Унаага мингендеги тасбих

Шейх Абдуррахман ас-Саадинин тафсири

Бул аят кемелердин жана мал-жандыктын үстүнө чыгып, аларга жайгашууну камтыйт. «Аларга жайгашканыңарда Раббиңердин нээматын эскеришиңер үчүн» деген сөз Аллах аларды моюн сундурганын моюнга алып, ошол үчүн Аллах Таалага мактоо айтууну билдирет. Ошондуктан Аллах: «Бизге муну моюн сундурган Зат аруу! Биз муну өзүбүз баш ийдире алмак эмеспиз», — деп айткыла, — деди.

Башкача айтканда, Ал бизге кемелерден жана мал-жандыктан баш ийдирип берген нерселерди моюн сундурбаганда, биз ага күчүбүз жетмек эмес жана аны жасай алмак эмеспиз. Бирок Аллах Тааланын ырайымы жана берешендиги менен аларды моюн сундурду, баш ийдирди жана аларга жетүүнүн себептерин жеңилдетти. Мунун максаты — пенделерге сансыз нээматтарды төгүп берген ушундай сыпаттарга ээ Рабб гана ибадат кылууга, Ага намаз окууга жана сажда кылууга татыктуу экенин баяндоо.

Имам Ибн Касирдин тафсири

«Анын үстүнө жайгашышыңар үчүн» — башкача айтканда, анын үстүнө бекем жайгашып, пайдаланышыңар үчүн. «Анын үстүнө» деген сөздөгү «анын» ат атоочу ушул түргө кайрылып айтылган.

«Анан ага жайгашканыңарда Раббиңердин нээматын эскеришиңер үчүн» — башкача айтканда, Аллах силер үчүн моюн сундурган нээматты эскеришиңер үчүн. «Бизге муну моюн сундурган Зат аруу! Биз ага күчүбүз жетмек эмес» деген сөздүн мааниси: ага тең келе алмак эмеспиз. Эгер Аллах муну бизге моюн сундурбаганда, биз ага күчүбүз жетмек эмес.

Ибн Аббас, Катада, Садди жана Ибн Зайд «мукринин» деген сөздү «күчү жеткендер» деп түшүндүрүшкөн.

«Жана биз, албетте, Раббибизге кайтып барабыз» — башкача айтканда, өлгөндөн кийин Ага кайтабыз; биздин акыркы сапарыбыз Ага болот. Бул — дүйнөдөгү сапарды мисал кылып, акыреттеги сапарды эске салуу. Аллах Таала: «Азык камдагыла. Чындыгында, эң жакшы азык — такыбалык» (Бакара сүрөсү, 197-аят), — деп дүйнөлүк азык менен акыреттик азыкты эскерткендей; ошондой эле: «Жасалга жана такыбалыктын кийими — ошол эң жакшы» (Араф сүрөсү, 26-аят), — деп дүйнөлүк кийим менен акыреттик кийимди эскерткен. Жаныбарга мингенде айтылуучу хадистер жөнүндө:

Мүминдердин башчысы Али ибн Абу Талибден, Аллах андан ыраазы болсун, риваят кылынган хадис. Имам Ахмад мындай деген: Бизге Язид, ага Шарик ибн Абдуллах, ага Абу Исхак, ага Али ибн Рабиа кабарлады. Ал мындай деди: «Мен Алиге, Аллах андан ыраазы болсун, мине турган малды алып келишкенин көрдүм. Ал үзөңгүгө бутун койгондо: “Бисмиллах”, — деди.

Үстүнө жайгашкан соң: “Алхамду лиллах. Бизге муну моюн сундурган Зат аруу! Биз ага күчүбүз жетмек эмес. Жана биз, албетте, Раббибизге кайтып барабыз”, — деди. Анан үч жолу Аллахка мактоо айтып, үч жолу “Аллаху акбар” деди.

Андан кийин: “Сен аруу-даңктуусуң! Сенден башка сыйынууга татыктуу кудай жок. Мен өзүмө зулумдук кылдым, мени кечир. Чындыгында, күнөөлөрдү Сенден башка эч ким кечирбейт”, — деди. Анан күлдү. Мен: “Эй, момундардын башчысы, эмнеге күлдүң?” — деп сурадым.

