Perişdeleriň iman edenler üçin dogasy

Şeýh Abdurrahman as-Sagadiniň tefsiri

«Olary ýamanlyklardan gora» ýagny, ýaman amallardan we olaryň jezasynadan gora, çünki olar şol amallary eden kişä ýaramazlyk getirýärler. «Şol gün ony ýamanlyklardan goraýan bolsaň» ýagny, Kyýamat güni «hakykatdan-da, oňa rehim edipsiň». Çünki Seniň rahmetiň bendeleriňe hemişe dowam edýär; ony diňe bendeleriň günäleri we ýaman işleri päsgel berýär. Kim ýamanlyklardan goralsa, ýagşy işleri etmäge we olaryň ýagşy sylagyna mynasyp bolmaga üstünlik berlen kişidir.

«Ine, şol» ýagny, ýamanlyklardan goramak arkaly gorkulýan zadyň aýrylmagy hem-de rahmet bilen arzuw edilýän zada ýetilmegi «uly üstünligiň hut özüdir». Ondan beýik üstünlik ýokdur we hiç kim ondan has gowusyna ymtyşyp bilmez.

Perişdeleriň bu dogasy olaryň Rebbi barada kämil bilime eýedigini, Allahyň bendeleriniň Özüne ýakynlaşmak üçin ulanmagyny halaýan iň gözel atlary bilen Oňa ýüz tutýandyklaryny we dileg edýän zatlaryna laýyk sözler bilen doga edýändiklerini öz içine alýar. Olar rahmetiň berilmegini hem-de Allahyň ynsan tebigatynyň kemçiligini, günälere meýilliligini we bu meýle sebäp bolýan zatlary bilýändigi sebäpli ýüze çykýan netijeleriň aýrylmagyny soraýarlar. Allah bularyň hemmesini doly bilýändigi üçin, «Rehimli» we «Hem zady bilýän» atlary bilen Oňa ýüz tutdular.

Bu doga olaryň Beýik Allahyň öňündäki kämil edebini hem öz içine alýar. Olar Allahyň özlerine bolan umumy we aýratyn Rebligini ykrar edýärler. Işleriň hiç biriniň öz ellerinde däldigini, Rebbine diňe ähli jähetden mätäç bendesiniň dileginiň bardygyny bilýärler; bu dileg olaryň ýagdaýyna esaslanyp talap bildirmeýär. Ol diňe Allahyň fazly, keremi we ýagşylygydyr.

Mundan başga-da, olar Allahyň söýýän zatlaryny söýmek arkaly Oňa doly laýyk gelýärler. Bu zatlar — olaryň özleriniň ýerine ýetirýän we söýgüli bendeler hökmünde yhlas bilen edýän ybadatlary hem-de Allahyň ähli mahluklarynyň arasyndan söýýän imanly adamlarydyr. Allah, iman edenlerinden başga, borçly mahluklaryny ýigrenýär. Perişdeler iman edenleri söýýändikleri üçin olar üçin doga edip, ýagdaýlarynyň gowulanmagy ugrunda yhlas edýärler.

Adam üçin doga etmek, ony söýýändiginiň iň aýdyň alamatlarynyň biridir, çünki adam diňe söýýän kişisi üçin doga edýär.

Allahyň «Olar iman edenler üçin bagyşlanma dileýärler» diýen sözünden soň perişdeleriň dogasynyň nähili giňişleýin beýan edilmegi, Kitabyň manylaryna nähili oýlanmalydygyny inçe ýol bilen öwredýär. Oýlanýan kişi diňe bir sözüň aýratyn manysy bilen çäklenmeli däldir. Söz manysyna dogry düşünenden soň, akyly bilen şol mana degişli zatlary, oňa eltýän ýollary, onuň amala aşmagy üçin zerur zatlary hem-de nämä baglydygyny gözden geçirmelidir. Bularyň hemmesini Allahyň maksat edendigine, edil sözüň gönüden-göni aňladýan aýratyn manysy ýaly, ynamly düşünmelidir.

Allahyň bu zatlary maksat edendigine ynamly bolmaga iki sebäp bar. Birinjisi, olaryň esasy manynyň netijeleridigini ýa-da şol manynyň olarsyz amala aşmaýandygyny bilmek. Ikinjisi, Allahyň ähli zady bilýändigini we bendelerine Kitaby barada oýlanmagy, pikirlenmegi buýrandygyny bilmekdir. Allah şol manylardan gelip çykýan zerur zatlary hem bilýär.

