Lavdërimi i Allahut gjatë udhëtimit

Tefsiri i shejh Abdurrahman Es-Sa’diut

Ne, te Zoti ynë do të kthehemi! - Qëllimi i përmendjes së këtyre mirësive është që të besojmë dhe të bindemi se Ai që i mëshiroi robërit duke u dhënë të tilla mirësi, është i Vetmi që meriton t’i përkushtohen të gjitha mënyrat e adhurimit, si namazi, dhikri, mirënjohja, falënderimi, lutja etj. Gjithashtu, nuk duhet të harrojmë se, një ditë, të gjithë do të kthehemi tek Ai dhe do të llogaritemi për mirësitë që shfrytëzojmë në këtë jetë. Nëse i kemi shfrytëzuar për qëllime të mira e adhurime, do të shpërblehemi me të mira, e nëse nuk jemi treguar mirënjohës për to, do të marrim atë që meritojmë.

Kur të uleni mbi to, kujtojeni këtë të mirë që jua ka dhënë Zoti juaj dhe, pasi të qëndroni mbi to, thoni:... - Allahu i Lartësuar na i dhuroi këto mirësi, që t’i jemi mirënjohës dhe ta lavdërojmë Atë me dhikr dhe adhurime.

Tregues falënderimi dhe mirënjohjeje është edhe kjo dua , që Allahu i Lartësuar na e mëson ta themi kur të hipim dhe qëndrojmë mbi mjetet e transportit, kafshë apo sende qofshin ato: I Lavdëruar qoftë Ai, që i nënshtroi këto për ne, sepse përndryshe, vetë ne nuk do të kishim mundësi ta bënim! - Kuptimi: Nëse Allahu i Lartësuar nuk do të na i lehtësonte dhe dhuronte këto mirësi, ne nuk do të mund t’i siguronim ato. Është Allahu i Lartësuar që, me mëshirën e Tij, i ka nënshtruar ato për ne dhe na ka lehtësuar arritjen e tyre.

Tefsiri i imamit Ibn Kethir

(Që të uleni mbi shpinat e tyre): domethënë, që të uleni mbi to të qëndrueshëm e të mbështetur. (Mbi shpinat e tyre): domethënë, mbi shpinat e këtij lloji [të kafshëve]. (Pastaj ta kujtoni dhuntinë e Zotit tuaj): domethënë, dhuntinë e Tij për atë që ju ka vënë në shërbim. Kur të uleni mbi to, thoni: “I pastër nga çdo e metë është Ai që na e nënshtroi këtë, sepse ne nuk do të mund ta mposhtnim.”

Domethënë, nuk do të mund t’i bënim ballë. Sikur Allahu të mos na e kishte nënshtruar këtë, nuk do të kishim mundur ta përdornim. Ibn Abbasi, Katadeja, Es-Suddijji dhe Ibn Zejdi kanë thënë: “Mugrinin” do të thotë: të aftë për ta përballuar.

(Dhe, me të vërtetë, ne do të kthehemi te Zoti ynë): domethënë, pas vdekjes sonë do të shkojmë tek Ai dhe udhëtimi ynë më i madh është drejt Tij. Kjo është një mënyrë për të tërhequr vëmendjen te udhëtimi i Ahiretit përmes udhëtimit në këtë botë, ashtu siç tërhiqet vëmendja te furnizimi i Ahiretit përmes furnizimit të kësaj bote në fjalën e Tij: “Dhe përgatituni me furnizim; e, vërtet, furnizimi më i mirë është devotshmëria” (El-Bekare, 197), dhe te veshja e Ahiretit përmes veshjes së kësaj bote në fjalën e të Lartësuarit: “Dhe veshje e stoli, por veshja e devotshmërisë është më e mira” (El-A’raf, 26).

Përmendja e haditheve që janë transmetuar lidhur me hipjen mbi kafshën e udhëtimit:

Hadithi i prijësit të besimtarëve, Ali ibn Ebi Talibit, Allahu qoftë i kënaqur me të: Imam Ahmedi ka thënë: Na ka treguar Jezidi; na ka treguar Sheriku ibn Abdullah, nga Ebu Is’haku, nga Ali ibn Rebia, i cili tha: “E pashë Aliun, Allahu qoftë i kënaqur me të, kur i sollën një kafshë. Kur vuri këmbën në yzengji, tha: ‘Në emër të Allahut.’ Pasi u ul mbi të, tha: ‘Falënderimi i takon Allahut. I pastër nga çdo e metë është Ai që na e nënshtroi këtë, sepse ne nuk do të mund ta mposhtnim.

