የመላእክት ምልጃ ለምእመናን

የሼኽ አብዱርረሕማን አስ-ሰዕዲ ተፍሲር

(وَقِهِمُ السَّيِّئَاتِ) ማለትም፦ መጥፎ ሥራዎችንና ቅጣታቸውን [ከእነርሱ ጠብቃቸው]፤ ምክንያቱም እነዚህ ባለቤታቸውን ያሳዝናሉ። (وَمَنْ تَقِ السَّيِّئَاتِ يَوْمَئِذٍ) ማለትም፦ በዚያ ቀን፣ በትንሣኤ ቀን፤ (فَقَدْ رَحِمْتَهُ) ማለትም፦ በእርግጥ አዝነህለታል። ምክንያቱም ምሕረትህ ለባሮች ዘወትር የሚቀጥል ነው፤ ከምሕረትህ የሚከለክለው የባሮች ኃጢአትና መጥፎ ሥራ ብቻ ነው። ከመጥፎ ሥራዎች የጠበቅከውን ሰው ወደ መልካም ሥራዎችና ወደ መልካም ምንዳቸው ታበረታታዋለህ።

(وَذَلِكَ) ማለትም፦ መጥፎ ሥራዎችን በመጠበቅ አደጋው መወገዱና ምሕረት በማግኘት የተወደደው ነገር መገኘቱ፤ (هُوَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ) ይህ ከእርሱ የሚበልጥ ድል የሌለ ታላቅ ድል ነው፤ ተወዳዳሪዎችም ከእርሱ የበለጠ ነገር ለማግኘት አይወዳደሩም።

ይህ የመላእክት ዱዓ ስለ ጌታቸው ያላቸውን ፍጹም ዕውቀት ይዟል፤ እንዲሁም አላህ ከባሮቹ በስሞቹ ወደ እርሱ መጸለይን ስለሚወድ፣ በመልካሞቹ ስሞቹ አላህን መማጸንን፣ እንዲሁም አላህን በጠየቁበት ነገር የሚስማማ ዱዓ ማድረግን ይዟል። ዱዓቸው ምሕረት እንዲገኝና የሰው ተፈጥሮ የሚያስከትለው ተጽዕኖ እንዲወገድ ነበር፤ አላህም የሰው ተፈጥሮ ያልተሟላ መሆኑንና ኃጢአቶችን ወደ መፈጸም እንደሚገፋ ያውቃል። አላህም በዕውቀቱ ያካበባቸው ከዚህ ዓይነት መነሻዎችና ምክንያቶች ጋር በተያያዘ፣ በአር-ረሒም [እጅግ ርኅሩኅ] እና በአል-ዓሊም [ሁሉን ዐዋቂ] ስሞቹ ተማጸኑ።

ይህም በአላህ ዘንድ ያላቸውን ፍጹም ሥነ ሥርዓት ይዟል፤ እርሱ ጌታቸው መሆኑን፣ በአጠቃላይም ሆነ በልዩ ሁኔታ ጌትነቱን በመቀበል፤ እንዲሁም በጉዳዩ ላይ ምንም ሥልጣን እንደሌላቸው በማመን። ዱዓቸው ለጌታቸው ከሁሉም አቅጣጫ በራሱ ድሃ ከሆነ ፍጡር የወጣ ነው፤ በምንም ሁኔታ በጌታው ላይ መብት አይጠይቅም። ይህ ሁሉ የአላህ ችሮታ፣ ቸርነትና እዝነት ብቻ ነው።

እንዲሁም ከጌታቸው ጋር ሙሉ በሙሉ መስማማታቸውን ይዟል፤ አላህ የሚወዳቸውን ሥራዎች፣ እነርሱም ያከናወኑትን ኢባዳዎች መውደዳቸውን፤ እነርሱም የሚወዱ ሰዎች በሚያደርጉት ትጋት በእነዚያ ሥራዎች መትጋታቸውን ያመለክታል። እነዚህ ሠራተኞች ማለትም ከፍጥረቱ መካከል አላህ የሚወዳቸው ምእመናን ናቸው። አላህ ከግዴታ ባለባቸው ፍጡራን ሁሉ ምእመናንን ብቻ ይወዳል፤ ከእነርሱ ሌላውን ይጠላል። ስለዚህ መላእክት ምእመናንን ስለሚወዱ፣ ለእነርሱ አላህን ጠየቁ፤ ሁኔታቸው እንዲሻሻልም ተጋጉ።

ለአንድ ሰው ዱዓ ማድረግ እርሱን መውደድ ከሚያሳዩ እጅግ ግልጽ ማስረጃዎች አንዱ ነው፤ ሰው የሚወደውን ብቻ ነውና የሚለምነው።

ይህም አላህ ከቃሉ (وَيَسْتَغْفِرُونَ لِلَّذِينَ آمَنُوا) በኋላ በዝርዝር የገለጸውን የዱዓቸውን ይዘት ይዟል፤ እንዲሁም መጽሐፉን እንዴት ማሰላሰል እንዳለብን በረቀቀ ሁኔታ ያሳስባል። ሰው የሚያስተነትነው ከእያንዳንዱ ቃል ብቻውን የሚገኘው ትርጉም ላይ ብቻ እንዳይወሰን ይገባል። ከዚያ ይልቅ የቃሉን ትርጉም ማሰላሰል አለበት፤ በትክክልና እንደተፈለገው ከተረዳው በኋላ፣ በአእምሮው ወደዚያ ጉዳይ፣ ወደ እርሱ የሚያደርሱ መንገዶች፣ ያለእነርሱ የማይፈጸሙ ነገሮችና የሚመሠረትባቸው ምክንያቶች መመልከት አለበት። አላህ ይህን እንደፈለገ በእርግጠኝነት ይወስናል፤ ቃሉ የሚያመለክተውን ልዩ ትርጉም እንደፈለገ በሚያውቅበት እርግጠኝነት።

