විශ්වාස කළවුන් වෙනුවෙන් දේවදූතයන්ගේ ප්‍රාර්ථනාව
رَبَّنَا وَسِعْتَ كُلَّ شَيْءٍ رَحْمَةً، وَعِلْمًا، فَاغْفِرْ لِلَّذِينَ تَابُوا، وَاتَّبَعُوا سَبِيلَكَ، وَقِهِمْ عَذَابَ الْجَحِيمِ. رَبَّنَا وَأَدْخِلْهُمْ جَنَّاتِ عَدْنٍ الَّتِي، وَعَدْتَهُمْ، وَمَنْ صَلَحَ مِنْ آبَائِهِمْ، وَأَزْوَاجِهِمْ، وَذُرِّيَّاتِهِمْ، إِنَّكَ أَنْتَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ، وَقِهِمُ السَّيِّئَاتِ، وَمَنْ تَقِ السَّيِّئَاتِ يَوْمَئِذٍ، فَقَدْ رَحِمْتَهُ، وَذَٰلِكَ هُوَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ.
رَبَّنَا وَسِعْتَ كُلَّ شَيْءٍ رَحْمَةً وَعِلْمًا فَاغْفِرْ لِلَّذِينَ تَابُوا وَاتَّبَعُوا سَبِيلَكَ وَقِهِمْ عَذَابَ الْجَحِيمِ رَبَّنَا وَأَدْخِلْهُمْ جَنَّاتِ عَدْنٍ الَّتِي وَعَدْتَهُمْ وَمَنْ صَلَحَ مِنْ آبَائِهِمْ وَأَزْوَاجِهِمْ وَذُرِّيَّاتِهِمْ إِنَّكَ أَنْتَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ وَقِهِمُ السَّيِّئَاتِ وَمَنْ تَقِ السَّيِّئَاتِ يَوْمَئِذٍ فَقَدْ رَحِمْتَهُ وَذَٰلِكَ هُوَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ
ශ්රව්යය පූරණය කළ නොහැකි විය. පසුව උත්සාහ කරන්න.
අර්ෂය උසුලා ගෙන සිටින්නන් හා ඒ අවට සිටින්නන් ඔවුන්ගේ පරමාධිපතිගේ ප්‍රශංසාව තුළින් සුවිශුද්ධ කරති. තවද ඔහුව විශ්වාස කරති. තවද අපගේ පරමාධිපතියාණෙනි! දයාවෙන් හා දැනුමෙන් සියලු දෑ ඔබ පුළුල් ලෙස ආවරණය කර සිටින්නෙහිය. එහෙයින් පසුතැවිලි වී ඔබගේ මාර්ගය අනුගමනය කළවුන්හට ඔබ සමාව දෙනු මැනව! තවද නිරයේ වේදනාවෙන් ඔබ ඔවුන් ආරක්ෂා කරනු මැනව! යැයි විශ්වාස කළවුනට සමාව අයැද සිටිති. අපගේ පරමාධිපතියාණෙනි! ඔබ ඔවුනට ප්‍රතිඥා දුන් සදාතනික ස්වර්ග උයන් තුළට ඔවුන් හා ඔවුන්ගේ මුතුන් මිත්තන් ඔවුන්ගේ බිරියන් හා ඔවුන්ගේ පරපුරින් දැහැමි දෑ කළවුන් ද ඇතුළත් කරනු මැනව! නියත වශයෙන්ම ඔබ සර්ව බලධාරීය. මහා ප්‍රඥාවන්තය. තවද ඔබ ඔවුන් නපුරු වලින් ආරක්ෂා කරනු. තවද ඔබ කවරෙකු එදින නපුරු වලින් ආරක්ෂා කරන්නේ ද සැබැවින් ඔබ ඔහුට කරුණාව දැක්වූයෙහිය. තවද එයයි අතිමහත් ජයග්‍රහණය.
මෙම ප්‍රාර්ථනාවෙහි, උසස් දේවදූතයන් (حَمَلَةُ الْعَرْشِ) මෙලොව සිටින විශ්වාසවන්තයන් වෙනුවෙන් මැදිහත් වී, “සමාව දෙනු මැනව” (اغْفِرْ), “ආරක්ෂා කරනු මැනව” (قِهِمْ) සහ “ඇතුළත් කරනු මැනව” (أَدْخِلْهُمْ) යන අයැදුම් ඉදිරිපත් කරති.
ෂේක් අබ්දුර්රහ්මාන් අස්-සාඉදීගේ තෆ්සීර්
(තවද ඔවුන් නපුරු දෑවලින් ආරක්ෂා කරනු මැනව!) එනම්, නපුරු ක්‍රියාවලින් හා ඒවායේ ප්‍රතිවිපාකවලින් ඔවුන් ආරක්ෂා කරනු මැනව. මන්ද ඒවා එයට මුහුණ දෙන තැනැත්තාට පීඩාකාරී වේ. (එදින නපුරු දෑවලින් ඔබ කවරෙකු ආරක්ෂා කරන්නේ ද) එනම්, නැවත නැඟිටුවනු ලබන දිනයේදී; (සැබැවින්ම ඔබ ඔහුට කරුණාව දැක්වූයෙහිය.)
මන්ද, ඔබගේ කරුණාව ගැත්තන් කෙරෙහි අඛණ්ඩව පවතී. ගැත්තන්ගේ පාප හා නපුරු ක්‍රියා හැර එය වළක්වන වෙනත් කිසිවක් නැත. යමෙකු නපුරු දෑවලින් ආරක්ෂා කළේ නම්, ඔහුට යහපත් ක්‍රියා කිරීමටත් ඒවායේ යහපත් ප්‍රතිඵල ලැබීමටත් ඔබ මඟ පෙන්වා ඇත. (එයයි) එනම්, නපුරු දෑවලින් ආරක්ෂා වීමෙන් බියකරු දේ දුරු වීමත්, කරුණාව ලැබීමෙන් අපේක්ෂිත දේ සාක්ෂාත් වීමත්ය.
(අතිමහත් ජයග්‍රහණය) එබඳු ජයග්‍රහණයක් වෙනත් නැත; එයට වඩා උතුම් දෙයක් සඳහා තරඟකරුවන් තරඟ නොකරති.
මෙම ප්‍රාර්ථනාව තුළ දේවදූතයන් තම පරමාධිපතියා පිළිබඳ පරිපූර්ණ දැනුමත්, තමන්ට ප්‍රිය වූ අල්ලාහ්ගේ අලංකාර නාමයන් මඟින් ඔහු වෙත සමීප වීමත්, තමන් ඉල්ලන දේට ගැළපෙන අයුරින් ප්‍රාර්ථනා කිරීමත් අන්තර්ගත වේ. ඔවුන් ඉල්ලා සිටියේ කරුණාව ලැබීමත්, මිනිස් ස්වභාවයේ අඩුපාඩු නිසා ඇතිවන ප්‍රතිවිපාක දුරු වීමත්ය. මිනිස් ස්වභාවයේ අඩුපාඩු සහ පාපයන්ට එය යොමු කරන මූලාරම්භ හා හේතු අල්ලාහ් දැන සිටියි. ඒ නිසා ඔවුහු අතිකරුණාවන්තයා හා සියල්ල දන්නා තැනැත්තාගේ නාමයන් මඟින් ඔහු වෙත සමීප වූහ.
