Àdúrà àwọn áńgẹ́lì fún àwọn onígbàgbọ́

Tafsīr ti Shaykh ʿAbdurraḥmān as-Saʿdī

«Ṣọ́ wọn kúrò lọ́wọ́ àwọn ohun búburú» (وَقِهِمُ السَّيِّئَاتِ), ìyẹn ni, àwọn iṣẹ́ búburú àti ìjìyà wọn, nítorí pé wọ́n ń fa ìbànújẹ́ bá ẹni tó ṣe wọ́n.

«Ẹni tí O bá sì ṣọ́ kúrò lọ́wọ́ àwọn ohun búburú ní ọjọ́ náà» (وَمَنْ تَقِ السَّيِّئَاتِ يَوْمَئِذٍ), ìyẹn Ọjọ́ Ìjíǹde, «O ti ṣàánú fún un» (فَقَدْ رَحِمْتَهُ). Nítorí pé àánú Rẹ ń bá àwọn ẹrú Rẹ lọ nígbà gbogbo; kò sí ohun tó ń dí i lọ́wọ́ àfi àwọn ẹ̀ṣẹ̀ àti iṣẹ́ búburú àwọn ẹrú. Ẹni tí O bá dáàbò bò kúrò lọ́wọ́ àwọn iṣẹ́ búburú, O ti fún un ní agbára láti ṣe iṣẹ́ rere àti láti rí èrè rere rẹ̀ gbà.

«Ìyẹn sì ni» (وَذَلِكَ), ìyẹn pípa ohun tó ń dẹ́rù bàni kúrò nípa dídáàbò bò ó kúrò lọ́wọ́ àwọn iṣẹ́ búburú, àti rírí ohun tí a fẹ́ nípasẹ̀ rírí àánú gbà, «ìṣẹ́gun ńlá ni» (هُوَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ), èyí tí kò sí ìṣẹ́gun tó jọ ọ́, tí àwọn olùdíje kò sì lè fẹ́ ohun tó dára ju rẹ̀ lọ.

Àdúrà àwọn áńgẹ́lì yìí fi hàn pé wọ́n mọ Olúwa wọn dáadáa, wọ́n sì ń bẹ Ọlọ́run nípasẹ̀ àwọn orúkọ Rẹ tó lẹ́wà jù lọ, èyí tí Ó fẹ́ kí àwọn ẹrú Rẹ máa lo láti bẹ̀ ẹ́. Wọ́n tún ń bẹ̀ fún ohun tó bá ohun tí wọ́n ń béèrè lọ́wọ́ Ọlọ́run mu. Níwọ̀n bí àdúrà wọn ti jẹ́ fún rírí àánú gbà àti fún pípa ipa ohun tí ìwà ẹ̀dá ènìyàn, tí Ọlọ́run mọ àìpé rẹ̀, ń fà kúrò—ìwà tí ó ń fa ènìyàn sí àwọn ẹ̀ṣẹ̀ àti àwọn ohun tó jọ ọ́, àti àwọn ìpilẹ̀ṣẹ̀ àti ohun tó ń fà á, tí ìmọ̀ Ọlọ́run ti yí ká—wọ́n bẹ̀ Ọlọ́run nípasẹ̀ àwọn orúkọ Aláàánú, Onímọ̀.

Àdúrà náà tún fi hàn pé wọ́n ní ìwà ọmọlúàbí pípé níwájú Ọlọ́run Ọ̀gá-ogo. Wọ́n jẹ́wọ́ pé Ó ni Olúwa lórí wọn ní ìbáṣepọ̀ ìṣàkóso gbogbogbò àti pàtó, àti pé kò sí ohun tó wà lọ́wọ́ wọn láti pinnu. Àdúrà wọn sí Olúwa wá láti ọ̀dọ̀ ẹni tó jẹ́ aláìní ní gbogbo ọ̀nà ní ìpilẹ̀ṣẹ̀, tí kò ní ipò kankan láti fi gbára lé níwájú Olúwa rẹ̀. Kò sí ohun tó jẹ́ ti ẹlòmíràn àfi oore-ọ̀fẹ́ Ọlọ́run, ọlá-àánú Rẹ àti ìṣeun Rẹ.

Àdúrà náà tún fi hàn pé wọ́n fara mọ́ ohun tí Olúwa wọn fẹ́ pátápátá. Wọ́n nífẹ̀ẹ́ sí àwọn iṣẹ́ tí Ó fẹ́, àwọn ìṣe ìjọsìn tí àwọn áńgẹ́lì ti ṣe, tí wọ́n sì fi ìtara àwọn olùfẹ́ ṣe. Wọ́n tún nífẹ̀ẹ́ sí àwọn onígbàgbọ́, àwọn ẹrú tí Ọlọ́run fẹ́ láàárín àwọn ẹ̀dá Rẹ̀. Ọlọ́run kórìíra gbogbo àwọn ẹ̀dá tí a fi ojúṣe lé lórí àyàfi àwọn onígbàgbọ́ nínú wọn.

Nítorí ìfẹ́ tí àwọn áńgẹ́lì ní sí àwọn onígbàgbọ́ ni wọ́n fi bẹ Ọlọ́run fún wọn, wọ́n sì fi gbogbo ìtara ṣiṣẹ́ fún rere ipò wọn. Àdúrà fún ẹnì kan jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ẹ̀rí tó lágbára jù lọ pé a nífẹ̀ẹ́ sí i, nítorí ènìyàn kì í gbàdúrà fún ẹni tí kò nífẹ̀ẹ́ sí.

Àdúrà náà tún ní ìmọ̀ràn onírẹ̀lẹ̀ nípa bí a ṣe lè ronú jinlẹ̀ lórí Ìwé Ọlọ́run, nínú àlàyé àti àlàyé kíkún tí Ọlọ́run fún nípa àdúrà wọn lẹ́yìn ọ̀rọ̀ Rẹ̀ pé: «Wọ́n sì ń tọrọ àforíjì fún àwọn tó gba ìgbàgbọ́» (وَيَسْتَغْفِرُونَ لِلَّذِينَ آمَنُوا). Ẹni tó ń ronú jinlẹ̀ kò yẹ kí ó mọ ìtumọ̀ ọ̀rọ̀ kọ̀ọ̀kan nìkan. Kàkà bẹ́ẹ̀, ó yẹ kí ó ronú lórí ìtumọ̀ ọ̀rọ̀ náà; lẹ́yìn tó bá lóye rẹ̀ dáadáa gẹ́gẹ́ bí ó ti yẹ, kí ó lo òye rẹ̀ láti wo ọ̀ràn náà, àwọn ọ̀nà tó ń múni dé ọ̀dọ̀ rẹ̀, ohun tí kò ṣeé ṣe láìsí, àti ohun tó gbára lé.

