Chwała Bogu za podporządkowanie środków transportu

Tafsir szejka Abdurrahmana as-Saʿdiego

Obejmuje to zarówno pojawianie się okrętów, jak i zwierząt hodowlanych, to znaczy: abyście mogli na nich spocząć. „Potem wspominajcie dobroć waszego Pana, kiedy już na nich osiądziecie” — uznając, że dobrodziejstwo pochodzi od Tego, który je wam podporządkował, i wychwalając za to Jego, Najwyższego. Dlatego powiedział: „I mówcie: «Chwała niech będzie Temu, który nam to podporządkował, albowiem sami nie bylibyśmy w stanie tego dokonać»”, to znaczy: gdyby nie podporządkował nam okrętów i zwierząt hodowlanych, nie bylibyśmy w stanie nimi władać ani ich dosiadać.

Lecz dzięki Jego, Najwyższego, łagodności i hojności podporządkował je nam, uczynił uległymi i zapewnił środki, dzięki którym możemy z nich korzystać. Celem tego jest wyjaśnienie, że Pan, opisany jako obdarzający sługi wymienionymi dobrodziejstwami, jest Tym, który zasługuje na to, by Go czcić, modlić się do Niego i padać przed Nim na twarz.

Tafsir imama Ibn Kathira

„Abyście mogli osiąść na ich grzbietach” — to znaczy: abyście mogli usadowić się na nich wygodnie i bezpiecznie. „Na ich grzbietach” oznacza grzbiety tego rodzaju [stworzeń]. „Potem wspominajcie dobroć waszego Pana” — czyli to, że podporządkował je wam — „kiedy już na nich osiądziecie, i mówcie: «Chwała niech będzie Temu, który nam to podporządkował, albowiem sami nie bylibyśmy w stanie tego dokonać»”. Oznacza to: gdyby Bóg nam ich nie podporządkował, nie bylibyśmy w stanie nad nimi zapanować.

Ibn Abbas, Qatada, as-Suddi i Ibn Zayd powiedzieli, że „nie bylibyśmy w stanie tego dokonać” oznacza: nie bylibyśmy w stanie im podołać.

„I, zaprawdę, powrócimy do naszego Pana” oznacza: po śmierci staniemy przed Nim i do Niego wiedzie nasza najdłuższa podróż. Jest to przypomnienie o podróży w życiu przyszłym przez odniesienie do podróży na tym świecie, tak jak poprzez doczesny prowiant przypomniano o prowiancie na życie przyszłe w słowach: „Zaopatrzcie się, a najlepszym zaopatrzeniem jest bojaźń Boża” (al-Baqara, 2:197), a poprzez doczesne ubranie — o ubraniu na życie przyszłe w słowach Boga, Najwyższego: „A także ozdobne szaty; lecz szata pobożności — to jest lepsze” (al-A‘raf, 7:26). Przytoczmy hadisy dotyczące dosiadania wierzchowca.

Hadis od Przywódcy Wiernych Alego ibn Abi Taliba, niech Bóg będzie z niego zadowolony: imam Ahmad powiedział: Opowiedział nam Yazid, opowiedział nam Sharik ibn Abd Allah, od Abu Ishaqa, od Alego ibn Rabi‘a, który powiedział: Widziałem, jak przyprowadzono wierzchowca do Alego, niech Bóg będzie z niego zadowolony. Kiedy włożył stopę w strzemię, powiedział: „W imię Boga”. Gdy już usiadł na nim, powiedział: „Chwała Bogu! Chwała niech będzie Temu, który nam to podporządkował, albowiem sami nie bylibyśmy w stanie tego dokonać.

I, zaprawdę, powrócimy do naszego Pana”. Następnie trzykrotnie wychwalił Boga i trzykrotnie wypowiedział takbir, po czym powiedział: „Chwała Tobie! Nie ma boga prócz Ciebie. Doprawdy, wyrządziłem sobie niesprawiedliwość, więc mi przebacz”.

Potem się roześmiał. Zapytałem go: „Dlaczego się śmiejesz, Przywódco Wiernych?”. Odpowiedział: „Widziałem, jak Wysłannik Boga — niech Bóg obdarzy go błogosławieństwem i pokojem — zrobił to samo co ja, a potem się roześmiał”. Zapytałem: „Z czego się śmiałeś, Wysłanniku Boga?”.

