सवारी चढ्दा अल्लाहको महिमा

शेख अब्दुर्रहमान अस्-सादीको तफ्सिर

यो कुरा जहाजहरू र चौपायाहरू दुवैमा चढेर बस्न सकिने अवस्थालाई समेट्छ। अर्थात्, तिमीहरू तिनमा स्थिर भई बस्न सक। «त्यसपछि तिमीहरू त्यसमा चढेर बसेपछि आफ्नो पालनकर्ताको अनुकम्पा सम्झ»—जसले ती साधनहरूलाई तिमीहरूको वशमा गरिदिनुभयो, उहाँप्रति त्यो अनुकम्पा स्वीकार गरेर र त्यसका लागि उहाँको प्रशंसा गरेर। त्यसैले उहाँले भन्नुभयो: «र भन: ‘महिमामय हुनुहुन्छ उहाँ, जसले यसलाई हाम्रो वशमा गरिदिनुभयो; हामी आफैँ यसलाई वशमा पार्न सक्ने थिएनौँ।’»

अर्थात्, यदि उहाँले जहाज र चौपायाहरूलाई हाम्रो वशमा नगरिदिनुभएको भए, हामी त्यसो गर्न सक्ने र त्यसको सामर्थ्य राख्ने थिएनौँ। तर उहाँको कृपा र उदारताले उहाँले तिनलाई हाम्रो अधीनमा राख्नुभयो, वशमा पार्नुभयो र तिनका साधनहरू सहज बनाइदिनुभयो। यसको उद्देश्य यो स्पष्ट गर्नु हो कि जसलाई बन्दाहरूमाथि अनुग्रहहरू प्रदान गर्ने विशेषताले वर्णन गरिएको छ, उहाँ नै उपासना गरिन, उहाँकै लागि नमाज पढिन र उहाँकै सामु सज्दा गरिन योग्य हुनुहुन्छ।

इमाम इब्न कसीरको तफ्सिर

«ताकि तिमीहरू त्यसका पिठ्यूँमाथि चढेर स्थिर भई बस्न सक» अर्थात्, त्यसमा राम्ररी अडिएर र त्यसबाट लाभ उठाउँदै। «त्यसका पिठ्यूँमाथि» भन्नाले यस प्रकारका सवारीहरूको पिठ्यूँमाथि भन्ने हो। «त्यसपछि तिमीहरू त्यसमा चढेर बसेपछि आफ्नो पालनकर्ताको अनुकम्पा सम्झ» अर्थात्, उहाँले तिमीहरूका लागि त्यसलाई वशमा पारिदिनुभएको अनुकम्पालाई सम्झ। «र भन: ‘महिमामय हुनुहुन्छ उहाँ, जसले यसलाई हाम्रो वशमा गरिदिनुभयो; हामी यसलाई वशमा पार्न सक्ने थिएनौँ।’»

अर्थात्, यसको सामना गर्न वा यसलाई वशमा पार्न सक्ने थिएनौँ। यदि अल्लाहले यसलाई हाम्रो वशमा नगरिदिनुभएको भए, हामी त्यसो गर्न सक्ने थिएनौँ। इब्न अब्बास, कतादा, अस-सुद्दी र इब्न जायदले «वशमा पार्न सक्ने» (मुक़्रिनीन) को अर्थ «सामर्थ्य राख्ने» बताएका छन्।

«र निश्चय नै हामी आफ्ना पालनकर्ताकहाँ फर्केर जानेछौँ» अर्थात्, हाम्रो मृत्युपछि हामी उहाँकहाँ पुग्नेछौँ र हाम्रो सबैभन्दा ठूलो यात्रा उहाँतर्फ नै हुनेछ। यसमा सांसारिक यात्राबाट आख़िरतको यात्रातर्फ ध्यानाकर्षण गराइएको छ। यसरी नै «यात्राको लागि पाथेय तयार गर, र निश्चय नै सबैभन्दा उत्तम पाथेय तक्वा हो» भन्ने वचनमा सांसारिक पाथेयबाट आख़िरतको पाथेयतर्फ, र «[अल्लाहले] पहिरन र सजावटका वस्तुहरू प्रदान गर्नुभयो; तर तक्वाको पहिरन सबैभन्दा उत्तम हो» भन्ने वचनमा सांसारिक पहिरनबाट आख़िरतको पहिरनतर्फ ध्यानाकर्षण गराइएको छ।