Kí ó sì dájú pé Ọlọ́run fẹ́ àwọn nǹkan wọ̀nyẹn, gẹ́gẹ́ bí ó ti dájú pé Ó fẹ́ ìtumọ̀ pàtó tí ọ̀rọ̀ náà tọ́ka sí.

Ohun méjì ló mú kí ẹni náà dájú pé Ọlọ́run fẹ́ àwọn ìtumọ̀ wọ̀nyí: Èkíní, kí ó mọ̀ dájú pé wọ́n jẹ́ ohun tó tẹ̀ lé ìtumọ̀ náà, tí ìtumọ̀ náà sì gbára lé wọn. Èkejì, kí ó mọ̀ pé Ọlọ́run mọ gbogbo nǹkan, àti pé Ó pàṣẹ fún àwọn ẹrú Rẹ̀ láti ronú jinlẹ̀ àti láti ṣàṣàrò lórí Ìwé Rẹ̀. Ọlọ́run mọ ohun tí àwọn ìtumọ̀ wọ̀nyẹn ń béèrè. Òun ni Ó sọ pé Ìwé Rẹ̀ jẹ́ ìtọ́sọ́nà, ìmọ́lẹ̀ àti àlàyé fún ohun gbogbo, àti pé ọ̀rọ̀ inú rẹ̀ ṣe kedere jù lọ, ó sì ṣàlàyé dáadáa jù lọ.

Nípa bẹ́ẹ̀ ni ẹrú ṣe ń rí ìmọ̀ ńlá àti oore púpọ̀ gbà, gẹ́gẹ́ bí Ọlọ́run ṣe fún un ní ìrànlọ́wọ́. Ọ̀pọ̀lọpọ̀ irú àlàyé yìí ló wà nínú tafsīr wa yìí; Ọlọ́run ló fi dá wa lọ́lá rẹ̀.

Nígbà míì, ó lè ṣòro fún ẹni tí kò ronú dáadáa láti rí ìpìlẹ̀ àlàyé àwọn àyà kan. A bẹ Ọlọ́run pé Kí Ó ṣí àwọn ìṣúra àánú Rẹ̀ sílẹ̀ fún wa, kí wọ́n lè di ohun tó máa mú ipò wa àti ti àwọn Mùsùlùmí dára. Kò sí ohun tí a lè ṣe àfi láti rọ̀ mọ́ ọlá-àánú Rẹ̀, àti láti bẹ̀ ẹ́ nípasẹ̀ ìṣeun Rẹ̀, èyí tí a ń gbádùn ní gbogbo ìgbà àti ní gbogbo àkókò. A sì bẹ̀ ẹ́ fún oore-ọ̀fẹ́ Rẹ̀, pé Kí Ó dáàbò bò wá kúrò lọ́wọ́ ibi àwọn ẹ̀mí wa, èyí tó ń dí àánú Rẹ̀ lọ́wọ́ tí ó sì ń ṣèdíwọ́ fún wíwọlé rẹ̀.

Dájúdájú, Òun ni Olówó-ọ̀lá, Olùfúnni ní ọ̀fẹ́, Ẹni tó fi àwọn ohun tó ń fa àbájáde àti àbájáde wọn fúnni.

Èyí tún fi hàn pé ẹni tí ó bá wà lẹ́gbẹ̀ẹ́ ẹlòmíràn—yálà ọkọ tàbí aya, ọmọ tàbí ọ̀rẹ́—ń rí ayọ̀ nípasẹ̀ ẹni tó bá wà pẹ̀lú rẹ̀; ìbáṣepọ̀ wọn sì lè di ohun tó fa rere fún un, bó tilẹ̀ jẹ́ pé kì í ṣe iṣẹ́ rẹ̀ tàbí ohun tó fà á. Bákan náà ni àwọn áńgẹ́lì ṣe ń bẹ Ọlọ́run fún àwọn onígbàgbọ́ àti fún àwọn tó ṣe rere láàárín àwọn baba ńlá wọn, àwọn ọkọ tàbí aya wọn àti àwọn ọmọ wọn. A tún lè sọ pé ó pọndandan kí wọ́n jẹ́ olódodo, gẹ́gẹ́ bí ọ̀rọ̀ Ọlọ́run ṣe sọ pé: «àti ẹni tó ṣe rere» (وَمَنْ صَلَحَ). Nígbà náà, èyí yóò jẹ́ èso iṣẹ́ wọn. Ọlọ́run ló mọ̀ jù.

Ọlọ́run Ńlá sọ nípa bí Ó ṣe ń fi inú rere ṣe sí àwọn ẹrú Rẹ̀ tó jẹ́ onígbàgbọ́ àti àwọn ohun tó ṣètò fún ayọ̀ wọn, àwọn ohun tí kò sí lábẹ́ agbára wọn. Ọ̀kan lára wọn ni àwọn áńgẹ́lì tó sún mọ́ Ọlọ́run jù lọ, tí wọ́n ń tọrọ àforíjì fún wọn, tí wọ́n sì ń bẹ̀bẹ̀ fún wọn fún ohun tó máa mú ìsìn wọn àti Ọjọ́ Ìkẹyìn wọn dára. Ọ̀rọ̀ náà tún sọ nípa ọlá àwọn áńgẹ́lì tó ń gbé Ìtẹ́ Ọlá àti àwọn tó yí i ká, bí wọ́n ṣe sún mọ́ Olúwa wọn, ọ̀pọ̀ ìjọsìn tí wọ́n ń ṣe, àti bí wọ́n ṣe ń tọ́jú ire àwọn ẹrú Ọlọ́run, nítorí wọ́n mọ̀ pé Ọlọ́run fẹ́ kí wọ́n ṣe bẹ́ẹ̀.

Ọlọ́run sọ pé: «Àwọn tó ń gbé Ìtẹ́ Ọlá» (الَّذِينَ يَحْمِلُونَ الْعَرْشَ), ìyẹn Ìtẹ́ Ọlá Aláàánú. Ìtẹ́ náà ni òrùlé àwọn ohun tí a dá, ó sì tóbi jù lọ, ó gbòòrò jù lọ, ó lẹ́wà jù lọ, ó sì sún mọ́ Ọlọ́run Ọ̀gá-ogo jù lọ. Ó tóbi ju ilẹ̀, àwọn ọ̀run àti Al-Kursī lọ. Ọlọ́run ti yan àwọn áńgẹ́lì wọ̀nyí láti gbé Ìtẹ́ Ọlá Rẹ̀ tó tóbi.

