Tasbihi Wakati wa Kupanda Chombo

Tafsiri ya Qurani ya Sheikh Abdurrahman As-Sa’di

Haya yanajumuisha kupanda vyombo vya majini na wanyama wa kufugwa, yaani ili muweze kukaa juu yake. «Kisha mkumbuke neema ya Mola wenu mnapokaa sawa juu yake» kwa kuitambua neema hiyo na kumhimidi Mwenyezi Mungu Mtukufu kwa kuvitumikisha. Ndiyo maana akasema: «Na mseme: Ametakasika aliyevitumikisha hivi kwa ajili yetu, nasi tusingeweza kuvitiisha.» Yaani, lau asingevitumikisha kwa ajili yetu vyombo vya majini na wanyama wa kufugwa, tusingeweza kuvitumia wala kuvitiisha.

Lakini kwa upole na ukarimu Wake, Mwenyezi Mungu amevitumikisha, akavifanya viweze kutii na akarahisisha njia za kuvitumia. Kusudi la hayo ni kubainisha kwamba Mola aliyeelezwa kuwa amewateremshia waja neema hizo ndiye anayestahili kuabudiwa, kuswaliwa na kusujudiwa.

Tafsiri ya Qurani ya Imamu Ibn Kathir

«Ili mpate kukaa vizuri juu ya migongo yake»: yaani, mkaketi juu yake mkiwa mmetulia na kustarehe. «Juu ya migongo yake» maana yake ni juu ya migongo ya aina hii ya viumbe. «Kisha mkumbuke neema ya Mola wenu» yaani, kwa vile amevitumikisha kwa ajili yenu, «mnapokaa sawa juu yake na mseme: Ametakasika aliyevitumikisha hivi kwa ajili yetu, nasi tusingeweza kuvitiisha.» Yaani, lau Mwenyezi Mungu asingevitumikisha kwa ajili yetu, tusingeweza kuvitumia.

Ibn Abbas, Qatadah, As-Suddi na Ibn Zayd wamesema kuhusu «kuvitiisha»: yaani, tusingeweza kuvumilia kuvishughulikia.

«Na hakika sisi tutarudi kwa Mola wetu» yaani, tutarejea Kwake baada ya kufa kwetu, na Kwake ndiko kule tunakoelekea kwa safari yetu kubwa. Haya ni kutuongoza kwa kutaja safari ya duniani ili tutafakari safari ya Akhera, kama alivyotuongoza kwa kutaja chakula cha safari ya duniani ili tufikirie cha Akhera katika kauli Yake: «Jitayarishieni masurufu, na hakika masurufu bora ni uchamungu» (Al-Baqarah: 197), na kwa kutaja mavazi ya duniani ili tufikirie mavazi ya Akhera katika kauli ya Mwenyezi Mungu: «Na mapambo, na vazi la uchamungu; hilo ndilo bora» (Al-A‘raf: 26).

Ametaja hadithi zilizopokewa kuhusu kupanda mnyama wa kupandwa. Hadithi ya kiongozi wa Waumini, Ali bin Abi Talib, Mwenyezi Mungu amridhie: Imamu Ahmad amesema: Yazid alitusimulia, Sharīk bin Abdillah akatusimulia, kutoka kwa Abu Ishaq, kutoka kwa Ali bin Rabi‘ah, aliyesema: Nilimwona Ali, Mwenyezi Mungu amridhie, akiletwa mnyama wa kupandwa. Alipoweka mguu wake kwenye kichocheo cha kupandia alisema: «Kwa jina la Mwenyezi Mungu.» Alipokaa vizuri juu yake alisema: «Sifa njema zote ni za Mwenyezi Mungu.

Ametakasika aliyevitumikisha hivi kwa ajili yetu, nasi tusingeweza kuvitiisha. Na hakika sisi tutarudi kwa Mola wetu.» Kisha akamhimidi Mwenyezi Mungu mara tatu na akasema «Allahu Akbar» mara tatu, halafu akasema: «Umetakasika Wewe; hakuna mungu isipokuwa Wewe. Hakika nimeidhulumu nafsi yangu, basi nisamehe.»

Kisha akacheka. Nikamwuliza: «Ewe kiongozi wa Waumini, umecheka kwa sababu gani?» Akasema: «Nilimwona Mtume wa Mwenyezi Mungu ﷺ akifanya kama nilivyofanya, kisha akacheka.» Nikasema: «Ewe Mtume wa Mwenyezi Mungu, umecheka kwa sababu gani?»