सवारी जनावरमा चढ्दा पढिने हदीसहरू: अमीरुल-मुमिनीन अली इब्न अबू तालिब (अल्लाह उहाँसँग प्रसन्न होऊन्) को हदीस। इमाम अहमदले भने: यज़ीदले हामीलाई हदीस सुनाए; उनले भने: शरिक इब्न अब्दुल्लाहले हामीलाई हदीस सुनाए; उनले अबू इस्हाकबाट र उनले अली इब्न रबीआबाट वर्णन गरे। अली इब्न रबीआले भने: मैले अली (अल्लाह उहाँसँग प्रसन्न होऊन्) लाई एउटा सवारी जनावर ल्याइएको देखेँ। उहाँले रकाबमा खुट्टा राख्नुभएपछि भन्नुभयो: «अल्लाहको नामले»।

त्यसमा राम्ररी बसिसकेपछि भन्नुभयो: «सबै प्रशंसा अल्लाहकै लागि हो। महिमामय हुनुहुन्छ उहाँ, जसले यसलाई हाम्रो वशमा गरिदिनुभयो; हामी यसलाई वशमा पार्न सक्ने थिएनौँ। र निश्चय नै हामी आफ्ना पालनकर्ताकहाँ फर्केर जानेछौँ।» त्यसपछि उहाँले तीनपटक अल्लाहको प्रशंसा गर्नुभयो, तीनपटक «अल्लाहु अकबर» भन्नुभयो, अनि भन्नुभयो: «तपाईं महिमामय हुनुहुन्छ; तपाईं बाहेक कोही उपास्य छैन।

मैले आफूमाथि अन्याय गरेको छु, त्यसैले मलाई क्षमा गर्नुहोस्»। त्यसपछि उहाँ हाँस्नुभयो। मैले सोधेँ: «हे अमीरुल-मुमिनीन, तपाईंलाई के कुराले हँसायो?» उहाँले भन्नुभयो: «मैले अल्लाहका रसूल (अल्लाहको शान्ति र कृपा उहाँमाथि रहोस्) लाई मैले गरेजस्तै गरेको देखेको थिएँ, अनि उहाँ पनि हाँस्नुभयो।

मैले सोधेँ: ‘हे अल्लाहका रसूल, तपाईंलाई के कुराले हँसायो?’ उहाँले भन्नुभयो: ‘जब कुनै बन्दाले भन्छ: “हे मेरा पालनकर्ता, मलाई क्षमा गर्नुहोस्”, तब पालनकर्ता आफ्नो बन्दाबाट प्रसन्न हुनुहुन्छ; उहाँ भन्नुहुन्छ: “मेरो बन्दालाई थाहा छ कि मबाहेक पापहरू क्षमा गर्ने कोही छैन।”’» यही हदीसलाई अबू दाउद, अत-तिर्मिजी र अन-नसाईले पनि अबू अह्वसको रिवायतबाट वर्णन गरेका छन्; अन-नसाईको रिवायतमा मन्सूरको नाम पनि थपिएको छ। यो अबू इस्हाक अस-सबीईबाट, अली इब्न रबीआ अल-असदी अल-वालिबीमार्फत आएको हो।

अत-तिर्मिजीले यसलाई «हसन सहीह» भनेका छन्। अब्दुर्रहमान इब्न महदीले शुउबाबाट वर्णन गरे: मैले अबू इस्हाक अस-सबीईलाई सोधेँ: «तपाईंले यो हदीस कसबाट सुन्नुभयो?» उनले भने: «यूनुस इब्न खुबाबबाट»। त्यसपछि मैले यूनुस इब्न खुबाबलाई भेटेर सोधेँ: «तपाईंले यो कसबाट सुन्नुभयो?»