Nítorí náà, kò sí àní-àní pé wọ́n wà lára àwọn áńgẹ́lì tó tóbi jù lọ, tó ní ọlá jù lọ àti tó lágbára jù lọ. Bí Ọlọ́run ṣe yan wọn láti gbé Ìtẹ́ Ọlá Rẹ̀, bí a ṣe kọ́kọ́ mẹ́nuba wọn, àti bí wọ́n ṣe sún mọ́ Ọlọ́run, fi hàn pé wọ́n ni ipò gíga jù lọ láàárín àwọn ẹ̀ka àwọn áńgẹ́lì, kí àlàáfíà Ọlọ́run wà lórí wọn. Ọlọ́run sọ pé: «Àwọn mẹ́jọ yóò gbé Ìtẹ́ Ọlá Olúwa rẹ lókè wọn ní ọjọ́ náà» (وَيَحْمِلُ عَرْشَ رَبِّكَ فَوْقَهُمْ يَوْمَئِذٍ ثَمَانِيَةٌ).

«Àti àwọn tó yí i ká» (وَمَنْ حَوْلَهُ), àwọn áńgẹ́lì tó sún mọ́ Ọlọ́run jù lọ ní ipò àti ọlá, «wọ́n ń yin Olúwa wọn nípa ìyìn» (يُسَبِّحُونَ بِحَمْدِ رَبِّهِمْ). Èyí ń yin wọn fún ọ̀pọ̀ ìjọsìn tí wọ́n ń ṣe fún Ọlọ́run, pàápàá jù lọ fún tasbīḥ àti ḥamd. Gbogbo àwọn ìjọsìn yòókù náà tún wà nínú yíyin àti fífi Ọlọ́run ga, nítorí pé ìjọsìn ń sọ pé ẹrú kò tọ́ láti fi í fún ẹlòmíràn, ó sì jẹ́ ìyìn fún Ọlọ́run. Kódà ọ̀rọ̀ ẹrú pé «Mímọ́ ni Ọlọ́run, ìyìn sì jẹ́ ti Rẹ̀» wà nínú èyí, ó sì jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ìjọsìn.

«Wọ́n sì ń tọrọ àforíjì fún àwọn tó gba ìgbàgbọ́» (وَيَسْتَغْفِرُونَ لِلَّذِينَ آمَنُوا). Èyí jẹ́ ọ̀kan lára ọ̀pọ̀ àǹfààní àti ọlá ìgbàgbọ́. Àwọn áńgẹ́lì tí kò ní ẹ̀ṣẹ̀ ń tọrọ àforíjì fún àwọn onígbàgbọ́; nítorí náà, onígbàgbọ́ ti fi ìgbàgbọ́ rẹ̀ fa ọlá ńlá yìí wá.

Níwọ̀n bí àforíjì ti ní àwọn ohun tó gbọ́dọ̀ bá a lọ kí ó tó pé—ohun tí ọ̀pọ̀ ènìyàn kì í ronú lé, nítorí wọ́n rò pé ohun kan ṣoṣo tí àdúrà fún àforíjì ń yọrí sí ni pípa ẹ̀ṣẹ̀ rẹ́—Ọlọ́run mẹ́nuba bí àdúrà wọn fún àforíjì ṣe rí, Ó sì mẹ́nuba ohun tí àforíjì kò lè pé láìsí. Ó sọ pé: «Olúwa wa, àánú àti ìmọ̀ Rẹ̀ tó gbogbo nǹkan dé» (رَبَّنَا وَسِعْتَ كُلَّ شَيْءٍ رَحْمَةً وَعِلْمًا). Ìmọ̀ Rẹ̀ yí gbogbo nǹkan ká; kò sí ohun tó farasin fún Un, kò sì sí ìwọ̀n kékeré bí erùpẹ̀ lórí ilẹ̀ tàbí ní ọ̀run tó lè yọ kúrò ní ìmọ̀ Rẹ̀, bẹ́ẹ̀ ni kò sí ohun tó kéré ju bẹ́ẹ̀ lọ tàbí tó tóbi ju. Àánú Rẹ̀ sì tó gbogbo nǹkan dé.

Gbogbo ayé òkè àti ìsàlẹ̀ kún fún àánú Ọlọ́run, ó sì yí wọn ká; àánú náà ti dé ọ̀dọ̀ gbogbo ohun tí Ó dá.

«Nítorí náà, ṣàforíjì fún àwọn tó ronú-pìwàdà» (فَاغْفِرْ لِلَّذِينَ تَابُوا) kúrò nínú ìbọ̀rìṣà àti àwọn ẹ̀ṣẹ̀, «tí wọ́n sì tẹ̀lé ọ̀nà Rẹ» (وَاتَّبَعُوا سَبِيلَكَ), nípa títẹ̀lé àwọn Òjíṣẹ́ Rẹ, jíjọ́sìn fún Ọ́ nìkan àti ṣíṣe ìgbọràn sí Ọ.

«Kí O sì ṣọ́ wọn kúrò lọ́wọ́ ìjìyà Jəhannam» (وَقِهِمْ عَذَابَ الْجَحِيمِ), ìyẹn kí O dáàbò bò wọ́n kúrò lọ́wọ́ ìjìyà náà fúnra rẹ̀, kí O sì dáàbò bò wọ́n kúrò lọ́wọ́ àwọn ohun tó ń fa ìjìyà.

«Olúwa wa, sì fi wọ́n wọ inú àwọn Ọgbà Edeni tí O ṣe ìlérí fún wọn» (رَبَّنَا وَأَدْخِلْهُمْ جَنَّاتِ عَدْنٍ الَّتِي وَعَدْتَهُمْ), nípasẹ̀ àwọn Òjíṣẹ́ Rẹ. «Àti ẹni tó ṣe rere» (وَمَنْ صَلَحَ), ìyẹn ẹni tó jẹ́ olódodo nípa ìgbàgbọ́ àti iṣẹ́ rere, «láàárín àwọn baba ńlá wọn àti àwọn ọkọ tàbí aya wọn» (مِنْ آبَائِهِمْ وَأَزْوَاجِهِمْ), àwọn ìyàwó wọn, ọkọ wọn, àwọn ọ̀rẹ́ àti alábàágbé wọn, «àti àwọn ọmọ wọn» (وَذُرِّيَّاتِهِمْ). «Dájúdájú, Ìwọ ni Alágbára» (إِنَّكَ أَنْتَ الْعَزِيزُ), Ẹni tó borí ohun gbogbo.