Odpowiedział: „Pan dziwi się swemu słudze, gdy ten mówi: «Panie, przebacz mi», i mówi: «Mój sługa wie, że nikt poza Mną nie przebacza grzechów»”.

Tak samo przekazali ten hadis Abu Dawud, at-Tirmidhi i an-Nasa’i, za pośrednictwem Abu al-Ahwasa — an-Nasa’i dodał: oraz Mansura — od Abu Ishaqa as-Sabi‘iego, od Alego ibn Rabi‘a al-Asadiego al-Walibiego. At-Tirmidhi uznał go za dobry i autentyczny. Abd ar-Rahman ibn Mahdi przekazał od Shu‘by: Zapytałem Abu Ishaqa as-Sabi‘iego: „Od kogo usłyszałeś ten hadis?”. Odpowiedział: „Od Yunusa ibn Khabbaba”.

Spotkałem Yunusa ibn Khabbaba i zapytałem go: „Od kogo go usłyszałeś?”. Odpowiedział: „Od człowieka, który usłyszał go od Alego ibn Rabi‘a”. Niektórzy przekazali go od Yunusa ibn Khabbaba, od Shaqiqa ibn Uqby al-Asadiego, od Alego ibn Rabi‘a al-Walibiego.

Hadis od Abd Allaha ibn Abbasa, niech Bóg będzie z nich obu zadowolony: imam Ahmad powiedział: Opowiedział nam Abu al-Mughira, opowiedział nam Abu Bakr ibn Abd Allah, od Alego ibn Abi Talhy, od Abd Allaha ibn Abbasa: Wysłannik Boga — niech Bóg obdarzy go błogosławieństwem i pokojem — posadził go za sobą na swoim wierzchowcu. Kiedy już na nim usiadł, Wysłannik Boga trzykrotnie wypowiedział takbir, trzykrotnie wychwalił Boga i raz wypowiedział tahlil [słowa: „Nie ma boga prócz Boga”].

Następnie odchylił się na wierzchowcu i roześmiał, po czym zwrócił się do niego i powiedział: „Każdy muzułmanin, który dosiada wierzchowca i czyni tak, jak ja uczyniłem, może być pewien, że Bóg, potężny i wyniosły, zwróci się ku niemu i roześmieje się do niego tak, jak ja roześmiałem się do ciebie”. Ten hadis przekazał wyłącznie Ahmad.

Hadis od Abd Allaha ibn Umara, niech Bóg będzie z nich obu zadowolony: imam Ahmad powiedział: Opowiedział nam Abu Kamil, opowiedział nam Hammad ibn Salama, od Abu az-Zubayra, od Alego ibn Abd Allaha al-Bariqiego, od Abd Allaha ibn Umara, niech Bóg będzie z nich obu zadowolony: Kiedy Prorok dosiadał wierzchowca, trzykrotnie wypowiadał takbir, a następnie mówił: „Chwała niech będzie Temu, który nam to podporządkował, albowiem sami nie bylibyśmy w stanie tego dokonać. I, zaprawdę, powrócimy do naszego Pana”. Potem mówił: „Boże, proszę Cię podczas tej podróży o pobożność, bogobojność i uczynki, które Cię zadowalają.

Boże, ułatw nam podróż i skróć jej dal. Boże, Ty jesteś Towarzyszem w podróży i Opiekunem pozostawionej rodziny. Boże, bądź z nami w naszej podróży i zaopiekuj się naszą rodziną, którą pozostawiliśmy”. A kiedy wracał do swojej rodziny, mówił: „Wracamy, skruszeni, pokutujący — jeśli Bóg zechce — oddający cześć naszemu Panu i wychwalający Go”.

Tak samo przekazali ten hadis Muslim, Abu Dawud i an-Nasa’i za pośrednictwem Ibn Jurayja, a at-Tirmidhi za pośrednictwem Hammada ibn Salamy; obaj przekazali go od Abu az-Zubayra.

