በመጓጓዣ ላይ የሚነበብ ምስጋና

የሼኽ አብዱርረሕማን አስ-ሰዕዲ ተፍሲር

ይህ በመርከቦችና በእንስሳት ጀርባ ላይ መረጋጋትን ሁሉ ያካትታል፤ ማለትም በእነርሱ ላይ እንድትቀመጡ ነው። «ከዚያም በላዩ ላይ በተረጋጋችሁ ጊዜ የጌታችሁን ጸጋ አስታውሱ»፤ ይህም ያገራቸውን ጌታ ጸጋ በመቀበልና በዚህም ምክንያት እርሱን በማመስገን ነው። ስለዚህም «ያንን ለእኛ ያገራልን እና እኛ ለእርሱ አቅም የሌለን ጌታ ጥራት ይገባው» ትላላችሁ። ማለትም፣ ከመርከቦችና ከእንስሳት ውስጥ ያገራልንን ነገር እርሱ ባያገራልን ኖሮ እኛ ለዚያ አቅም የሌለንና የማንችል ነበርን።

ነገር ግን ከእርሱ ቸርነትና ቸር ውለታ የተነሳ አገራቸው፣ ገራራቸው እና ምክንያቶቻቸውን አመቻቸ። የዚህ ዓላማ፣ በባሮቹ ላይ ጸጋዎችን በማብዛት የተገለጸው ጌታ እርሱ ብቻ ሊመለክ፣ ለእርሱ ብቻ ሊሰገድና ሶላት ሊሰገድለት የሚገባው መሆኑን ማብራራት ነው።

የኢማም ኢብን ከሲር ተፍሲር

«በጀርባዎቹ ላይ እንድትረጋጉ» ማለትም፣ በጀርባዎቹ ላይ በምቾትና በመደገፍ እንድትቀመጡ ማለት ነው። «በጀርባዎቹ ላይ» ማለት፣ በዚህ ዓይነት ነገር ጀርባ ላይ ማለት ነው። «ከዚያም በላዩ ላይ በተረጋጋችሁ ጊዜ የጌታችሁን ጸጋ አስታውሱ» ማለትም፣ ለእናንተ በማገራቱ የተሰጣችሁን ጸጋ አስታውሱ ማለት ነው። «ያንን ለእኛ ያገራልን እና እኛ ለእርሱ አቅም የሌለን ጌታ ጥራት ይገባው» ማለትም፣ እርሱን መቋቋም ወይም ከእርሱ ጋር መወዳደር አንችልም።

አላህ ይህንን ባያገራልን ኖሮ በእርግጥ እኛ ልንችለው አንችልም ነበር። ኢብኑ ዐባስ፣ ቃታዳ፣ ሱዲ እና ኢብኑ ዘይድ «ለእርሱ አቅም የሌለን» የሚለውን «መቻል የሌለን» ብለው ገልጸውታል።

«እኛም በእርግጥ ወደ ጌታችን ተመላሾች ነን» ማለትም፣ ከሞታችን በኋላ ወደ እርሱ እንመለሳለን፤ ታላቁም ጉዟችን ወደ እርሱ ነው። ይህ በዱንያ ጉዞ ስለ አኺራ ጉዞ ማሳሰቢያ ከመሆኑ አንጻር ነው፤ በ«ተዘጋጁ፤ ከዝግጅትም ሁሉ የተሻለው ተቅዋ ነው» (አል-በቀራ፡ 197) ውስጥ በዱንያ የሚደረግ ዝግጅት በአኺራ ዝግጅት ላይ እንዳሳሰበው፣ እንዲሁም «ጌጥና የተቅዋ ልብስ፤ ይህ የተሻለ ነው» (አል-አዕራፍ፡ 26) በሚለው ውስጥ በዱንያ ልብስ በአኺራ ልብስ ላይ እንዳሳሰበው።