उनले भने: «अली इब्न रबीआबाट सुन्ने एक व्यक्तिबाट»। केही राविहरूले यसलाई यूनुस इब्न खुबाबबाट, शकीक इब्न उक्बा अल-असदीबाट, र उनीबाट अली इब्न रबीआ अल-वालिबीमार्फत वर्णन गरेका छन्।

अब्दुल्लाह इब्न अब्बास (अल्लाह उहाँहरू दुवैसँग प्रसन्न होऊन्) को हदीस: इमाम अहमदले भने: अबू अल-मुग़ीराले हामीलाई हदीस सुनाए; अबू बक्र इब्न अब्दुल्लाहले हामीलाई हदीस सुनाए; उनले अली इब्न अबू तल्हाबाट र उनले अब्दुल्लाह इब्न अब्बासबाट वर्णन गरे। उनले भने: अल्लाहका रसूल (अल्लाहको शान्ति र कृपा उहाँमाथि रहोस्) ले मलाई आफ्नो सवारी जनावरमा पछाडि बसाउनुभयो। उहाँ त्यसमा राम्ररी बस्नुभएपछि तीनपटक «अल्लाहु अकबर» भन्नुभयो, तीनपटक अल्लाहको प्रशंसा गर्नुभयो र एकपटक «ला इलाहा इल्लल्लाह» भन्नुभयो। त्यसपछि उहाँ पछाडि अडेस लाग्नुभयो र हाँस्नुभयो।

त्यसपछि मेरोतर्फ फर्केर भन्नुभयो: «कुनै मुस्लिमले सवारी जनावरमा चढेर मैले गरेजस्तै गर्छ भने अल्लाह, सर्वशक्तिमान र महान्, उसकोतर्फ ध्यान दिनुहुन्छ र तिमीतर्फ म हाँसेजस्तै उसतर्फ हाँस्नुहुन्छ»। यस हदीसलाई अहमदले मात्र वर्णन गरेका छन्।

अब्दुल्लाह इब्न उमर (अल्लाह उहाँहरू दुवैसँग प्रसन्न होऊन्) को हदीस: इमाम अहमदले भने: अबू कामिलले हामीलाई हदीस सुनाए; हम्माद इब्न सलमाले हामीलाई हदीस सुनाए; उनले अबू जुबैरबाट र उनले अली इब्न अब्दुल्लाह अल-बारिकीद्वारा अब्दुल्लाह इब्न उमरबाट वर्णन गरे। नबी (अल्लाहको शान्ति र कृपा उहाँमाथि रहोस्) आफ्नो ऊँटमा चढ्नुहुँदा तीनपटक «अल्लाहु अकबर» भन्नुहुन्थ्यो, त्यसपछि भन्नुहुन्थ्यो: «महिमामय हुनुहुन्छ उहाँ, जसले यसलाई हाम्रो वशमा गरिदिनुभयो; हामी यसलाई वशमा पार्न सक्ने थिएनौँ। र निश्चय नै हामी आफ्ना पालनकर्ताकहाँ फर्केर जानेछौँ»।

त्यसपछि भन्नुहुन्थ्यो: «हे अल्लाह, मेरो यस यात्रामा म तपाईंसँग पुण्य, तक्वा र तपाईंलाई प्रसन्न पार्ने कर्म माग्दछु। हे अल्लाह, हाम्रो यात्रा सहज बनाइदिनुहोस् र यसको लामो दूरीलाई छोट्याइदिनुहोस्। हे अल्लाह, यात्रामा तपाईं नै साथी हुनुहुन्छ र परिवारको संरक्षक हुनुहुन्छ। हे अल्लाह, हाम्रो यात्रामा हामीसँग रहनुहोस् र हाम्रो परिवारको हेरचाह गर्नुहोस्»।