Nípasẹ̀ agbára Rẹ ni O ṣe ń ṣàforíjì ẹ̀ṣẹ̀ wọn, O ń mú ohun tó ń dẹ́rù bà wọ́n kúrò, O sì ń mú wọn dé ọ̀dọ̀ gbogbo rere. «Ọlọ́gbọ́n» (الْحَكِيمُ), Ẹni tó ń gbé ohun kọ̀ọ̀kan sí ipò tó yẹ. Nítorí náà, Olúwa wa, a kò béèrè ohun tí ọgbọ́n Rẹ yóò lòdì sí; ọgbọ́n Rẹ, gẹ́gẹ́ bí àwọn Òjíṣẹ́ Rẹ ti kéde, àti oore-ọ̀fẹ́ Rẹ sì béèrè pé Kí O ṣàforíjì fún àwọn onígbàgbọ́.

Tafsīr ti Imam Ibn Kathīr

«Kí O sì ṣọ́ wọn kúrò lọ́wọ́ àwọn ohun búburú» (وَقِهِمُ السَّيِّئَاتِ), ìyẹn kúrò lọ́wọ́ ṣíṣe àwọn ohun búburú tàbí kúrò lọ́wọ́ àbájáde búburú wọn, fún ẹni tí wọ́n bá ṣẹlẹ̀ sí.

«Ẹni tí O bá sì ṣọ́ kúrò lọ́wọ́ àwọn ohun búburú ní ọjọ́ náà» (وَمَنْ تَقِ السَّيِّئَاتِ يَوْمَئِذٍ), ìyẹn Ọjọ́ Ìjíǹde, «O ti ṣàánú fún un» (فَقَدْ رَحِمْتَهُ), ìyẹn O fi inú rere ṣe sí i, O sì gba a là kúrò lọ́wọ́ ìjìyà. «Ìyẹn sì ni ìṣẹ́gun ńlá» (وَذَلِكَ هُوَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ).

«Olúwa wa, sì fi wọ́n wọ inú àwọn Ọgbà Edeni tí O ṣe ìlérí fún wọn, àti fún ẹni tó ṣe rere láàárín àwọn baba ńlá wọn, àwọn ọkọ tàbí aya wọn àti àwọn ọmọ wọn» (رَبَّنَا وَأَدْخِلْهُمْ جَنَّاتِ عَدْنٍ الَّتِي وَعَدْتَهُمْ وَمَنْ صَلَحَ مِنْ آبَائِهِمْ وَأَزْوَاجِهِمْ وَذُرِّيَّاتِهِمْ).

Ìyẹn ni pé, so wọ́n pọ̀ mọ́ wọn, kí inú wọn dùn nípa pé wọ́n péjọ ní àwọn ilé tó wà lẹ́gbẹ̀ẹ́ ara wọn, gẹ́gẹ́ bí Ọlọ́run ṣe sọ pé: «Àwọn tó gba ìgbàgbọ́, tí àwọn ọmọ wọn sì tẹ̀lé wọn nínú ìgbàgbọ́, A ó so àwọn ọmọ wọn pọ̀ mọ́ wọn, A kò sì ní dín nǹkan kankan kù nínú iṣẹ́ wọn» (وَالَّذِينَ آمَنُوا وَاتَّبَعَتْهُمْ ذُرِّيَّتُهُمْ بِإِيمَانٍ أَلْحَقْنَا بِهِمْ ذُرِّيَّتَهُمْ وَمَا أَلَتْنَاهُمْ مِنْ عَمَلِهِمْ مِنْ شَيْءٍ). Ìyẹn ni pé, A mú gbogbo wọn dọ́gba ní ipò kí inú wọn dùn.

A kò dín ẹni tó ga ní ipò kù kí ó lè dọ́gba pẹ̀lú ẹni tó wà ní ìsàlẹ̀; dípò bẹ́ẹ̀, A gbé ẹni tí iṣẹ́ rẹ̀ kéré sókè, A sì sọ ọ́ di dọ́gba pẹ̀lú ẹni tó ní iṣẹ́ púpọ̀, gẹ́gẹ́ bí oore-ọ̀fẹ́ àti ọlá-àánú láti ọ̀dọ̀ Wa.

Saʿīd ibn Jubayr sọ pé: “Nígbà tí onígbàgbọ́ bá wọ Ọgbà Ọ̀run, yóò béèrè nípa baba rẹ̀, ọmọ rẹ̀ àti arákùnrin rẹ̀ pé, ‘Níbo ni wọ́n wà?’ A ó sọ fún un pé, ‘Wọn kò ṣe iṣẹ́ tó dọ́gba pẹ̀lú iṣẹ́ rẹ.’ Yóò wí pé, ‘Mo ṣe iṣẹ́ fún ara mi àti fún wọn.’ A ó sì mú wọn dé ọ̀dọ̀ rẹ̀ ní ipò gíga.

Nígbà náà ni Saʿīd ibn Jubayr ka àyà yìí pé: ‘Olúwa wa, sì fi wọ́n wọ inú àwọn Ọgbà Edeni tí O ṣe ìlérí fún wọn, àti ẹni tó ṣe rere láàárín àwọn baba ńlá wọn, àwọn ọkọ tàbí aya wọn àti àwọn ọmọ wọn. Dájúdájú, Ìwọ ni Alágbára, Ọlọ́gbọ́n’ (رَبَّنَا وَأَدْخِلْهُمْ جَنَّاتِ عَدْنٍ الَّتِي وَعَدْتَهُمْ وَمَنْ صَلَحَ مِنْ آبَائِهِمْ وَأَزْوَاجِهِمْ وَذُرِّيَّاتِهِمْ إِنَّكَ أَنْتَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ).”