තවද, අල්ලාහ් සමඟ ඔවුන්ගේ පරිපූර්ණ ආචාරශීලීභාවය ද එහි අන්තර්ගත වේ. ඔවුන් තමන් කෙරෙහි ඔහුගේ පොදු හා විශේෂ පරමාධිපත්‍යය පිළිගත්හ. සියලු කටයුතු ඔහු සතු බවත්, ඔවුන්ගේ ප්‍රාර්ථනාව සියලු අංශවලින් ස්වභාවයෙන්ම අසරණ වූවන්ගෙන් නිකුත් වන බවත් ඔවුහු පිළිගත්හ. තමන්ගේ කිසිදු තත්ත්වයක් ගැන පරමාධිපතියා ඉදිරියේ අයිතියක් හෝ සාක්ෂියක් ඔවුන් ඉදිරිපත් නොකරති. එය අල්ලාහ්ගේ فضلය, කරුණාව හා උපකාරය පමණි.
තවද, ඔවුන්ගේ පරමාධිපතියා ප්‍රිය කරන දේවලට ඔවුන් පරිපූර්ණ ලෙස එකඟ වීම ද මෙහි අන්තර්ගත වේ. ඔවුන් ප්‍රිය කරන අයුරින්, ආදරයෙන් හා කැපවීමෙන් නමස්කාර ක්‍රියාවල නිරත වූහ. අල්ලාහ් තම මැවීම් අතරින් ප්‍රිය කරන විශ්වාසවන්තයන් වෙනුවෙන් ද ඔවුහු ප්‍රාර්ථනා කළහ. වගකීම් පැවරුණු සෙසු මිනිසුන් අතරින් විශ්වාසවන්තයන් හැර අනෙක් අය අල්ලාහ්ට අප්‍රිය වෙති.
දේවදූතයන් ඔවුන්ට ආදරය කළ බැවින්, ඔවුන්ගේ තත්ත්වයන් යහපත් කරන ලෙස අල්ලාහ්ගෙන් ඉල්ලා දැඩිව ප්‍රාර්ථනා කළහ. යමෙකු වෙනුවෙන් ප්‍රාර්ථනා කිරීම ඔහුට ඇති ආදරයේ පැහැදිලිම සාක්ෂිවලින් එකකි; මන්ද, යමෙකු ප්‍රිය කරන අය වෙනුවෙන් පමණක් ඔහු ප්‍රාර්ථනා කරයි.
(විශ්වාස කළවුන් වෙනුවෙන් සමාව ඉල්ලති) යන ප්‍රකාශයෙන් පසු අල්ලාහ් ඔවුන්ගේ ප්‍රාර්ථනාව විස්තර කර ඇති ආකාරය, ඔහුගේ ග්‍රන්ථය මෙනෙහි කරන ආකාරය පිළිබඳ සියුම් මඟපෙන්වීමක් ද ඇතුළත් කරයි. මෙනෙහි කරන්නා තනි වචනයක පමණක් සෘජු අර්ථයට සීමා නොවිය යුතුය. වචනයේ අර්ථය නිවැරදිව වටහාගත් පසු, එම කරුණ හා එය කරා ගෙනයන මාර්ග, එය සම්පූර්ණ වීමට අවශ්‍ය දේ සහ එය රඳා පවතින දේ ගැන තම බුද්ධියෙන් සලකා බැලිය යුතුය. ඒවාද අල්ලාහ් අදහස් කළ බවට ස්ථිර විය යුතුය; වචනයෙන් පෙන්වා දෙන විශේෂ අර්ථය ඔහු අදහස් කළ බවට ස්ථිර වන ආකාරයටමය.
අල්ලාහ් ඒවා අදහස් කළ බවට ස්ථිර වීමට හේතු දෙකක් තිබේ. පළමුවැන්න, ඒවා අර්ථයේ අනුබද්ධ දේ සහ එය රඳා පවතින දේ බව දැන ස්ථිරව පිළිගැනීමයි. දෙවැන්න, අල්ලාහ් සියල්ල දන්නා බවත්, තම ග්‍රන්ථය ගැන මෙනෙහි කර සිතා බලන ලෙස තම ගැත්තන්ට අණ කළ බවත් දැන සිටීමයි. එම අර්ථයන්ගෙන් අත්‍යවශ්‍ය වන දේ අල්ලාහ් දනියි.
තම ග්‍රන්ථය මඟපෙන්වීමක්, ආලෝකයක් සහ සෑම දෙයක්ම පැහැදිලි කරන එකක් බවත්, එය කථන අතරින් වඩාත් පැහැදිලි හා උසස් එක බවත් දැනුම් දෙන්නේ ඔහුය. එමඟින් ගැත්තෙකුට අල්ලාහ් ඔහුට ලබාදෙන මඟපෙන්වීමේ ප්‍රමාණයට අනුව මහත් දැනුමක් හා අසීමිත යහපතක් ලැබේ. අපගේ මෙම තෆ්සීරය තුළද අල්ලාහ් අපට මෙවැනි අවබෝධයන් බොහෝමයක් ලබා දී ඇත.
සමහර ආයත්වලදී, සිතුවිලි නිවැරදිව යොමු කර ගැඹුරින් මෙනෙහි නොකරන කෙනෙකුට එම අර්ථය ගත් ආකාරය නොපැහැදිලි විය හැක. අපගේ තත්ත්වයන් හා මුස්ලිම්වරුන්ගේ තත්ත්වයන් යහපත් කරන, ඔහුගේ කරුණාවේ නිධානවලින් අපට විවෘත කර දෙන ලෙස අපි අල්ලාහ්ගෙන් ඉල්ලා සිටිමු. අපට කළ හැක්කේ ඔහුගේ කරුණාවට බැඳී සිටීමත්, ඔහුගේ උපකාරය හා යහපත් සැලකීම මඟින් ඔහු වෙත සමීප වීමත් පමණි. සෑම මොහොතකම හා සෑම කාලයකදීම අපි එම කරුණාව තුළ ජීවත් වෙමු.