उहाँ आफ्नो परिवारकहाँ फर्कँदा भन्नुहुन्थ्यो: «यदि अल्लाहले चाहनुभयो भने, हामी फर्केका छौँ, पश्चात्ताप गर्नेहरू, उपासना गर्नेहरू र आफ्ना पालनकर्ताको प्रशंसा गर्नेहरू»। यही हदीसलाई मुस्लिम, अबू दाउद र अन-नसाईले इब्न जुरैजको रिवायतबाट, र अत-तिर्मिजीले हम्माद इब्न सलमाको रिवायतबाट वर्णन गरेका छन्; दुवै रिवायत अबू जुबैरबाट आएका हुन्।

अर्को हदीस: इमाम अहमदले भने: मुहम्मद इब्न उबैदले हामीलाई हदीस सुनाए; मुहम्मद इब्न इस्हाकले हामीलाई हदीस सुनाए; उनले मुहम्मद इब्न इब्राहीमबाट, उनले अम्र इब्न अल-हकम इब्न सौबानबाट र उनले अबू लास अल-खुजाईबाट वर्णन गरे। उनले भने: अल्लाहका रसूल (अल्लाहको शान्ति र कृपा उहाँमाथि रहोस्) ले हामीलाई सदकाका ऊँटहरूमध्ये केही ऊँटमा हजका लागि चढाउनुभयो। हामीले भन्यौँ: «हे अल्लाहका रसूल, हामीलाई लाग्दैन कि यी ऊँटहरूले हामीलाई बोक्न सक्लान्»। उहाँले भन्नुभयो: «प्रत्येक ऊँटको माथि एउटा शैतान हुन्छ।

त्यसमा चढ्दा मैले आदेश दिएझैँ अल्लाहको नाम लिनुहोस्, त्यसपछि त्यसलाई आफ्नो काममा लगाउनुहोस्; बोक्ने त सर्वशक्तिमान अल्लाह हुनुहुन्छ»। अबू लासको नाम मुहम्मद इब्न अल-अस्वद इब्न खलफ हो।

अर्थमा यससँग मिल्दोजुल्दो अर्को हदीस: अहमदले भने: अताबले हामीलाई हदीस सुनाए; अब्दुल्लाहले हामीलाई खबर दिए। (ह) अली इब्न इस्हाकले हामीलाई खबर दिए; अब्दुल्लाह—अर्थात् इब्न अल-मुबारक—ले हामीलाई खबर दिए; उसामा इब्न ज़ैदले मलाई खबर दिए; मुहम्मद इब्न हम्जाले मलाई खबर दिए कि उनले आफ्ना बुबालाई यसो भन्दै सुने: मैले अल्लाहका रसूल (अल्लाहको शान्ति र कृपा उहाँमाथि रहोस्) लाई भन्नुभएको सुनेँ: «प्रत्येक ऊँटको पिठ्यूँमा एउटा शैतान हुन्छ। त्यसमा चढ्दा अल्लाह, सर्वशक्तिमान र महान्, को नाम लिनुहोस्, अनि आफ्ना आवश्यकताहरू पूरा गर्न ढिलाइ नगर्नुहोस्»। «पाथेय» — अल-बक़रा, १९७; «त्यो अल्लाहका निशानीहरूमध्ये हो» — अल-अराफ़, २६।

अल्-बगवीको तफ्सिर

«ताकि तिमीहरू त्यसका पिठ्यूँमाथि चढेर बस्न सक»—यहाँ पुल्लिङ्ग सर्वनाम प्रयोग गरिएको छ, किनकि «मा» [जसमा चढिन्छ] लाई त्यसरी नै फर्काइएको हो। «त्यसपछि तिमीहरू त्यसमा चढेर बसेपछि आफ्नो पालनकर्ताको अनुकम्पा सम्झ»—जमिन र समुद्रमा सवारीका साधनहरूलाई वशमा पारिदिनुभएको अनुकम्पाद्वारा। «र भन: ‘महिमामय हुनुहुन्छ उहाँ, जसले यसलाई हाम्रो वशमा गरिदिनुभयो’»—अर्थात्, यसलाई हाम्रो अधीनमा र वशमा पारिदिनुभयो। «हामी यसलाई वशमा पार्न सक्ने थिएनौँ»—अर्थात्, यसमाथि नियन्त्रण राख्न सक्ने थिएनौँ; अर्को भनाइअनुसार, यसको सामर्थ्य राख्ने थिएनौँ।