እንስሳ ላይ ሲሳፈሩ ስለሚነበቡ ሐዲሦች፦ የአማኞች መሪ የዐሊይ ኢብኑ አቢ ጣሊብ ሐዲሥ (አላህ ይውደድለት)፦ ኢማም አሕመድ እንዲህ አለ፦ ያዚድ ነገረን፤ ሹሪክ ኢብኑ ዐብደላህ፣ ከአቢ ኢስሓቅ፣ ከዐሊይ ኢብኑ ረቢዓ ነገሩን። ዐሊይ (አላህ ይውደድለት) መጓጓዣ ሲቀርብለት አየሁት፤ እግሩን በመጫኛው ላይ ሲያደርግ «በአላህ ስም» አለ። በላዩ ላይ በተረጋጋ ጊዜ «ምስጋና ሁሉ ለአላህ ይገባል፤ ያንን ለእኛ ያገራልን እና እኛ ለእርሱ አቅም የሌለን ጌታ ጥራት ይገባው፤ እኛም ወደ ጌታችን ተመላሾች ነን» አለ። ከዚያም ሦስት ጊዜ አላህን አመሰገነ፣ ሦስት ጊዜም ተክቢር አደረገ።

ከዚያም «ጥራት ይገባህ፤ ከአንተ በቀር አምላክ የለም። እኔ በእርግጥ ራሴን በደልኩ፤ ስለዚህ ማረኝ» አለ። ከዚያም ሳቀ። «የአማኞች መሪ ሆይ፣ ከምን ተነስተህ ሳቅህ?» አልኩት። «የአላህ መልእክተኛ (የአላህ ሰላትና ሰላም በእርሱ ላይ ይሁን) እኔ እንዳደረግሁት ሲያደርጉ አየሁ፤ ከዚያም ሳቁ» አለ። «የአላህ መልእክተኛ ሆይ፣ ከምን ተነስተው ሳቁ?»

አልኩ። «ጌታ ባሪያው “ጌታዬ ሆይ፣ ማረኝ” ሲል ባሪያዬ ከእኔ በቀር ወንጀሎችን የሚምር እንደሌለ ዐውቋል ብሎ ይደነቃል» አሉ። አቡ ዳውድ፣ ቲርሚዚ እና ነሳኢ ከአቢ አሕወስ (ነሳኢም መንሱርን ጨምሮ)፣ ከአቢ ኢስሓቅ አስ-ሰቢዒ፣ ከዐሊይ ኢብኑ ረቢዓ አል-አሰዲ አል-ዋሊቢ በዚሁ ሰነድ አውርደውታል። ቲርሚዚም «ሐሰን ሰሒሕ» ነው ብሏል። ዐብዱረሕማን ኢብኑ መህዲ ከሹዕባ እንደዘገበው፣ እኔ ለአቢ ኢስሓቅ አስ-ሰቢዒ «ይህን ሐዲሥ ከማን ሰማህ?»

አልኩት። «ከዩኑስ ኢብኑ ኸባብ» አለ። ዩኑስ ኢብኑ ኸባብን አግኝቼ «አንተ ከማን ሰማህ?» አልኩት። «ከዐሊይ ኢብኑ ረቢዓ ከሰማ አንድ ሰው» አለ። አንዳንዶችም ከዩኑስ ኢብኑ ኸባብ፣ ከሹቀይቅ ኢብኑ ዑቅባ አል-አሰዲ፣ ከዐሊይ ኢብኑ ረቢዓ አል-ዋሊቢ እንደዘገቡት ተርከውታል።

የዐብደላህ ኢብኑ ዐባስ ሐዲሥ (አላህ በሁለቱም ይውደድ)፦ ኢማም አሕመድ እንዲህ አለ፦ አቡ ሙጒራ ነገረን፤ አቡ በክር ኢብኑ ዐብደላህ፣ ከዐሊይ ኢብኑ አቢ ጠልሓ፣ ከዐብደላህ ኢብኑ ዐባስ ነገሩን፦ የአላህ መልእክተኛ (የአላህ ሰላትና ሰላም በእርሱ ላይ ይሁን) በመጓጓዣቸው ላይ አጠገባቸው አስቀመጡኝ። በላዩ ላይ በተረጋጉ ጊዜ ሦስት ጊዜ ተክቢር አደረጉ፣ ሦስት ጊዜ አላህን አመሰገኑ፣ አንድ ጊዜም ተህሊል አደረጉ። ከዚያም በእርሱ ላይ ዘና ብለው ሳቁ፤ ከዚያም ወደ እኔ ዞረው «አንድ ሙስሊም ሰው በመጓጓዣ ላይ ሲሳፈር እኔ እንዳደረግሁት ካደረገ፣ አላህ ዐዘ ወጀል ወደ እርሱ ይመለከታል፤ እኔም ወዳንተ እንደሳቅሁት ወደ እርሱ ይስቃል» አሉ። ይህን በብቸኝነት አሕመድ ዘግቦታል።