Ал: “Аллахтын Элчиси ﷺ да мен кылгандай кылганын көргөм, анан күлгөн”, — деди. Мен: “Эй, Аллахтын Элчиси, эмнеге күлдүң?” — деп сурадым. Ал: “Пенде: ‘Раббим, мени кечир’, — дегенде Раббинин ага таң калганы үчүн. Ал: ‘Пендем күнөөлөрдү Менден башка эч ким кечирбей турганын билди’, — дейт”, — деди».

Бул хадисти Абу Давуд, Тирмизи жана Насаи да Абу Ахвастан риваят кылышкан; Насаи риваятында Мансур да кошумча айтылат. Алардын баары Абу Исхак ас-Сабиъийден, ал Али ибн Рабиа ал-Асадий ал-Валибийден риваят кылган. Тирмизи: «Хасан, сахих», — деген. Абдуррахман ибн Махди Шуъбадан риваят кылып мындай деген: «Мен Абу Исхак ас-Сабиъийден: “Бул хадисти кимден уктуң?” — деп сурадым.

Ал: “Юнус ибн Хаббабдан”, — деди. Юнус ибн Хаббабга жолугуп: “Кимден уктуң?” — десем, ал: “Али ибн Рабиага жолуккан бир кишиден”, — деди». Айрымдар бул хадисти Юнус ибн Хаббабдан, ал Шакик ибн Укба ал-Асадийден, ал Али ибн Рабиа ал-Валибийден риваят кылган.

Абдуллах ибн Аббас, Аллах ал экөөнөн ыраазы болсун, риваят кылган хадис. Имам Ахмад мындай деген: Бизге Абу ал-Мугира, ага Абу Бакр ибн Абдуллах, ага Али ибн Абу Талха, Абдуллах ибн Аббас аркылуу кабарлады: «Аллахтын Элчиси ﷺ аны минген малына артына мингизди. Ал малдын үстүнө жайгашканда, Аллахтын Элчиси ﷺ үч жолу такбир айтып, үч жолу Аллахка мактоо айтты жана бир жолу тахлил айтты. Андан соң малдын үстүнө жөлөнүп күлдү да, ага кайрылып: “Кайсы бир мусулман адам мине турган малга минип, мен кылгандай кылса, Аллах عز وجل ага кайрылып, сенин мага күлгөнүңдөй ага да күлөт”, — деди». Бул хадисти Ахмад гана риваят кылган.

Абдуллах ибн Умар, Аллах ал экөөнөн ыраазы болсун, риваят кылган хадис. Имам Ахмад мындай деген: Бизге Абу Камил, ага Хаммад ибн Салама, ага Абу аз-Зубайр, ага Али ибн Абдуллах ал-Барики, Абдуллах ибн Умар аркылуу кабарлады: «Пайгамбар ﷺ мине турган төөсүнө отурганда үч жолу такбир айтып, анан: “Бизге муну моюн сундурган Зат аруу! Биз ага күчүбүз жетмек эмес. Жана биз, албетте, Раббибизге кайтып барабыз”, — дечү.

Андан соң: “Оо, Аллахым! Ушул сапарымда Сенден жакшылыкты, такыбалыкты жана Сен ыраазы боло турган амалдарды сурайм. Оо, Аллахым! Сапарыбызды жеңил кылып, алысты жакындат. Оо, Аллахым! Сапарда Сен биз менен биргесиң, үй-бүлөбүздүн ордуна калуучусуң.

Оо, Аллахым! Сапарыбызда бизге жолдош бол жана үй-бүлөбүздү бизге сакта”, — деп дуба кылчу. Үйүнө кайтып келгенде болсо: “Аллах кааласа, кайтып келдик, тообо кылдык, ибадат кылдык жана Раббибизге мактоо айттык”, — дечү». Муну Муслим, Абу Давуд жана Насаи Ибн Журайжден; Тирмизи болсо Хаммад ибн Саламадан, экөө тең Абу аз-Зубайрдан риваят кылышкан.

Дагы бир хадис. Имам Ахмад мындай деген: Бизге Мухаммад ибн Убайд, ага Мухаммад ибн Исхак, ага Мухаммад ибн Ибрахим, ага Амр ибн ал-Хакам ибн Саубан, ага Абу Лас ал-Хузаъий кабарлады. Ал мындай деди: «Аллахтын Элчиси ﷺ бизди зекетке берилген төөлөрдүн арасынан бир нече төөгө мингизип, ажылыкка алып барды. Биз: “Эй, Аллахтын Элчиси, бул төөлөр бизди көтөрө албайт го деп ойлойбуз”, — дедик.