අපගේ කරුණාවට බාධා කර එය අප වෙත ළඟා වීම වළක්වන, අපගේ ආත්මයන්ගේ නපුරෙන් අප ආරක්ෂා කරන ලෙසත් ඔහුගේ فضلය ඉල්ලා සිටිමු. සැබැවින්ම ඔහු ත්‍යාගශීලී, බොහෝ දේ පිරිනමන තැනැත්තාය; හේතු ද ඒවායේ ප්‍රතිඵල ද ඔහුගේ කරුණාවෙන් පිරිනමයි.
තවද, කලත්‍රයා, දරුවා හා මිතුරා වැනි සමීපතමයන් තම සමීපතමයා සමඟ එක්වීමෙන් සතුටට පත් වන බවත්, ඔහු හා සම්බන්ධ වීමෙන් තමන්ගේම ක්‍රියාවලින් හෝ එම ක්‍රියාවන්ට හේතු වූ කරුණුවලින් පිටත යහපතක් තමන්ට ලැබෙන බවත් මෙහි අන්තර්ගත වේ. දේවදූතයන් විශ්වාසවන්තයන් වෙනුවෙන් ද, ඔවුන්ගේ පියවරුන්ගෙන්, කලත්‍රයන්ගෙන් හා පරම්පරාවෙන් දැහැමි වූවන් වෙනුවෙන් ද ප්‍රාර්ථනා කළේ එලෙසය. (දැහැමි වූ) යන ප්‍රකාශය නිසා ඔවුන්ගේ දැහැමි බව අනිවාර්ය විය යුතු යැයි කෙනෙකුට පැවසිය හැක. එසේ නම්, එය ඔවුන්ගේම ක්‍රියාවල ප්‍රතිඵලයකි. අල්ලාහ් වඩාත් දනියි.
අල්ලාහ් විශ්වාසවන්ත ගැත්තන් කෙරෙහි පෙන්වන පරිපූර්ණ කරුණාව ගැනත්, ඔවුන්ගේ බලයෙන් පිටත පවතින, ඔවුන්ගේ සතුටට හේතු වන දේවල් සකස් කර දීම ගැනත් මෙහි දැනුම් දෙයි. එනම්, සමීප දේවදූතයන් ඔවුන් වෙනුවෙන් සමාව ඉල්ලා, ඔවුන්ගේ ආගමික හා පරලොව තත්ත්වයට යහපත ගෙන දෙන දේ ඉල්ලා ප්‍රාර්ථනා කිරීමයි. එයට අමතරව, අර්ෂය උසුලා සිටින දේවදූතයන්ගේ හා එය වටා සිටින දේවදූතයන්ගේ ගෞරවය, ඔවුන්ගේ පරමාධිපතියාට ඇති සමීපත්වය, ඔවුන්ගේ බහුල නමස්කාරය සහ අල්ලාහ් මෙය ඔවුන්ගෙන් ප්‍රිය කරන බව දන්නා බැවින් අල්ලාහ්ගේ ගැත්තන්ට ඔවුන් කරන අවංක උපදෙස් ගැන ද මෙහි දැනුම් දෙයි. එබැවින් ඔහු මෙසේ පැවසීය: (අර්ෂය උසුලා සිටින අය) එනම්, සර්වකරුණිකයාගේ අර්ෂයයි.
එය මැවීම්වල වහලය, ඒවා අතරින් අතිමහත්ම, වඩාත් පුළුල්ම හා අතිශයින් අලංකාරම දේ වන අතර, අල්ලාහ්ට ඉතාමත් සමීපය. ඔහු පොළොව, අහස් හා කුර්සි සියල්ල ආවරණය කර ඇත. මෙම දේවදූතයන්ට අල්ලාහ් තම අතිමහත් අර්ෂය උසුලා සිටීම භාර දී ඇත. එබැවින් ඔවුහු දේවදූතයන් අතරින් ශ්‍රේෂ්ඨතම, අතිමහත්ම හා බලවත්ම අය බවට සැකයක් නැත.
අල්ලාහ් ඔවුන්ව අර්ෂය උසුලා සිටීමට තෝරා ගැනීමත්, සඳහන් කිරීමේදී ඔවුන්ව ඉදිරියෙන් තැබීමත්, ඔහුට සමීප වීමත්, ඔවුන් දේවදූතයන්ගේ වර්ග අතරින් උතුම්ම අය බව පෙන්වයි. අල්ලාහ් මෙසේ පවසයි: (එදින ඔබගේ පරමාධිපතියාගේ අර්ෂය ඔවුන්ට ඉහළින් අට දෙනෙක් උසුලා සිටිනු ඇත) [අල්-හාක්කා: 17]. (තවද එය වටා සිටින අය) යනු තත්ත්වයෙන් හා ගෞරවයෙන් සමීප දේවදූතයෝය. (තම පරමාධිපතියාගේ ප්‍රශංසාව සමඟ ඔහු සුවිශුද්ධ කරති) මෙය ඔවුන් අල්ලාහ්ට බහුලව නමස්කාර කිරීමේ ප්‍රශංසාවකි; විශේෂයෙන් ඔහුව සුවිශුද්ධ කිරීම හා ප්‍රශංසා කිරීමයි.
සෙසු සියලු නමස්කාර ද ඔහුට පමණක් සිදු කිරීමෙන්, ගැත්තා එය වෙනත් කෙනෙකුට නොකරන බැවින්, අල්ලාහ්ව සුවිශුද්ධ කිරීම හා ඔහුට ප්‍රශංසා කිරීම තුළට ඇතුළත් වේ. සැබැවින්ම ප්‍රශංසාව යනු අල්ලාහ්ට කරන නමස්කාරයයි. ගැත්තා “අල්ලාහ් සුවිශුද්ධය, ඔහුටම ප්‍රශංසාව ඇත” යැයි කීම ද එයට ඇතුළත් වන අතර එය නමස්කාර අතරින් එකකි. (විශ්වාස කළවුන් වෙනුවෙන් සමාව ඉල්ලති) මෙය විශ්වාසයේ අතිවිශාල ප්‍රතිලාභ හා උතුම් ගුණාංග අතරින් එකකි.
පාප නොමැති දේවදූතයෝ විශ්වාසවන්තයන් වෙනුවෙන් සමාව ඉල්ලති. එබැවින් විශ්වාසවන්තයා තම විශ්වාසය නිසා මෙම අතිමහත් فضلයට හේතු වී ඇත.
එසේම සමාව ලැබීම සඳහා එය සම්පූර්ණ කරන අත්‍යවශ්‍ය කරුණු තිබේ. සමාව ඉල්ලා සිටීමේ අරමුණ පාපවලට සමාව ලැබීම පමණක් යැයි බොහෝ දෙනා සිතති. එහෙත් අල්ලාහ් එයට අත්‍යවශ්‍ය දේ සඳහන් කරමින්, දේවදූතයන් ඔවුන් වෙනුවෙන් සමාව ඉල්ලා කරන ප්‍රාර්ථනාව මෙසේ විස්තර කළේය: (අපගේ පරමාධිපතියාණෙනි! දයාවෙන් හා දැනුමෙන් සියලු දෑ ඔබ පුළුල් ලෙස ආවරණය කර සිටින්නෙහිය.)
