ప్రయాణంలో అల్లాహ్‌ను స్తుతించడం

షేఖ్ అబ్దుర్రహ్మాన్ అస్సాదీ తఫ్సీర్

ఇది ఓడలపై ప్రయాణించడాన్నీ, పశువులపై ప్రయాణించడాన్నీ కలిపి సూచిస్తోంది; అంటే, వాటిపై స్థిరంగా కూర్చోవడానికి. “తరువాత మీరు వాటిపై స్థిరంగా కూర్చున్నప్పుడు, మీ ప్రభువు అనుగ్రహాన్ని గుర్తు చేసుకోండి”—వాటిని మీకు వశపరచినవాడికి ఆ అనుగ్రహాన్ని అంగీకరించడం ద్వారా, అలాగే దాని కారణంగా ఆయనను స్తుతించడం ద్వారా. అందుకే ఆయన ఇలా అన్నాడు: “మరియు ఇలా అనండి: ‘మాకు దీనిని వశపరచినవాడు సర్వలోపాలకు అతీతుడు; మేము దానిని అదుపు చేయగలిగేవారము కాము.’” అంటే, ఓడలనూ పశువులనూ ఆయన మాకు వశపరచకపోయి ఉంటే, వాటిని అదుపు చేయడానికీ వాటిపై అధికారం కలిగి ఉండడానికీ మేము సమర్థులమై ఉండేవారము కాదు.

అయితే ఆయన దయతోనూ ఔదార్యంతోనూ వాటిని వశపరచి, విధేయం చేసి, వాటికి సంబంధించిన మార్గాలను సులభం చేశాడు. ఈ వాక్యాల ఉద్దేశం ఏమిటంటే, దాసులపై అనుగ్రహాలను విస్తారంగా ప్రసాదించే లక్షణాలతో వర్ణించబడిన ప్రభువే ఆరాధనకు అర్హుడు; ఆయనకే నమాజు చేయాలి, సాష్టాంగం చేయాలి.

ఇమామ్ ఇబ్న్ కసీర్ తఫ్సీర్

“మీరు వాటి వీపులపై స్థిరంగా కూర్చోవడానికి”—అంటే, వాటిపై స్థిరంగా, సౌకర్యంగా కూర్చోవడానికి. “వాటి వీపులపై” అంటే, ఈ జాతికి చెందిన జంతువుల వీపులపై. “తరువాత, మీరు వాటిపై స్థిరంగా కూర్చున్నప్పుడు, మీ ప్రభువు అనుగ్రహాన్ని గుర్తు చేసుకోండి”—ఆయన మీకు వాటిని వశపరచిన అనుగ్రహాన్ని. “మరియు ఇలా అనండి: ‘మాకు దీనిని వశపరచినవాడు సర్వలోపాలకు అతీతుడు; మేము దానిని అదుపు చేయగలిగేవారము కాము’”—అంటే, దానికి సాటి నిలవగలిగేవారము కాము.

అల్లాహ్ దీనిని మాకు వశపరచకపోయి ఉంటే, మేము దానిని అదుపు చేయలేకపోయేవారము. ఇబ్ను అబ్బాస్, ఖతాదా, అస్సుద్దీ మరియు ఇబ్ను జైద్ ఇలా అన్నారు: “ముఖ్రినీన్” అంటే దానిని అదుపు చేయగలిగేవారు, శక్తి కలిగినవారు.

“మరియు నిశ్చయంగా, మేము మా ప్రభువు వైపునకే మరలిపోవలసి ఉన్నది”—అంటే, మా మరణం తరువాత ఆయన వద్దకు చేరుతాము; మా గొప్ప ప్రయాణం ఆయనవైపే. ఇది ఈ లోకపు ప్రయాణాన్ని చూపించి పరలోకపు ప్రయాణాన్ని గుర్తుచేసే విధంగా ఉంది. అలాగే, “ప్రయాణానికి కావలసిన సామగ్రిని సిద్ధం చేసుకోండి; నిశ్చయంగా, ఉత్తమమైన సామగ్రి దైవభక్తి” (అల్‌బఖరా, 2:197) అనే వాక్యంలో ఈ లోకపు ప్రయాణ సామగ్రి ద్వారా పరలోకపు సామగ్రిని గుర్తుచేసినట్లుగా; “మరియు అలంకార వస్త్రాలు; అయితే దైవభక్తి వస్త్రమే ఉత్తమమైనది” (అల్‌ఆరాఫ్, 7:26) అనే వాక్యంలో ఈ లోకపు వస్త్రాల ద్వారా పరలోకపు వస్త్రాన్ని గుర్తుచేసినట్లుగా. స్వారీ జంతువుపై ఎక్కేటప్పుడు చదవబడే హదీసులు:

