Tán dương Allah khi lên đường

Tafsir của Sheikh Abdurrahman as-Sa'di

Điều này bao gồm cả việc đi trên tàu thuyền lẫn cưỡi gia súc, nghĩa là để các ngươi ngồi vững trên chúng. “Rồi các ngươi nhớ đến hồng phúc của Thượng Đế của các ngươi khi các ngươi đã ngồi vững trên chúng” — bằng cách thừa nhận hồng phúc thuộc về Đấng đã chế ngự chúng và ca ngợi Ngài vì điều đó. Vì vậy, Ngài phán: “Và các ngươi nói: ‘Quang vinh thay Đấng đã chế ngự vật này cho chúng tôi, bởi chúng tôi không thể tự chế ngự nó.’” Nghĩa là, nếu Ngài không chế ngự tàu thuyền và gia súc cho chúng ta thì chúng ta đã không thể điều khiển chúng, cũng chẳng có khả năng sử dụng chúng.

Nhưng bởi lòng nhân từ và hào phóng của Ngài, Allah đã chế ngự, thuần hóa chúng và tạo điều kiện cho chúng ta sử dụng. Mục đích của điều này là làm rõ rằng Đấng Chủ Tể được mô tả là ban tràn đầy ân huệ cho các tôi tớ chính là Đấng xứng đáng được thờ phụng, được cầu nguyện và phủ phục trước Ngài.

Tafsir của Imam Ibn Kathir

“Để các ngươi ngồi vững trên lưng chúng” nghĩa là ngồi ổn định, vững vàng và thoải mái. “Trên lưng chúng” tức là trên lưng những loài vật thuộc giống ấy. “Rồi các ngươi nhớ đến hồng phúc của Thượng Đế của các ngươi” — về những gì Ngài đã chế ngự cho các ngươi — “khi các ngươi đã ngồi vững trên chúng, và nói: ‘Quang vinh thay Đấng đã chế ngự vật này cho chúng tôi, bởi chúng tôi không thể tự chế ngự nó.’” Nghĩa là chúng ta không thể chống lại hay điều khiển chúng.

Nếu Allah không chế ngự chúng cho chúng ta thì chúng ta đã không thể làm được điều đó. Ibn ‘Abbas, Qatadah, as-Suddi và Ibn Zayd nói rằng “không thể tự chế ngự nó” có nghĩa là không đủ sức làm được.

“Và chắc chắn chúng tôi sẽ trở về với Thượng Đế của chúng tôi” nghĩa là sau khi chết, chúng tôi sẽ trở về với Ngài, và cuộc hành trình lớn nhất của chúng tôi là đến với Ngài.

Đây là cách nhắc nhở về cuộc hành trình ở Đời Sau thông qua chuyến đi ở đời này, giống như việc dùng lương thực của thế gian để nhắc đến lương thực của Đời Sau trong lời phán: “Hãy chuẩn bị hành trang, và quả thật, hành trang tốt nhất là lòng kính sợ Allah” (al-Baqarah, 2:197); và dùng y phục trần thế để nhắc đến y phục của Đời Sau trong lời phán của Ngài: “Còn y phục đẹp đẽ, và y phục của lòng kính sợ Allah — đó mới là điều tốt hơn” (al-A‘raf, 7:26).

Sau đây là những hadith được thuật lại về lời khấn khi cưỡi vật cưỡi.

Hadith của Amir al-Mu’minin ‘Ali ibn Abi Talib, cầu Allah hài lòng về ông: Imam Ahmad nói: Yazid thuật lại với chúng tôi, Sharik ibn ‘Abdullah thuật lại với chúng tôi, từ Abu Ishaq, từ ‘Ali ibn Rabi‘ah, ông nói: Tôi thấy ‘Ali, cầu Allah hài lòng về ông, được dắt đến một con vật cưỡi. Khi đặt chân vào bàn đạp, ông nói: “Nhân danh Allah.” Khi đã ngồi vững trên lưng nó, ông nói: “Mọi lời ca ngợi đều dâng lên Allah. Quang vinh thay Đấng đã chế ngự vật này cho chúng tôi, bởi chúng tôi không thể tự chế ngự nó.

Và chắc chắn chúng tôi sẽ trở về với Thượng Đế của chúng tôi.” Rồi ông ca ngợi Allah ba lần, nói Allahu Akbar ba lần, sau đó nói: “Quang vinh thay Ngài! Không có thần linh nào xứng đáng được thờ phụng ngoài Ngài. Quả thật, tôi đã làm điều sai trái với bản thân, xin Ngài tha thứ cho tôi, bởi không ai tha thứ tội lỗi ngoài Ngài.”