ඔබගේ දැනුම සියල්ල වටා පැතිර ඇත. කිසිදු සැඟවුණු දෙයක් ඔබට නොසඟවා පවතින්නේ නැත. අහසේ හෝ පොළොවේ අංශුමාත්‍රයක්වත්, ඊට වඩා කුඩා හෝ විශාල දෙයක්වත් ඔබගේ දැනුමෙන් බැහැර නොවේ. ඔබගේ කරුණාව සියල්ල ආවරණය කරයි. උඩු හා පහළ ලෝකය අල්ලාහ්ගේ කරුණාවෙන් පිරී ඇති අතර එය ඒවා සියල්ල වසාගෙන, ඔහුගේ මැවීම් වෙත ළඟා වී ඇත.
(එබැවින් පසුතැවිලි වූවන්ට සමාව දෙනු මැනව) ෂිර්ක් හා පාපයන්ගෙන් පසුතැවිලි වූවන්ට; (ඔබගේ මාර්ගය අනුගමනය කළවුන්ට) ඔබගේ දූතයන් අනුගමනය කර, ඔබව ඒකීය කර, ඔබට කීකරු වූවන්ට; (තවද නිරයේ දඬුවමෙන් ඔවුන් ආරක්ෂා කරනු මැනව) එනම්, දඬුවමෙන්මත්, දඬුවමට හේතු වන කරුණුවලින්ත් ඔවුන් ආරක්ෂා කරනු මැනව.
(අපගේ පරමාධිපතියාණෙනි! ඔබ ඔවුනට ප්‍රතිඥා දුන් සදාතනික උයන්වලට ඔවුන් ඇතුළත් කරනු මැනව!) ඔබගේ දූතයන්ගේ දිවෙන් ඔවුනට පොරොන්දු වූ උයන්වලටය. (තවද දැහැමි වූ අය) එනම්, විශ්වාසය හා දැහැමි ක්‍රියාවලින් යහපත් වූ අය; (ඔවුන්ගේ පියවරුන්ගෙන් හා කලත්‍රයන්ගෙන්) ඔවුන්ගේ භාර්යාවන්, ස්වාමිපුරුෂයන්, මිතුරන් හා සහචරයන් අතරින්; (තවද ඔවුන්ගේ පරම්පරාවෙන්) දැහැමි වූවන් ද ඔවුන් සමඟ ඇතුළත් කරනු මැනව.
(නියත වශයෙන්ම ඔබ සර්ව බලධාරීය) සියල්ල මැඩ පවත්වන තැනැත්තාය. ඔබගේ බලය නිසා ඔවුන්ගේ පාපවලට සමාව දී, බියකරු දේ ඔවුන්ගෙන් දුරු කර, සියලු යහපත ඔවුන් වෙත ළඟා කරවන්නෙහිය. (මහා ප්‍රඥාවන්තය) සියලු දේ ඒවාට ගැළපෙන තැන තබන තැනැත්තාය. අපගේ පරමාධිපතියාණෙනි, ඔබගේ ප්‍රඥාවට පටහැනි වන දෙයක් අපි ඔබෙන් නොඉල්ලමු.
ඔබගේ දූතයන්ගේ දිවෙන් ඔබ දැනුම් දුන් හා ඔබගේ فضلය මඟින් තහවුරු කළ ඔබගේ ප්‍රඥාව අතරින් එකක් වන්නේ විශ්වාසවන්තයන්ට සමාව දීමයි.
ඉමාම් ඉබ්න් කසීර්ගේ තෆ්සීර්
(තවද ඔවුන් නපුරු දෑවලින් ආරක්ෂා කරනු මැනව) එනම්, ඒවා සිදු කිරීමෙන් හෝ ඒවා කළ අයට ලැබෙන විපාකයෙන් ඔවුන් ආරක්ෂා කරනු මැනව. (එදින නපුරු දෑවලින් ඔබ කවරෙකු ආරක්ෂා කරන්නේ ද) එනම්, නැවත නැඟිටුවනු ලබන දිනයේදීය. (සැබැවින්ම ඔබ ඔහුට කරුණාව දැක්වූයෙහිය) එනම්, ඔහු කෙරෙහි කරුණාවෙන් ක්‍රියා කර, දඬුවමෙන් ඔහු මුදාගත්තෙහිය. (එයයි අතිමහත් ජයග්‍රහණය.)
(අපගේ පරමාධිපතියාණෙනි! ඔබ ඔවුනට ප්‍රතිඥා දුන් සදාතනික උයන්වලට ඔවුන් ඇතුළත් කරනු මැනව! තවද ඔවුන්ගේ පියවරුන්ගෙන්, කලත්‍රයන්ගෙන් හා පරම්පරාවෙන් දැහැමි වූවන් ද) එනම්, ඔවුන් හා එක්ව ඔවුන්ව ඇතුළත් කරනු මැනව. එමඟින් ඔවුන් එකිනෙකා අසල්වැසි නිවෙස්වල එක්ව සිටීමෙන් සතුටට පත් වනු ඇත.
අල්ලාහ් මෙසේ පැවසුවාක් මෙනි: (විශ්වාස කළවුන් හා ඔවුන්ගේ පරම්පරාව විශ්වාසයෙන් ඔවුන් අනුගමනය කළවුන් වන අයගේ පරම්පරාව ඔවුන් සමඟ අපි එක් කරන්නෙමු. ඔවුන්ගේ ක්‍රියාවලින් කිසිවක් අපි අඩු නොකරන්නෙමු) [අත්-තූර්: 21]. එනම්, ඔවුන්ගේ ඇස් පිනවීම සඳහා අපි සියල්ලන්ම එකම තත්ත්වයට පත් කළෙමු. ඉහළ තත්ත්වයේ සිටින අය පහළ අයගේ තත්ත්වයට පහත හෙළා සමාන නොකළෙමු; ඒ වෙනුවට, අපගේ فضلය හා අනුග්‍රහයෙන් ක්‍රියාවලින් අඩු වූ අය බොහෝ ක්‍රියා කළ අයගේ තත්ත්වයට උසස් කර ඔවුන් සමාන කළෙමු.
සඊද් ඉබ්නු ජුබයිර් මෙසේ පැවසීය: “විශ්වාසවන්තයෙකු ස්වර්ගයට ඇතුළු වූ විට, තම පියා, පුතා හා සහෝදරයා කොහේදැයි විමසයි. ඔවුන් ඔහුගේ ක්‍රියාවල තත්ත්වයට ළඟා වී නැතැයි ඔහුට කියනු ලැබේ. එවිට ඔහු මෙසේ කියයි: ‘මම මා වෙනුවෙන් මෙන්ම ඔවුන් වෙනුවෙන් ද ක්‍රියා කළෙමි.’ එබැවින් ඔවුහු ඔහුගේ තරාතිරමට එක් කරනු ලබති.”