አላህ ይህን እንደፈለገ እንዲያረጋግጥ የሚያደርጉት ሁለት ነገሮች ናቸው። አንደኛው፦ ይህ ከትርጉሙ የሚከተል ነገርና የተመሠረተበት ጉዳይ መሆኑን ማወቁና በእርግጠኝነት መወሰኑ ነው። ሁለተኛው፦ አላህ ሁሉን ነገር ዐዋቂ መሆኑን፣ ባሮቹንም በመጽሐፉ ላይ እንዲያሰላስሉና እንዲያስቡ ማዘዙን ማወቁ ነው። ከእነዚያ ትርጉሞች የሚከተሉትን አላህ በእውነት ያውቃል።

መጽሐፉ መመሪያ፣ ብርሃንና ለሁሉም ነገር ማብራሪያ መሆኑንም እርሱ ነው የነገረን፤ እንዲሁም መጽሐፉ በንግግር ውስጥ እጅግ ግልጽና ከሁሉ የላቀ ማብራሪያ መሆኑን። በዚህ መንገድ ባሪያው አላህ ባገራው መጠን ታላቅ ዕውቀትና ብዙ መልካም ነገር ያገኛል። በዚህ ተፍሲር ውስጥም ከዚህ ዓይነት ብዙ ነገሮች ነበሩ፤ አላህም በእነርሱ ሞገሰን። አንዳንድ አንቀጾች የተመሠረቱበት ሐሳብ ግን በትክክል ለማሰብ በማይጥር ሰው ላይ ሊሰወር ይችላል።

ከምሕረቱ ግምጃ ቤቶች የሁኔታችንንና የሙስሊሞችን ሁኔታ ለማስተካከል ምክንያት የሚሆነውን እንዲከፍትልን አላህን እንለምነዋለን። በሁሉም ጊዜያትና በሁሉም ሰዓታት በውስጡ የምንንቀሳቀስበት ቸርነቱን መጣበቅና እዝነቱን መማጸን እንጂ ሌላ የለንም። ምሕረቱ እንዳይደርስ የሚከለክሉና የሚያደናቅፉ የራሳችንን ክፉ ፍላጎቶች እንዲጠብቀን ከችሮታው እንለምነዋለን። እርሱ ቸርና ሰጪ ነው፤ ምክንያቶችንም ሆነ ውጤቶቻቸውን በችሮታው የሰጠ።

ይህም ከሰው ጋር የተያያዘ የሆነ የትዳር አጋር፣ ልጅ ወይም ወዳጅ በተጣመረበት ሰው ይደሰታል፤ ከእርሱ ጋር መገናኘቱም ከራሱ ሥራና ለሥራው ከሆነው ምክንያት ውጭ የሚያገኘው መልካም ነገር ምክንያት ይሆናል የሚል ትርጉም ይዟል። መላእክትም ለምእመናን፣ ከአባቶቻቸው፣ ከባሎቻቸውና ከሚስቶቻቸው፣ ከዘሮቻቸውም መካከል ለተስተካከሉት ይዱዓሉ ነበር። አንድ ሰው የእነርሱ መስተካከል መኖሩ ግድ ነው ሊል ይችላል፤ ምክንያቱም (وَمَنْ صَلَحَ) «ከተስተካከሉት» ተብሏል። በዚህ ጊዜ ይህ ከሥራቸው የሚመነጭ ውጤት ይሆናል። አላህ የበለጠ ዐዋቂ ነው።

አላህ ከአማኞቹ ባሮቹ ጋር ያለውን ፍጹም ርኅራኄ ይናገራል፤ ለደስታቸውም በእነርሱ አቅም ውጭ ያሉ ምክንያቶችን እንዳዘጋጀላቸው ይገልጻል። ከእነዚህም ምክንያቶች መካከል ቅርብ የሆኑት መላእክት ለእነርሱ ምሕረት መጠየቃቸውና ለዲናቸውና ለመጨረሻ ዓለማቸው ጥሩ በሆነው ነገር መዱዓቸው ነው። በዚህ ውስጥም የዐርሽን ተሸካሚዎችና በዙሪያው ያሉትን ክብር፣ ከጌታቸው ያላቸውን ቅርበት፣ የኢባዳቸውን ብዛትና ለአላህ ባሮች ያላቸውን ቅንነት ይናገራል፤ አላህ ይህን ከእነርሱ እንደሚወድ ያውቃሉና። እንዲህ አለ፦ (الَّذِينَ يَحْمِلُونَ الْعَرْشَ) «ዐርሹን የሚሸከሙት»፤ ማለትም የአር-ረሕማንን ዐርሽ።