అమీరు అల్‌ముఅ్మినీన్ అలీ ఇబ్ను అబీ తాలిబ్ (అల్లాహ్ ఆయనపట్ల ప్రసన్నుడగుగాక) హదీసు: ఇమామ్ అహ్మద్ ఇలా అన్నారు: యజీద్ మాకు తెలిపాడు; షరీక్ ఇబ్ను అబ్దుల్లాహ్, అబూ ఇస్‌హాక్ ద్వారా, అలీ ఇబ్ను రబీఅా ద్వారా మాకు తెలిపాడు. అతను ఇలా అన్నాడు: “అలీ (అల్లాహ్ ఆయనపట్ల ప్రసన్నుడగుగాక) వద్దకు ఒక స్వారీ జంతువును తీసుకువచ్చినట్లు చూశాను. ఆయన కాలును రకాబ్‌లో పెట్టినప్పుడు ‘బిస్మిల్లాహ్’ అన్నారు. దానిపై సరిగా కూర్చున్నాక ‘అల్‌హమ్దులిల్లాహ్’ అన్నారు; ‘మాకు దీనిని వశపరచినవాడు సర్వలోపాలకు అతీతుడు; మేము దానిని అదుపు చేయగలిగేవారము కాము.

మరియు నిశ్చయంగా, మేము మా ప్రభువు వైపునకే మరలిపోవలసి ఉన్నది’ అని పఠించారు. తరువాత మూడుసార్లు అల్లాహ్‌ను స్తుతించి, మూడుసార్లు ‘అల్లాహు అక్బర్’ అన్నారు. ఆపై ‘నీకు మహిమ! నీవు తప్ప ఆరాధనకు అర్హుడెవరూ లేడు. నేను నాకే అన్యాయం చేసుకున్నాను; కాబట్టి నన్ను క్షమించు’ అన్నారు.

తరువాత నవ్వారు. నేను, ‘అమీరు అల్‌ముఅ్మినీన్, మీరు ఎందుకు నవ్వారు?’ అని అడిగాను. ఆయన, ‘అల్లాహ్ ప్రవక్త (అల్లాహ్ ఆయనపై శాంతి కలుగజేయుగాక) నేను చేసినట్లే చేయడం చూశాను; తరువాత ఆయన కూడా నవ్వారు’ అన్నారు. నేను, ‘అల్లాహ్ ప్రవక్తా, మీరు ఎందుకు నవ్వారు?’

అని అడిగాను. ఆయన ఇలా అన్నారు: ‘దాసుడు, “నా ప్రభూ, నన్ను క్షమించు” అని అన్నప్పుడు ప్రభువు ఆశ్చర్యపడతాడు; “నన్ను తప్ప పాపాలను క్షమించేవాడు మరెవరూ లేరని నా దాసునికి తెలుసు” అని అంటాడు.’”

అబూ అల్‌అహ్వస్ ద్వారా అబూ దావూద్, తిర్మిజీ మరియు నసాయీ ఈ హదీసును ఇదే విధంగా ఉల్లేఖించారు; నసాయీ ఉల్లేఖనంలో మన్సూర్ కూడా ఉన్నారు. అబూ ఇస్‌హాక్ అస్సబీఈ ద్వారా, అలీ ఇబ్ను రబీఅా అల్‌అసదీ అల్‌వాలిబీ ఈ హదీసును ఉల్లేఖించారు. తిర్మిజీ దీనిని “హసన్, సహీహ్” అని అన్నారు. అబ్దుర్రహ్మాన్ ఇబ్ను మహ్దీ, షుఅ్బా ద్వారా ఇలా ఉల్లేఖించారు: “నేను అబూ ఇస్‌హాక్ అస్సబీఈని, ‘ఈ హదీసును మీరు ఎవరి నుంచి విన్నారు?’

అని అడిగాను. ఆయన, ‘యూనుస్ ఇబ్ను ఖబ్బాబ్ నుంచి’ అన్నారు. నేను యూనుస్ ఇబ్ను ఖబ్బాబ్‌ను కలసి, ‘మీరు ఎవరి నుంచి విన్నారు?’ అని అడిగాను. ఆయన, ‘అలీ ఇబ్ను రబీఅా నుంచి విన్న ఒక వ్యక్తి నుంచి’ అన్నారు.” మరికొందరు దీనిని యూనుస్ ఇబ్ను ఖబ్బాబ్ నుంచి, ఆయన షఖీఖ్ ఇబ్ను ఉఖ్బా అల్‌అసదీ నుంచి, ఆయన అలీ ఇబ్ను రబీఅా అల్‌వాలిబీ నుంచి ఉల్లేఖించారు.