පසුව සඊද් ඉබ්නු ජුබයිර් මෙම ආයතය කියවීය: (අපගේ පරමාධිපතියාණෙනි! ඔබ ඔවුනට ප්‍රතිඥා දුන් සදාතනික උයන්වලට ඔවුන් ඇතුළත් කරනු මැනව! තවද ඔවුන්ගේ පියවරුන්ගෙන්, කලත්‍රයන්ගෙන් හා පරම්පරාවෙන් දැහැමි වූවන් ද. නියත වශයෙන්ම ඔබ සර්ව බලධාරීය, මහා ප්‍රඥාවන්තය.)
මුත්තරිෆ් ඉබ්නු අබ්දුල්ලාහ් ඉබ්නු අෂ්-ෂිඛ්ඛීර් මෙසේ පැවසීය: “අල්ලාහ්ගේ ගැත්තන් අතරින් විශ්වාසවන්තයන්ට වඩාත් අවංක උපදෙස් දෙන්නෝ දේවදූතයෝය.” පසුව ඔහු මෙම ආයතය කියවීය: (අපගේ පරමාධිපතියාණෙනි! ඔබ ඔවුනට ප්‍රතිඥා දුන් සදාතනික උයන්වලට ඔවුන් ඇතුළත් කරනු මැනව.) තවද, “අල්ලාහ්ගේ ගැත්තන් අතරින් විශ්වාසවන්තයන්ට වඩාත් වංචාකාරී වන්නේ ෂෙයිතානුන්ය” යැයි පැවසීය.
(නියත වශයෙන්ම ඔබ සර්ව බලධාරීය, මහා ප්‍රඥාවන්තය) එනම්, ඔබව කිසිවෙකුට වැළැක්විය නොහැකි අතර, කිසිවෙකුට ඔබව පරාජය කළ නොහැක. ඔබ කැමති වූ දේ සිදු වේ; ඔබ කැමති නොවූ දේ සිදු නොවේ. ඔබගේ ප්‍රකාශ, ක්‍රියා, ෂරීආත් නීති හා නියමයන් තුළ ඔබ ප්‍රඥාවන්තය. [අත්-තූර්: 21]
අල්ලාහ් දැනුම් දෙන්නේ, අර්ෂය උසුලා සිටින සමීප දේවදූතයන් සිව්දෙනා සහ එය වටා සිටින කරූබිය්‍යූන් දේවදූතයන්, තම පරමාධිපතියාගේ ප්‍රශංසාව සමඟ ඔහු සුවිශුද්ධ කරන බවයි. එනම්, අඩුපාඩු ප්‍රතික්ෂේප කිරීම පෙන්වන සුවිශුද්ධ කිරීම හා ප්‍රශංසා ගුණාංග තහවුරු කරන ප්‍රශංසාව ඔවුහු එකට ප්‍රකාශ කරති. (තවද ඔවුහු ඔහු කෙරෙහි විශ්වාස කරති) එනම්, ඔහුට යටහත් වී, ඔහු ඉදිරියේ නමැදී සිටිති. (තවද විශ්වාස කළවුන් වෙනුවෙන් සමාව ඉල්ලති) එනම්, නොපෙනෙන දේ විශ්වාස කළ පොළොවේ වැසියන් අතරින් විශ්වාසවන්තයන් වෙනුවෙනි.
අල්ලාහ් තම සමීප දේවදූතයන් විශ්වාසවන්තයන් වෙනුවෙන්, ඔවුන් නොමැති අවස්ථාවේ ප්‍රාර්ථනා කිරීමට යොමු කළේය. මෙය දේවදූතයන්ගේ ස්වභාවයේ කොටසක් බැවින්, විශ්වාසවන්තයෙකු තම සහෝදරයා වෙනුවෙන් නොපෙනෙන අවස්ථාවේ කරන ප්‍රාර්ථනාවට ඔවුහු “ආමීන්” කියති. සහීහ් මුස්ලිම්හි මෙසේ තහවුරු වී ඇත: “මුස්ලිම්වරයෙකු තම සහෝදරයා වෙනුවෙන් ඔහු නොමැති අවස්ථාවේ ප්‍රාර්ථනා කළ විට, දේවදූතයා ‘ආමීන්! ඔබටත් එවැනිම දේ ලැබේවා!’ යැයි කියයි.”
ඉමාම් අහ්මද් මෙසේ වාර්තා කළේය: අබ්දුල්ලාහ් ඉබ්නු මුහම්මද්—ඔහු ඉබ්නු අබී ෂයිබාය—අබ්දා ඉබ්නු සුලයිමාන්ගෙන්, ඔහු මුහම්මද් ඉබ්නු ඉස්හාක්ගෙන්, ඔහු යඃකූබ් ඉබ්නු උත්බාගෙන්, ඔහු ඉක්‍රිමාගෙන්, ඔහු ඉබ්නු අබ්බාස්ගෙන් වාර්තා කළේය: අල්ලාහ්ගේ දූතයා ﷺ උමය්යාගේ කවියක කොටසක් සත්‍ය බව පිළිගත්තේය. එහි මෙසේ තිබිණි: “වෘෂභයත් තෞර් කන්දත් ඔහුගේ දකුණු පාදයට යටින්ය; අනෙක් පැත්තේ රාජාලියාත්, සැඟවී සිටින සිංහයාත්ය.” අල්ලාහ්ගේ දූතයා ﷺ “ඔහු සත්‍යය පැවසීය” යැයි කීවේය. තවද එහි මෙසේ තිබිණි: “සෑම රාත්‍රියකම අවසානයේ හිරු රතු පැහැයෙන් උදාවෙයි; උදෑසන එහි පැහැය රත් පැහැයට හැරෙයි.
එය අප වෙත පිළිවෙළින් උදාවීමට අකමැති වෙයි; එබැවින් එය වධයට ලක්ව හෝ පරාජයට පත් වී උදාවෙයි.” නබි ﷺ “ඔහු සත්‍යය පැවසීය” යැයි කීවේය. මෙම වාර්තා මාලාව යහපත්ය. අද අර්ෂය උසුලා සිටින්නෝ සිව්දෙනෙකු බවත්, නැවත නැඟිටුවනු ලබන දිනයේදී ඔවුහු අට දෙනෙකු වන බවත් එයින් අදහස් වේ.
අල්ලාහ් මෙසේ පැවසීය: (එදින ඔබගේ පරමාධිපතියාගේ අර්ෂය ඔවුන්ට ඉහළින් අට දෙනෙක් උසුලා සිටිනු ඇත) [අල්-හාක්කා: 17].