Akasema: «Mola humstaajabia mja Wake anaposema: ‘Mola wangu, nisamehe,’ na husema: ‘Mja Wangu anajua kwamba hakuna anayesamehe dhambi isipokuwa Mimi.’» Hivi ndivyo ilivyosimuliwa na Abu Dawud, At-Tirmidhi na An-Nasa’i, kutoka katika hadithi ya Abu Al-Ahwas — na An-Nasa’i aliongeza: na Mansur — kutoka kwa Abu Ishaq As-Sabi‘i, kutoka kwa Ali bin Rabi‘ah Al-Asadi Al-Walibi, kwa mapokezi haya. At-Tirmidhi alisema: «Ni hasan sahih.» Abdur-Rahman bin Mahdi amepokea kutoka kwa Shu‘bah kwamba alisema: «Nilimwuliza Abu Ishaq As-Sabi‘i: ‘Ulisikia hadithi hii kutoka kwa nani?’

Akasema: ‘Kutoka kwa Yunus bin Khabbab.’ Nikakutana na Yunus bin Khabbab nikamwuliza: ‘Uliisikia kutoka kwa nani?’ Akasema: ‘Kutoka kwa mtu aliyeisikia kutoka kwa Ali bin Rabi‘ah.’» Baadhi yao wameipokea kutoka kwa Yunus bin Khabbab, kutoka kwa Shaqiq bin Uqbah Al-Asadi, kutoka kwa Ali bin Rabi‘ah Al-Walibi, kwa mapokezi haya.

Hadithi ya Abdullah bin Abbas, Mwenyezi Mungu awaridhie wote wawili: Imamu Ahmad amesema: Abu Al-Mughirah alitusimulia, Abu Bakr bin Abdillah akatusimulia, kutoka kwa Ali bin Abi Talhah, kutoka kwa Abdullah bin Abbas: Mtume wa Mwenyezi Mungu ﷺ alimkalisha nyuma yake juu ya mnyama wake wa kupandwa. Alipokaa sawa juu yake, Mtume wa Mwenyezi Mungu ﷺ alisema «Allahu Akbar» mara tatu, akamhimidi Mwenyezi Mungu mara tatu, na akasema «La ilaha illa Allah» mara moja.

Kisha akajiegemeza juu yake na akacheka, halafu akamgeukia na kusema: «Hakuna Muislamu anayepanda mnyama wa kupandwa na kufanya kama nilivyofanya isipokuwa Mwenyezi Mungu Mtukufu humgeukia na kumchekea kama nilivyokuchekea.» Imepokewa na Ahmad peke yake.

Hadithi ya Abdullah bin Umar, Mwenyezi Mungu awaridhie wote wawili: Imamu Ahmad amesema: Abu Kamil alitusimulia, Hammad bin Salamah akatusimulia, kutoka kwa Abu Az-Zubayr, kutoka kwa Ali bin Abdillah Al-Bariqi, kutoka kwa Abdullah bin Umar, Mwenyezi Mungu awaridhie wote wawili: Mtume ﷺ alipokuwa amepanda ngamia wake alisema «Allahu Akbar» mara tatu, kisha akasema: «Ametakasika aliyevitumikisha hivi kwa ajili yetu, nasi tusingeweza kuvitiisha. Na hakika sisi tutarudi kwa Mola wetu.» Kisha alisema: «Ewe Mwenyezi Mungu, nakuomba katika safari yangu hii wema, uchamungu na matendo yanayokuridhisha.

Ewe Mwenyezi Mungu, tufanyie safari iwe nyepesi na uukunje umbali wake kwa ajili yetu. Ewe Mwenyezi Mungu, Wewe ndiye rafiki wa safari na mlinzi wa familia. Ewe Mwenyezi Mungu, uwe pamoja nasi katika safari yetu na uitunze familia yetu baada yetu.» Aliporejea kwa familia yake alisema: «Tunarejea, tunatubia, Mwenyezi Mungu akipenda; tunamwabudu Mola wetu na tunamhimidi.»

Hivi ndivyo ilivyosimuliwa na Muslim, Abu Dawud na An-Nasa’i katika hadithi ya Ibn Jurayj, na At-Tirmidhi katika hadithi ya Hammad bin Salamah; wote wawili wameipokea kutoka kwa Abu Az-Zubayr, kwa mapokezi haya.