Inny hadis: imam Ahmad powiedział: Opowiedział nam Muhammad ibn Ubayd, opowiedział nam Muhammad ibn Ishaq, od Muhammada ibn Ibrahima, od Amra ibn al-Hakama ibn Thawbana, od Abu Lassa al-Khuza‘iego, który powiedział: Wysłannik Boga zabrał nas na pielgrzymkę na wielbłądach pochodzących z jałmużny. Powiedzieliśmy: „Wysłanniku Boga, nie sądzimy, aby te wielbłądy mogły nas unieść!”. Odpowiedział: „Każdy wielbłąd ma na swoim garbie szatana. Wypowiadajcie więc nad nimi imię Boga, kiedy na nie wsiadacie, tak jak wam nakazałem, a potem korzystajcie z nich, jak należy, bo to Bóg, potężny i wyniosły, was niesie”. Abu Lass nazywał się Muhammad ibn al-Aswad ibn Khalaf.

Inny hadis o podobnym znaczeniu: Ahmad powiedział: Opowiedział nam Attab, przekazał nam Abd Allah. (Ḥ) Ali ibn Ishaq przekazał nam: Przekazał nam Abd Allah — to znaczy Ibn al-Mubarak — przekazał nam Usama ibn Zayd, który powiedział: Poinformował mnie Muhammad ibn Hamza, że słyszał, jak jego ojciec mówił: Słyszałem, jak Wysłannik Boga mówił: „Na grzbiecie każdego wielbłąda jest szatan. Kiedy więc na nie wsiadacie, wypowiadajcie imię Boga, potężnego i wyniosłego, a potem nie zaniedbujcie swoich potrzeb”.

Tafsir al-Baghawiego

„Abyście mogli osiąść na ich grzbietach” — zastosowano zaimek rodzaju męskiego, ponieważ odnosi się on do słowa „to” [ma].

„Potem wspominajcie dobroć waszego Pana, kiedy już na nich osiądziecie” — chodzi o podporządkowanie wierzchowców na lądzie i morzu.

„I mówcie: «Chwała niech będzie Temu, który nam to podporządkował»” — uczynił to dla nas uległym.

„Albowiem sami nie bylibyśmy w stanie tego dokonać” — to znaczy: nie bylibyśmy w stanie temu podołać; według innej opinii: nie potrafilibyśmy nad tym zapanować.

„I, zaprawdę, powrócimy do naszego Pana” — powrócimy do Niego w dniu zmartwychwstania.

Przekazał nam Ahmad ibn Abd Allah as-Salihi, któremu przekazał Abu al-Husajn Ali ibn Muhammad ibn Abd Allah ibn Bishran, któremu przekazał Ismail ibn Muhammad as-Saffar, któremu przekazał Ahmad ibn Mansur ar-Ramadi, któremu przekazał Abd ar-Razzaq, któremu przekazał Ma‘mar, od Abu Ishaqa. Ten zaś poinformował mnie, że Ali ibn Rabi‘a był obecny przy tym, jak Ali — niech Bóg będzie z niego zadowolony — dosiadał wierzchowca. Kiedy włożył stopę w strzemię, powiedział: „W imię Boga”.

Gdy już usiadł, powiedział: „Chwała Bogu!”, a potem: „Chwała niech będzie Temu, który nam to podporządkował, albowiem sami nie bylibyśmy w stanie tego dokonać. I, zaprawdę, powrócimy do naszego Pana”. Następnie trzykrotnie wychwalał Boga i trzykrotnie wypowiedział takbir, po czym powiedział: „Nie ma boga prócz Boga. Doprawdy, wyrządziłem sobie niesprawiedliwość, więc mi przebacz, bo nikt poza Tobą nie przebacza grzechów”.

Potem się roześmiał. Zapytano go: „Co cię rozśmiesza, Przywódco Wiernych?”. Odpowiedział: „Widziałem, jak Wysłannik Boga — niech Bóg obdarzy go błogosławieństwem i pokojem — uczynił to samo co ja i powiedział to, co ja powiedziałem, a potem się roześmiał”. Zapytaliśmy: „Co cię rozśmiesza, Proroku Boga?”.

Odpowiedział: „Sługa” — albo powiedział: „Dziwię się słudze, który mówi: «Nie ma boga prócz Boga. Doprawdy, wyrządziłem sobie niesprawiedliwość, więc mi przebacz, bo nikt poza Tobą nie przebacza grzechów» — wie bowiem, że nikt poza Nim nie przebacza grzechów”.”