මෙහිදී ප්‍රශ්නයක් මතු වේ: මෙම ආයතයෙන් හා මෙම හදීසයෙන් අවබෝධ වන කරුණු, අබූ දාවූද් වාර්තා කළ හදීසය සමඟ සමපාත කරන්නේ කෙසේද? ඔහු මෙසේ වාර්තා කළේය: මුහම්මද් ඉබ්නු අස්-සබ්බාහ් අල්-බස්සාර් අපට වාර්තා කළේය; අල්-වලීද් ඉබ්නු අබී සව්ර් අපට වාර්තා කළේය; ඔහු සිමාක්ගෙන්, ඔහු අබ්දුල්ලාහ් ඉබ්නු උමයිරාගෙන්, ඔහු අල්-අහ්නෆ් ඉබ්නු කයිස්ගෙන්, ඔහු අල්-අබ්බාස් ඉබ්නු අබ්දුල් මුත්තලිබ්ගෙන් වාර්තා කළේය. ඔහු මෙසේ පැවසීය: “මම අල්-බත්හාහි, අල්ලාහ්ගේ දූතයා ﷺ ඇතුළු පිරිසක් සමඟ සිටියදී වලාකුළක් ඔවුන් පසුකර ගියේය. ඔහු ඒ දෙස බලා ‘මේකට ඔබලා කියන්නේ කුමක්ද?’
යැයි ඇසීය. ඔවුහු ‘වලාකුළ’ යැයි කීහ. ඔහු ‘මිස්න් ද?’ යැයි ඇසීය. ඔවුහු ‘මිස්න් ද’ යැයි කීහ. ඔහු ‘අනන් ද?’ යැයි ඇසීය. ඔවුහු ‘අනන් ද’ යැයි කීහ. අබූ දාවූද් පැවසුවේ: ‘අනන් යන වචනය මට නිවැරදිව මතක නැත.’ පසුව ඔහු ‘අහසත් පොළොවත් අතර දුර කොපමණදැයි ඔබ දන්නවාද?’
යැයි ඇසීය. ඔවුහු ‘අපි නොදනිමු’ යැයි කීහ. ඔහු ‘එකක්, දෙකක් හෝ හැත්තෑතුනක් [වසරක ගමන් දුරක්] විය හැක. ඉන් ඉහළ අහසත් එලෙසමය’ යැයි කීවේය. ඉන්පසු ඔහු අහස් හත ගණන් කළේය. ‘හත්වන අහසට ඉහළින් මුහුදක් ඇත. එහි පතුල හා ඉහළ මතුපිට අතර දුර අහස් දෙකක් අතර දුරට සමානය.
ඉන් ඉහළින් අං සහිත ජීවීන් අට දෙනෙකි. ඔවුන්ගේ කුරවල සිට දණහිස් දක්වා දුර අහස් දෙකක් අතර දුරට සමානය. ඔවුන්ගේ පිට මත අර්ෂය ඇත. එහි පහළ සිට ඉහළ දක්වා දුර අහස් දෙකක් අතර දුරට සමානය. ඉන් ඉහළින් අල්ලාහ්, බලවත් හා මහෝත්තමයාණන් සිටියි.’”
අබූ දාවූද්, තිර්මිදි හා ඉබ්නු මාජාහ් යන අය මෙම වාර්තාව සිමාක් ඉබ්නු හර්බ්ගේ මාර්ගයෙන් වාර්තා කළහ. තිර්මිදි මෙය “හසන් ගරීබ්” යැයි පැවසීය. මෙයින් අර්ෂය උසුලා සිටින්නෝ අට දෙනෙකු බව අදහස් වේ.
ෂහ්ර් ඉබ්නු හව්ෂබ් මෙසේ පැවසීය: “අර්ෂය උසුලා සිටින්නෝ අට දෙනෙකි. ඔවුන්ගෙන් සිව්දෙනෙක් මෙසේ කියති: ‘අල්ලාහ්, ඔබට ප්‍රශංසාව සමඟ ඔබ සුවිශුද්ධය. දැන සිටියදීත් ඉවසීම දැක්වීම ගැන සියලු ප්‍රශංසා ඔබටය.’ අනෙක් සිව්දෙනා මෙසේ කියති: ‘අල්ලාහ්, ඔබට ප්‍රශංසාව සමඟ ඔබ සුවිශුද්ධය.
බලය තිබියදීත් සමාව දීම ගැන සියලු ප්‍රශංසා ඔබටය.’” එබැවින් විශ්වාසවන්තයන් වෙනුවෙන් සමාව ඉල්ලා සිටින විට ඔවුහු මෙසේ කියති: (අපගේ පරමාධිපතියාණෙනි! දයාවෙන් හා දැනුමෙන් සියලු දෑ ඔබ පුළුල් ලෙස ආවරණය කර සිටින්නෙහිය.) එනම්, ඔබගේ කරුණාව ඔවුන්ගේ පාප හා වැරදි ආවරණය කරයි; ඔවුන්ගේ සියලු ක්‍රියා, චලනයන් හා නිශ්චලතා ඔබගේ දැනුමෙන් වට වී ඇත.
(එබැවින් පසුතැවිලි වූවන්ට සමාව දෙනු මැනව; ඔබගේ මාර්ගය අනුගමනය කළවුන්ට) එනම්, ඔවුන් පසුතැවිලි වී ඔබ වෙත හැරී, කලින් සිටි දේ අත්හැර, යහපත් දේ කිරීමට හා නපුරු දේ අත්හැරීමට ඔබ අණ කළ දේ අනුගමනය කළ විට, ඔවුන්ගේ වැරදි නොසලකා හරිනු මැනව. (තවද නිරයේ දඬුවමෙන් ඔවුන් ආරක්ෂා කරනු මැනව) එනම්, වේදනාකාරී හා දුක් ගෙන දෙන නිරයේ දඬුවමෙන් ඔවුන් ඈත් කරනු මැනව. [අල්-හාක්කා: 17; අල්-තූර්: 21]
අල්-බගවීගේ තෆ්සීර්
(අපගේ පරමාධිපතියාණෙනි! ඔබ ඔවුනට ප්‍රතිඥා දුන් සදාතනික උයන්වලට ඔවුන් ඇතුළත් කරනු මැනව! තවද ඔවුන්ගේ පියවරුන්ගෙන්, කලත්‍රයන්ගෙන් හා පරම්පරාවෙන් දැහැමි වූවන් ද. නියත වශයෙන්ම ඔබ සර්ව බලධාරීය, මහා ප්‍රඥාවන්තය.) සඊද් ඉබ්නු ජුබයිර් මෙසේ පැවසීය: “විශ්වාසවන්තයෙකු ස්වර්ගයට ඇතුළු වී ‘මගේ පියා කොහේද?
