Las shi ne Muhammad bn al-Aswad bn Khalaf.

Wani hadisin mai kama da wannan: Ahmad ya ce: Attab ya ba mu labari, Abdullahi ya ba mu labari. (H) Ali bn Ishaq ya ba mu labari, Abdullahi — wato Ibn al-Mubarak — ya ba mu labari, Usama bn Zayd ya ba mu labari, Muhammad bn Hamza ya ba ni labari, cewa ya ji mahaifinsa yana cewa: Na ji Manzon Allah ﷺ yana cewa: “A bayan kowane raƙumi akwai shaiɗan. Idan kuka hau su, ku ambaci sunan Allah Maɗaukaki, sannan kada ku yi sakaci da biyan buƙatunku.”

Tafsirin al-Baghawi

(Domin ku daidaita a kan bayansu): Ya yi amfani da wakilin suna na namiji domin ya mayar da shi ga kalmar “abin da”. (Sa'an nan ku tuna ni'imar Ubangijinku idan kuka daidaita a kansa): ta hanyar hõrar da abin hawa a doron ƙasa da a teku. (Kuma ku ce: Tsarki ya tabbata ga Wanda Ya hõre mana wannan): Ya sanya mana shi mai sauƙin amfani. (Alhali kuwa ba mu kasance mãsu iya rinjãya gare Shi ba): wato, waɗanda za su iya jurewa; an kuma ce: masu iya sarrafa shi ne.

(Kuma lalle mu haƙĩƙa mãsu jũyãwa ne zuwa ga Ubangijinmu): masu komawa zuwa gare Shi a lokacin tashin matattu.

Ahmad bn Abdullahi as-Salihi ya ba mu labari, Abu al-Husayn Ali bn Muhammad bn Abdullahi bn Bishran ya ba mu labari, Isma'il bn Muhammad as-Saffar ya ba mu labari, Ahmad bn Mansur ar-Ramadi ya ba mu labari, Abdur-Razzaq ya ba mu labari, Ma'mar ya ba mu labari, daga Abu Ishaq, wanda ya ce: Ali bn Rabi'a ya ba ni labari: Na halarci lokacin da Ali, Allah Ya yarda da shi, ya hau abin hawa. Da ya sa ƙafarsa cikin maratayi, sai ya ce: “Da sunan Allah.” Da ya daidaita, sai ya ce: “Godiya ta tabbata ga Allah.”

Sannan ya ce: “Tsarki ya tabbata ga Wanda Ya hõre mana wannan, alhali kuwa ba mu kasance mãsu iya rinjãya gare Shi ba. Kuma lalle mu haƙĩƙa mãsu jũyãwa ne zuwa ga Ubangijinmu.” Sa'an nan ya gode wa Allah sau uku, ya yi kabbara sau uku, sannan ya ce: “Babu abin bautawa da gaskiya sai Allah. Lalle na zalunci kaina, saboda haka Ka gafarta mini; domin babu mai gafarta zunubai sai Kai.”

Sai ya yi dariya. Aka ce masa: “Me ya sa kake dariya, ya Amirul Muminin?” Ya ce: “Na ga Manzon Allah ﷺ ya aikata kamar yadda na aikata, ya kuma faɗi kamar yadda na faɗa; sannan ya yi dariya.” Muka ce: “Me ya sa kake dariya, ya Annabin Allah?”

Ya ce: “Bawa” — ko kuma ya ce: “Ina mamakin bawa idan ya ce: ‘Babu abin bautawa da gaskiya sai Allah. Lalle na zalunci kaina, saboda haka Ka gafarta mini; domin babu mai gafarta zunubai sai Kai,’ alhali kuwa ya san cewa babu mai gafarta zunubai sai Shi.”