Muṭarrif ibn ʿAbd Allāh ibn al-Shikhkhīr sọ pé: “Àwọn ẹrú Ọlọ́run tó ń tọ́jú ire àwọn onígbàgbọ́ jù lọ ni àwọn áńgẹ́lì.” Nígbà náà ni ó ka àyà yìí pé: «Olúwa wa, sì fi wọ́n wọ inú àwọn Ọgbà Edeni tí O ṣe ìlérí fún wọn» (رَبَّنَا وَأَدْخِلْهُمْ جَنَّاتِ عَدْنٍ الَّتِي وَعَدْتَهُمْ). “Àwọn ẹ̀dá tó ń ṣe àrékérekè sí àwọn onígbàgbọ́ jù lọ ni àwọn Sátánì.”

Ọ̀rọ̀ Ọlọ́run pé: «Dájúdájú, Ìwọ ni Alágbára, Ọlọ́gbọ́n» (إِنَّكَ أَنْتَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ) túmọ̀ sí pé: Ìwọ ni Ẹni tí a kò lè borí tàbí dí lọ́wọ́; ohun tí O bá fẹ́ máa ṣẹ, ohun tí O kò bá sì fẹ́ kò ní ṣẹ. Ìwọ ni Ọlọ́gbọ́n nínú ọ̀rọ̀ àti iṣẹ́ Rẹ, nínú òfin àti ìpinnu Rẹ Ọ̀gá-ogo. (Al-Ṭūr: 21.)

Ọlọ́run Ńlá ń sọ nípa àwọn áńgẹ́lì Rẹ tó sún mọ́ Ọ́ jù lọ, àwọn mẹ́rin tó ń gbé Ìtẹ́ Ọlá, àti àwọn Kẹ́rúbù tí wọ́n yí i ká, pé wọ́n ń yin Olúwa wọn nípa ìyìn. Ìyẹn ni pé, wọ́n ń so tasbīḥ, tó ń fi àìpé kankan jìnnà sí Ọlọ́run, pọ̀ mọ́ ḥamd, tó sì ń fi àwọn ànímọ́ ìyìn Rẹ̀ múlẹ̀. «Wọ́n sì gba A gbọ́» (وَيُؤْمِنُونَ بِهِ), ìyẹn wọ́n tẹríba fún Un, wọ́n sì rẹ ara wọn sílẹ̀ níwájú Rẹ̀. «Wọ́n sì ń tọrọ àforíjì fún àwọn tó gba ìgbàgbọ́» (وَيَسْتَغْفِرُونَ لِلَّذِينَ آمَنُوا), ìyẹn àwọn ènìyàn ilẹ̀ ayé tó gba ìgbàgbọ́ nínú ohun tí a kò lè rí.

Ọlọ́run Mímọ́ ti yan àwọn áńgẹ́lì Rẹ tó sún mọ́ Ọ́ jù lọ láti gbàdúrà fún àwọn onígbàgbọ́ ní àìsí wọn. Níwọ̀n bí èyí ti jẹ́ ara ìwà rere àwọn áńgẹ́lì, wọ́n máa ń dáhùn «Āmín» sí àdúrà onígbàgbọ́ fún arákùnrin rẹ̀ ní àìsí rẹ̀, gẹ́gẹ́ bí ó ti wá nínú Ṣaḥīḥ Muslim pé: «Tí Mùsùlùmí bá gbàdúrà fún arákùnrin rẹ̀ ní àìsí rẹ̀, áńgẹ́lì yóò sọ pé: “Āmín, kí irú rẹ̀ náà sì jẹ́ fún ọ.”»

Imām Aḥmad sọ pé: ʿAbd Allāh ibn Muḥammad—ìyẹn Ibn Abī Shaybah—sọ fún wa pé, ʿAbdah ibn Sulaymān sọ fún wa láti ọ̀dọ̀ Muḥammad ibn Isḥāq, láti ọ̀dọ̀ Yaʿqūb ibn ʿUtbah, láti ọ̀dọ̀ ʿIkrimah, láti ọ̀dọ̀ Ibn ʿAbbās, pé Òjíṣẹ́ Ọlọ́run—kí ìkẹ́ àti àlàáfíà Ọlọ́run máa bá a—fìdí apá kan lára ewì Umayyah múlẹ̀, ó sì sọ pé: “Ọkùnrin kan àti akọ màlúù kan wà lábẹ́ ẹsẹ̀ ọ̀tún rẹ̀; idì wà fún èkejì; kìnnìún kan sì wà ní ìmúra láti kọlu.” Òjíṣẹ́ Ọlọ́run sọ pé: “Òótọ́ ló sọ.” Ó tún sọ pé: “Oòrùn ń yọ ní òpin òru kọ̀ọ̀kan pẹ̀lú àwọ̀ pupa; ní òwúrọ̀, àwọ̀ rẹ̀ a máa yí padà.

Síbẹ̀, kò fẹ́ yọ sí wa lọ́nà pẹ̀lẹ́; yóò yọ pẹ̀lú ìjìyà tàbí ìbáwí.” Wòlíì sọ pé: “Òótọ́ ló sọ.” Ẹ̀wọ̀n ìtàn yìí dára. Ó fi hàn pé àwọn tó ń gbé Ìtẹ́ Ọlá jẹ́ mẹ́rin lónìí, ṣùgbọ́n ní Ọjọ́ Ìjíǹde wọn yóò jẹ́ mẹ́jọ, gẹ́gẹ́ bí Ọlọ́run ṣe sọ pé: «Àwọn mẹ́jọ yóò gbé Ìtẹ́ Ọlá Olúwa rẹ lókè wọn ní ọjọ́ náà» (وَيَحْمِلُ عَرْشَ رَبِّكَ فَوْقَهُمْ يَوْمَئِذٍ ثَمَانِيَةٌ).

Ìbéèrè kan wà níbí: báwo la ṣe lè so ohun tí àyà yìí dà bí ó ṣe ń fi hàn pọ̀ mọ́ ohun tí hadith yìí sọ, àti pẹ̀lú hadith tí Abū Dāwūd ròyìn? Muḥammad ibn al-Ṣabbāḥ al-Bazzār sọ fún wa pé, al-Walīd ibn Abī Thawr sọ fún wa láti ọ̀dọ̀ Simāk, láti ọ̀dọ̀ ʿAbd Allāh ibn ʿUmayrah, láti ọ̀dọ̀ al-Aḥnaf ibn Qays, láti ọ̀dọ̀ al-ʿAbbās ibn ʿAbd al-Muṭṭalib, tó sọ pé: “Mo wà ní al-Baṭḥāʾ pẹ̀lú àwùjọ kan tí Òjíṣẹ́ Ọlọ́run wà láàárín wọn. Àwọsánmà kan kọjá, Ó sì wo ó, Ó ní: ‘Kí ni ẹ ń pè é?’ Wọ́n ní: ‘Àwọsánmà.’