මගේ මව කොහේද? මගේ දරුවා කොහේද? මගේ කලත්‍රයා කොහේද?’ යැයි අසයි. ඔවුන් ඔබ කළ ක්‍රියා කළේ නැතැයි ඔහුට කියනු ලැබේ. එවිට ඔහු ‘මම මා වෙනුවෙන්ද ඔවුන් වෙනුවෙන්ද ක්‍රියා කළෙමි’ යැයි කියයි. එවිට ‘ඔවුන්ව ස්වර්ගයට ඇතුළත් කරන්න’ යැයි කියනු ලැබේ.”
අල්ලාහ්ගේ ප්‍රකාශය වන (අර්ෂය උසුලා සිටින අය හා එය වටා සිටින අය) යන්නෙන් අදහස් කරන්නේ අර්ෂය උසුලා සිටින දේවදූතයන් හා එය වටා ගමන් කරන කරූබිය්‍යූන් දේවදූතයන්ය. ඔවුහු දේවදූතයන්ගේ නායකයෝ වෙති. ඉබ්නු අබ්බාස් මෙසේ පැවසීය: “අර්ෂය උසුලා සිටින එක් අයෙකුගේ විලුඹේ සිට පාදයේ පහළ කෙළවර දක්වා දුර වසර පන්සියයක ගමන් දුරකි.” ඔවුන්ගේ පාද පොළොවන්ගේ ගැඹුරුම තැන්වල පිහිටා ඇති බවත්, පොළොවන් හා අහස් ඔවුන්ගේ ඉඟටිය දක්වා පවතින බවත් වාර්තා වේ.
ඔවුහු මෙසේ කියති: “මහිමය හා බලයේ හිමිකරු සුවිශුද්ධය! රාජ්‍යයේ හා ආධිපත්‍යයේ හිමිකරු සුවිශුද්ධය! මිය නොයන සදාජීවී තැනැත්තා සුවිශුද්ධය! දේවදූතයන්ගේ හා රූහ්ගේ පරමාධිපතියාණන් සුවිශුද්ධය, පවිත්‍රය!”
මයිසරා ඉබ්නු උරූබා මෙසේ පැවසීය: “ඔවුන්ගේ පාද පහළම පොළොවේය; ඔවුන්ගේ හිස් අර්ෂය විනිවිද ගොස් ඇත. ඔවුහු බියෙන් යටහත් වී සිටින අතර තම බැල්ම ඉහළට ඔසවන්නේ නැත. හත්වන අහසේ වැසියන්ට වඩා ඔවුහු දැඩි බියකින් සිටිති; හත්වන අහසේ වැසියෝ තමන්ට යටින් ඇති අහසේ වැසියන්ට වඩා දැඩි බියකින් සිටිති; එසේම එකිනෙකට පහළින් ඇති අහස්වල වැසියෝ ද එලෙසමය.” මුජාහිද් මෙසේ පැවසීය: “දේවදූතයන් හා අර්ෂය අතර ආලෝකයෙන් වූ තිර හැත්තෑවකි.”
මුහම්මද් ඉබ්නු අල්-මුන්කදිර, ජාබිර්ගෙන් වාර්තා කළේය: අල්ලාහ්ගේ දූතයා ﷺ මෙසේ පැවසීය: “අර්ෂය උසුලා සිටින අල්ලාහ්ගේ දේවදූතයෙකු ගැන ඔබට දැනුම් දීමට මට අවසර දී ඇත. ඔහුගේ කන් පෙත්තේ සිට උරහිස දක්වා දුර වසර හත්සියයක ගමන් දුරකි.”
ජඃෆර් ඉබ්නු මුහම්මද් තම පියාගෙන්, ඔහු තම මුත්තණුවන්ගෙන් වාර්තා කළේය: “අර්ෂයේ එක් පාදයක සිට අනෙක් පාදය දක්වා, වේගයෙන් පියාසර කරන කුරුල්ලෙකුට වසර තිස්දහසක පියාසර දුරකි. සෑම දිනකම අර්ෂය ආලෝකයේ වර්ණ හැත්තෑදහසකින් වසා දමනු ලබයි. අල්ලාහ්ගේ මැවීම් අතරින් කිසිම මැවීමකට එය බැලීමට නොහැක. සියලු දේ අර්ෂය තුළ, විශාල විවෘත භූමියක ඇති මුද්දක් මෙනි.”
මුජාහිද් මෙසේ පැවසීය: “හත්වන අහස හා අර්ෂය අතර ආලෝක තිර හැත්තෑදහසක්, අඳුරු තිරයක්, ආලෝක තිරයක් හා අඳුරු තිරයක් ඇත.”
වහ්බ් ඉබ්නු මුනබ්බිහ් මෙසේ පැවසීය: “අර්ෂය වටා දේවදූතයන්ගේ පේළි හැත්තෑදහසකි. එක් පේළියක් තවත් පේළියකට පිටුපසින් සිටිමින් ඔවුහු අර්ෂය වටා ගමන් කරති. මේ පිරිස ඉදිරියට යද්දී ඒ පිරිස ආපසු හැරෙති. ඔවුන්ගෙන් සමහරුන්ට තවත් සමහරුන් මුහුණ දෙන විට, එක් පිරිසක් ‘ලා ඉලාහ ඉල්ලල්ලාහු’ යැයි කියති; අනෙක් පිරිස ‘අල්ලාහු අක්බර්’ යැයි කියති.
ඔවුන්ට පිටුපසින් සිටගෙන සිටින දේවදූතයන්ගේ පේළි හැත්තෑදහසකි. ඔවුහු තම අත් ගෙලට තබා, උරහිස් මත තබාගෙන සිටිති. පළමු පිරිසගේ තක්බීර් හා තහ්ලීල් ඇසූ විට, ඔවුහු හඬ උස් කර මෙසේ කියති: ‘ඔබට ප්‍රශංසාව සමඟ ඔබ සුවිශුද්ධය! ඔබ කෙතරම් ශ්‍රේෂ්ඨද, උත්කෘෂ්ටද!
ඔබ අල්ලාහ්ය; ඔබ හැර වෙනත් දෙවියෙකු නැත. ඔබ අති ශ්‍රේෂ්ඨය. සියලු මැවීම් ඔබ වෙතම නැවත පැමිණෙති.’ ඔවුන්ට පිටුපසින් දේවදූතයන්ගේ පේළි ලක්ෂයක් ඇත. ඔවුන් තම දකුණු අත වම් අත මත තබා සිටිති. ඔවුන්ගෙන් සෑම කෙනෙකුම, අන් කිසිවෙකු නොකරන ආකාරයේ ප්‍රශංසාවක් සමඟ අල්ලාහ්ව සුවිශුද්ධ කරයි.
ඔවුන්ගෙන් එක් අයෙකුගේ පියාපත් දෙක අතර දුර වසර තුන්සියයක ගමන් දුරකි. ඔහුගේ කන් පෙත්තේ සිට උරහිස දක්වා දුර වසර හාරසියයක ගමන් දුරකි.