అబ్దుల్లాహ్ ఇబ్ను అబ్బాస్ (అల్లాహ్ వారిద్దరిపట్ల ప్రసన్నుడగుగాక) హదీసు: ఇమామ్ అహ్మద్ ఇలా అన్నారు: అబూ అల్‌ముగీరా మాకు తెలిపాడు; అబూ బక్ర్ ఇబ్ను అబ్దుల్లాహ్, అలీ ఇబ్ను అబీ తల్హా ద్వారా, అబ్దుల్లాహ్ ఇబ్ను అబ్బాస్ ద్వారా మాకు తెలిపాడు: “అల్లాహ్ ప్రవక్త (అల్లాహ్ ఆయనపై శాంతి కలుగజేయుగాక) తన స్వారీ జంతువుపై నన్ను తన వెనుక కూర్చోబెట్టారు. ఆయన దానిపై సరిగ్గా కూర్చున్నాక మూడుసార్లు ‘అల్లాహు అక్బర్’ అన్నారు; మూడుసార్లు అల్లాహ్‌ను స్తుతించి, ఒక్కసారి ‘లా ఇలాహ ఇల్లల్లాహ్’ అన్నారు. తరువాత దానిపై వెనక్కి ఆనుకుని నవ్వారు.

ఆపై నా వైపు తిరిగి ఇలా అన్నారు: ‘ఒక ముస్లిం స్వారీ జంతువుపై ఎక్కి, నేను చేసినట్లే చేస్తే, అల్లాహ్—ఆయన మహిమాన్వితుడు, ఉన్నతుడు—అతని వైపు దృష్టి సారించి, నేను నీ వైపు నవ్వినట్లే అతని వైపు నవ్వుతాడు.’” ఈ హదీసును అహ్మద్ మాత్రమే ఉల్లేఖించారు.

అబ్దుల్లాహ్ ఇబ్ను ఉమర్ (అల్లాహ్ వారిద్దరిపట్ల ప్రసన్నుడగుగాక) హదీసు: ఇమామ్ అహ్మద్ ఇలా అన్నారు: అబూ కామిల్ మాకు తెలిపాడు; హమ్మాద్ ఇబ్ను సలమా, అబూ అజ్‌జుబైర్ ద్వారా, అలీ ఇబ్ను అబ్దుల్లాహ్ అల్‌బారిఖీ ద్వారా, అబ్దుల్లాహ్ ఇబ్ను ఉమర్ (అల్లాహ్ వారిద్దరిపట్ల ప్రసన్నుడగుగాక) ద్వారా మాకు తెలిపాడు: “ప్రవక్త (అల్లాహ్ ఆయనపై శాంతి కలుగజేయుగాక) తన ఒంటెపై ఎక్కినప్పుడు మూడుసార్లు ‘అల్లాహు అక్బర్’ అని, తరువాత ‘మాకు దీనిని వశపరచినవాడు సర్వలోపాలకు అతీతుడు; మేము దానిని అదుపు చేయగలిగేవారము కాము. మరియు నిశ్చయంగా, మేము మా ప్రభువు వైపునకే మరలిపోవలసి ఉన్నది’ అని చెప్పేవారు.

తరువాత ఇలా ప్రార్థించేవారు: ‘ఓ అల్లాహ్, నా ఈ ప్రయాణంలో నీతిని, దైవభక్తిని, అలాగే నీవు ప్రసన్నమయ్యే కార్యాలను నేను నిన్ను కోరుతున్నాను. ఓ అల్లాహ్, మా ప్రయాణాన్ని సులభం చేయి; దూరాన్ని మాకు దగ్గర చేయి. ఓ అల్లాహ్, ప్రయాణంలో నీవే తోడు; ఇంటివారికి నీవే సంరక్షకుడు. ఓ అల్లాహ్, మా ప్రయాణంలో మాతో ఉండు; మా ఇంటివారి విషయంలో మా తరువాత వారి సంరక్షణ చేయి.’