Dhe, me të vërtetë, ne do të kthehemi te Zoti ynë.’ Pastaj falënderoi Allahun tri herë, tha ‘Allahu është më i Madhi’ tri herë dhe më pas tha: ‘I pastër je Ti! Nuk ka të adhuruar tjetër me të drejtë përveç Teje. Unë i kam bërë padrejtësi vetes sime, prandaj më fal; vërtet, askush përveç Teje nuk i fal gjynahet.’

Pastaj qeshi. E pyeta: ‘Për çfarë qeshe, o prijës i besimtarëve?’ Ai u përgjigj: ‘E pashë të Dërguarin e Allahut ﷺ të vepronte siç veprova unë dhe pastaj të qeshte.’ E pyeta: ‘Për çfarë qeshe, o i Dërguar i Allahut?’ Ai tha: ‘Zoti habitet me robin e Tij kur ai thotë: “Zoti im, më fal”, dhe thotë: “Robi Im e di se askush përveç Meje nuk i fal gjynahet.”’”

Në të njëjtën mënyrë e transmetuan Ebu Davudi, Et-Tirmidhiu dhe En-Nesaiu, nga hadithi i Ebu Ahuesit; En-Nesaiu shtoi edhe transmetimin nga Mensuri, të dy nga Ebu Is’haku Es-Sebij’ij, nga Ali ibn Rebia el-Esedi el-Ualibi, me këtë zinxhir. Et-Tirmidhiu tha: “Hadith hasen-sahih.” Abdurrahman ibn Mehdiu transmeton nga Shu’beja: I thashë Ebu Is’hak Es-Sebij’ijut: “Nga kush e dëgjove këtë hadith?” Ai u përgjigj: “Nga Junus ibn Habbabi.”

E takova Junus ibn Habbabin dhe e pyeta: “Nga kush e dëgjove?” Ai tha: “Nga një burrë që e dëgjoi nga Ali ibn Rebia.” Disa e transmetuan nga Junus ibn Habbabi, nga Shekik ibn Ukbe el-Esedi, nga Ali ibn Rebia el-Ualibi, me këtë zinxhir.

Hadithi i Abdullah ibn Abbasit, Allahu qoftë i kënaqur me të dy: Imam Ahmedi ka thënë: Na ka treguar Ebu el-Mugire; na ka treguar Ebu Bekr ibn Abdullah, nga Ali ibn Ebi Talha, nga Abdullah ibn Abbasi, se i Dërguari i Allahut ﷺ e mori atë pas vetes mbi kafshën e tij. Kur u ul mbi të, i Dërguari i Allahut ﷺ tha “Allahu është më i Madhi” tri herë, falënderoi Allahun tri herë dhe e njësoi Allahun një herë [duke thënë: “La ilahe il-lallah”]. Pastaj u mbështet mbi të dhe qeshi.

Më pas iu kthye atij dhe i tha: “Nuk ka musliman që hipën mbi një kafshë dhe vepron ashtu siç veprova unë, veçse Allahu i Madhëruar do t’i drejtohet dhe do të qeshë me të, ashtu siç qesha unë me ty.” Këtë hadith e ka transmetuar vetëm Ahmedi.

Hadithi i Abdullah ibn Umerit, Allahu qoftë i kënaqur me të dy: Imam Ahmedi ka thënë: Na ka treguar Ebu Kamil; na ka treguar Hammad ibn Seleme, nga Ebu Zubejri, nga Ali ibn Abdullah el-Bariki, nga Abdullah ibn Umeri, Allahu qoftë i kënaqur me të dy, se kur Profeti ﷺ hipte në kafshën e udhëtimit, thoshte “Allahu është më i Madhi” tri herë, pastaj thoshte: “I pastër nga çdo e metë është Ai që na e nënshtroi këtë, sepse ne nuk do të mund ta mposhtnim. Dhe, me të vërtetë, ne do të kthehemi te Zoti ynë.”

Pastaj thoshte: “O Allah, të kërkoj në këtë udhëtim timin mirësi, devotshmëri dhe vepra me të cilat Ti je i kënaqur. O Allah, na e lehtëso udhëtimin dhe na e bëj të afërt largësinë. O Allah, Ti je Shoqëruesi në udhëtim dhe Zëvendësuesi [që kujdeset] për familjen. O Allah, na shoqëro në udhëtimin tonë dhe kujdesu për familjen tonë.”

Kur kthehej te familja e tij, thoshte: “Po kthehemi, të penduar, nëse do Allahu; adhurues dhe falënderues të Zotit tonë.” Kështu e transmetuan edhe Muslimi, Ebu Davudi dhe En-Nesaiu, nga hadithi i Ibn Xhurejxhit, ndërsa Et-Tirmidhiu e transmetoi nga hadithi i Hammad ibn Selemes; të dy nga Ebu Zubejri, me këtë zinxhir.