Ol Öz Kitabynyň dogry ýola gönükdiriji, nur we her zady aýdyňlaşdyryjydygyny habar berýär. Kitap iň düşnükli we iň kämil söz bilen aýdylandyr. Şeýdip, Allahyň üstünlik beren derejesine görä bende beýik ylyma we köp haýra eýe bolýar. Biziň bu tefsirimizde-de Allahyň bize beren ýardamy bilen şeýle düşündirişler köp boldy.

Käbir aýatlarda onuň manysyna ünsli we dogry pikirlenmeýän kişi düşünmän biler.

Allahdan Öz rahmet hazynalaryndan ýagdaýlarymyzy we musulmanlaryň ýagdaýlaryny düzetmäge sebäp boljak zatlary bize açmagyny soraýarys. Biziň diňe Onuň keremine daýanmagymyz we her pursatda, her demde eýe bolup ýaşaýan ýagşylygynyň üsti bilen Oňa ýakynlaşmagymyz mümkindir. Öz fazly bilen, rahmetine ýetmegimize päsgel berýän we bizi bökdeýän nebislerimiziň şerinden goramagyny soraýarys. Ol sebäpleri hem, olaryň netijelerini hem Öz fazly bilen berýän Jomart we Köp bagyş edijidir.

Bu dogada adamyň ýanýoldaşy, perzendi we dosty ýaly ýakynlarynyň onuň bilen bile bagta ýetýändigi, olaryň ýakynlygy sebäpli onuň amalynyň ýa-da şol amalyň sebäbiniň daşynda galýan bir haýryň hem olara ýetýändigi beýan edilýär. Perişdeler iman edenler we olaryň ata-babalaryndan, ýanýoldaşlaryndan hem-de nesillerinden ýagşy amal edenler üçin doga edýärler. Şeýle-de bolsa, «ýagşy amal edenler» diýlenligi sebäpli olaryň ýagşy amal etmeginiň zerurdygyny aýdyp bolar. Şonda bu, olaryň öz amallarynyň netijesi bolar. Allah has gowy bilýär.

Allah Öz iman eden bendelerine nähili kämil lutf edýändigini habar berýär. Olaryň ygtyýaryndan daşarda bolan, bagta eltýän sebäpleri hem taýýar edipdir: ýakyn perişdeleriň olar üçin bagyşlanma dilemegi we dinleri bilen ahyretleri üçin ýagşylyk bolan zatlary dileg etmegi. Munuň içinde Arşy göterýän perişdeleriň we onuň daş-töweregindäkileriň şerefi, Rebbine ýakynlygy, köp ybadat edişleri hem-de Allahyň bendelerine ýagşylyk islemekleri barada-da habar bar. Çünki olar Allahyň bu işlerini halaýandygyny bilýärler.

Allah şeýle diýýär: «Arşy göterýänler» ýagny, mahlukatyň üçegine meňzeýän, iň beýik, iň giň we iň görmegeý zat bolan Rahmanyň Arşyny göterýänler. Ol Allahyň ýerden, göklerden we Kürsiden giňdir hem-de Allah Tagala ýakyndyr. Allah bu perişdelere Öz beýik Arşyny götermegi tabşyrdy. Şonuň üçin olaryň perişdeleriň iň beýiklerinden, iň güýçlülerinden we iň kuwwatlylaryndandygyna şek ýokdur.

Allahyň olary Arşy götermek üçin saýlamagy, adlarynyň öňde tutulmagy we Oňa ýakyn bolmaklary olaryň perişdeleriň iň fazyletli toparydygyny görkezýär. Allah şeýle diýýär: «Şol gün Rabbiňiň Arşyny olaryň üstünde sekiz sanysy göterer» (69:17).

«Onuň daş-töweregindäkiler» — mertebe we fazylet taýdan ýakyn perişdelerdir. «Olar özleriniň Rabbine hamd aýdyp, tesbih edýärler». Bu olaryň Allah Tagala köp ybadat edýändigini, aýratyn-da tesbih we hamd edýändigini görkezýän öwgüdir. Beýleki ybadatlaryň hemmesi hem Allahy tesbih etmek we hamd aýtmakdyr, çünki gul olary başgasyna sarp etmekden saklanýar we Allahy şöhratlandyrýar.