ఆయన తన ఇంటివారివద్దకు తిరిగి వచ్చినప్పుడు ఇలా చెప్పేవారు: ‘మేము తిరిగి వచ్చేవారము, పశ్చాత్తాపపడేవారము—అల్లాహ్ ఇష్టిస్తే—ఆరాధించేవారము; మా ప్రభువును స్తుతించేవారము.’” ఇబ్ను జురైజ్ ద్వారా ముస్లిం, అబూ దావూద్, నసాయీ ఈ హదీసును ఇదే విధంగా ఉల్లేఖించారు; హమ్మాద్ ఇబ్ను సలమా ద్వారా తిర్మిజీ కూడా ఉల్లేఖించారు. ఇద్దరూ అబూ అజ్‌జుబైర్ ద్వారా దీనిని ఉల్లేఖించారు.

ఇంకొక హదీసు: ఇమామ్ అహ్మద్ ఇలా అన్నారు: ముహమ్మద్ ఇబ్ను ఉబైద్ మాకు తెలిపాడు; ముహమ్మద్ ఇబ్ను ఇస్‌హాక్, ముహమ్మద్ ఇబ్ను ఇబ్రాహీమ్ ద్వారా, అమ్ర్ ఇబ్ను అల్‌హకం ఇబ్ను థౌబాన్ ద్వారా, అబూ లాస్ అల్‌ఖుజాఈ ద్వారా మాకు తెలిపాడు. అతను ఇలా అన్నాడు: “అల్లాహ్ ప్రవక్త (అల్లాహ్ ఆయనపై శాంతి కలుగజేయుగాక) హజ్‌కు వెళ్లేందుకు దానధర్మాల ఒంటెలలో కొన్ని ఒంటెలపై మమ్మల్ని ఎక్కించారు. మేము, ‘అల్లాహ్ ప్రవక్తా, ఈ ఒంటెలు మమ్మల్ని మోయగలవని మాకు అనిపించడం లేదు!’ అన్నాము.

ఆయన ఇలా అన్నారు: ‘ప్రతి ఒంటె మూపురంపై ఒక షైతాన్ ఉంటాడు. కాబట్టి మీరు వాటిపై ఎక్కేటప్పుడు, నేను మీకు ఆజ్ఞాపించినట్లుగా అల్లాహ్ పేరును స్మరించండి; ఆ తరువాత వాటిని మీ అవసరాల కోసం ఉపయోగించండి. ఎందుకంటే వాస్తవానికి అల్లాహ్‌యే మోసేవాడు.’” అబూ లాస్ అసలు పేరు ముహమ్మద్ ఇబ్ను అల్‌అస్వద్ ఇబ్ను ఖలఫ్.

దీనికి సమానమైన మరో హదీసు: అహ్మద్ ఇలా అన్నారు: అత్తాబ్ మాకు తెలిపాడు; అబ్దుల్లాహ్—మరియు అలీ ఇబ్ను ఇస్‌హాక్ ద్వారా—మాకు తెలిపాడు; అబ్దుల్లాహ్ అంటే ఇబ్ను అల్‌ముబారక్; ఆయన ఉసామా ఇబ్ను జైద్ ద్వారా, ముహమ్మద్ ఇబ్ను హమ్జా ద్వారా నాకు తెలిపాడు. అతను తన తండ్రి ఇలా చెప్పడం విన్నాడు: “అల్లాహ్ ప్రవక్త (అల్లాహ్ ఆయనపై శాంతి కలుగజేయుగాక) ఇలా చెప్పడం నేను విన్నాను: ‘ప్రతి ఒంటె వీపుపై ఒక షైతాన్ ఉంటాడు. మీరు వాటిపై ఎక్కితే అల్లాహ్—ఆయన మహిమాన్వితుడు, ఉన్నతుడు—పేరును స్మరించండి; ఆపై మీ అవసరాలను తీర్చుకోవడంలో వెనుకాడకండి.’”

“ప్రయాణానికి కావలసిన సామగ్రిని సిద్ధం చేసుకోండి”—అల్‌బఖరా, 2:197. “అది అల్లాహ్ సూచనలలోనిది”—అల్‌ఆరాఫ్, 7:26.

అల్-బగవీ తఫ్సీర్

“మీరు వాటి వీపులపై స్థిరంగా కూర్చోవడానికి”—ఇక్కడ స్త్రీలింగ సూచనను ఉపయోగించాడు; ఎందుకంటే “మా” అనే పదానికి తిరిగి సూచించాడు.

“తరువాత మీరు వాటిపై స్థిరంగా కూర్చున్నప్పుడు, మీ ప్రభువు అనుగ్రహాన్ని గుర్తు చేసుకోండి”—భూమిపైనా సముద్రంలోనూ ప్రయాణించే వాహనాలను మీకు వశపరచిన అనుగ్రహాన్ని. “మరియు ఇలా అనండి: ‘మాకు దీనిని వశపరచినవాడు సర్వలోపాలకు అతీతుడు’”—అంటే, ఆయన దీనిని మాకు విధేయం చేశాడు. “మరియు మేము దానిని అదుపు చేయగలిగేవారము కాము”—అంటే, దానిని శక్తితో అదుపు చేయలేకపోయేవారము. మరొక అభిప్రాయం ప్రకారం, దానిని నియంత్రించలేకపోయేవారము.

“మరియు నిశ్చయంగా, మేము మా ప్రభువు వైపునకే మరలిపోవలసి ఉన్నది”—పునరుత్థాన దినాన ఆయన వద్దకు తిరిగి వెళ్లేవారము.

అహ్మద్ ఇబ్ను అబ్దుల్లాహ్ అస్సాలిహీ, అబూ అల్‌హుసైన్ అలీ ఇబ్ను ముహమ్మద్ ఇబ్ను అబ్దుల్లాహ్ ఇబ్ను బిష్రాన్ ద్వారా, ఇస్మాయీల్ ఇబ్ను ముహమ్మద్ అస్‌సఫ్ఫార్ ద్వారా, అహ్మద్ ఇబ్ను మన్సూర్ అర్‌రమాదీ ద్వారా, అబ్దుర్రజ్జాక్ ద్వారా, మఅ్మర్ ద్వారా, అబూ ఇస్‌హాక్ ద్వారా మాకు తెలిపాడు. అలీ ఇబ్ను రబీఅా నాకు ఇలా తెలిపాడు: “అలీ (అల్లాహ్ ఆయనపట్ల ప్రసన్నుడగుగాక) స్వారీ జంతువుపై ఎక్కినప్పుడు నేను అక్కడ ఉన్నాను. ఆయన కాలును రకాబ్‌లో పెట్టినప్పుడు ‘బిస్మిల్లాహ్’ అన్నారు. దానిపై సరిగా కూర్చున్నాక ‘అల్‌హమ్దులిల్లాహ్’ అన్నారు.

తరువాత ‘మాకు దీనిని వశపరచినవాడు సర్వలోపాలకు అతీతుడు; మేము దానిని అదుపు చేయగలిగేవారము కాము; మరియు నిశ్చయంగా, మేము మా ప్రభువు వైపునకే మరలిపోవలసి ఉన్నది’ అని అన్నారు. తరువాత మూడుసార్లు అల్లాహ్‌ను స్తుతించి, మూడుసార్లు ‘అల్లాహు అక్బర్’ అన్నారు. ఆపై ‘అల్లాహ్ తప్ప ఆరాధనకు అర్హుడెవరూ లేడు. నేను నాకే అన్యాయం చేసుకున్నాను; కాబట్టి నన్ను క్షమించు.

నిశ్చయంగా, నీవు తప్ప పాపాలను క్షమించేవాడు ఎవరూ లేరు’ అని అన్నారు. తరువాత నవ్వారు.”

“అమీరు అల్‌ముఅ్మినీన్, మిమ్మల్ని నవ్వించినదేమిటి?” అని అడిగారు. ఆయన, “అల్లాహ్ ప్రవక్త (అల్లాహ్ ఆయనపై శాంతి కలుగజేయుగాక) నేను చేసినట్లే చేయడం, నేను చెప్పినట్లే చెప్పడం చూశాను; తరువాత ఆయన కూడా నవ్వారు” అన్నారు. “అల్లాహ్ ప్రవక్తా, మిమ్మల్ని నవ్వించినదేమిటి?”

అని మేము అడిగాము. ఆయన ఇలా అన్నారు: “ఆ దాసుడు—లేదా, ‘ఆ దాసుని గురించి నాకు ఆశ్చర్యం కలిగింది’ అని అన్నారు—‘అల్లాహ్ తప్ప ఆరాధనకు అర్హుడెవరూ లేడు. నేను నాకే అన్యాయం చేసుకున్నాను; కాబట్టి నన్ను క్షమించు. నీవు తప్ప పాపాలను క్షమించేవాడు ఎవరూ లేరు’ అని అన్నప్పుడు, పాపాలను క్షమించేది ఆయన తప్ప మరెవరూ లేరని అతనికి తెలుసు.”