අර්ෂය වටා සිටින දේවදූතයන් හා අල්ලාහ් අතර ගිනි තිර හැත්තෑවක්ද, අඳුරු තිර හැත්තෑවක්ද, ආලෝක තිර හැත්තෑවක්ද, සුදු මුතු තිර හැත්තෑවක්ද, රතු යාකූත් තිර හැත්තෑවක්ද, කහ යාකූත් තිර හැත්තෑවක්ද, කොළ සබර්ජද් තිර හැත්තෑවක්ද, හිම තිර හැත්තෑවක්ද, ජල තිර හැත්තෑවක්ද, හිම කැටි තිර හැත්තෑවක්ද ඇත. ඒවා හැර අල්ලාහ් පමණක් දන්නා දේ ද ඇත. අර්ෂය උසුලා සිටින හා එය වටා සිටින සෑම දේවදූතයෙකුටම මුහුණු හතරකි: ගවයෙකුගේ මුහුණක්, සිංහයෙකුගේ මුහුණක්, රාජාලියෙකුගේ මුහුණක් හා මිනිසෙකුගේ මුහුණක්. ඔවුන් සෑම කෙනෙකුටම පියාපත් හතරකි.
ඉන් පියාපත් දෙකක් අර්ෂය දෙස බැලීමෙන් සිහි නැති වී වැටේ යන බිය නිසා මුහුණ මත තබා ඇත; අනෙක් පියාපත් දෙකෙන් ඔවුහු පියාසර කරති. සුවිශුද්ධ කිරීම, ප්‍රශංසා කිරීම, තක්බීර් කීම හා මහිමයට පත් කිරීම හැර ඔවුන්ට වෙනත් කථනයක් නැත.”
අල්ලාහ්ගේ ප්‍රකාශය වන (ඔවුහු තම පරමාධිපතියාගේ ප්‍රශංසාව සමඟ ඔහු සුවිශුද්ධ කරති; තවද ඔහු කෙරෙහි විශ්වාස කරති) යන්නෙන් අදහස් කරන්නේ, ඔහුට හවුල්කරුවෙකු නැති එකම දෙවියන් බව ඔවුහු සත්‍ය ලෙස පිළිගන්නා බවයි. අපට අබ්දුල් වාහිද් අල්-මිලීහී වාර්තා කළේය; අබූ මන්සූර් අස්-සමාආනි වාර්තා කළේය; අබූ ජඃෆර් අර්-රය්යානි වාර්තා කළේය; හුමයිද් ඉබ්නු සන්ජවයිහ් වාර්තා කළේය; උමර් ඉබ්නු අබ්දුල්ලාහ් අර්-රකාෂී වාර්තා කළේය; ජඃෆර් ඉබ්නු සුලයිමාන් වාර්තා කළේය; හාරූන් ඉබ්නු රබාබ් වාර්තා කළේය; ෂහ්ර් ඉබ්නු හව්ෂබ් මෙසේ පැවසීය: “අර්ෂය උසුලා සිටින්නෝ අට දෙනෙකි. ඔවුන්ගෙන් සිව්දෙනෙක් මෙසේ කියති: ‘අල්ලාහ්, ඔබට ප්‍රශංසාව සමඟ ඔබ සුවිශුද්ධය.
දැන සිටියදීත් ඉවසීම දැක්වීම ගැන සියලු ප්‍රශංසා ඔබටය.’ අනෙක් සිව්දෙනා මෙසේ කියති: ‘අල්ලාහ්, ඔබට ප්‍රශංසාව සමඟ ඔබ සුවිශුද්ධය. බලය තිබියදීත් සමාව දීම ගැන සියලු ප්‍රශංසා ඔබටය.’” ඔවුන් ආදම්ගේ දරුවන්ගේ පාප දෙස බලා සිටින බවක් පෙනේ.
අල්ලාහ්ගේ ප්‍රකාශය වන (විශ්වාස කළවුන් වෙනුවෙන් සමාව ඉල්ලති. අපගේ පරමාධිපතියාණෙනි!) යන්නෙන් අදහස් කරන්නේ, “අපගේ පරමාධිපතියාණෙනි” යැයි ඔවුන් කියන බවයි. (දයාවෙන් හා දැනුමෙන් සියලු දෑ ඔබ පුළුල් ලෙස ආවරණය කර සිටින්නෙහිය) යනුවෙන් පැවසීමේදී, “දයාව” හා “දැනුම” යන පද තත්ත්වය පැහැදිලි කිරීම සඳහා යොදා ඇතැයි කියනු ලැබේ.
තවත් මතයක් අනුව, ඒවා මුල් වාක්‍යයේ වෙනස්වීමකින් යෙදී ඇත; එනම්, ඔබගේ කරුණාව හා දැනුම සියල්ල ආවරණය කර ඇත යන්නයි. (එබැවින් පසුතැවිලි වූවන්ට සමාව දෙනු මැනව; ඔබගේ මාර්ගය අනුගමනය කළවුන්ට) එනම්, ඔබගේ ආගම අනුගමනය කළවුන්ට. (තවද නිරයේ දඬුවමෙන් ඔවුන් ආරක්ෂා කරනු මැනව.) මුත්තරිෆ් මෙසේ පැවසීය: “අල්ලාහ්ගේ ගැත්තන් අතරින් විශ්වාසවන්තයන්ට වඩාත් අවංක උපදෙස් දෙන්නෝ දේවදූතයෝය; විශ්වාසවන්තයන්ට වඩාත් වංචාකාරී වූ මැවීම් ෂෙයිතානුන්ය.”
(තවද ඔවුන් නපුරු දෑවලින් ආරක්ෂා කරනු මැනව) එනම්, දඬුවම්වලින්ය. (නපුරු දෑවලින් ඔබ කවරෙකු ආරක්ෂා කරන්නේ ද) එනම්, දඬුවම්වලින් ඔහුව ආරක්ෂා කරන්නේ නම්; තවත් මතයක් අනුව, නපුරු ක්‍රියාවල විපාකවලින්ය. (එදින සැබැවින්ම ඔබ ඔහුට කරුණාව දැක්වූයෙහිය. එයයි අතිමහත් ජයග්‍රහණය.)
“සහීහ් මුස්ලිම්” (අංක 2732) හි මෙසේ වාර්තා වේ: “මුස්ලිම්වරයෙකු තම සහෝදරයා වෙනුවෙන් ඔහු නොමැති අවස්ථාවේ කරන ප්‍රාර්ථනාව පිළිගනු ලැබේ. ඔහුගේ හිස අසල දේවදූතයෙක් සිටින අතර, ඔහු ‘ආමීන්! ඔබටත් එවැනිම දේ ලැබේවා!’ යැයි කියයි.”