«र निश्चय नै हामी आफ्ना पालनकर्ताकहाँ फर्केर जानेछौँ»—पुनरुत्थानका दिन हामी उहाँकहाँ फर्कनेछौँ। अहमद इब्न अब्दुल्लाह अस-सालिहीले हामीलाई खबर दिए; अबू अल-हुसैन अली इब्न मुहम्मद इब्न अब्दुल्लाह इब्न बिश्रानले हामीलाई खबर दिए; इस्माईल इब्न मुहम्मद अस-सफ्फारले हामीलाई खबर दिए; अहमद इब्न मन्सूर अर-रामादीले हामीलाई हदीस सुनाए; अब्दुर्रज्जाकले हामीलाई हदीस सुनाए; मअमरले हामीलाई खबर दिए; अबू इस्हाकबाट, उनले मलाई खबर दिए कि अली इब्न रबीआले भने: म अली (अल्लाह उहाँसँग प्रसन्न होऊन्) सवारीमा चढ्नुहुँदा उहाँसँगै थिएँ। उहाँले रकाबमा खुट्टा राख्नुभएपछि भन्नुभयो: «अल्लाहको नामले»।

त्यसमा राम्ररी बस्नुभएपछि भन्नुभयो: «सबै प्रशंसा अल्लाहकै लागि हो»। त्यसपछि भन्नुभयो: «महिमामय हुनुहुन्छ उहाँ, जसले यसलाई हाम्रो वशमा गरिदिनुभयो; हामी यसलाई वशमा पार्न सक्ने थिएनौँ। र निश्चय नै हामी आफ्ना पालनकर्ताकहाँ फर्केर जानेछौँ»। त्यसपछि उहाँले तीनपटक अल्लाहको प्रशंसा गर्नुभयो, तीनपटक «अल्लाहु अकबर» भन्नुभयो र त्यसपछि भन्नुभयो: «अल्लाहबाहेक कोही उपास्य छैन।

मैले आफूमाथि अन्याय गरेको छु, त्यसैले मलाई क्षमा गर्नुहोस्; निश्चय नै तपाईं बाहेक पापहरू क्षमा गर्ने कोही छैन»। त्यसपछि उहाँ हाँस्नुभयो। उहाँलाई सोधियो: «हे अमीरुल-मुमिनीन, तपाईंलाई के कुराले हँसायो?» उहाँले भन्नुभयो: «मैले अल्लाहका रसूल (अल्लाहको शान्ति र कृपा उहाँमाथि रहोस्) लाई मैले गरेजस्तै गरेको र मैले भनेजस्तै भनेको देखेको थिएँ, अनि उहाँ पनि हाँस्नुभयो।

हामीले सोध्यौँ: ‘हे अल्लाहका नबी, तपाईंलाई के कुराले हँसायो?’ उहाँले भन्नुभयो: ‘बन्दा—वा उहाँले भन्नुभयो: “म त्यस बन्दाबाट अचम्मित हुन्छु”—जब ऊ भन्छ: “अल्लाहबाहेक कोही उपास्य छैन। मैले आफूमाथि अन्याय गरेको छु, त्यसैले मलाई क्षमा गर्नुहोस्; निश्चय नै तपाईं बाहेक पापहरू क्षमा गर्ने कोही छैन”, तब उसलाई थाहा हुन्छ कि उहाँबाहेक पापहरू क्षमा गर्ने कोही छैन।’»