Ó ní: ‘Àti muz’n?’ Wọ́n ní: ‘Muz’n náà.’ Ó ní: ‘Àti ʿanān?’ Wọ́n ní: ‘ʿAnān.’—Abū Dāwūd sọ pé òun kò rántí ʿanān dáadáa.—Ó wí pé: ‘Ṣé ẹ mọ bí ọ̀nà jíjìn tó wà láàárín ọ̀run àti ilẹ̀ ṣe tó?’ Wọ́n ní: ‘A kò mọ̀.’ Ó wí pé: ‘Ọ̀nà jíjìn tó wà láàárín wọn jẹ́ àádọ́rin ọdún kan, tàbí méjì, tàbí mẹ́ta; ọ̀run tó wà lókè rẹ̀ sì jìnnà bákan náà.’

Ó kà á títí dé ọ̀run méje. ‘Lókè ọ̀run keje náà ni òkun kan wà; ọ̀nà jíjìn láàárín ìsàlẹ̀ rẹ̀ àti òkè rẹ̀ dà bí ọ̀nà jíjìn láàárín ọ̀run kan àti èkejì. Lókè rẹ̀ sì ni ẹranko ńlá mẹ́jọ wà; ọ̀nà jíjìn láàárín pátákò ẹsẹ̀ wọn àti eékún wọn dà bí ọ̀nà jíjìn láàárín ọ̀run kan àti èkejì. Lórí ẹ̀yìn wọn ni Ìtẹ́ Ọlá wà; ọ̀nà jíjìn láàárín ìsàlẹ̀ rẹ̀ àti òkè rẹ̀ sì dà bí ọ̀nà jíjìn láàárín ọ̀run kan àti èkejì.

Lókè gbogbo èyí ni Ọlọ́run, Alágbára àti Ọlá ńlá, wà.’” Abū Dāwūd, al-Tirmidhī àti Ibn Mājah ròyìn rẹ̀ láti ọ̀dọ̀ Simāk ibn Ḥarb, nípasẹ̀ ẹ̀wọ̀n ìtàn yìí. Al-Tirmidhī sọ pé: “Ó dára, ó sì jẹ́ gàárì.” Èyí fi hàn pé àwọn tó ń gbé Ìtẹ́ Ọlá jẹ́ mẹ́jọ, gẹ́gẹ́ bí Shahr ibn Ḥawshab ṣe sọ pé: “Àwọn tó ń gbé Ìtẹ́ Ọlá jẹ́ mẹ́jọ.

Mẹ́rin sọ pé: ‘Mímọ́ ni Ọ́, Ọlọ́run wa, ìyìn sì jẹ́ fún Ọ́; ìyìn ni fún Ọ́ nítorí sùúrù Rẹ lẹ́yìn ìmọ̀ Rẹ.’ Mẹ́rin yòókù sì sọ pé: ‘Mímọ́ ni Ọ́, Ọlọ́run wa, ìyìn sì jẹ́ fún Ọ́; ìyìn ni fún Ọ́ nítorí àforíjì Rẹ lẹ́yìn agbára Rẹ.’”

Ìdí nìyẹn tí wọ́n fi sọ nígbà tí wọ́n ń tọrọ àforíjì fún àwọn onígbàgbọ́ pé: «Olúwa wa, àánú àti ìmọ̀ Rẹ̀ tó gbogbo nǹkan dé» (رَبَّنَا وَسِعْتَ كُلَّ شَيْءٍ رَحْمَةً وَعِلْمًا). Ìyẹn ni pé, àánú Rẹ tó àwọn ẹ̀ṣẹ̀ àti àṣìṣe wọn dé, ìmọ̀ Rẹ sì yí gbogbo iṣẹ́ wọn, ìrìn wọn àti ìdúró wọn ká.

«Nítorí náà, ṣàforíjì fún àwọn tó ronú-pìwàdà tí wọ́n sì tẹ̀lé ọ̀nà Rẹ» (فَاغْفِرْ لِلَّذِينَ تَابُوا وَاتَّبَعُوا سَبِيلَكَ). Ìyẹn ni pé, darí àwọn tó ṣe àṣìṣe jì nígbà tí wọ́n bá ronú-pìwàdà, padà sọ́dọ̀ Ọlọ́run, tí wọ́n sì jáwọ́ nínú ohun tí wọ́n ń ṣe. Kí wọ́n tẹ̀lé ohun tí O pàṣẹ fún wọn láti ṣe, nípa ṣíṣe rere àti fífi àwọn ohun búburú sílẹ̀.

«Kí O sì ṣọ́ wọn kúrò lọ́wọ́ ìjìyà Jəhannam» (وَقِهِمْ عَذَابَ الْجَحِيمِ), ìyẹn fà wọ́n jìnnà kúrò lọ́wọ́ ìjìyà Jəhannam tó ń dunni, tó sì lágbára. (Al-Ḥāqqah: 17; àti àwọn ọ̀rọ̀ wọn.)

Tafsīr al-Baghawī

«Olúwa wa, sì fi wọ́n wọ inú àwọn Ọgbà Edeni tí O ṣe ìlérí fún wọn, àti ẹni tó ṣe rere láàárín àwọn baba ńlá wọn, àwọn ọkọ tàbí aya wọn àti àwọn ọmọ wọn. Dájúdájú, Ìwọ ni Alágbára, Ọlọ́gbọ́n» (رَبَّنَا وَأَدْخِلْهُمْ جَنَّاتِ عَدْنٍ الَّتِي وَعَدْتَهُمْ وَمَنْ صَلَحَ مِنْ آبَائِهِمْ وَأَزْوَاجِهِمْ وَذُرِّيَّاتِهِمْ إِنَّكَ أَنْتَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ). Saʿīd ibn Jubayr sọ pé: “Onígbàgbọ́ yóò wọ Ọgbà Ọ̀run, yóò sì bi pé: ‘Níbo ni baba mi wà? Níbo ni ìyá mi wà?

Níbo ni ọmọ mi wà? Níbo ni ọkọ tàbí aya mi wà?’ A ó sọ fún un pé: ‘Wọn kò ṣe iṣẹ́ tó jọ iṣẹ́ rẹ.’ Yóò wí pé: ‘Mo ṣe iṣẹ́ fún ara mi àti fún wọn.’ A ó sì sọ pé: ‘Ẹ mú wọn wọ Ọgbà Ọ̀run.’”