ዐርሹ የፍጥረታት ጣሪያ ሲሆን ከሁሉ ታላቅ፣ ሰፊ፣ ውብና ለአላህ ቅርብ የሆነው ነው፤ ምድርን፣ ሰማያትንና ኩርሲውን የሚያካብብ ነው። እነዚህን መላእክት አላህ ታላቁን ዐርሹን እንዲሸከሙ አድርጓቸዋል። ስለዚህ እነርሱ ከመላእክት ታላላቅ፣ በላጭና ኃያላን መሆናቸው ጥርጥር የለውም። አላህ ዐርሹን እንዲሸከሙ መምረጡ፣ በመጥቀስም ከሌሎቹ ማስቀደሙና ከእርሱ ቅርብ መሆናቸው፣ ከመላእክት ዘሮች ሁሉ የላቁ መሆናቸውን ያመለክታል።

አላህም እንዲህ አለ፦ (وَيَحْمِلُ عَرْشَ رَبِّكَ فَوْقَهُمْ يَوْمَئِذٍ ثَمَانِيَةٌ) «በዚያ ቀን የጌታህን ዐርሽ ከእነርሱ በላይ ሆነው ስምንት ይሸከማሉ።» (وَمَنْ حَوْلَهُ) «በዙሪያው ያሉት»፤ ማለትም በደረጃና በበጎነት ቅርብ የሆኑት መላእክት። (يُسَبِّحُونَ بِحَمْدِ رَبِّهِمْ) «ጌታቸውን በማወደስ ያጠሩታል።» ይህ ለአላህ ብዙ ኢባዳ ማድረጋቸውን፣ በተለይም በተስቢሕና በተሕሚድ የተገለጸ ውዳሴ ነው።

ሌሎቹም ኢባዳዎች ሁሉ አላህን በማወደስና በማጥራት ውስጥ ይካተታሉ፤ ባሪያው ኢባዳን ለሌላ እንዳያደርግለት ከዚያ ያጠሩታልና። ተሕሚድም ለአላህ የሚደረግ ኢባዳ ነው። ባሪያው «سبحان الله وبحمده» [አላህ ከጉድለት የጠራ ነው፤ እርሱንም አወድሳለሁ] ማለቱም በዚህ ውስጥ ይካተታል፤ ከኢባዳዎቹም አንዱ ነው። (وَيَسْتَغْفِرُونَ لِلَّذِينَ آمَنُوا) «ለእነዚያ ላመኑት ምሕረትን ይለምናሉ።»

ይህ የኢማን ብዙ ውጤቶችና በጎነቶች አንዱ ነው፤ ኃጢአት የሌላቸው መላእክት ለእምነት ባለቤቶች ምሕረትን ይለምናሉ። ምእመኑም በኢማኑ ይህን ታላቅ በጎነት የሚያስገኝ ምክንያት ሆኗል።

ከዚያም ምሕረት የራሷ የሆኑ አስፈላጊ ነገሮች አሏት፤ ብዙ ሰዎች በአእምሮአቸው መጀመሪያ ከሚመጣው በላይ ናቸው፤ ምሕረትን መጠየቅ ግቡ የኃጢአት መሰረዝ ብቻ ነው ብለው ያስባሉ። አላህ ግን ለእነርሱ ምሕረት በመለመን ያቀረቡትን ዱዓ ባህሪ ሲገልጽ፣ ምሕረት የማትጠናቀቅባቸውን ነገሮች ጠቅሷል። እንዲህም አለ፦ (رَبَّنَا وَسِعْتَ كُلَّ شَيْءٍ رَحْمَةً وَعِلْمًا) «ጌታችን ሆይ! በምሕረትና በዕውቀት ሁሉንም ነገር አካብተሃል።»

ዕውቀትህ ሁሉንም ነገር አካብቧል፤ ምንም የሚሰወርህ ነገር የለም፤ በምድርም ሆነ በሰማይ ያለው የቅንጣት ክብደት ምንም ከዕውቀትህ አይርቅም፤ ከዚያ ያነሰም ሆነ የበለጠ ነገር አይደበቅብህም። ምሕረትህም ሁሉን ነገር አካብታለች፤ ከላይኛውም ሆነ ከታችኛው ዓለም ያለው ዓለም በአላህ ምሕረት ተሞልቷል፤ ሁሉንም አካብታለች፣ ፍጥረታቱም በደረሱበት ሁሉ ደርሳለች። (فَاغْفِرْ لِلَّذِينَ تَابُوا) «ከሺርክና ከኃጢአቶች ለተውረው ሰዎች ምሕረት አድርግላቸው።» (وَاتَّبَعُوا سَبِيلَكَ) «መልእክተኞችህን በመከተል፣ አንድነትህን በማረጋገጥና በመታዘዝ መንገድህን ለተከተሉት።»

(وَقِهِمْ عَذَابَ الْجَحِيمِ) «የገሀነምን ቅጣት ጠብቃቸው።» ማለትም፦ ከቅጣቱ ራሱ ጠብቃቸው፤ ወደ ቅጣት ከሚያደርሱ ምክንያቶችም ጠብቃቸው።