Hamdyň özi-de Allah Tagala ybadat etmekdir. Guluň «Subhanallahi we bihamdihi» diýmegi-de muňa girýär we ybadatlaryň biridir.

«Olar iman edenler üçin bagyşlanma dileýärler». Bu imanyň örän köp peýdalarynyň we fazyletleriniň biridir: günäsi bolmadyk perişdeler imanlylar üçin bagyşlanma dileýärler. Mümkin, imanly adam imany arkaly bu beýik fazylata sebäp bolýandyr.

Köp adamyň düşünýäninden tapawutlylykda, bagyşlanma dilemegiň diňe günäleriň ötülmegini soramak bilen çäklenmän, onuň bilen aýrylmaz baglanyşykly şertleri hem bardyr. Şonuň üçin Allah perişdeleriň bagyşlanma dileýişlerini, onuň amala aşmagy üçin zerur zatlary aýdyp beýan etdi: «Rebbimiz! Seniň rahmetiň we ylmyň ähli zady gurşap aldy». Seniň ylmyň ähli zady öz içine alýar; Saňa hiç bir gizlin zat mälim bolman galmaýar.

Ýerde we gökde atomyň agramy ýaly hiç bir zat, ondan kiçi ýa-da uly zat Seniň ylmyňdan daşarda däldir. Seniň rahmetiň-de ähli zady gurşap aldy. Älemde ýokarda we aşakda bolan ähli zat Allahyň rahmetinden doldy; rahmet mahluklaryň ählisine ýetdi.

«Toba edenleri bagyşla» ýagny, şirkden we günälerden toba edenleri. «We Seniň ýoluňa eýerenleri» ýagny, ilçilerine eýermek, Seni ýeke-täk ykrar etmek we Saňa boýun bolmak arkaly Seniň ýoluňa eýerenleri. «Olary dowzah azabyndan gora» ýagny, azabyň özünden hem, azaba eltýän sebäplerden hem gora.

«Rebbimiz! Olary we olara wada beren Adn baglaryň içine giriz». Sen olara ilçileriň arkaly wada beripsiň. «Ýagşy amal edenleri hem» ýagny, iman we ýagşy amal bilen ýagşylyk edenleri. «Olaryň ata-babalaryndan, ýanýoldaşlaryndan we nesillerinden».

«Hakykatdan-da, Sen Gudratlysyň» — ähli zady ýeňýänsiň. Gudratyň bilen olaryň günälerini bagyşlap, gorkulýan zatlary olardan aýryp, her hili haýra ýetirersiň. «Hikmet eýesi» — her zady öz ýerinde goýýansyň. Ýa Rabbimiz, hikmetiňe ters gelýän zady Senden soramaýarys.

Gaýtam, ilçileriň arkaly habar beren we fazlyň bilen amala aşan hikmetiňden iman edenleri bagyşlamaklygy soraýarys.

Imam Ibn Kesiriň tefsiri

«Olary ýamanlyklardan gora» ýagny, olary ýaman işleri etmekden ýa-da şol işleriň ýaramaz netijesinden gora. «Şol gün ony ýamanlyklardan goraýan bolsaň» ýagny, Kyýamat güni. «Hakykatdan-da, oňa rehim edipsiň» ýagny, oňa ýumşaklyk edip, ony jezadan halas edipsiň. «Ine, şol uly üstünligiň hut özüdir».

«Rebbimiz! Olary we olara wada beren Adn baglaryň içine giriz, ata-babalaryndan, ýanýoldaşlaryndan we nesillerinden ýagşy amal edenleri hem». Ýagny, olaryň gözlerini begendirmek üçin olary bilelikde, bir-birine ýakyn menzillerde jemle. Allahyň şu sözi-de şunuň ýalydyr: «Iman edenlere nesilleri-de imanda eýeren bolsa, Biz olaryň nesillerini özlerine goşarys.

Olaryň amallaryndan hiç zat kemeltmeris» (52:21). Ýagny, gözleri şat bolsun diýip, olaryň hemmesini bir mertebede deň etdik. Ýokary mertebedäkilere aşakdakylaryň mertebesine düşürip deň etmedik; gaýtam, amal taýdan pes bolanlary fazlymyz we minnetdarlygymyz bilen köp amal edenleriň derejesine galdyryp, deň etdik.