Ọ̀rọ̀ Ọlọ́run Ọba Aláṣẹ pé: «Àwọn tó ń gbé Ìtẹ́ Ọlá àti àwọn tó yí i ká» (الَّذِينَ يَحْمِلُونَ الْعَرْشَ وَمَنْ حَوْلَهُ) túmọ̀ sí àwọn tó ń gbé Ìtẹ́ Ọlá àti àwọn tó yí i ká, àwọn ni Kẹ́rúbù; àwọn ni olórí àwọn áńgẹ́lì. Ibn ʿAbbās sọ pé: “Ọ̀nà láti ìkúnlẹ̀ ọ̀kan lára àwọn tó ń gbé Ìtẹ́ Ọlá dé ìsàlẹ̀ ẹsẹ̀ rẹ̀ gba ìrìn ọdún ẹ̀ẹ́dẹ́gbẹ̀ta.” A tún sọ pé ẹsẹ̀ wọn wà nínú ìsàlẹ̀ ilẹ̀, àwọn ilẹ̀ àti àwọn ọ̀run sì dé ìbàdí wọn. Wọ́n máa ń sọ pé: “Mímọ́ ni Ẹni Alágbára àti Aláṣẹ; mímọ́ ni Ẹni tó ni ìjọba àti ọlá-àṣẹ; mímọ́ ni Ẹni Alààyè tí kì í kú; Olúwa àwọn áńgẹ́lì àti Ẹ̀mí, Ẹni tó mọ́ tónítóní, Ẹni mímọ́.”

Maysarah ibn ʿArūbah sọ pé: “Ẹsẹ̀ wọn wà ní ìsàlẹ̀ ilẹ̀, orí wọn sì gba inú Ìtẹ́ Ọlá kọjá. Wọ́n ń bẹ̀rù Ọlọ́run, wọn kì í gbé ojú wọn sókè. Ẹ̀rù Ọlọ́run ń bà wọ́n ju àwọn tó wà ní ọ̀run keje lọ; ẹ̀rù Ọlọ́run sì ń bà àwọn tó wà ní ọ̀run keje ju àwọn tó wà ní ọ̀run tó wà lẹ́gbẹ̀ẹ́ rẹ̀ lọ, àwọn tó sì wà ní ọ̀run tó tẹ̀ lé e ń bẹ̀rù ju àwọn tó wà ní ọ̀run tó tẹ̀ lé wọn lọ.” Mujāhid sọ pé: “Ààbò ìmọ́lẹ̀ àádọ́rin ló wà láàárín àwọn áńgẹ́lì àti Ìtẹ́ Ọlá.”

Muḥammad ibn al-Munkadir ròyìn láti ọ̀dọ̀ Jābir pé Òjíṣẹ́ Ọlọ́run—kí ìkẹ́ àti àlàáfíà Ọlọ́run máa bá a—sọ pé: “A ti fún mi láṣẹ láti sọ̀rọ̀ nípa áńgẹ́lì kan lára àwọn áńgẹ́lì Ọlọ́run tó ń gbé Ìtẹ́ Ọlá: ọ̀nà láti etí rẹ̀ dé èjìká rẹ̀ gba ìrìn ọdún ẹ̀ẹ́dẹ́gbẹ̀rin.”

Jaʿfar ibn Muḥammad ròyìn láti ọ̀dọ̀ baba rẹ̀, láti ọ̀dọ̀ bàbá ńlá rẹ̀, pé ó sọ pé: “Ọ̀nà láti ọ̀kan lára àwọn òpó Ìtẹ́ Ọlá dé èkejì gba ìrìn ọdún ọgbọ̀n ẹ̀ẹ́dẹ́gbẹ̀ta fún ẹyẹ tó ń fò kíákíá. Ní gbogbo ọjọ́ ni a ń fi àwọ̀ ìmọ́lẹ̀ àádọ́rin ẹ̀wù bo Ìtẹ́ Ọlá; kò sí ẹ̀dá kan lára àwọn ẹ̀dá Ọlọ́run tó lè wo ó. Gbogbo nǹkan sì dà bí òrùka kékeré kan ní aginjù ní ìfiwéra pẹ̀lú Ìtẹ́ Ọlá.”

Mujāhid sọ pé: “Ààbò ìmọ́lẹ̀ àádọ́rin ẹgbẹ̀rún ló wà láàárín ọ̀run keje àti Ìtẹ́ Ọlá; ààbò òkùnkùn kan wà, ààbò ìmọ́lẹ̀ kan àti ààbò òkùnkùn kan.” Wahb ibn Munabbih sọ pé: “Àwọn ìlà áńgẹ́lì àádọ́rin ẹgbẹ̀rún ló yí Ìtẹ́ Ọlá ká; ìlà kan wà lẹ́yìn ìkejì, wọ́n sì ń yí Ìtẹ́ Ọlá ká. Àwọn wọ̀nyí ń bọ̀, àwọn yẹn sì ń lọ. Nígbà tí wọ́n bá dojú kọ ara wọn, àwọn kan ń sọ tahlīl, àwọn yòókù sì ń sọ takbīr.

Lẹ́yìn wọn ni ìlà áńgẹ́lì àádọ́rin ẹgbẹ̀rún mìíràn dúró; ọwọ́ wọn dé ọrùn wọn, wọ́n sì gbé e lé èjìká wọn. Nígbà tí wọ́n bá gbọ́ takbīr àti tahlīl àwọn àkọ́kọ́, wọ́n á gbé ohùn wọn sókè, wọ́n á sọ pé: ‘Mímọ́ ni Ọ́, ìyìn sì jẹ́ fún Ọ́. Ẹ wo bí Ọlá Rẹ ti tóbi tó, bí ọlá ńlá Rẹ sì ti pọ̀ tó! Ìwọ ni Ọlọ́run; kò sí ọlọ́run mìíràn àfi Ìwọ.

Ìwọ ni Ẹni tó tóbi jù lọ; gbogbo ẹ̀dá yóò padà sọ́dọ̀ Rẹ.’ Lẹ́yìn wọn ni ìlà áńgẹ́lì ọgọ́rùn-ún ẹgbẹ̀rún dúró; wọ́n fi ọwọ́ ọ̀tún lé ọwọ́ òsì, kò sí ọ̀kan lára wọn tí kì í yin Ọlọ́run ní ọ̀nà ìyìn kan tí àwọn yòókù kò ṣe. Ọ̀nà tó wà láàárín apá méjèèjì ti ọ̀kọ̀ọ̀kan wọn gba ìrìn ọdún ọ̀ọ́dúnrun; ọ̀nà láti etí wọn dé èjìká wọn sì gba ìrìn ọdún irinwo.”