(رَبَّنَا وَأَدْخِلْهُمْ جَنَّاتِ عَدْنٍ الَّتِي وَعَدْتَهُمْ) «ጌታችን ሆይ! በመልእክተኞችህ አንደበት ቃል የገባሃቸውን የዘላለም መኖሪያ ገነቶች አስገባቸው።» (وَمَنْ صَلَحَ) ማለትም፦ በኢማንና በመልካም ሥራ የተስተካከለውን፤ (مِنْ آبَائِهِمْ وَأَزْوَاجِهِمْ) ማለትም፦ ከአባቶቻቸው፣ ከሚስቶቻቸውና ከባሎቻቸው፣ ከጓደኞቻቸውና ከባልደረቦቻቸው፤ (وَذُرِّيَّاتِهِمْ) «ከዘሮቻቸውም።» (إِنَّكَ أَنْتَ الْعَزِيزُ) «አንተ ሁሉን የምታሸንፈው ነህ።»

በኃይልህ ኃጢአቶቻቸውን ትምራለህ፤ የሚፈሩትንም ነገር ታስወግድላቸዋለህ፤ በእርሱም አማካይነት ወደ መልካም ነገር ሁሉ ታደርሳቸዋለህ። (الْحَكِيمُ) «ጥበበኛው»፤ ነገሮችን በሚገባቸው ቦታ የሚያኖር። ጌታችን ሆይ! ጥበብህ ከሚቃረነውን ነገር አንጠይቅህም፤ ይልቁንም በመልእክተኞችህ አንደበት የነገርከውና ችሮታህ የጠየቀው ከጥበብህ ክፍል የሆነውን፣ ለምእመናን ምሕረት ማድረግን እንለምንሃለን።

የኢማም ኢብን ከሲር ተፍሲር

(ከክፉ ነገሮችም ጠብቃቸው) ማለትም፦ እነርሱን ከመፈጸም ወይም ከእነርሱ በደረሰባቸው መዘዝ ጠብቃቸው። (በዚያ ቀን ከክፉ ነገሮች የጠበቅከውም) ማለትም፦ በትንሣኤ ቀን። (በእርግጥ ምሕረት አድርገህለታል) ማለትም፦ በርኅራኄህ አይተኸዋል፣ ከቅጣትም አድነኸዋል። (ይህም ታላቁ ድል ነው)።

(ጌታችን ሆይ! በአደን ገነቶች አስገባቸው፤ እነዚያንም ቃል የገባሃቸውን፣ ከአባቶቻቸው፣ ከሚስቶቻቸውና ከዘሮቻቸው መካከል መልካሞች የሆኑትን) ማለትም፦ እነርሱንና እነዚያን አንድ ላይ ሰብስባቸው፤ በአጠገባቸው ባሉ መኖሪያዎች በመገናኘታቸው ዓይኖቻቸው እንዲደሰቱ። ይህም እርሱ እንዲህ እንዳለው ነው፦ (ያመኑትና ዘሮቻቸውም በእምነት የተከተሏቸው፣ ዘሮቻቸውን ከእነርሱ ጋር እናያይዛለን፤ ከሥራቸውም ምንም አናሳንስም)። ማለትም፦ ሁሉንም በደረጃ እኩል አደረግን፣ ዓይኖቻቸውም እንዲደሰቱ አደረግን፤ ከፍ ያለውን ዝቅ ካለው ጋር እኩል እንዲሆን አላሳነስንም፤ ይልቁንም በሥራ የጎደለውን ከብዙ ሥራ ከሠራው ጋር እኩል አደረግነው፤ ይህም ከእኛ የሆነ ችሮታና ልግስና ነው።

ሰዒድ ቢን ጁበይር እንዲህ አለ፦ ምእመኑ ጀነት ሲገባ ስለ አባቱ፣ ልጁና ወንድሙ ይጠይቃል፤ «የት ናቸው?» ይላል። «በሥራ ወደ አንተ ደረጃ አልደረሱም» ይባለዋል። እርሱም፦ «እኔ የሠራሁት ለእኔና ለእነርሱ ነው» ይላል። ከዚያም በደረጃው ከእርሱ ጋር ይያያዛሉ። ከዚያም ሰዒድ ቢን ጁበይር ይህንን አንቀጽ አነበበ፦ (ጌታችን ሆይ! በአደን ገነቶች አስገባቸው፤ እነዚያንም ቃል የገባሃቸውን፣ ከአባቶቻቸው፣ ከሚስቶቻቸውና ከዘሮቻቸው መካከል መልካሞች የሆኑትን፤ አንተ አሸናፊው ጥበበኛው ነህና)።

ሙጥሪፍ ቢን ዐብደላህ ቢን አሽ-ሺኽኺር እንዲህ አለ፦ ከአላህ ባሮች ለምእመኖች በጣም የሚመክሩት መላእክት ናቸው። ከዚያም ይህንን አንቀጽ አነበበ፦ (ጌታችን ሆይ! በአደን ገነቶች አስገባቸው)። ከአላህ ባሮች ለምእመኖች ከሁሉ የበለጠ ክፉ የሚመኙት ግን ሰይጣኖች ናቸው። (አንተ አሸናፊው ጥበበኛው ነህና) የሚለውም እርሱ፦ ማንም የማይቋቋመውና የማያሸንፈው ነው፤ የፈለገው ይሆናል፣ ያልፈለገው ግን አይሆንም። በንግግሮቹና በተግባሮቹ፣ በሸሪዓውም ሆነ በቀደረው ጥበበኛ ነው። አል-ጡር፡ 21።

አላህ ከዐርሹን ተሸካሚዎች ከአራቱ፣ ከእርሱም ዙሪያ ካሉት ከኪሩቢያን የተባሉት ቅርብ መላእክት ጌታቸውን በምስጋና እንደሚያወድሱ ይነግራል። ማለትም፦ ጉድለቶችን የሚክደውን ተስቢሕ፣ የምስጋና ባሕርያትን የሚያረጋግጠውን ሐምድ አንድ ላይ ያደርጋሉ። (በእርሱም ያምናሉ) ማለትም፦ ለእርሱ በትሕትና የተገዙና በፊቱ የተዋረዱ ናቸው። እነርሱም (ለእነዚያ ላመኑት ምሕረትን ይለምናሉ)፤ ማለትም፦ ከምድር ሰዎች መካከል በሩቅ የማይታየውን ነገር ላመኑት።

ስለዚህ አላህ ቅርብ የሆኑ መላእክቱን ለምእመናን በሩቅ የማይታየው ሆነው እንዲለምኑ አደረገ። ይህም የመላእክት ባሕርይ ስለሆነ፣ አንድ ምእመን ለሌላው ወንድሙ በሩቅ ሆኖ ሲለምን መላእክት በዱዓው ላይ አሚን ይላሉ። ይህም በሰሒሕ ሙስሊም እንደተረጋገጠው ነው፦ «ሙስሊሙ ለወንድሙ በሩቅ ሆኖ ዱዓ ሲያደርግ፣ መልአኩ፦ ‘አሚን፤ ለአንተም እንደዚያው ይሁን’ ይላል»።

ኢማም አሕመድ እንዲህ አለ፦ ዐብደላህ ቢን ሙሐመድ — እርሱም ኢብኑ አቢ ሸይባ ነው — ነገረን፤ ዐብዳ ቢን ሱለይማን ነገረን፤ ከሙሐመድ ቢን ኢስሓቅ፣ ከያዕቁብ ቢን ዑትባ፣ ከዒክሪማ፣ ከኢብኑ ዐባስ ዘገበ፤ እንዲህ አለ፦ የአላህ መልእክተኛ ﷺ ከኡመያ በአንዳንድ ግጥሙ አንድ ነገር እውነት እንደሆነ አረጋገጡ፤ እርሱም፦ «አንድ ሰውና በቀኝ እግሩ ሥር አንድ በሬ፤ በሌላውም ላይ ንስር፤ አንበሳም ተደብቆ ይጠብቃል» አለ። የአላህ መልእክተኛ ﷺ፦ «እውነት ብሏል» አሉ። ከዚያም እንዲህ አለ፦ «ፀሐይ በየሌሊቱ መጨረሻ ቀይ ሆና ትወጣለች፤ በማለዳ ቀለሟ ቀይ ይሆናል። እርሷ በጉዞዋ እንድትወጣ እምቢ ትላለች፤ ካልተቀጣች ወይም ካልተገረፈች በስተቀር»።

ነቢዩም ﷺ፦ «እውነት ብሏል» አሉ። ይህ ሰነድ ጥሩ ነው። እርሱም ዛሬ ዐርሹን ተሸካሚዎች አራት እንደሆኑ፣ የትንሣኤ ቀን ግን ስምንት እንደሚሆኑ ያመለክታል፤ አላህም እንዲህ እንዳለው፦ (በዚያ ቀን በላያቸው ላይ የጌታህን ዐርሽ ስምንት ይሸከማሉ)።

እዚህ ጥያቄ ይነሳል፦ ከዚህ አንቀጽ በሚገኘው ግንዛቤና በዚህ ሐዲሥ በሚያመለክተው መካከል፣ እንዲሁም አቡ ዳውድ በዘገበው ሐዲሥ መካከል እንዴት ይታረቃሉ? እንዲህ አለ፦ ሙሐመድ ቢን አስ-ሰባህ አል-ባዛር ነገረን፤ አል-ወሊድ ቢን አቢ ሶር ነገረን፤ ከሰማክ፣ ከዐብደላህ ቢን ዑመይራ፣ ከአሕነፍ ቢን ቀይስ፣ ከአል-ዐባስ ቢን ዐብዱል-ሙጠሊብ ዘገበ፤ እንዲህ አለ፦ በአል-በጥሓ በረሃ ከአንድ ቡድን ጋር ነበርኩ፤ በመካከላቸውም የአላህ መልእክተኛ ﷺ ነበሩ። ደመና በላያቸው አለፈ፤ እርሱም ወደ እርሱ ተመለከቱና፦ «ይህን ምን ትሉታላችሁ?» አሉ።

«ሰሐብ [ደመና]» አሉ። «ሙዝንም?» አሉ። «ሙዝንም» አሉ። «ዐናንንስ?» አሉ። «ዐናንንም» አሉ። — አቡ ዳውድ እንዲህ አለ፦ «ዐናን» በትክክል አልጠነቀቅሁትም። — ከዚያም እንዲህ አሉ፦ «በሰማይና በምድር መካከል ያለው ርቀት ስንት እንደሆነ ታውቃላችሁን?» «አናውቅም» አሉ። «በመካከላቸው ያለው ርቀት አንድ፣ ወይም ሁለት፣ ወይም ሰባ ሦስት ዓመት ነው።