Ал: “Ар бир төөнүн өркөчүндө шайтан болот. Аларга мингениңерде, мен буйругандай Аллахтын атын айткыла. Андан кийин аларды өзүңөрдүн керегиңерге жумшагыла. Анткени силерди чындыгында Аллах عز وجل көтөрөт”, — деди». Абу Ластын аты — Мухаммад ибн ал-Асвад ибн Халаф.

Мааниси ушуга жакын дагы бир хадис. Ахмад мындай деген: Бизге Аттаб, ага Абдуллах кабарлады. (Ха) Али ибн Исхак бизге Абдуллахтан кабарлады — тактап айтканда, Ибн ал-Мубарактан. Ал бизге Усама ибн Зайддан кабарлады; ал Мухаммад ибн Хамзага, атасынан укканын айтты.

Атасы мындай деген: «Мен Аллахтын Элчисинин ﷺ: “Ар бир төөнүн үстүндө шайтан болот. Эгер аларга минсеңер, Аллах عز وجلтын атын айткыла, андан кийин керектүү ишиңерди аткарууда жалкоолонбогула”, — деп айтканын уктум».

Аль-Багавинин тафсири

«Анын үстүнө жайгашышыңар үчүн» деген сөздө ат атооч колдонулган, анткени ал «ма» деген сөзгө кайрылат.

«Ага жайгашканыңарда Раббиңердин нээматын эскеришиңер үчүн» — кургакта жана деңизде жүрүүчү унааларды моюн сундурганы үчүн.

«Бизге муну моюн сундурган Зат аруу!» — башкача айтканда, муну бизге баш ийдирди.

«Биз ага күчүбүз жетмек эмес» — ага күчүбүз жетмек эмес. Дагы бир түшүндүрмөдө: «Аны башкара алмак эмеспиз», — деп айтылган.

«Жана биз, албетте, Раббибизге кайтып барабыз» — акыретте Ага кайтмакчыбыз.

Ахмад ибн Абдуллах ас-Салихий бизге кабарлады; ага Абу ал-Хусайн Али ибн Мухаммад ибн Абдуллах ибн Бишран; ага Исмаил ибн Мухаммад ас-Саффар; ага Ахмад ибн Мансур ар-Рамади кабарлады. Ал мындай деди: Абдурраззак бизге кабарлады; ага Маъмар, ага Абу Исхак, ага Али ибн Рабиа кабарлады. Ал мындай деди: «Али, Аллах андан ыраазы болсун, мингенде жанында болгом. Ал үзөңгүгө бутун койгондо: “Бисмиллах”, — деди.

Үстүнө жайгашкандан кийин: “Алхамду лиллах”, — деди. Анан: “Бизге муну моюн сундурган Зат аруу! Биз ага күчүбүз жетмек эмес. Жана биз, албетте, Раббибизге кайтып барабыз”, — деди. Андан кийин үч жолу Аллахка мактоо айтып, үч жолу такбир айтты.

Анан: “Аллахтан башка сыйынууга татыктуу кудай жок. Мен өзүмө зулумдук кылдым, мени кечир. Күнөөлөрдү Сенден башка эч ким кечирбейт”, — деди. Анан күлдү». Ага: «Эй, момундардын башчысы, эмнеге күлдүң?» — деп сурашканда, ал: «Аллахтын Элчисинин ﷺ мен кылгандай кылганын жана мен айткандай айтканын көргөм, анан ал да күлгөн», — деди.

Биз: «Эй, Аллахтын пайгамбары, эмнеге күлдүң?» — деп сурадык. Ал: «Пенде: “Аллахтан башка сыйынууга татыктуу кудай жок. Мен өзүмө зулумдук кылдым, мени кечир. Күнөөлөрдү Сенден башка эч ким кечирбейт”, — дегенде — же: “Пенде ушинтип айтканда таң калам”, — деди. Анткени ал күнөөлөрдү Өзүнөн башка эч ким кечирбей турганын билет», — деди.