የዐብደላህ ኢብኑ ዑመር ሐዲሥ (አላህ በሁለቱም ይውደድ)፦ ኢማም አሕመድ እንዲህ አለ፦ አቡ ካሚል ነገረን፤ ሐማድ ኢብኑ ሰለማ፣ ከአቢ ዙበይር፣ ከዐሊይ ኢብኑ ዐብደላህ አል-ባሪቂ፣ ከዐብደላህ ኢብኑ ዑመር (አላህ በሁለቱም ይውደድ) እንዲህ ብለው ዘገቡ፦ ነቢዩ (የአላህ ሰላትና ሰላም በእርሱ ላይ ይሁን) በጉዞ መጓጓዣቸው ላይ ሲሳፈሩ ሦስት ጊዜ ተክቢር አደረጉ፤ ከዚያም «ያንን ለእኛ ያገራልን እና እኛ ለእርሱ አቅም የሌለን ጌታ ጥራት ይገባው፤ እኛም ወደ ጌታችን ተመላሾች ነን» አሉ። ከዚያም «አላህ ሆይ፣ በዚህ ጉዞዬ በርንና ተቅዋን፣ ከሥራም የምትወደውን እጠይቅሃለሁ። አላህ ሆይ፣ ጉዞውን ለእኛ አቅልልልን፣ ሩቁንም ለእኛ አጠጋግብልን። አላህ ሆይ፣ በጉዞ ላይ አጋሬ አንተ ነህ፤ በቤተሰብም ላይ ተተኪዬ አንተ ነህ።

አላህ ሆይ፣ በጉዞአችን አብረን ሁን፣ በቤተሰባችንም ላይ ተተኪ ሁን» አሉ። ወደ ቤተሰባቸው ሲመለሱም «እንመለሳለን፣ ንስሐ እንገባለን፣ ኢንሻአላህ አምላኪዎች እንሆናለን፣ ለጌታችንም ምስጋና እናቀርባለን» ይሉ ነበር። ሙስሊም፣ አቡ ዳውድና ነሳኢ ከኢብኑ ጁረይጅ፣ ቲርሚዚም ከሐማድ ኢብኑ ሰለማ ሁለቱም ከአቢ ዙበይር በዚሁ ሰነድ ዘግበውታል።

ሌላ ሐዲሥ፦ ኢማም አሕመድ እንዲህ አለ፦ ሙሐመድ ኢብኑ ዑበይድ ነገረን፤ ሙሐመድ ኢብኑ ኢስሓቅ፣ ከሙሐመድ ኢብኑ ኢብራሂም፣ ከዐምር ኢብኑ አል-ሐከም ኢብኑ ሰውባን፣ ከአቢ ላስ አል-ኹዛዒ ነገሩን፦ የአላህ መልእክተኛ ከሰደቃ ግመሎች ላይ ወደ ሐጅ አጓጓዙን። «የአላህ መልእክተኛ ሆይ፣ እነዚህ እንደማያጓጉዙን እንመስላለን» አልን። «ምንም ግመል በጀርባው ላይ ሰይጣን የሌለበት የለም። በላያቸው ስትሳፈሩ እንዳዘዝኳችሁ የአላህን ስም አውሱ፤ ከዚያም ለራሳችሁ አገልግሎት አድርጉአቸው፤ የሚያሸክማችሁ አላህ ዐዘ ወጀል ብቻ ነው» አሉ። የአቢ ላስ ስሙ ሙሐመድ ኢብኑ አል-አስወድ ኢብኑ ኸለፍ ነው።