ከዚያ በላይ ያለውም ሰማይ እንዲሁ ነው» አሉ፤ ሰባት ሰማያትንም እስኪቆጥሩ ድረስ። «ከሰባተኛው ሰማይ በላይ ባሕር አለ፤ ከታችኛውና ከላይኛው መካከል ያለው ርቀት በሁለት ሰማያት መካከል እንዳለው ነው። ከዚያም በላይ ስምንት የዱር ፍየሎች አሉ፤ በጥፍሮቻቸውና በጉልበቶቻቸው መካከል ያለው ርቀት በሁለት ሰማያት መካከል እንዳለው ነው። ከዚያም በጀርባቸው ላይ ዐርሹ አለ፤ በታችኛውና በላይኛው መካከል ያለው ርቀትም በሁለት ሰማያት መካከል እንዳለው ነው።

ከዚያም በላይ አላህ ዐዝዘ ወጀል ነው» አሉ። ከዚያም አቡ ዳውድ፣ አት-ቲርሚዚና ኢብኑ ማጀህ ይህንን ከሰማክ ቢን ሐርብ በተመሳሳይ ሰነድ ዘገቡት። አት-ቲርሚዚም፦ «ሐሰን ገሪብ ነው» አለ። ይህም ዐርሹን ተሸካሚዎች ስምንት እንደሆኑ ያመለክታል፤ ሸህር ቢን ሐውሸብም እንዲህ እንዳለው፦ ዐርሹን ተሸካሚዎች ስምንት ናቸው፤ አራቱ፦ «አላህ ሆይ! በምስጋናህ ከጉድለት የጠራህ ነህ፤ ከእውቀትህ በኋላ ለታገሥህ ምስጋና ይገባሃል» ይላሉ።

ሌሎቹ አራቱም፦ «አላህ ሆይ! በምስጋናህ ከጉድለት የጠራህ ነህ፤ ከኃይልህ በኋላ ለይቅር ባይነትህ ምስጋና ይገባሃል» ይላሉ። ለእነዚያ ላመኑት ምሕረት ሲለምኑም እንዲህ ይላሉ፦ (ጌታችን ሆይ! ሁሉን በምሕረትና በዕውቀት አቅፈሃል) ማለትም፦ ምሕረትህ ኃጢአቶቻቸውንና ስህተቶቻቸውን ትሸፍናለች፤ ዕውቀትህም ሥራዎቻቸውን፣ እንቅስቃሴዎቻቸውንና ዝምታቸውን ሁሉ ያጠቃልላል።

(ተውበት ያደረጉትንና መንገድህን የተከተሉትን ማር) ማለትም፦ ኃጢአት ሠሪዎች ተውበት ሲያደርጉ፣ ወደ አንተም ሲመለሱና በነበሩበት ነገር ላይ ሲተዉ፣ ይቅር በላቸው፤ በመልካም ሥራዎች እንዲሠሩና ከክፉ እንዲርቁ ያዘዝካቸውንም እንዲከተሉ አድርግ። (ከገሀነም ቅጣትም ጠብቃቸው) ማለትም፦ ከሚያሰቃይና ከሚያም የገሀነም ቅጣት አርቃቸው። አላህ ይውደድለት። አል-ሐቃ፡ 17፤ ንግግሮቻቸውም።

የአል-በጋዊ ተፍሲር

(ጌታችን ሆይ፣ በገነት ዓድን አስገባቸው፤ እርሷንም ቃል ገብተሃቸዋል። ከአባቶቻቸው፣ ከባለቤቶቻቸውና ከዘሮቻቸው መካከል መልካም ሥራ የሠሩትንም [አስገባቸው]፤ አንተ በእርግጥ አሸናፊውና ጥበበኛው ነህ።) ሰዒድ ኢብን ጁበይር እንዲህ አለ፦ ምእመኑ ጀነት ይገባና፣ «አባቴ የት ነው? እናቴ የት ናት? ልጄ የት ነው? ባለቤቴ የት ናት?» ይላል። «እነርሱ እንደ አንተ ሥራ አልሠሩም» ይባላል።

እርሱም፦ «እኔ ለእነርሱም እየሠራሁ ነበር» ይላል። ከዚያም፦ «ወደ ጀነት አስገቧቸው» ይባላል።

አላህ ልዑል እንዲህ ያለው፦ (ዐርሹን የሚሸከሙትና በዙሪያው ያሉት)፤ እነርሱ የዐርሹ ተሸካሚዎችና በዙሪያው የሚዞሩት ናቸው። እነርሱም ከሩቢዩን [ከቅርብ መላእክት] ናቸው፤ የመላእክት መሪዎች ናቸው። ኢብን ዐባስ እንዲህ አለ፦ ከዐርሹ ተሸካሚዎች አንዱ የእግር አጥንት መገጣጠሚያ እስከ እግሩ ጫፍ ያለው ርቀት፣ ለአምስት መቶ ዓመት የሚያስኬድ ነው። እግሮቻቸው ከምድሮች የታችኛው ጥልቀት ላይ እንዳሉ ይተረካል፤ ምድሮችና ሰማያትም እስከ ወገባቸው ይደርሳሉ።

እነርሱም፦ «የክብርና የኃይል ባለቤት የሆነው ጥራት ይገባው፤ የግዛትና የመንግሥት ባለቤት የሆነው ጥራት ይገባው፤ የማይሞተው ሕያው ጥራት ይገባው፤ ከማንኛውም ጉድለት የጠራ የተቀደሰ የመላእክትና የሩሕ ጌታ ነው» ይላሉ።

መይሰራ ኢብን ዐሩባ እንዲህ አለ፦ እግሮቻቸው በታችኛው ምድር ናቸው፤ ራሶቻቸውም ዐርሹን በልተው አልፈዋል። በፍርሃት የተሸነፉ ናቸው፤ ዓይናቸውንም አያነሱም። እነርሱ ከሰባተኛው ሰማይ ነዋሪዎች ይልቅ የበለጠ ይፈራሉ፤ የሰባተኛው ሰማይ ነዋሪዎችም ከእነርሱ ቀጥሎ ካለው ሰማይ ነዋሪዎች ይልቅ የበለጠ ይፈራሉ፤ ከዚያ ቀጥሎ ያለውም ከሚቀጥለው ይልቅ የበለጠ ይፈራል። ሙጃሂድ እንዲህ አለ፦ በመላእክትና በዐርሹ መካከል ከብርሃን የተሠሩ ሰባ መጋረጃዎች አሉ።

ሙሐመድ ኢብን ሙንከድር ከጃቢር እንደዘገበው፣ እርሱ እንዲህ አለ፦ የአላህ መልእክተኛ ﷺ እንዲህ አሉ፦ «ከዐርሹ ተሸካሚ ከሆኑት የአላህ መላእክት አንዱን እንድነግራችሁ ተፈቅዶልኛል፤ ከጆሮው ጆሮ ጫፍ እስከ ትከሻው ያለው ርቀት ለሰባት መቶ ዓመት የሚያስኬድ ነው»።

ጃዕፈር ኢብን ሙሐመድ ከአባቱ፣ እርሱም ከአያቱ እንደዘገበው፣ አያቱ እንዲህ አለ፦ በዐርሹ እግሮች አንዱና በሌላው መካከል ያለው ርቀት፣ በፍጥነት የሚበር ወፍ ለሠላሳ ሺህ ዓመት የሚበርበት ያህል ነው። ዐርሹም በየቀኑ በሰባ ሺህ የብርሃን ቀለማት ይሸፈናል፤ ከአላህ ፍጥረታት ማንም እርሱን ማየት አይችልም። ነገሮች ሁሉ በዐርሹ ውስጥ በሰፊ በረሃ ውስጥ እንዳለች ቀለበት ናቸው።

ሙጃሂድ እንዲህ አለ፦ በሰባተኛው ሰማይና በዐርሹ መካከል ከብርሃን የተሠሩ ሰባ ሺህ መጋረጃዎች አሉ፤ ከጨለማ መጋረጃ፣ ከብርሃን መጋረጃና ከጨለማ መጋረጃም [አሉ]።

ወህብ ኢብን ሙነቢህ እንዲህ አለ፦ በዐርሹ ዙሪያ ሰባ ሺህ ረድፍ መላእክት አሉ። ረድፍ ከረድፍ በኋላ ሆነው በዐርሹ ዙሪያ ይዞራሉ፤ አንዳንዶቹ ወደፊት ሲሄዱ ሌሎቹ ወደኋላ ይመለሳሉ። እርስ በርሳቸው ሲገናኙ፣ እነዚህ ተሕሊል [«ላ ኢላሃ ኢለላህ» ማለትን] ያደርጋሉ፤ እነዚያም ተክቢር [«አላሁ አክበር» ማለትን] ያደርጋሉ። ከእነርሱ በስተጀርባ ቆመው ያሉ ሰባ ሺህ ረድፎች አሉ፤ እጆቻቸውን ወደ አንገታቸው አቅጣጫ አንስተው በትከሻዎቻቸው ላይ አድርገዋል።

የእነዚያን የተክቢርና የተሕሊል ድምፅ ሲሰሙ፣ ድምፃቸውን ከፍ አድርገው፦ «ጌታችን ሆይ፣ በምስጋናህ እናከብርሃለን፤ ምንኛ ታላቅና ክቡር ነህ! አንተ አላህ ነህ፤ ከአንተ በቀር ሌላ አምላክ የለም። አንተ ታላቁ ነህ፤ ፍጥረታት ሁሉ ወደ አንተ ይመለሳሉ» ይላሉ።

ከእነዚህም በስተጀርባ ቀኝ እጃቸውን በግራ ላይ ያደረጉ መቶ ሺህ ረድፍ መላእክት አሉ፤ ከእነርሱ አንድም ሌላው በማያደርገው የምስጋና ተስቢሕ [አላህን ከጉድለት ማጥራት] ካልሆነ በስተቀር የለም። የእያንዳንዳቸው ሁለት ክንፎች መካከል ያለው ርቀት ለሦስት መቶ ዓመት የሚያስኬድ ነው፤ ከጆሮ ጫፋቸው እስከ ትከሻቸው ያለውም ርቀት አራት መቶ ዓመት የሚያስኬድ ነው።

አላህም ከዐርሹ ዙሪያ ካሉት መላእክት በሰባ የእሳት መጋረጃዎች፣ በሰባ የጨለማ መጋረጃዎች፣ በሰባ የብርሃን መጋረጃዎች፣ በሰባ የነጭ ዕንቁ መጋረጃዎች፣ በሰባ የቀይ ያቁት [ሩቢ] መጋረጃዎች፣ በሰባ የቢጫ ያቁት መጋረጃዎች፣ በሰባ የአረንጓዴ ዘበርጀድ [ኤመራልድ] መጋረጃዎች፣ በሰባ የበረዶ መጋረጃዎች፣ በሰባ የውኃ መጋረጃዎች፣ በሰባ የበረዶ ውርጭ መጋረጃዎችና አላህ ብቻ በሚያውቃቸው ሌሎች መጋረጃዎች ተሸፍኗል።

እንዲህም አለ፦ ከዐርሹ ተሸካሚዎችና በዙሪያው ካሉት እያንዳንዱ አራት ፊቶች አሉት፤ የበሬ ፊት፣ የአንበሳ ፊት፣ የንስር ፊትና የሰው ፊት። እያንዳንዳቸውም አራት ክንፎች አሏቸው። ከክንፎቹ ሁለቱን በፊታቸው ላይ ያደርጋሉ፤ ዐርሹን አይተው እንዳይደነግጡና እንዳይወድቁ በመፍራት ነው። ሌሎቹን ሁለት ክንፎች ደግሞ ይነፋፈሱባቸዋል። ንግግራቸውም ተስቢሕ፣ ተሕሚድ [ምስጋና]፣ ተክቢርና ተምጂድ [ክብር ማወደስ] ብቻ ነው።

አላህ ልዑል እንዲህ ያለው፦ (በጌታቸው ምስጋና ያጠሩታል፤ በእርሱም ያምናሉ)፤ እርሱ አንድ መሆኑንና ለእርሱ አጋር እንደሌለ ያረጋግጣሉ።

ዐብዱልዋሂድ አልሙሊሒ ነገረን፤ አቡ መንሱር አስሰመዓኒ ነገሩን፤ አቡ ጃዕፈር አርያኒ አወራን፤ ሐሚድ ኢብን ዘንጁወይህ አወራን፤ ዑመር ኢብን ዐብደላህ አርቃሺ አወራን፤ ጃዕፈር ኢብን ሱለይማን አወራን፤ ሃሩን ኢብን ረባብ አወራን፤ ሸህር ኢብን ሐውሸብም እንዲህ አለ፦ የዐርሹ ተሸካሚዎች ስምንት ናቸው። ከእነርሱ አራቱ፦ «አላህ ሆይ፣ በምስጋናህ ጥራት ይገባህ፤ እያወቅህ በትዕግሥት ስለምትይዝ ምስጋና ለአንተ ይገባል» ይላሉ። ሌሎቹ አራት፦ «አላህ ሆይ፣ በምስጋናህ ጥራት ይገባህ፤ ኃይል እያለህ ይቅር ስለምትል ምስጋና ለአንተ ይገባል» ይላሉ። እንዲህም አለ፦ የአደም ልጆችን ኃጢአቶች እየተመለከቱ ያሉ ይመስላሉ።

አላህ ልዑል እንዲህ ያለው፦ (ለአማኞች ይምርታሉ፤ «ጌታችን ሆይ»)፤ ማለትም «ጌታችን ሆይ» ይላሉ። (ምሕረትህና ዕውቀትህ ሁሉንም ነገር ሸፍኗል)፤ እንደ ተምዪዝ [ትርጉሙን ለመግለጽ የሚመጣ ቃል] በነስብ እንደተቀመጠ ተብሏል፤ ወይም በቃሉ ለውጥ ነው፤ ትርጉሙም፦ «ምሕረትህና ዕውቀትህ ሁሉንም ነገር ሸፍነዋል» ማለት ነው። (ስለዚህ ንስሐ ለገቡትና መንገድህን ለተከተሉት ምሕረት አድርግ)፤ ማለትም ሃይማኖትህን [ለተከተሉት]። (ከገሀነም ቅጣትም ጠብቃቸው)።

ሙጥሪፍ እንዲህ አለ፦ ከአላህ ባሮች መካከል ለምእመናን በጣም ቅን ምክር የሚሰጡት መላእክት ናቸው፤ ለምእመናን ከሁሉ የበለጠ ክፉ ምክር የሚሰጡት ደግሞ ሰይጣኖች ናቸው።

(ከክፉ ነገሮችም ጠብቃቸው)፤ ማለትም ከቅጣቶች። (በዚያ ቀን ከክፉ ነገሮች የምትጠብቀውን)፤ ማለትም ከቅጣቶቹ የምትጠብቀውን ሰው፤ ወይም የክፉ ሥራዎችን ቅጣት [የምትጠብቀውን]፤ (በዚያ ቀን በእርግጥ ምሕረት አድርገህለታል፤ ይህም ታላቁ ስኬት ነው)።