Hadithi nyingine: Imamu Ahmad amesema: Muhammad bin Ubayd alitusimulia, Muhammad bin Ishaq akatusimulia, kutoka kwa Muhammad bin Ibrahim, kutoka kwa Amr bin Al-Hakam bin Thawban, kutoka kwa Abu Lās Al-Khuza‘i, aliyesema: Mtume wa Mwenyezi Mungu ﷺ alitupandisha ngamia miongoni mwa ngamia wa zaka ili twende Hija. Tukasema: «Ewe Mtume wa Mwenyezi Mungu, hatuoni kwamba ngamia hawa wanaweza kutubeba!» Akasema: «Hakuna ngamia isipokuwa juu ya mgongo wake yuko shetani. Basi mtajeni Mwenyezi Mungu mnapowapanda, kama nilivyowaamrisha; kisha watumieni kwa mahitaji yenu, kwani ni Mwenyezi Mungu Mtukufu anayebebesha.» Jina la Abu Lās lilikuwa Muhammad bin Al-Aswad bin Khalaf.

Hadithi nyingine yenye maana inayofanana: Ahmad amesema: Attab alitusimulia, Abdullah akatuhadithia. (ح) Na Ali bin Ishaq akatuhadithia, Abdullah — yaani Ibn Al-Mubarak — akatuhadithia, Usamah bin Zayd akaniambia, kutoka kwa Muhammad bin Hamzah, aliyesikia baba yake akisema: Nilimsikia Mtume wa Mwenyezi Mungu ﷺ akisema: «Juu ya mgongo wa kila ngamia yuko shetani. Basi mnapowapanda, mtajeni Mwenyezi Mungu Mtukufu, kisha msikawie kutimiza mahitaji yenu.»

Tafsiri ya Qurani ya Al-Baghawi

«Ili mpate kukaa vizuri juu ya migongo yake»: ametumia kiwakilishi cha wingi wa kiume kwa sababu alikirudisha kwa neno «kile» (ما). «Kisha mkumbuke neema ya Mola wenu mnapokaa sawa juu yake» kwa sababu ya kutumikishwa kwa vyombo vya usafiri wa nchi kavu na wa baharini. «Na mseme: Ametakasika aliyevitumikisha hivi kwa ajili yetu»: yaani, ametutiishia hivi. «Nasi tusingeweza kuvitiisha»: yaani, tusingeweza kuvumilia kuvitumia; na imesemwa pia: tusingeweza kuvidhibiti.

«Na hakika sisi tutarudi kwa Mola wetu»: tutarudishwa Kwake katika marejeo ya Akhera. Ahmad bin Abdillah As-Salihi ametuhadithia, Abu Al-Husayn Ali bin Muhammad bin Abdillah bin Bishran akatuhadithia, Ismail bin Muhammad As-Saffar akatuhadithia, Ahmad bin Mansur Ar-Ramadi akatuhadithia, Abdur-Razzaq akatuhadithia, Ma‘mar akatuhadithia, kutoka kwa Abu Ishaq, aliyeniambia kwamba Ali bin Rabi‘ah alikuwepo wakati Ali, Mwenyezi Mungu amridhie, alipokuwa akipanda. Alipoweka mguu wake kwenye kichocheo cha kupandia alisema: «Kwa jina la Mwenyezi Mungu.»

Alipokaa sawa juu yake alisema: «Sifa njema zote ni za Mwenyezi Mungu.» Kisha akasema: «Ametakasika aliyevitumikisha hivi kwa ajili yetu, nasi tusingeweza kuvitiisha. Na hakika sisi tutarudi kwa Mola wetu.» Kisha akamhimidi Mwenyezi Mungu mara tatu, akasema «Allahu Akbar» mara tatu, halafu akasema: «Hakuna mungu isipokuwa Mwenyezi Mungu.

Hakika nimeidhulumu nafsi yangu, basi nisamehe; kwani hakuna anayesamehe dhambi isipokuwa Wewe.» Kisha akacheka. Akaulizwa: «Ewe kiongozi wa Waumini, umecheka kwa sababu gani?» Akasema: «Nilimwona Mtume wa Mwenyezi Mungu ﷺ akifanya kama nilivyofanya na kusema kama nilivyosema, kisha akacheka.»

Tukasema: «Ewe Nabii wa Mwenyezi Mungu, umecheka kwa sababu gani?» Akasema: «Mja,» au akasema: «Nimestaajabu kwa mja anaposema: ‘Hakuna mungu isipokuwa Mwenyezi Mungu. Hakika nimeidhulumu nafsi yangu, basi nisamehe; kwani hakuna anayesamehe dhambi isipokuwa Wewe,’ huku akijua kwamba hakuna anayesamehe dhambi isipokuwa Yeye.»