Sa’id ibn Jubayr şeýle diýdi: «Mömin Jennete girende, kakasy, ogly we dogany barada soraýar: “Olar nirede?” Oňa: “Olar amalda seniň derejäňe ýetmediler” diýilýär. Ol: “Men diňe özüm üçin däl, olar üçin hem amal etdim” diýýär. Şonda olar onuň derejesine goşulýarlar».

Soňra Sa’id ibn Jubayr şu aýaty okady: «Rebbimiz! Olary we olara wada beren Adn baglaryň içine giriz, ata-babalaryndan, ýanýoldaşlaryndan we nesillerinden ýagşy amal edenleri hem. Hakykatdan-da, Sen Gudratlysyň, Hikmet eýesisin».

Mutarrif ibn Abdullah ibn ash-Shikhkhir şeýle diýdi: «Allahyň bendeleriniň arasynda iman edenler üçin iň köp ýagşylyk isleýänleri perişdelerdir». Soňra şu aýaty okady: «Rebbimiz! Olary we olara wada beren Adn baglaryň içine giriz». Allahyň bendeleriniň arasynda iman edenlere iň köp ýamanlyk isleýänler bolsa şeýtanlardyr.

«Hakykatdan-da, Sen Gudratlysyň, Hikmet eýesisin» ýagny, Saňa hiç kim garşy çykyp ýa-da Seni ýeňip bilmez. Seniň islän zadyň bolýar, islemän zadyň bolmaýar. Ol sözlerinde we işlerinde, şerigatynda hem-de takdyrynda Hikmet eýesidir. (At-Tur: 21.)

Allah Arşy göterýän dört sany ýakyn perişde hem-de onuň daş-töweregindäki kerubiler barada olaryň Rabbine hamd aýdyp, tesbih edýändiklerini habar berýär. Ýagny, kemçilikleri ret edýän tesbihi, öwgüli sypatlary tassyklamagy aňladýan hamd bilen bile aýdýarlar. «We Oňa iman edýärler» ýagny, Oňa boýun bolup, huzurynda peselýärler. «We iman edenler üçin bagyşlanma dileýärler» ýagny, ýer ýüzünde gaýba iman edenler üçin.

Allah Öz ýakyn perişdelerini iman edenler üçin gaýypdan doga etmäge ýöneltdi. Perişdeler şeýle häsiýetde bolandyklary sebäpli, bir mömin dogany üçin gaýypdan doga edende, olar onuň dogasyna «Amin» diýýärler. «Sahih Muslim» kitabynda şeýle habar berilýär: «Musulman kişi dogany üçin gaýypda doga etse, perişde: “Amin! Saňa-da şonuň ýaly bolsun!” diýýär».

Imam Ahmad şeýle aýtdy: Abdullah ibn Muhammad — ol Ibn Abi Shaybadyr — bize habar berdi; Abda ibn Sulayman, Muhammad ibn Ishaqdan, ol Ya’qub ibn ‘Utbadandan, ol ‘Ikrimadan, ol hem Ibn Abbasdan habar berdi: Resulullah, Allahyň oňa salawat we salam bolsun, Umayya ibn Abis-Saltın goşgusynyň käbir setirlerini dogry hasaplady. Ol şeýle diýdi: «Bir öküz bilen bir ýolbars onuň sag aýagynyň aşagynda, bürgüt bolsa beýleki aýagynyň aşagynda, ýolbars bolsa garawul bolup otyr». Resulullah: «Dogry aýtdy» diýdi. Ol ýene şeýle diýdi: «Günüň ahyrynda gyzyl bolup dogýar, reňki bolsa ertir bilen gül reňkine öwrülýär.

Emma ol öz ýolunda dogmagy ret edýär; ýa azap bilen, ýa-da ejir çekip dogýar». Pygamber: «Dogry aýtdy» diýdi. Bu ygtybarly isnaddyr. Ol häzirki wagtda Arşy göterýänleriň dört perişdedigini, Kyýamat güni bolsa Allahyň «Şol gün Rabbiňiň Arşyny olaryň üstünde sekiz sanysy göterer» diýen sözüne görä sekiz boljakdygyny görkezýär.

Bu aýatdan düşünilýän many bilen şu hadisiň arasynda nähili ylalaşyk bardygy barada sorag ýüze çykýar. Şeýle hem Abu Dawudyň rowaýat eden hadisi bilen munuň arasy nähili utgaşdyrylýar? Abu Dawud şeýle diýdi: Muhammad ibn as-Sabbah al-Bazzar bize habar berdi; al-Walid ibn Abi Thawr, Simakdan, ol Abdullah ibn ‘Umayradan, ol al-Ahnaf ibn Qaysdan, ol hem al-‘Abbas ibn ‘Abd al-Muttalibden habar berdi. Al-‘Abbas şeýle diýdi: «Men al-Batḥa diýilýän ýerde Resulullahyň ýanynda bir topar adamyň içindekäm, olaryň üstünden bir bulut geçdi.

Ol buluda seredip: “Muny näme diýip atlandyrýarsyňyz?” diýdi. Olar: “Sahab” diýdiler. Ol: “Muzn diýýärsiňizmi?” diýdi. Olar: “Muzn hem diýýäris” diýdiler. Ol: “’Anan diýýärsiňizmi?” diýdi. Olar: “’Anan hem diýýäris” diýdiler.

Abu Dawud: “Men ‘anan sözüni anyk ýatda saklamadym” diýdi. Soňra Pygamber: “Ýer bilen asmanyň arasyndaky uzaklygyň näçedigini bilýärsiňizmi?” diýdi. Olar: “Bilmeýäris” diýdiler. Ol: “Aralaryndaky uzaklyk ýetmiş bir, ýetmiş iki ýa-da ýetmiş üç ýyllyk ýol.

Soňra onuň üstündäki asman hem edil şonuň ýalydyr” diýdi. Şeýlelikde, ol ýedi asmanyň sanyny aýtdy. Soňra ýedinji asmanyň üstünde deňiz bar; onuň düýbi bilen ýüzi arasyndaky uzaklyk bir asmanyň beýlekisinden uzaklygy ýalydyr. Onuň üstünde sekiz sany dag geçisi şekilli perişde bar; olaryň toýnaklary bilen dyzlarynyň arasyndaky uzaklyk hem bir asmanyň beýlekisinden uzaklygy ýalydyr.

Olaryň arkalarynyň üstünde Arş bar; onuň aşagy bilen ýokarsynyň arasyndaky uzaklyk hem bir asmanyň beýlekisinden uzaklygy ýalydyr. Soňra Allah, Gudratly we Beýik, bularyň üstündedir». Soňra Abu Dawud bu hadisi Simak ibn Harbden şol bir isnad bilen Tirmizi we Ibn Majah bilen bilelikde rowaýat etdi. Tirmizi: «Hasan-garib hadistir» diýdi.

Bu hadis Arşy göterýänleriň sekizdigini görkezýär. Shah ibn Hawshab şeýle diýdi: «Arşy göterýänler sekizdir. Olaryň dördüsi: “Allahym! Seni tesbih edýäris we Saňa hamd aýdýarys. Ylmyňdan soň gelen sabyrlylygyň üçin hamd Saňa mahsusdyr” diýýärler.

Beýleki dördüsi bolsa: “Allahym! Seni tesbih edýäris we Saňa hamd aýdýarys. Gudratyňdan soňky geçirimliligiň üçin hamd Saňa mahsusdyr” diýýärler».

Şonuň üçin olar iman edenler üçin bagyşlanma dileýänlerinde: «Rebbimiz! Seniň rahmetiň we ylmyň ähli zady gurşap aldy» diýýärler. Ýagny, Seniň rahmetiň olaryň günälerini we ýalňyşlaryny gurşap alýar, ylmyň bolsa olaryň ähli amallaryny, hereketlerini we hereketsizliklerini öz içine alýar. «Toba edenleri we Seniň ýoluňa eýerenleri bagyşla» ýagny, toba edip, Saňa dolanyp, günälerinden el çekenleri, şeýle hem olara buýran ýagşylyklary etmäge we erbet işleri terk etmäge eýerenleri bagyşla.

«Olary dowzah azabyndan gora» ýagny, olary agyryly we elhenç azap bolan dowzahdan uzaklaşdyr.

Bagawiniň tefsiri

«Rebbimiz! Olary we olara wada beren Adn baglaryň içine giriz, ata-babalaryndan, ýanýoldaşlaryndan we nesillerinden ýagşy amal edenleri hem. Hakykatdan-da, Sen Gudratlysyň, Hikmet eýesisin». Sa’id ibn Jubayr şeýle diýdi: «Mömin Jennete girip: “Kakam nirede?

Ejem nirede? Çagam nirede? Ýanýoldaşym nirede?” diýip soraýar. Oňa: “Olar seniň amalyň ýaly amal etmediler” diýilýär. Ol: “Men özüm we olar üçin amal edýärdim” diýýär. Şonda: “Olary Jennete giriziň” diýilýär».

Beýik we Gudratly Allahyň «Arşy göterýänler we onuň daş-töweregindäkiler» diýen sözi: Arşy göterýän perişdeler we onuň töwereginde aýlanýan kerubiler. Olar perişdeleriň serdarlarydyr. Ibn Abbas şeýle diýdi: «Arşy göterýänleriň her biriniň topugyndan aýagynyň aşagyna çenli aralyk bäş ýüz ýyllyk ýoldur». Olaryň aýaklary ýer gatlaklarynyň iň aşagyna ýetýär, ýerler we gökler bolsa olaryň billerine çenli ýetýär diýip hem rowaýat edilýär.

Olar şeýle diýýärler: «Gudrat we beýiklik eýesi päkdir! Mülküň we hökmürowanlygyň eýesi päkdir! Ölmän baky galýan Diridir! Perişdeleriň we Ruḥyň Rabbi bolan, ähli kemçiliklerden päk we mukaddesdir!»

Maysara ibn ‘Uruba şeýle diýdi: «Olaryň aýaklary iň aşaky ýerde, başlary bolsa Arşy deşip geçýär. Olar başlaryny aşak salyp, gözlerini galdyrmaýarlar. Olar ýedinji asmanyň ýaşaýjylaryndan has köp gorkýarlar; ýedinji asmanyň ýaşaýjylary özlerinden aşakdaky asmanyň ýaşaýjylaryndan, olar bolsa özlerinden aşakdakylardan has köp gorkýarlar». Mujahid şeýle diýdi: «Perişdeler bilen Arşyň arasynda nurdan ýetmiş perde bardyr».

Muhammad ibn al-Munkadir Jabirdan şeýle diýip rowaýat etdi: Resulullah, Allahyň oňa salawat we salam bolsun, şeýle diýdi: «Allahyň Arşy göterýän perişdelerinden biri barada size gürrüň bermäge maňa rugsat berildi: onuň gulagynyň ýumşagyndan egnine çenli aralyk ýedi ýüz ýyllyk ýoldur».

Ja’far ibn Muhammad kakasyndan, ol hem atasynyň şeýle diýendigini rowaýat etdi: «Arşyň bir aýagyndan beýleki aýagyna çenli aralykda çalt uçýan guşuň uçuşy otuz müň ýyl dowam eder. Arş her gün nuruň ýetmiş müň reňki bilen örtüler; Allahyň mahluklarynyň hiç biri oňa seretmäge güýç ýetirmez. Bütin zatlar giň çöldäki halka ýaly Arşyň ýanynda galýar».

Mujahid şeýle diýdi: «Ýedinji asman bilen Arşyň arasynda nurdan ýetmiş müň perde, garaňkylykdan bir perde, nurdan bir perde we garaňkylykdan ýene bir perde bardyr». Wahb ibn Munabbih şeýle diýdi: «Arşyň daş-töwereginde perişdeleriň ýetmiş müň hatary bar. Olar bir hataryň yzyndan beýlekisi bolup Arşyň daşyndan aýlanýarlar. Bir topary öňe tarap, beýlekileri yza tarap hereket edýär.

Bir-birlerine ýüzbe-ýüz bolanlarynda, olaryň bir topary tehlil aýdýar, beýlekisi tekbir aýdýar. Olaryň aňyrsynda duran, ellerini boýunlaryna goýup, eginlerine daýanýan ýene ýetmiş müň hatar bar. Ilkinji toparyň tekbirini we tehlilini eşidenlerinde, seslerini galdyryp: “Allahym! Seniň hamdyň bilen Seni tesbih edýäris.

Sen nähili beýik we neneňsi şan-şöhratlysyň! Sen Allahsyň, Senden başga ylah ýokdur. Sen iň Beýiksiň. Ähli mahluk Saňa dolanyp geler” diýýärler. Olaryň aňyrsynda sag ellerini çep elleriniň üstüne goýup duran ýüz müň hatar perişde bar.

Olaryň her biri beýleki perişdäniň tesbih etmeýän görnüşinde hamd bilen tesbih edýär. Olaryň her biriniň iki ganatynyň arasy üç ýüz ýyllyk ýol, gulagynyň ýumşagyndan egnine çenli aralyk dört ýüz ýyllyk ýoldur».

Allah Arşyň daş-töweregindäki perişdelerden otuz müň perde bilen örtülendir: otuz müňüsi otdan, otuz müňüsi garaňkylykdan, otuz müňüsi nurdan, otuz müňüsi ak dürden, otuz müňüsi gyzyl ýakutdan, otuz müňüsi sary ýakutdan, otuz müňüsi ýaşyl zümrütdendir; şeýle hem gardan, suwdan we doňdan edilen otuz müň perde bardyr. Olaryň sanyny Allahdan başga hiç kim bilmeýär.

Ol şeýle diýdi: «Arşy göterýänleriň we onuň daş-töweregindäkileriň her biriniň dört ýüzi bar: öküz ýüzi, ýolbars ýüzi, bürgüt ýüzi we ynsan ýüzi. Olaryň her birinde dört ganat bar: iki ganaty bilen Arşa seretmekden gorkup, ýüzüni ýapýar — ýogsa huşuny ýitirip biler; galan iki ganaty bilen uçýar. Olaryň tesbih, hamd, tekbir we tamjyd aýtmakdan başga sözleri ýokdur».

Beýik we Gudratly Allahyň «Olar özleriniň Rabbine hamd aýdyp, tesbih edýärler we Oňa iman edýärler» diýen sözi: Olar Allahyň ýeke-täkdigine, şäriginiň ýokdugyna ynanýarlar. ‘Abd al-Wahid al-Malihi bize habar berdi, Abu Mansur as-Sa’mani bize habar berdi, Abu Ja’far ar-Rayani bize habar berdi, Humayd ibn Zanjawayh bize habar berdi, ‘Umar ibn Abdullah ar-Raqashi bize habar berdi, Ja’far ibn Sulayman bize habar berdi, Harun ibn Rabab bize habar berdi, Shah ibn Hawshab şeýle diýdi: «Arşy göterýänler sekizdir. Olaryň dördüsi: “Allahym! Seni tesbih edýäris we Saňa hamd aýdýarys.

Ylmyňdan soň gelen sabyrlylygyň üçin hamd Saňa mahsusdyr” diýýärler. Beýleki dördüsi bolsa: “Allahym! Seni tesbih edýäris we Saňa hamd aýdýarys. Gudratyňdan soňky geçirimliligiň üçin hamd Saňa mahsusdyr” diýýärler». Ol aýtdy: «Olar Adam ogullarynyň günälerine seredýän ýaly».

Beýik we Gudratly Allahyň «Olar iman edenler üçin bagyşlanma dileýärler: “Rebbimiz!”» diýen sözi, ýagny, «Rebbimiz» diýip aýdýarlar. «Seniň rahmetiň we ylmyň ähli zady gurşap aldy». Bu ýerde «rahmet we ylym» sözleri düşündiriş üçin mansub görnüşde gelendir diýilýär; başga bir garaýşa görä bolsa, sözüň gurluşy üýtgedilip, «Seniň rahmetiň we ylmyň ähli zady gurşap aldy» diýmekdir.

«Toba edenleri we Seniň ýoluňa eýerenleri bagyşla» ýagny, Seniň diniňe eýerenleri. «Olary dowzah azabyndan gora». Mutarrif şeýle diýdi: «Allahyň bendeleriniň içinde iman edenler üçin iň köp ýagşylyk isleýänleri perişdelerdir, iman edenlere iň köp ýamanlyk isleýän mahluklary bolsa şeýtanlardyr».

«Olary ýamanlyklardan gora» diýmek jezadan gora diýmekdir. «Kim şol gün ýamanlyklardan goralýan bolsa» ýagny, kim jezalardan ýa-da ýaman işleriň jezasynadan goralýan bolsa, «hakykatdan-da, oňa rehim edipsiň. Ine, şol uly üstünligiň hut özüdir».