Rồi ông cười. Tôi hỏi: “Thưa Amir al-Mu’minin, điều gì khiến ông cười?” Ông đáp: “Tôi thấy Sứ giả của Allah ﷺ làm như tôi vừa làm, rồi Người cũng cười.” Tôi hỏi: “Thưa Sứ giả của Allah, điều gì khiến Người cười?” Người đáp: “Chúa ngạc nhiên trước người bề tôi khi anh ta nói: ‘Lạy Thượng Đế của con, xin tha thứ cho con’, và Ngài phán: ‘Người bề tôi của Ta biết rằng không ai tha thứ tội lỗi ngoài Ta.’”

Abu Dawud, at-Tirmidhi và an-Nasa’i cũng thuật lại hadith này qua Abu al-Ahwas — an-Nasa’i bổ sung: và Mansur — từ Abu Ishaq as-Sabi‘i, từ ‘Ali ibn Rabi‘ah al-Asadi al-Walibi. At-Tirmidhi nói: Hadith này hasan sahih. ‘Abd ar-Rahman ibn Mahdi thuật lại từ Shu‘bah rằng ông hỏi Abu Ishaq as-Sabi‘i: “Ông nghe hadith này từ ai?” Ông đáp: “Từ Yunus ibn Khabbab.”

Tôi gặp Yunus ibn Khabbab và hỏi: “Ông nghe hadith này từ ai?” Ông đáp: “Từ một người đã nghe nó từ ‘Ali ibn Rabi‘ah.” Một số người thuật lại từ Yunus ibn Khabbab, từ Shaqiq ibn ‘Uqbah al-Asadi, từ ‘Ali ibn Rabi‘ah al-Walibi, với nội dung tương tự.

Hadith của ‘Abdullah ibn ‘Abbas, cầu Allah hài lòng về hai cha con ông: Imam Ahmad nói: Abu al-Mughirah thuật lại với chúng tôi, Abu Bakr ibn ‘Abdullah thuật lại với chúng tôi, từ ‘Ali ibn Abi Talhah, từ ‘Abdullah ibn ‘Abbas rằng Sứ giả của Allah ﷺ cho ông ngồi phía sau trên con vật cưỡi của Người. Khi đã ngồi vững trên lưng nó, Sứ giả của Allah ﷺ nói Allahu Akbar ba lần, ca ngợi Allah ba lần và tuyên xưng rằng không có thần linh nào xứng đáng được thờ phụng ngoài Allah một lần.

Rồi Người ngả người ra sau và cười, sau đó quay sang ông và nói: “Không có người Muslim nào cưỡi một con vật rồi làm như ta vừa làm mà Allah, Đấng Vinh Quang và Tối Cao, không hướng đến người ấy và cười với người ấy như ta đã cười với ngươi.” Chỉ có Ahmad thuật lại hadith này.

Hadith của ‘Abdullah ibn ‘Umar, cầu Allah hài lòng về hai cha con ông: Imam Ahmad nói: Abu Kamil thuật lại với chúng tôi, Hammad ibn Salamah thuật lại với chúng tôi, từ Abu az-Zubayr, từ ‘Ali ibn ‘Abdullah al-Bariqi, từ ‘Abdullah ibn ‘Umar, cầu Allah hài lòng về hai cha con ông, rằng khi Nabi ﷺ cưỡi lạc đà, Người nói Allahu Akbar ba lần, rồi đọc: “Quang vinh thay Đấng đã chế ngự vật này cho chúng tôi, bởi chúng tôi không thể tự chế ngự nó. Và chắc chắn chúng tôi sẽ trở về với Thượng Đế của chúng tôi.”

Sau đó Người nói: “Lạy Allah, con cầu xin Ngài ban cho con lòng chính trực và sự kính sợ Ngài trong chuyến đi này, cùng những việc làm khiến Ngài hài lòng. Lạy Allah, xin làm cho chuyến đi của chúng con nhẹ nhàng và thu ngắn quãng đường xa cho chúng con. Lạy Allah, Ngài là Đấng đồng hành trong chuyến đi và là Đấng thay con chăm nom gia đình. Lạy Allah, xin đồng hành cùng chúng con trong chuyến đi và chăm nom gia đình chúng con khi chúng con vắng mặt.”

Khi trở về với gia đình, Người nói: “Chúng tôi trở về, thành tâm sám hối, phụng sự và ca ngợi Thượng Đế của chúng tôi, nếu Allah muốn.” Muslim, Abu Dawud và an-Nasa’i cũng thuật lại qua Ibn Jurayj; at-Tirmidhi thuật lại qua Hammad ibn Salamah; cả hai đều thuật từ Abu az-Zubayr với chuỗi truyền tương tự.

Một hadith khác: Imam Ahmad nói: Muhammad ibn ‘Ubayd thuật lại với chúng tôi, Muhammad ibn Ishaq thuật lại với chúng tôi, từ Muhammad ibn Ibrahim, từ ‘Amr ibn al-Hakam ibn Thawban, từ Abu Las al-Khuza‘i, ông nói: Sứ giả của Allah ﷺ cho chúng tôi cưỡi những con lạc đà thuộc tài sản zakat để đi hành hương. Chúng tôi nói: “Thưa Sứ giả của Allah, chúng tôi nghĩ những con vật này không đủ sức chở chúng tôi.” Người đáp: “Không có con lạc đà nào mà trên đỉnh lưng nó không có một con quỷ.