Një hadith tjetër: Imam Ahmedi ka thënë: Na ka treguar Muhammed ibn Ubejd; na ka treguar Muhammed ibn Is’haku, nga Muhammed ibn Ibrahimi, nga Amr ibn el-Hakem ibn Theubani, nga Ebu Las el-Huza’ij, i cili tha: “I Dërguari i Allahut ﷺ na ngarkoi mbi deve nga devetë e sadakasë për të shkuar në haxh. Ne thamë: ‘O i Dërguari i Allahut, nuk mendojmë se këto do të na mbajnë!’ Ai tha: ‘Nuk ka deve mbi të cilën të mos jetë një shejtan në majë të gungës së saj.

Prandaj, kur të hipni mbi to, përmendeni emrin e Allahut, siç ju kam urdhëruar, pastaj përdorini për nevojat tuaja, sepse Allahu i Madhëruar është Ai që mban [dhe ju mundëson udhëtimin].’” Emri i Ebu Lasit ishte Muhammed ibn el-Esued ibn Halef.

Një hadith tjetër me kuptim të ngjashëm: Ahmedi ka thënë: Na ka treguar Attabi; na ka njoftuar Abdullah. (H) Dhe Ali ibn Is’haku na ka njoftuar: Na ka njoftuar Abdullah — domethënë Ibn el-Mubareku — na ka njoftuar Usame ibn Zejdi; më ka njoftuar Muhammed ibn Hamza se e kishte dëgjuar të atin të thoshte: E kam dëgjuar të Dërguarin e Allahut ﷺ të thoshte: “Mbi shpinën e çdo deveje është një shejtan. Prandaj, kur të hipni mbi to, përmendeni Allahun e Madhëruar dhe mos hiqni dorë nga përmbushja e nevojave tuaja.” [Shih ajetet për furnizimin: El-Bekare, 197; dhe “Kjo është prej shenjave të Allahut”: El-A’raf, 26.]

Tefsiri i El-Begaviut

(Që të uleni mbi shpinat e tyre): përdori përemrin në këtë formë sepse i referoi fjalën “ato” te “ajo që” [në ajetin paraprirës].

(Pastaj ta kujtoni dhuntinë e Zotit tuaj kur të uleni mbi të): duke ju vënë në shërbim mjetet e udhëtimit në tokë dhe në det.

(Dhe të thoni: “I pastër nga çdo e metë është Ai që na e nënshtroi këtë”): na e bëri të bindur dhe të përdorshëm këtë.

(“Sepse ne nuk do të mund ta mposhtnim”): domethënë, nuk do të mund ta përballonim. Sipas një mendimi tjetër: nuk do të mund ta kontrollonim.

(Dhe, me të vërtetë, ne do të kthehemi te Zoti ynë): do të kthehemi tek Ai në ringjallje.

Na njoftoi Ahmed ibn Abdullah es-Salihi; na njoftoi Ebu el-Husejn Ali ibn Muhammed ibn Abdullah ibn Bishran; na njoftoi Ismail ibn Muhammed es-Saffari; na njoftoi Ahmed ibn Mensur er-Ramadi; na tregoi Abdurrezzaku; na njoftoi Ma’meri, nga Ebu Is’haku, i cili më njoftoi: Ali ibn Rebia më tregoi se kishte qenë i pranishëm kur Aliu, Allahu qoftë i kënaqur me të, hipi [në kafshë]. Kur vuri këmbën në yzengji, tha: “Në emër të Allahut.” Pasi u ul mbi të, tha: “Falënderimi i takon Allahut.” Pastaj tha: “I pastër nga çdo e metë është Ai që na e nënshtroi këtë, sepse ne nuk do të mund ta mposhtnim.

Dhe, me të vërtetë, ne do të kthehemi te Zoti ynë.” Pastaj falënderoi Allahun tri herë, tha “Allahu është më i Madhi” tri herë dhe më pas tha: “Nuk ka të adhuruar tjetër me të drejtë përveç Allahut. Unë i kam bërë padrejtësi vetes sime, prandaj më fal; vërtet, askush përveç Teje nuk i fal gjynahet.” Pastaj qeshi.

E pyetën: “Çfarë të bën të qeshësh, o prijës i besimtarëve?” Ai tha: “E pashë të Dërguarin e Allahut ﷺ të vepronte ashtu siç veprova unë dhe të thoshte atë që thashë, pastaj të qeshte.” I thamë: “Çfarë të bën të qeshësh, o Profet i Allahut?” Ai tha: “Robi” — ose tha: “Habitem me robin, kur thotë: ‘Nuk ka të adhuruar tjetër me të drejtë përveç Allahut.

Unë i kam bërë padrejtësi vetes sime, prandaj më fal; vërtet, askush përveç Teje nuk i fal gjynahet’, duke e ditur se askush përveç Tij nuk i fal gjynahet.”