በተመሳሳይ ትርጉም ያለ ሌላ ሐዲሥ፦ አሕመድ እንዲህ አለ፦ ዐታብ ነገረን፤ ዐብደላህ ማለትም ኢብኑ አል-ሙባረክ ነገረን፤ ኡሳማ ኢብኑ ዘይድ ነገረኝ፤ ሙሐመድ ኢብኑ ሐምዛ አባቱ ሲናገር እንደሰማ ነገረኝ፦ የአላህ መልእክተኛን (የአላህ ሰላትና ሰላም በእርሱ ላይ ይሁን) «በእያንዳንዱ ግመል ጀርባ ላይ ሰይጣን አለ። በላያቸው ስትሳፈሩ የአላህን ስም አውሱ፤ ከዚያም ፍላጎታችሁን ከማሟላት አትታከቱ» ሲሉ ሰማሁ። ዝግጅት፦ አል-በቀራ፡ 197፤ ያ ከአላህ ምልክቶች ነው፦ አል-አዕራፍ፡ 26።

የአል-በጋዊ ተፍሲር

«በጀርባዎቹ ላይ እንድትረጋጉ» የሚለው ጠባይ ስም በ«ማ» ምክንያት ወደ እርሷ በመመለሱ ነው። «ከዚያም በላዩ ላይ በተረጋጋችሁ ጊዜ የጌታችሁን ጸጋ አስታውሱ» ማለትም፣ በየብስና በባሕር መጓጓዣዎችን ለእናንተ በማገራቱ ነው። «ያንን ለእኛ ያገራልን ጌታ ጥራት ይገባው» ማለትም፣ ይህንን ለእኛ አስገዛና አገራልን። «እኛ ለእርሱ አቅም የሌለን» ማለትም፣ መቻል የሌለን፤ ወይም መቆጣጠር የማንችል ነበርን።

«እኛም ወደ ጌታችን ተመላሾች ነን» ማለትም፣ በትንሣኤ ቀን ወደ እርሱ እንመለሳለን። አሕመድ ኢብኑ ዐብደላህ አስ-ሳሊሒ ነገሩን፤ አቡ አል-ሑሰይን ዐሊይ ኢብኑ ሙሐመድ ኢብኑ ዐብደላህ ኢብኑ ቢሽራን ነገሩን፤ ኢስማዒል ኢብኑ ሙሐመድ አስ-ሰፋር ነገሩን፤ አሕመድ ኢብኑ መንሱር አር-ረማዲ ነገሩን፤ ዐብዱረዛቅ ነገረን፤ መዕመር ከአቢ ኢስሓቅ ነገረን፤ እኔም ዐሊይ ኢብኑ ረቢዓ ነገረኝ፦ ዐሊይ (አላህ ይውደድለት) ሲሳፈር ተገኝቼ ነበር። እግሩን በመጫኛው ላይ ሲያደርግ «በአላህ ስም» አለ። በላዩ ላይ በተረጋጋ ጊዜ «ምስጋና ለአላህ ይገባል» አለ፤ ከዚያም «ያንን ለእኛ ያገራልን እና እኛ ለእርሱ አቅም የሌለን ጌታ ጥራት ይገባው፤ እኛም ወደ ጌታችን ተመላሾች ነን» አለ።

ከዚያም ሦስት ጊዜ አመሰገነ፣ ሦስት ጊዜም ተክቢር አደረገ፤ ከዚያም «ከአላህ በቀር አምላክ የለም። እኔ ራሴን በደልኩ፤ ስለዚህ ማረኝ፤ ከአንተ በቀር ወንጀሎችን የሚምር የለም» አለ። ከዚያም ሳቀ። «የአማኞች መሪ ሆይ፣ ምን አስቀለህ?» ተባለ። «የአላህ መልእክተኛ (የአላህ ሰላትና ሰላም በእርሱ ላይ ይሁን) እኔ ያደረግሁትን ሲያደርጉ፣ እኔ ያልኩትንም ሲሉ አየሁ፤ ከዚያም ሳቁ» አለ።

«የአላህ ነቢይ ሆይ፣ ምን አስቀለዎት?» አልን። «ባሪያው» ወይም «ባሪያው “ከአላህ በቀር አምላክ የለም፤ ራሴን በደልኩ፤ ስለዚህ ማረኝ፤ ከአንተ በቀር ወንጀሎችን የሚምር የለም” ሲል ይደንቀኛል። ወንጀሎችን የሚምር ከእርሱ በቀር እንደሌለ ያውቃል» አሉ።