Vì vậy, khi cưỡi chúng, hãy nhắc đến danh Allah như Ta đã dạy các ngươi, rồi hãy sử dụng chúng theo nhu cầu của mình; bởi chỉ Allah, Đấng Vinh Quang và Tối Cao, mới thực sự chở các ngươi.” Tên của Abu Las là Muhammad ibn al-Aswad ibn Khalaf.

Một hadith khác có ý nghĩa tương tự: Ahmad nói: ‘Attab thuật lại với chúng tôi, ‘Abdullah cho chúng tôi biết; và ‘Ali ibn Ishaq cho chúng tôi biết, ‘Abdullah — nghĩa là Ibn al-Mubarak — cho chúng tôi biết, Usamah ibn Zayd cho tôi biết, Muhammad ibn Hamzah kể với tôi rằng ông nghe cha mình nói: Tôi nghe Sứ giả của Allah ﷺ nói: “Trên lưng mỗi con lạc đà đều có một con quỷ. Khi cưỡi chúng, hãy nhắc đến danh Allah, Đấng Vinh Quang và Tối Cao, rồi đừng chậm trễ trong việc đáp ứng các nhu cầu của mình.” (Lương thực mang theo; al-Baqarah, 2:197; điều đó thuộc những dấu hiệu của Allah; al-A‘raf, 7:26.)

Tafsir của al-Baghawi

“Để các ngươi ngồi vững trên lưng chúng”: đại từ được dùng theo giống đực vì nó quy chiếu về từ “những gì” (mā).

“Rồi các ngươi nhớ đến hồng phúc của Thượng Đế của các ngươi khi các ngươi đã ngồi vững trên chúng” — nhờ Ngài chế ngự các phương tiện di chuyển trên đất liền và biển cả cho các ngươi.

“Và các ngươi nói: ‘Quang vinh thay Đấng đã chế ngự vật này cho chúng tôi’” — nghĩa là đã thuần hóa vật này cho chúng tôi.

“Bởi chúng tôi không thể tự chế ngự nó” — nghĩa là không đủ sức; cũng có ý kiến nói rằng nghĩa là không thể điều khiển nó.

“Và chắc chắn chúng tôi sẽ trở về với Thượng Đế của chúng tôi” — nghĩa là chúng tôi sẽ trở về với Ngài vào Ngày Phục Sinh.

Ahmad ibn ‘Abdullah as-Salihi thuật lại với chúng tôi; Abu al-Husayn ‘Ali ibn Muhammad ibn ‘Abdullah ibn Bishran thuật lại với chúng tôi; Isma‘il ibn Muhammad as-Saffar thuật lại với chúng tôi; Ahmad ibn Mansur ar-Ramadi thuật lại với chúng tôi; ‘Abd ar-Razzaq thuật lại với chúng tôi; Ma‘mar thuật lại với chúng tôi, từ Abu Ishaq. ‘Ali ibn Rabi‘ah cho tôi biết rằng ông có mặt khi ‘Ali, cầu Allah hài lòng về ông, cưỡi vật cưỡi. Khi đặt chân vào bàn đạp, ông nói: “Nhân danh Allah.” Khi đã ngồi vững trên lưng nó, ông nói: “Mọi lời ca ngợi đều dâng lên Allah.”

Sau đó ông nói: “Quang vinh thay Đấng đã chế ngự vật này cho chúng tôi, bởi chúng tôi không thể tự chế ngự nó. Và chắc chắn chúng tôi sẽ trở về với Thượng Đế của chúng tôi.” Rồi ông ca ngợi Allah ba lần, nói Allahu Akbar ba lần, sau đó nói: “Không có thần linh nào xứng đáng được thờ phụng ngoài Allah. Quả thật, tôi đã làm điều sai trái với bản thân, xin Ngài tha thứ cho tôi, bởi không ai tha thứ tội lỗi ngoài Ngài.”

Rồi ông cười. Người ta hỏi: “Thưa Amir al-Mu’minin, điều gì khiến ông cười?” Ông đáp: “Tôi thấy Sứ giả của Allah ﷺ làm như tôi vừa làm và nói như tôi vừa nói, rồi Người cười.” Chúng tôi hỏi: “Thưa Nabi của Allah, điều gì khiến Người cười?”

Người đáp: “Người bề tôi”, hoặc Người nói: “Ta ngạc nhiên trước người bề tôi khi anh ta nói: ‘Không có thần linh nào xứng đáng được thờ phụng ngoài Allah. Quả thật, tôi đã làm điều sai trái với bản thân, xin Ngài tha thứ cho tôi, bởi không ai tha thứ tội lỗi ngoài Ngài.’ Anh ta biết rằng không ai tha thứ tội lỗi ngoài Ngài.”