Ọlọ́run fi ààbò iná àádọ́rin, ààbò òkùnkùn àádọ́rin, ààbò ìmọ́lẹ̀ àádọ́rin, ààbò péálì funfun àádọ́rin, ààbò yāqūt pupa àádọ́rin, ààbò yāqūt ofeefee àádọ́rin, ààbò zabarjad aláwọ̀ ewé àádọ́rin, ààbò yìnyín àádọ́rin, ààbò omi àádọ́rin, ààbò òtútù àádọ́rin àti àwọn ohun míì tí kò sí ẹni tó mọ̀ àfi Ọlọ́run Ọ̀gá-ogo pamọ́ kúrò lọ́dọ̀ àwọn áńgẹ́lì tó yí Ìtẹ́ Ọlá ká.

Ó sọ pé: Ọ̀kọ̀ọ̀kan àwọn tó ń gbé Ìtẹ́ Ọlá àti àwọn tó yí i ká ní ojú mẹ́rin: ojú akọ màlúù, ojú kìnnìún, ojú idì àti ojú ènìyàn. Ọ̀kọ̀ọ̀kan wọn ní ìyẹ́ mẹ́rin; ìyẹ́ méjì wà lójú wọn nítorí ìbẹ̀rù pé bí wọ́n bá wo Ìtẹ́ Ọlá, wọ́n lè dákú; ìyẹ́ méjì yòókù sì ń gbé wọn kiri. Kò sí ọ̀rọ̀ mìíràn tí wọ́n ń sọ àfi tasbīḥ, ḥamd, takbīr àti tamjīd.

Ọ̀rọ̀ Ọlọ́run Ọba Aláṣẹ pé: «Wọ́n ń yin Olúwa wọn nípa ìyìn, wọ́n sì gba A gbọ́» (يُسَبِّحُونَ بِحَمْدِ رَبِّهِمْ وَيُؤْمِنُونَ بِهِ) túmọ̀ sí pé wọ́n jẹ́wọ́ pé Ọlọ́run jẹ́ Ẹnìkan, kò sì ní alábàáṣiṣẹ́pọ̀.

ʿAbd al-Wāḥid al-Malīḥī sọ fún wa pé, Abū Manṣūr al-Samʿānī sọ fún wa pé, Abū Jaʿfar al-Rayyānī sọ fún wa pé, Ḥumayd ibn Zanjawayh sọ fún wa pé, ʿUmar ibn ʿAbd Allāh al-Raqāshī sọ fún wa pé, Jaʿfar ibn Sulaymān sọ fún wa pé, Hārūn ibn Rabāb sọ fún wa pé, Shahr ibn Ḥawshab sọ pé: “Àwọn tó ń gbé Ìtẹ́ Ọlá jẹ́ mẹ́jọ. Mẹ́rin sọ pé: ‘Mímọ́ ni Ọ́, Ọlọ́run wa, ìyìn sì jẹ́ fún Ọ́; ìyìn ni fún Ọ́ nítorí sùúrù Rẹ lẹ́yìn ìmọ̀ Rẹ.’ Mẹ́rin yòókù sọ pé: ‘Mímọ́ ni Ọ́, Ọlọ́run wa, ìyìn sì jẹ́ fún Ọ́; ìyìn ni fún Ọ́ nítorí àforíjì Rẹ lẹ́yìn agbára Rẹ.’” Ó sọ pé ó dà bíi pé wọ́n ń wo àwọn ẹ̀ṣẹ̀ àwọn ọmọ Ádámù.

Ọ̀rọ̀ Ọlọ́run Ọba Aláṣẹ pé: «Wọ́n sì ń tọrọ àforíjì fún àwọn tó gba ìgbàgbọ́, Olúwa wa...» (وَيَسْتَغْفِرُونَ لِلَّذِينَ آمَنُوا رَبَّنَا) túmọ̀ sí pé wọ́n sọ pé: “Olúwa wa.” «Àánú àti ìmọ̀ Rẹ̀ tó gbogbo nǹkan dé» (وَسِعَتْ كُلَّ شَيْءٍ رَحْمَةً وَعِلْمًا). A sọ pé a fi ọ̀rọ̀ náà sí ipò ìtúmọ̀, a sì sọ pé a gbé e kalẹ̀; ìtumọ̀ rẹ̀ ni pé: “Àánú àti ìmọ̀ Rẹ̀ ti yí gbogbo nǹkan ká.”

«Nítorí náà, ṣàforíjì fún àwọn tó ronú-pìwàdà tí wọ́n sì tẹ̀lé ọ̀nà Rẹ» (فَاغْفِرْ لِلَّذِينَ تَابُوا وَاتَّبَعُوا سَبِيلَكَ), ìyẹn ẹ̀sìn Rẹ. «Kí O sì ṣọ́ wọn kúrò lọ́wọ́ ìjìyà Jəhannam» (وَقِهِمْ عَذَابَ الْجَحِيمِ). Muṭarrif sọ pé: “Àwọn ẹrú Ọlọ́run tó ń tọ́jú ire àwọn onígbàgbọ́ jù lọ ni àwọn áńgẹ́lì; àwọn ẹ̀dá tó ń ṣe àrékérekè sí àwọn onígbàgbọ́ jù lọ ni àwọn Sátánì.”

«Kí O sì ṣọ́ wọn kúrò lọ́wọ́ àwọn ohun búburú» (وَقِهِمُ السَّيِّئَاتِ), ìyẹn àwọn ìjìyà. «Ẹni tí O bá sì ṣọ́ kúrò lọ́wọ́ àwọn ohun búburú» (وَمَنْ تَقِ السَّيِّئَاتِ), ìyẹn ẹni tí O dáàbò bò kúrò lọ́wọ́ àwọn ìjìyà; a tún sọ pé ìtumọ̀ rẹ̀ ni èrè ìjìyà àwọn iṣẹ́ búburú. «Ní ọjọ́ náà, O ti ṣàánú fún un, ìyẹn sì ni ìṣẹ́gun ńlá» (يَوْمَئِذٍ فَقَدْ رَحِمْتَهُ وَذَلِكَ هُوَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ).