МелаӀикаш тешаршах доьхуш

Шейх Абдуррахман ас-Саадин тафсир

«Ва кихимус-саййиат» — цуьнгахь хила тарлучу вон амалшах а, церан жазаьх а уьш ларъе, хIунда аьлча, цара амбархочунна вон хила деза. «Оцу дийнахь вончу хIуманашна ларвийна верг…» — къияматан дийнахь. «Ахь къинхетам бина цунах» — Хьан къинхетам бенаш болуш хилар бахьана долуш, цуьнан къинхетамалла Ӏалсам бенаш йолуш, цунах лаьттахь долчу бершна АллахӀан къинош а, вон амалш а лардар бен кхетам буьйцуш хилар бахьана долуш. Вон амалшах ларвийна верг дика амалш деш хиларх а, церан дика жаза дезарна а АллахӀан нийса гойтаранна тӀе вуьсу.

«Иза» — вон хиларан лазамах ларвалар а, къинхетамна тӀехь хиларан хьекъал а, — «сайха боккха толам бу». Иза санна толам йоцуш, толам бехкарш цунна санна толам бехка цхьаьна а йогӀуш йац.

МелаӀикаша йина дуа, цара шайн Кхиош-кхобург хьанха хьанна кхеташ хилар, Цуьнан сийлахь долчу цӀерашца Цуьнга дехар дар, Цуьнга дехар дечу хьолана ларлуш дуа дар кхетарца дийр ду. Цара къинхетам хилар а, АллахӀа билгалйина адамашкахь долу хьалакхетарна кхин йоза долчу хьалхаш а дӀаяккхар а доьху. АллахӀа адамашна къинош дешарна а, цуьнца долчу сибаташна а тӀехь долу Ӏилма а лелош бу, церан массо бакъдерг Ӏилмаца кхеташ хилар бахьана долуш, цара «Къинхетамца а, Ӏилманца а массо хӀуманна шорто йина Ахь» аьлла доьху.

Цара хьанха, хьанна дехар дина хиларна, «къинхетам беш верг, Ӏилманца долуш верг» волу АллахӀан сийлахь цӀерашца дехар до.

Делан кӀелхьараллина долу адаб дӀахьедар ду цу дуаца: цара шайн Кхиош-кхобург кхетош хилар а, цуьнан хьалха мукъам йолуш хилар а билгалдо, цара хӀуманийн тӀаьхьа хиларан а, иштта долу хӀумане тӀехь гӀуллакх хиларан а хьакъ хьоьхуьйту. Цара дехар до, амма хӀума кхиамца дийна аьлла, шайн хьал лелош доцуш, массо а кхетарна мукъам долуш, Цуьнга дехар дечу къинхетам лору. АллахӀан къинхетамца а, Цуьнан кхин лелош долчу хийцамашца а хилар бен церан цхьа хӀума дац.

Цара дехар дечу иштта, АллахӀа лелош йолу амалшна тӀехь хилар а, цара дикачу амалшкахь хьалха хилар а гойту. Дика амалш — АллахӀа ларйо дезарш, тешарш — АллахӀа Шаьш кхин кхин лору берш. Тешаршна мелаӀикаша дуа дар, цара тешарш лору хиларна гойтуш ду, хӀунда аьлча, адам дуа до цуьнан хьанха волчуьнна. АллахӀа «ийман диллинчарна гечдар доьху» аьлла дӀахӀоттийна, цуьнан тӀаьхьа цара дина дуа дӀахӀоттадарна, Къуръан кхетош йолчу некъашна кхетар долу гӀирс гойту.

Къуръан кхетоьш йолучуьнга цхьа аьятан цхьана дешнийн маьӀна бен кхеташ хила деза аьлла дӀахӀотта ца деза. Дешнийн маьӀна нийса кхетта, цуьнан маьӀна а, цунна тӀе хьажа а, цуьнан маьӀна кхочуш хиларан некъаш а, цунна тӀе хила дезарш а Ӏамадала деза. АллахӀа цу маьӀна дӀахьедина хилар, дешнийн хьалха йолчу маьӀнаца цхьаьна, цуьнан тӀаьхьа хиларан а, цунна тӀе хиларан а хӀуманаш а хьалха доьхуш ду.

Цуьнан тӀаьхьа АллахӀа цу хӀуманашна тӀехь долу Ӏилма хилар а, Цо Шен Къуръан кхетош а, кхетар а дуьйцуш къобалдина хилар а. АллахӀа дӀахьедина, Цуьнан Къуръан хьедал а, нур а, массо хӀуманна билгало а ду, Цуьнан калам гойту некъашнахь кхеташ а, мукъам а ду. Цуьнан тӀаьхьа, АллахӀа кхетар диначуьнга тӀехь, къамелан Ӏилма а, дика пайда а хила тарло. Тхуна а, тхан тафсирехь, АллахӀа цу хӀуманан цхьаьна а кхетам бина.

Цхьаьна а аятан маьӀна дӀахӀоттаран некъ кхеташ хила деза, тӀаьхьа хьоьжучуьнга Ӏилма а, шайн хьекъал а кхеташ хила деза. Тхуна Хьан къинхетаман гӀалгӀай тӀехь кхин а къинхетам деха, тхан а, мусульманийн а хьал дика хиларна цуьнан сабаб хиларан дуа доьху. Тхуна Цуьнан къинхетам лоруш а, Цуьнан дика дарна тӀехь дехар доьхуш а хила деза, хӀунда аьлча, массо ханахь, массо сахьтехь Цуьнан къинхетамца доьлху. Цуьнан къинхетамах деха, тхан къиношна тӀехь ларвелла, цуьнан къинхетам тӀехь ца кхачоьш долчу тхан къиношах ларвелла.

Баккъалла а, Цуьна ву къинхетамца бехк хилар, хӀуманашна тӀехь хилар а, церан сабабаш а, церан кхочуш хилар а дика гойтучуьнга.

Дуьхьа йолу зудчо, беро, доттагӀчо а, накъостчуьнга а, цуьнан тӀаьхьал, цуьнан хьал долуш, цуьнга хьалха кхочушхилар бахьана долуш, пайда хила тарло. МелаӀикаша тешаршна а, церан дайшна а, зударшна а, зуьрреташна а дуа дина хилар санна. Цуьнга хьалха, цара «дика амал дина верг» аьлла дийцина хиларна, церан дика амал хила деза, церан дика амалш цуьнан тӀаьхьа пайда хиларна сабаб хила аьлла олу. АллахӀ бен кхеташ вац.

АллахӀ, Ша хастамбарна лайкъ долуш, тешаршна Шен лардарца къинхетам беш хилар дӀахьедо. Цо тешаршна, церан динан а, ахиратан а дика хиларна, церан къадарца дӀакхачар доцчу сабабашна юкъара, мелаӀикашна дуа динарна а, гечдар динарна а гӀуллакх дӀахӀоттийна. Цу тӀехь, арш кхейш долчу мелаӀикашна а, цуьнан гонахь бершна а сийлахь хилар, цара АллахӀна гонахь хила а, массо ханахь ибадат деш хилар а, АллахӀан лайшна пайда хилар а гойту.

Цара «арш кхейш берш» (الَّذِينَ يَحْمِلُونَ الْعَرْشَ) аьлла: иза Рахманан арш ду, кхеташ долчу хӀуманашна чохь лаккхара а, доккха а, шора а, дика а ду, лаьтта а, небесаш а, Курси а кхеташ долуш. АллахӀа цу мелаӀикашна Шен доккха арш кхеяр тӀе дӀабахийна. Цара мелаӀикашна юкъара массо а хӀуманна кхетарна, доккхачу къувмалла йолуш, боккха Ӏалашонца долуш бу. АллахӀа царна арш кхеярна тӀе дӀахӀоттийна хилар а, дӀахӀоттийна хьалха хилар а, Цунна гонахь хилар а, цара мелаӀикашна юкъара хьалха ду хилар гойту.

АллахӀ дийцина: «Церан тӀехь, хьан Кхиош-кхобург хьуьнаре кхой» (69:17).

«Цуьнан гонахь долу берш» — мелаӀикаш, хьал а, сий а долуш, Цуьнга хьалха хиларах. «Шайн Кхиош-кхобучунна хастамашца тасбих дийр бу» — АллахӀан ибадатца хьалха долуш хилар дика хастамбар ду. Хастамбарца а тасбихца а массо ибадаташ дӀакхета: цара АллахӀна бен хӀума кхин цхьаьна а дина ца хилар гойту, Цунна хастам бо. АллахӀна хастам бар ибадат ду.

«СубханаллахӀи ва бихамдихи» аьлла, иза цу ибадаташна юкъадолу.

«Ийман диллинчарна гечдар доьху» — ийманан пайда а, сий а кхеташ долчу хӀуманийн цхьа ду, мелаӀикаша къинош йоцуш хиларна, ийман долуьйтучарна гечдар доьху. Тешарша шайн ийманца цу доккха сийлахь пайда кхочушдеш бу. АллахӀа, гечдарна тӀехь йолу бехк хиларан хӀуманаш дӀахӀоттош, ца кхочуш ца хилар гойту. Гечдар доьхучунна, цхьаьна аьлла, къинош гечдар бен ца хила деза аьлла шун ойла хиларна, Цо гечдарна тӀехь гӀуллакх дӀахьедо: «Тхан Кхиош-кхобург, массо хӀуманна къинхетамца а, Ӏилманца а шорто йина Ахь».

Хьан Ӏилма массо хӀуманна тӀехь кхочуш ду, Ахь кхечу хӀуманна тӀехь а билгало йоцуш хӀума йац, лаьтта а, небесаш а, цIаьра хӀума а, цуьнца цIаьра хӀума а Хьан Ӏилма хьалха дац. Хьан къинхетам массо хӀуманна тӀехь шорто йина: лакхе а, лахе а дуьненаш АллахӀан къинхетамца тулла, Цо кхетош йолчу массо хӀуманна цуьнан къинхетам кхачна.

«Тоба диначарна гечделахь» — ширкех а, къиношех а тоба диначарна. «Хьан некъана тӀаьхьахӀоьттина» — Хьан элчашна тӀаьхьахӀоьтта, Хьо цхьа ву аьлла тешарца а, Хьан амалаш кхочушдарца а. «Уьш ларбелахь жоьжахатин Iазапах» — Iазапах а, Iазапан сабабашх а ларъе.

«Тхан Кхиош-кхобург, уьш чу бохкалахь Аднин ярсаманин бошмашка» — Хьан элчаша ваӀда диначуьнга. «Дика амал дина берш» — ийман а, дика амал а дина берш. «Церан дайх а, зударех а» — церан зударш а, церан эзарш а, церан доттагӀаш а, накъосташ а. «Церан зуьрретах а» (إِنَّكَ أَنْتَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ).

«Ӏазиз» — массо хӀуманна тӀехь къувмалла йолуш, хӀумма а Цуьнан хьалха ца къийло верг; Цуьнан къувмаллаца Цо церан къинош гечдой, уьш ларйой, массо а дика хӀуманашна тӀе кхобу. «Хьуькам» — массо хӀуманна лайкъ долу мукъамаш лелош верг. Тхан Кхиош-кхобург, Хьан хьекъалца къовсам болу хӀума Хьуна ца деха: Хьан элчаша дийцина кхин а хӀуманаш а, Хьан къинхетам а, тешаршна гечдарца цхьаьна ду.

Имам Ибн Касира тафсир

«Уьш ларбелахь вончу хӀуманашах» — вон амал динарх а, цуьнан жазаьх а ларъе.

«Оцу дийнахь вончу хӀуманашна ларвийна верг…» — къияматан дийнахь. «Ахь къинхетам бина цунах» — Ахь цуьнга къинхетам бина, цуьнан хьал хала хилар къинхетамца дӀаяккхина, Iазапах ларвийна. «Иза бу-кх боккха толам».

«Тхан Кхиош-кхобург, уьш чу бохкалахь Аднин ярсаманин бошмашка, Хьо царна ваӀда диначуьнга, церан дайх а, зударех а, зуьрретах а дика амал дина берш а. Хьо ву-кх къувмалла йолуш а, хьуькам а» — СаӀид бин Жубайра аьлла: тешар ярсаман чу дӀаволчу хенахь, ша цуьнан доттагӀаш дехьа даьлла, цуьнан да, нана, кӀант, зудчо йацара. Цуьнга олу: «Уьш хьо санна амал дина бац». Цо жоп ло: «Со шайна а, суна а амал дина».

Цу тӀаьхье, уьш цунна ярсаман чу кхобу. СаӀид бин Жубайра оцу аят дийцина: «Тхан Кхиош-кхобург, уьш чу бохкалахь Аднин ярсаманин бошмашка, Хьо царна ваӀда диначуьнга, церан дайх а, зударех а, зуьрретах а дика амал дина берш а. Хьо ву-кх къувмалла йолуш а, хьуькам а». Мутарраф бин АбдуллахӀ бин Шиххир аьлла: «АллахӀан лайшна юкъара тешаршна хьалха некъ хьоьхучуьнга мелаӀикаш бу», тӀаьхьа цо оцу аят дийцина: «Тхан Кхиош-кхобург, уьш чу бохкалахь Аднин ярсаманин бошмашка». «Тешаршна дика хилар хьалха долуьйтучуьнга шайтанаш бу».

«Хьо ву-кх къувмалла йолуш а, хьуькам а» — Цуьнан хьалха мукъам хила ца тарло, Цуьнца къовсам бина а ца тарло. Цо маьӀна дина хиларна, ца дина хиларна а хьукма лелош ву. Цуьнан хьукмаш а, амалаш а, динан хьукмаш а, дӀахӀоттийначу хьукмаш а хьуькам ду. (Суратут-Тур, 21).

АллахӀ дӀахьедо, арш кхейш долу аршийн хьалха долчу мелаӀикаш а, цуьнан гонахь йолу Керубиййун мелаӀикаш а, шайн Кхиош-кхобучунна хастамашца тасбих деш хилар. Тасбих — АллахӀна кхетар йоцчу хӀуманашна тӀера ларделла хилар гойту; хастам — Цуьнан хастамбарна лайкъ долу сибаташ хилар гойту.

«Ийман долу» — Цунна хьалха долуш, Цунна хьалха хьалхадаьлла, Цуьнца мукъам йоцуш хилар. «Ийман диллинчарна гечдар доьху» — дуьнен чу ийман диллина, дийнатца а ийман диллина бершна. АллахӀ Шен хьалха долу мелаӀикаш, дуьненчуьра тешаршна дуа доьхуш дӀахӀоттийна. Цара хьалха долу тешаршна гӀайгӀанна хилар бахьана долуш, тешарша шайн вежарийна дуа дечу хенахь, «амин» олуш ду.

«Сахих Муслим» чу дӀаяздина: «Мусульманинна, ша вуьзаш йоцчу хенахь, шаьш хьалха йолчу вежарна дуа динарх, мелаӀика аьлла: “Амин! Хьуна а цуьнца цхьаьна дӀакхачийла”». Имам Ахмад аьлла: АбдуллахӀ бин Мухаммад — иза Ибн Аби Шайба ву — тхоьга дийцина: Абда бин Сулейман, Мухаммад бин Исхак, ЯӀкуб бин ӀУтба, ӀИкрима, Ибн Аббас аьлла, АллахӀан Элчанна, салават а, салам а хуьлийла, Умайя цхьа хӀума цуьнан назманашкахь бакъдина. Цо аьлла:

«Рижлун ва саврун тахта рижли яминихи, Ван-насру лил-ухра ва лайсун мурсафу». АллахӀан Элча аьлла: «Бакъ ду». ТӀаьхьа цо аьлла:

«Ваш-шамсу татлуӀу кулла ахири лайлатин хамраа, Юсбиху лавнуha ятаварраду».

«ФатаӀба, фама татлуӀу лана фи раслиха, Илла муӀаззабатан ва илла тажулладу».

Пайхамара аьлла: «Бакъ ду». Иза дика иснад ду. Цуьнгахь тӀехь, кхин хӀумма долуш дацахь, арш кхейш долу мелаӀикаш хӀинццахь цхьаьра чоьхьал хилар а, къияматан дийнахь уьш ворхӀе хилар а кхеташ ду. АллахӀа аьлла: «Оцу дийнахь хьан Кхиош-кхобург арш кхойта ву, церан тӀехь ворхӀ мелаӀика хилла» (69:17).

ХӀара оьшуш йолу хаттар ду: хӀара аятан маьӀнаца а, хӀара хадисан маьӀнаца а цхьа хӀума кхеташ ду, хӀинца Абу Давуда дийцина хадисан маьӀнаца а? Абу Давуд дийцина: Мухаммад бин СаббахӀ ал-Баззар, Валид бин Савр, Симак, АбдуллахӀ бин ӀУмайра, Ахнаф бин Кайс, Аббас бин Абдул-Мутталиб. Цо аьлла: со Батха чу вара, цхьа гӀуллакх долушчу гуьйранчуьнца, царах йолуш АллахӀан Элча а, салават а, салам а хуьлийла. ТӀаьхьа церан тӀехь облак йоьллина, Пайхамара цунах хьажий, аьлла: «ХӀара хӀун олуш ду шун?»

Цара аьлла: «Облак». Цо аьлла: «Музн?» Цара аьлла: «Музн». Цо аьлла: «ӀАнан?» Цара аьлла: «ӀАнан». Абу Давуд аьлла: «Со “Ӏанан” маьӀна тӀехь а ца кхетира». Пайхамара аьлла: «Небесаш а, лаьтта а къастош йолу арахь хӀун билгалдо шуна?»

Цара аьлла: «Тхо ца кхета». Цо аьлла: «Церан къастам цхьаъ, и шиъ, и кхоъ, и ткъе итт кхо шо хила тарло. ТӀаьхьа цуьнан тӀехь, шуна лакхе долу небесаш а цуьнца цхьаьна хӀара санна ду». Цо ворхӀ небесан тӀаьхьа аьлла: «ТӀаьхьа, ворхӀалгӀчу небесан тӀехь, цуьнан йисте а, цуьнан лакхе а хӀара санна йолу хьоьжу йоьллина».

ТӀаьхьа цуьнан тӀехь ворхӀ «ваӀл» (таьхьа хӀуманаш) бу, церан хьалхалера кӀанташ а, церан кхачам а, небесийн къастам санна ду. ТӀаьхьа церан дӀахьалехь арш ду, цуьнан тӀехь а, цуьнан лакхе а хӀара санна йолу хьоьжу йоьллина. ТӀаьхьа АллахӀ, Азза ва Джалла, цуьнан лакхе ву». ТӀаьхьа Абу Давуд, Тирмизи, Ибн Мажа а оцу хадис дийцина, Симак бин Харб цунах.

Тирмизи аьлла: «Хасан, гариб». ХӀара маьӀнаца арш кхейш долу мелаӀикаш ткъе Ӏийса хилар хьоьхуш ду, Шахр бин Хавшаба аьлла санна: «Арш кхейш долу мелаӀикаш ткъе Ӏийса бу. Царах ворхӀе аьлла: “СубханакаллахӀумма ва бихамдика, Хьуна хастам болу, Хьан Ӏилма хиларна тӀехь Хьан сабар баралла”». Кхин ворхӀе аьлла: «СубханакаллахӀумма ва бихамдика, Хьуна хастам болу, Хьан къувмалла хиларна тӀехь Хьан гечдар бахьана долуш».

Цуьнгахь цара ийман диллинчарна гечдар доьхуш, «Тхан Кхиош-кхобург, массо хӀуманна къинхетамца а, Ӏилманца а шорто йина Ахь» олу. Иза: «Хьан къинхетам церан къиношна а, хатташна а кхочуш ду, Хьан Ӏилма церан массо амалашна, болхашна, хьоьжаршна, дӀадахаьрна а кхочуш ду. Цара тоба дина, Хьан некъ тӀаьхьабахана хиларана тӀехь, гечделахь» — яха маьӀна ду. Цара къинош дечара гечъе, тоба деш, АллахӀан гӀуллакхашна тӀе дӀакхача, къинош дечу гӀуллакхашна тӀехь дӀа ца воьдуш, Цо дӀахӀоттийначу амалашца хила, дика амалш дарца а, вон амалш дӀаяккхарца а.

«Уьш ларбелахь жоьжахатин Iазапах» — жоьжахатин хала а, лазам а долчу Iазапах уьш дӀадаккха.

Аль-Багавин тафсир

«Тхан Кхиош-кхобург, уьш чу бохкалахь Аднин ярсаманин бошмашка, Хьо царна ваӀда диначуьнга, церан дайх а, зударех а, зуьрретах а дика амал дина берш а. Хьо ву-кх къувмалла йолуш а, хьуькам а» — СаӀид бин Жубайра аьлла: тешар ярсаман чу дӀаволчу хенахь, цо олу: «Мах а? Нана а? КӀант а?

Зудчо а?» Цуьнга олу: «Цара хьо санна амал дина бац». Цо аьлла: «Со суна а, цуьнга а амал дина». ТӀаьхьа олу: «Уьш ярсаман чу бохка».

АллахӀан къобалдинчу каламан маьӀна: «Арш кхейш берш а, цуьнан гонахь берш а» — арш кхейш берш, цуьнан гонахь гулъелла берш, Керубиййун мелаӀикаш бу. Царах мелаӀикашна юкъара хьалха йолу сийлахь къам бу. Ибн Аббаса аьлла: арш кхейш долчу мелаӀикан кхачам юкъара цуьнан лаьмнийн къастам кхаччалц, 500 шо хьаьжаш хила тарло. Хьоьхуш ду, церан кӀанташ лаьттан тӀаьхьалера дийнахь бу, лаьтташ а небесаш а церан кӀанталгӀа кхачаш ду.

Цара олу: «Сийлахь волчу къувмалла йолчуьнга АллахӀ ву дика. Сийлахь волчу малка а, малакут а йолчуьнга АллахӀ ву дика. Дийна волчу, ма хуьлий оцуьнга АллахӀ ву дика. Керла а, сийлахь а волчу АллахӀ, мелаӀикашна а, рухӀна а Кхиош-кхобург».

Майсара бин ӀУруба аьлла: церан когаш лахарчу лаьттан чохь бу, церан корта арш дуьхьал кхачча къийллина, цара хьалха хьажаш ца бу, къинхетаме бу. Цара ворхӀалгӀчу небесан бершал тӀехь а кхераме бу, ворхӀалгӀчу небесан берш кхин лахарчу небесан бершал тӀехь кхераме бу, цуьнан тӀаьхье йолчу небесан берш а цуьнан тӀаьхье йолчу небесан бершал тӀехь кхераме бу. Мужахида аьлла: мелаӀикаш а, арш а юкъахь нурах йолу пхийтта хьуьнар ду.

Мухаммад бин Мункар Жабира дийцина: АллахӀан Элча, салават а, салам а хуьлийла, аьлла: «АллахӀан мелаӀикашна юкъара арш кхейшчу мелаӀикан зӀенан хӀайбанна тӀера кхоьлла, цуьнан къарца къастам хьоьхуш, 700 шо хьалха хьоьжаш хила тарло». ЖаӀфар бин Мухаммада, цуьнан да, цуьнан дада а дийцина, цо аьлла: «Аршин кхеташ йолу шина къайла къастам, хьоьжаш долу тӀехь, шаршам болчу парий хьоьжар 30 эзар шо кхаччалц ду. Арш диканах къайлабаккхарна, къинош долчу хӀуманашна, массо дийнахь ворхӀ эзар нур шорто лелош, АллахӀа кхетош долчу хӀуманашах цхьа а иза хьала ца кхеташ.

Арш чу массо хӀума, бӀехлахь йолчу лаьтта чохь олху санна ду». Мужахида аьлла: ворхӀалгӀчу небесан а, арш а юкъахь, ворхӀ эзар нурах йолу хьуьнар ду, тӀаьхьа чӀогӀа хьуьнар а, нур долу хьуьнар а, чӀогӀа хьуьнар а хила тарло. Вахб бин Мунаббих аьлла: арш гонахь ткъе йоьхӀ эзар мелаӀикан шераш бу, цхьаьна шераш цхьанна юкъара хьалха а, кхин шераш цуьнан тӀаьхьа а арш гонахь буьллу. Цхьаьна берш хьалха, цхьаьна берш тӀаьхьа, иза яхьашца мукъамаш дина: цхьа шераш хьалха кхаьчна, тӀаьхьа кхин шераш дӀакхочуш.

Царах дотташ цхьаьна мелаӀикаш кхечуьнца юха гулъелча, хьалха йолчу мелаӀикаша «Ла илаха иллаллахӀ» олу, тӀаьхьа йолчу мелаӀикаша «АллахӀу акбар» олу. Церан тӀаьхьа, ткъе йоьхӀ эзар шераш хьалха дуьххьара кхаьчча, церан кӀанталла долу, цара церан Ӏаллах дӀакхеташ, цӀеран къолам церан Ӏаллах дӀахӀоттийна. Цара хьалха йолу мелаӀикаш цхьаьна такбир а, тахлил а дийцарна, цара шайн аваз лакха лелош, аьлла: «Хьуна хастам болу, тхан Кхиош-кхобург, хьо хьалха а, хьуькам а ву, хьо сийлахь а, боккха а ву! Хьо ву АллахӀ, Хьо бен кхин цхьа дӀахӀоттийна дац, лакхачуьнга Хьо ву, кхеташ долчу массо а хӀума Хьуна юха кхочуш ду».

Цуьнан тӀаьхьа сто эзар шераш бу, цара кӀанталаьла тӀехь, шайн гарш солахӀал кӀантал дӀахӀоттийна. Царах цхьаъ а йац, цхьаьна а ца тасбих деш, хастамца тасбих деш болу; церан шина кӀалхо юкъара къастам 300 шо хьалха хьоьжуш долу, церан зӀенан къарца къастам 400 шо ду.

АллахӀа арш гонахь йолу мелаӀикашна гонахь, вочу гӀашкха ткъе йоьхӀ гӀашкха, маца гӀашкха ткъе йоьхӀ гӀашкха, нур йоцчу гӀашкха ткъе йоьхӀ гӀашкха, белха сахьтазоварах йолу гӀашкха ткъе йоьхӀ гӀашкха, хьалхалера къизам долчу якутан гӀашкха ткъе йоьхӀ гӀашкха, герз йолчу якутан гӀашкха ткъе йоьхӀ гӀашкха, къизам долчу зумрудал гӀашкха ткъе йоьхӀ гӀашкха, ледар гӀашкха ткъе йоьхӀ гӀашкха, хин гӀашкха ткъе йоьхӀ гӀашкха, хьалхалера хи — мурдал гӀашкха ткъе йоьхӀ гӀашкха, иштта АллахӀ бен кхеташ воцуш йолу хӀуманаш а.

Цо аьлла: арш кхейш долчу мелаӀикан а, цуьнан гонахь йолчу мелаӀикан а, ворхӀ юьхь йолуш бу: цхьаъ бухо юьхь, цхьаъ чолхо юьхь, цхьаъ бердаш юьхь, цхьаъ адаман юьхь. Царах массо а ворхӀ куьг йолуш бу. ВорхӀ куьг долчу кӀайгашкахь шиъ церан юьхь тӀе дӀахӀоттийна, арш хьалха хьажа а ца хиларан, и хьажаро йоьдуш хилар кхераш; шиъ цара самайоьллина. Цара къамел ца деш, тасбих, хастамбар, такбир, тамжид бен ца олу.

АллахӀан къобалдинчу каламан маьӀна: «Цара шайн Кхиош-кхобучунна хастамца тасбих деш бу, Цуьнга ийман бу» — цара АллахӀ цхьа ву, Цуьнца дӀахӀоттина хӀума дац аьлла тешар до. Абдулвахид ал-Милихиа тхоьга дийцина: Абу Мансур ас-СамӀани, Абу ЖаӀфар ар-Райани, Хумайд бин Занжавейх, ӀУмар бин АбдуллахӀ ар-Ракасаши, ЖаӀфар бин Сулейман, Харун бин Рабаб, Шахр бин Хавшаб аьлла, цо аьлла: арш кхейш долу мелаӀикаш ткъе Ӏийса бу: ворхӀе аьлла: «Субханака АллахӀумма ва бихамдика, хьуна хастам болу, Хьан Ӏилма хиларна тӀехь сабар барах».

ВорхӀе аьлла: «Субханака АллахӀумма ва бихамдика, Хьуна хастам болу, Хьан къувмалла хиларна тӀехь Хьан гечдар бахьана долуш». Цо аьлла: цара адаман кӀентан къиношна хьалха хьоьжуш санна ду.

АллахӀан къобалдинчу каламан маьӀна: «Тешаршна гечдар доьху, тхан Кхиош-кхобург» — иза, цара «Тхан Кхиош-кхобург» олу маьӀна ду. «Массо хӀуманна къинхетамца а, Ӏилманца а шорто йина Ахь» — хӀокху дешнийн тӀехь «къинхетамца» а, «Ӏилманца» а дешнаш хьалха дӀахӀоттадар, маьӀна хьалха дӀахӀоттаран билгалло хила а, я хьалха ца хьоьжуш, кхечу дӀаеха дешнашца къастам хила аьлла. МаьӀна: «Хьан къинхетам а, Ӏилма а массо хӀуманна шорто йина». «Тоба диначарна гечделахь, Хьан некъ тӀаьхьабахана» — Хьан дин.

Мутарраф аьлла: «АллахӀан лайшна юкъара тешаршна хьалха некъ хьоьхуш мелаӀикаш бу, тешаршна вон хилар гулдеш шайтанаш бу».

«Уьш ларбелахь вончу хӀуманашах» — жазаьх. «Вончу хӀуманашах ларвийна верг» — вончу амалшна цуьнан жазаьх ларвийна верг; я вончу амалшна жазаьх. «Оцу дийнахь Ахь къинхетам бина цунах. Иза бу-кх боккха толам».