سۇلەيماننىڭ پادىشاھلىق دۇئاسى
رَبِّ اغْفِرْ لِي، وَهَبْ لِي مُلْكًا لَا يَنْبَغِي لِأَحَدٍ مِنْ بَعْدِي، إِنَّكَ أَنْتَ الْوَهَّابُ.
رَبِّ اغْفِرْ لِي وَهَبْ لِي مُلْكًا لَا يَنْبَغِي لِأَحَدٍ مِنْ بَعْدِي إِنَّكَ أَنْتَ الْوَهَّابُ
ئاۋازنى يۈكلەش مەغلۇپ بولدى. كېيىن قايتا سىناڭ.
سۇلايمان ئېيتتى: «پەرۋەردىگارىم! ماڭا مەغپىرەت قىلغىن، ماڭا مەندىن كېيىن (مەندىن باشقا) ھېچ ئادەمگە مۇيەسسەر بولمايدىغان پادىشاھلىقنى ئاتا قىلغىن، سەن ھەقىقەتەن كۆپ ئاتا قىلغۇچىسەن»(35).
ئىپادە شەكلى: «ئىغفىر لى» (اغْفِرْ لِي — مېنى مەغپىرەت قىل) ۋە «ھەب لى» (هَبْ لِي — ماڭا ئاتا قىل) پېئىللىرى. بۇ، يەر يۈزىدە ئاللاھنىڭ سۆزىنى ئۈستۈن قىلىش ئۈچۈن پادىشاھلىق ۋە ھوقۇق سوراشتۇر.
شەيخ ئابدۇرراھمان سەئدىنىڭ تەفسىرى
ئۇ: «پەرۋەردىگارىم! مېنى مەغپىرەت قىلغىن ۋە ماڭا مەندىن كېيىن ھېچكىمگە مۇيەسسەر بولمايدىغان پادىشاھلىقنى ئاتا قىلغىن. سەن ھەقىقەتەن كۆپ ئاتا قىلغۇچىسەن» دېدى. ئاللاھ ئۇنىڭ دۇئاسىنى ئىجابەت قىلدى، ئۇنى مەغپىرەت قىلدى، پادىشاھلىقىنى ئۇنىڭغا قايتۇرۇپ بەردى ۋە ئۇنىڭغا مەندىن كېيىن ھېچكىمگە بېرىلمىگەن پادىشاھلىقنى زىيادە قىلدى.
بۇ، شەيتانلارنى ئۇنىڭغا بويسۇندۇرۇشى ئىدى: ئۇلار ئۇنىڭ خالىغىنىنى ياسايتتى، ئۇنىڭ ئۈچۈن دېڭىزغا شۇڭغۇپ، مەرۋايىت ۋە زىبۇزىننەتلەرنى چىقىراتتى. ئۇلارنىڭ قايسىسى ئۇنىڭغا ئاسىيلىق قىلسا، ئۇنى كىشەنلەرگە باغلاپ، مۇستەھكەم چىڭىتاتتى.
ئىمام ئىبنى كەسىرنىڭ تەفسىرى
«ئۇ: “پەرۋەردىگارىم! مېنى مەغپىرەت قىلغىن ۋە ماڭا مەندىن كېيىن ھېچكىمگە مۇيەسسەر بولمايدىغان پادىشاھلىقنى ئاتا قىلغىن. سەن ھەقىقەتەن كۆپ ئاتا قىلغۇچىسەن” دېدى». بەزىلەر بۇنىڭ مەنىسى: «مەندىن كېيىن ھېچكىمگە مۇيەسسەر بولمىسۇن» دېگەن بولۇپ، ئۇنىڭ مەقسىتى، تەختىگە تاشلانغان جەسەت ۋەقەسىدە بولغىنىدەك، بۇ پادىشاھلىقنىڭ ئۆزىدىن تارتىۋېلىنىشىغا يول قويماسلىق، كېيىنكى ئىنسانلارغا ئۇنى چەكلىۋېتىش ئەمەس، دېگەن.
توغرا قاراش شۇكى، ئۇ ئاللاھ تائالادىن ئۆزىدىن كېيىنكى ئىنسانلاردىن ھېچكىمگە ئوخشاشى بېرىلمەيدىغان پادىشاھلىقنى سورىغان. ئايەتنىڭ روشەن مەنىسى مۇشۇدۇر؛ بۇ مەنىدە ئاللاھنىڭ ئەلچىسىدىن ﷺ بىر قانچە يول بىلەن سەھىھ ھەدىسلەر كەلگەن.
بۇ ئايەتنىڭ تەپسىرىدە بۇخارى مۇنداق دېگەن: بىزگە ئىسھاق ئىبنى ئىبراھىم ھەدىس سۆزلەپ، رەۋھ ۋە مۇھەممەد ئىبنى جەئفەرنىڭ شۇبەدىن، ئۇنىڭ مۇھەممەد ئىبنى زىيادتىن، ئۇنىڭ ئەبۇ ھۇرەيرە رەزىيەللاھۇ ئەنھۇدىن، ئۇنىڭ پەيغەمبەر ﷺ دىن رىۋايەت قىلغانلىقىنى خەۋەر قىلدى. پەيغەمبەر ﷺ مۇنداق دېگەن: «تۈنۈگۈن كېچە جىنلاردىن بىر ئىفرىت [ئىنتايىن كۈچلۈك جىن] نامازنى ئۈزۈۋېتىش ئۈچۈن ئۈستۈمگە ئۆزىنى ئېتىپ كەلدى ــ ياكى شۇنىڭغا يېقىن بىر سۆز ئېيتتى ــ ئاللاھ مېنى ئۇنىڭغا غالىب قىلدى. ئۇنى مەسچىتنىڭ تۈۋرۈكلىرىدىن بىرىگە باغلىۋېتىشنى، تاڭ ئاتقاندا ھەممىڭلار ئۇنى كۆرۈشىڭلارنى خالىدىم. بىراق قېرىندىشىم سۇلەيماننىڭ: “پەرۋەردىگارىم!
مېنى مەغپىرەت قىلغىن ۋە ماڭا مەندىن كېيىن ھېچكىمگە مۇيەسسەر بولمايدىغان پادىشاھلىقنى ئاتا قىلغىن” دېگەن سۆزىنى ئەسلىدىم». رەۋھنىڭ رىۋايىتىدە: «ئۇنى رەسۋا ھالدا قايتۇرۇۋەتتى» دېيىلگەن. بۇ ھەدىسنى مۇسلىم ۋە نەسائىي شۇبەنىڭ يولى بىلەنمۇ رىۋايەت قىلغان.
مۇسلىم ئۆزىنىڭ سەھىھ كىتابىدا مۇنداق دېگەن: بىزگە مۇھەممەد ئىبنى سەلەمە ئەلمۇرادىي ھەدىس سۆزلەپ، ئابدۇللاھ ئىبنى ۋەھبنىڭ مۇئاۋىيە ئىبنى سالىھتىن، ئۇنىڭ رەبىئە ئىبنى يەزىدتىن، ئۇنىڭ ئەبۇ ئىدرىس ئەلخەۋلانىيدىن، ئۇنىڭ ئەبۇ دەردا رەزىيەللاھۇ ئەنھۇدىن رىۋايەت قىلغانلىقىنى خەۋەر قىلدى. ئەبۇ دەردا مۇنداق دېگەن: ئاللاھنىڭ ئەلچىسى ﷺ نامازغا تۇردى. بىز ئۇنىڭ: «سەندىن ئاللاھقا سېغىنىپ پاناھ تىلەيمەن» دېگەنلىكىنى ئاڭلىدۇق. ئاندىن: «سېنى ئاللاھنىڭ لەنىتى بىلەن لەنەت قىلىمەن» دېدى ــ بۇنى ئۈچ قېتىم تەكرارلىدى ــ ۋە قولىنى خۇددى بىر نەرسىنى تۇتماقچى بولغاندەك سوزدى.
نامازدىن بوشىغاندىن كېيىن: «ئى ئاللاھنىڭ ئەلچىسى! ناماز ئىچىدە سىزنىڭ بىز ئىلگىرى ئاڭلاپ باقمىغان بىر نەرسە دېگەنلىكىڭىزنى ئاڭلىدۇق، قولىڭىزنى سوزغانلىقىڭىزنىمۇ كۆردۇق» دېدۇق. ئۇ مۇنداق دېدى: «ئاللاھنىڭ دۈشمىنى ئىبلىس يالقۇندەك بىر ئوتنى ئېلىپ كېلىپ، ئۇنى يۈزۈمگە تاشلىماقچى بولدى. مەن ئۈچ قېتىم: “سەندىن ئاللاھقا سېغىنىپ پاناھ تىلەيمەن” دېدىم.
ئاندىن: “سېنى ئاللاھنىڭ مۇكەممەل لەنىتى بىلەن لەنەت قىلىمەن” دېدىم. ئۇ ئۈچ قېتىم كېچىكمىدى [قايتىشقا ئۇرۇندى]. ئاندىن ئۇنى تۇتماقچى بولدۇم. ئاللاھ بىلەن قەسەمكى، قېرىندىشىمىز سۇلەيماننىڭ دۇئاسى بولمىغان بولسا، تاڭ ئاتقاندا ئۇ باغلاقلىق بولۇپ، مەدىنە ئەھلىنىڭ بالىلىرى ئۇنىڭ بىلەن ئويناۋاتقان بولاتتى».
ئىمام ئەھمەد مۇنداق دېگەن: بىزگە ئەبۇ ئەھمەد ھەدىس سۆزلەپ، مَيْسەرە ئىبنى مەئبەدنىڭ سۇلەيماننىڭ ھاجىبى ئەبۇ ئۇبەيدتىن رىۋايەت قىلغانلىقىنى خەۋەر قىلدى. ئۇ مۇنداق دېگەن: «ئاتا ئىبنى يەزىد ئەللېيسىينىڭ ناماز ئوقۇۋاتقانلىقىنى كۆردۈم. ئۇنىڭ ئالدىدىن ئۆتمەكچى بولغىنىمدا مېنى قايتۇردى. ئاندىن ماڭا ئەبۇ سەئىد ئەلخۇدرىنىڭ مۇنداق دېگەنلىكىنى سۆزلەپ بەردى: ئاللاھنىڭ ئەلچىسى ﷺ بامدات نامىزىغا تۇردى، مەن ئۇنىڭ ئارقىسىدا ئىدىم.
ئۇ قىرائەت قىلغاندا قىرائىتى قالايمىقانلىشىپ كەتتى. نامازنى تۈگەتكەندىن كېيىن مۇنداق دېدى: “ئەگەر مېنى ۋە ئىبلىسنى كۆرگەن بولساڭلار ئىدى! مەن قولۇمنى سوزۇپ ئۇنى بوغۇشقا باشلىدىم. ھەتتا بۇ ئىككى بارمىقىمنىڭ ــ باش بارماق بىلەن ئۇنىڭ يېنىدىكى بارماقنىڭ ــ ئارىسىدا ئۇنىڭ تۈكىرىكىنىڭ سوغۇقىنى ھېس قىلدىم.
قېرىندىشىم سۇلەيماننىڭ دۇئاسى بولمىغان بولسا، ئۇ تاڭ ئاتقاندا مەسچىتنىڭ تۈۋرۈكلىرىدىن بىرىگە باغلاقلىق بولۇپ، مەدىنە بالىلىرى ئۇنىڭ بىلەن ئويناۋاتقان بولاتتى. سىلەرنىڭ قايسىڭلار قىبلىسى بىلەن ئۆزىنىڭ ئارىسىغا ھېچكىمنىڭ توسالغۇ بولماسلىقىغا قادىر بولسا، شۇنداق قىلسۇن”». ئەبۇ داۋۇد بۇ ھەدىستىن: «سىلەرنىڭ قايسىڭلار قىبلىسى بىلەن ئۆزىنىڭ ئارىسىغا ھېچكىمنىڭ توسالغۇ بولماسلىقىغا قادىر بولسا، شۇنداق قىلسۇن» دېگەن قىسمىنى ئەھمەد ئىبنى ئەبى سۇرەيج، ئەبۇ ئەھمەد ئەزۇبەيرى ئارقىلىق رىۋايەت قىلغان.
ئىمام ئەھمەد يەنە مۇنداق دېگەن: بىزگە مۇئاۋىيە ئىبنى ئەمر ھەدىس سۆزلەپ، ئىبراھىم ئىبنى مۇھەممەد ئەلفەزارىنىڭ ئەۋزائىيدىن، ئۇنىڭ رەبىئە ئىبنى يەزىدتىن، ئۇنىڭ ئابدۇللاھ ئەدەيلەمىيدىن رىۋايەت قىلغانلىقىنى خەۋەر قىلدى. ئۇ مۇنداق دېگەن: «مەن تايفتىكى “ۋەھت” دەپ ئاتىلىدىغان باغدا تۇرغان ئابدۇللاھ ئىبنى ئەمرنىڭ يېنىغا كىردىم. ئۇ ھاراق ئىچىش بىلەن ئەيىبلىنىدىغان قۇرەيشلىك بىر ياش بىلەن قولتۇقلىشىپ تۇرغانىدى.
مەن ئۇنىڭدىن: “ماڭا سىزدىن مۇنداق بىر ھەدىس رىۋايەت قىلىندى: كىم ھاراقتىن بىر يۇتۇم ئىچسە، ئاللاھ ئۇنىڭ تەۋبىسىنى قىرىق كۈن قوبۇل قىلمايدۇ؛ بەختسىز كىشى ئانىسىنىڭ قورسىقىدا بەختسىز بولىدۇ؛ بەيتۇلمۇقەددەسگە پەقەت ئۇ يەردە ناماز ئوقۇشنى مەقسەت قىلىپ بارغان كىشى گۇناھلىرىدىن، ئانىسى تۇغقان كۈندىكىدەك پاك بولۇپ قايتىدۇ” دېدىم. ياش ھاراق تىلغا ئېلىنغانلىقىنى ئاڭلاپ، قولىنى ئابدۇللاھنىڭ قولىدىن تارتىپ چىقىرىپ، كېتىپ قالدى. ئابدۇللاھ ئىبنى ئەمر: “مېنىڭ ئېيتمىغان سۆزۈمنى ماڭا نىسبەت بېرىشكە ھېچكىمگە رۇخسەت قىلمايمەن. مەن ئاللاھنىڭ ئەلچىسى ﷺ نىڭ: «كىم ھاراقتىن بىر يۇتۇم ئىچسە، قىرىق كۈن نامىزى قوبۇل قىلىنمايدۇ.
تەۋبە قىلسا، ئاللاھ تەۋبىسىنى قوبۇل قىلىدۇ. يەنە ئىچسە، قىرىق كۈن نامىزى قوبۇل قىلىنمايدۇ؛ تەۋبە قىلسا، ئاللاھ تەۋبىسىنى قوبۇل قىلىدۇ. يەنە قايتا ئىچسە ــ ئۈچىنچىسىدىمۇ ياكى تۆتىنچىسىدىمۇ ئىكەنلىكىنى ئېنىق بىلمەيمەن ــ ئاللاھنىڭ قىيامەت كۈنى ئۇنىڭغا خەبالنىڭ لاي-پاتقىقىدىن ئىچۈرۈشى ھەق بولىدۇ» دېگەنلىكىنى ئاڭلىدىم» دېدى. ئۇ يەنە مۇنداق دېدى: «مەن ئاللاھنىڭ ئەلچىسى ﷺ نىڭ: “ئاللاھ مەخلۇقاتلىرىنى قاراڭغۇلۇقتا ياراتتى، ئاندىن ئۇلارغا ئۆز نۇرىدىن چاچتى.
شۇ كۈنى نۇرىدىن نېسىۋە ئالغان كىشى ھىدايەت تاپتى، نۇرىدىن نېسىۋە ئالمىغان كىشى ئازدى. شۇنىڭ ئۈچۈن مەن: ئاللاھنىڭ ئىلمىگە ئاساسەن قەلەم قۇرۇپ بولدى، دەيمەن” دېگەنلىكىنى ئاڭلىدىم». يەنە ئۇنىڭ مۇنداق دېگەنلىكىنى ئاڭلىدىم: «سۇلەيمان ئاللاھ تائالادىن ئۈچ نەرسە سورىدى.
ئاللاھ ئۇنىڭغا ئىككىسىنى بەردى، ئۈچىنچىسىنىڭ بىزگە بېرىلىشىنى ئۈمىد قىلىمىز: ئۇ ئاللاھنىڭ ھۆكمىگە توغرا كېلىدىغان ھۆكۈم سورىدى، ئاللاھ ئۇنى بەردى؛ ئۆزىدىن كېيىن ھېچكىمگە مۇيەسسەر بولمايدىغان پادىشاھلىق سورىدى، ئاللاھ ئۇنى بەردى؛ بۇ مەسچىتكە پەقەت ناماز ئوقۇشنى مەقسەت قىلىپ ئۆيىدىن چىققان كىشىنىڭ ئانىسى تۇغقان كۈندىكىدەك گۇناھلىرىدىن پاك بولۇپ چىقىشىنى سورىدى. بىز ئاللاھ تائالا بۇنىمۇ بىزگە بەرگەن بولۇشىنى ئۈمىد قىلىمىز».
بۇ ھەدىسنىڭ ئاخىرقى قىسمىنى نەسائىي ۋە ئىبنى ماجەھ ئابدۇللاھ ئىبنى فىيرۇز ئەدەيلەمىي، ئۇنىڭ ئابدۇللاھ ئىبنى ئەمرىدىن رىۋايەت قىلغان بىر قانچە يول بىلەنمۇ نەقىل قىلغان. ئۇنىڭدا ئاللاھنىڭ ئەلچىسى ﷺ مۇنداق دېگەن: «سۇلەيمان بەيتۇلمۇقەددەسنى سالغاندا، ئاللاھ ئەززە ۋە جەللەدىن ئۈچ خىل تىلەك سورىدى...» دەپ، ھەدىسنى بايان قىلغان.
بۇ ھەدىس رافىئ ئىبنى ئۇمەير رەزىيەللاھۇ ئەنھۇدىنمۇ، ئەمما غەلىتە ئىسناد ۋە رىۋايەت لەۋزى بىلەن كەلگەن. تەبەرانى مۇنداق دېگەن: بىزگە مۇھەممەد ئىبنى ھەسەن ئىبنى قۇتەيبە ئەلئەسقەلانىي ھەدىس سۆزلەپ، مۇھەممەد ئىبنى ئەييۇب ئىبنى سۇۋەيدنىڭ دادىسىدىن، ئۇنىڭ ئىبراھىم ئىبنى ئەبى ئەبلەدىن، ئۇنىڭ ئەبۇ زاھىرىيەدىن، ئۇنىڭ رافىئ ئىبنى ئۇمەيردىن رىۋايەت قىلغانلىقىنى خەۋەر قىلدى. رافىئ مۇنداق دېگەن: مەن ئاللاھنىڭ ئەلچىسى ﷺ نىڭ مۇنداق دېگەنلىكىنى ئاڭلىدىم: «ئاللاھ ئەززە ۋە جەللە داۋۇد ئەلەيھىسسالامغا: “ماڭا يەر يۈزىدە بىر ئۆي سالغىن” دېدى. داۋۇد ئۆزى ئۈچۈن، بۇيرۇلغان ئۆيدىن بۇرۇن بىر ئۆي سالدى.
شۇنىڭ بىلەن ئاللاھ ئۇنىڭغا ۋەھىي قىلدى: “ئى داۋۇد! ئۆيۈڭنى مېنىڭ ئۆيۈمدىن بۇرۇن سالدىڭمۇ؟” ئۇ: “پەرۋەردىگارىم! پادىشاھ شۇنداق قىلغان” دېدى. ئاندىن مەسچىتنى سېلىشقا باشلىدى. تاملىرى پۈتكەندە ئۈچ قېتىم ئۆرۈلۈپ چۈشتى. ئۇ بۇنى ئاللاھ ئەززە ۋە جەللەگە شىكايەت قىلدى.
ئاللاھ: “ئى داۋۇد! سەن ماڭا ئۆي سېلىشقا لايىق ئەمەس” دېدى. ئۇ: “پەرۋەردىگارىم! نېمىشقا؟” دەپ سورىدى. ئاللاھ: “قولۇڭ بىلەن قان تۆكۈلگەنلىكى ئۈچۈن” دېدى. داۋۇد: “پەرۋەردىگارىم! بۇ سېنىڭ يولۇڭ ۋە رازىلىقىڭ ئۈچۈن ئەمەسمىدى؟”
دېدى. ئاللاھ: “شۇنداق، لېكىن ئۇلار مېنىڭ بەندىلىرىم، مەن ئۇلارغا ناھايىتى مېھرىباندۇرمەن” دېدى. بۇ داۋۇدقا ئېغىر كەلدى. شۇنىڭ بىلەن ئاللاھ ئۇنىڭغا ۋەھىي قىلىپ: “قايغۇرما، ئۇنى سېنىڭ ئوغۇلۇڭ سۇلەيماننىڭ قولى بىلەن سېلىشنى بېكىتىمەن” دېدى.
داۋۇد ۋاپات بولغاندىن كېيىن، سۇلەيمان ئۇنى سېلىشقا باشلىدى. قۇرۇلۇش تاماملانغاندا، قۇربانلىقلارنى سۇنۇپ، قۇربان ھايۋانلارنى بوغۇزلىدى ۋە بەنى ئىسرائىلنى يىغدى. شۇنىڭ بىلەن ئاللاھ ئۇنىڭغا: “ئۆيۈمنى سېلىشقا شۇنچە خۇشال بولغانلىقىڭنى كۆردۈم، مەندىن سورا، ساڭا بېرىمەن” دەپ ۋەھىي قىلدى. سۇلەيمان: “ئۆزۈڭدىن قورقىدىغان، دادامنىڭ قەلبىدەك بىر قەلب؛ دادامنىڭ قەلبىدەك سېنى سۆيىدىغان بىر قەلب؛ مەندىن كېيىن ھېچكىمگە مۇيەسسەر بولمايدىغان پادىشاھلىق؛ بۇ ئۆيگە پەقەت ئۇ يەردە ناماز ئوقۇشنى مەقسەت قىلىپ كەلگەن كىشىنىڭ ئانىسى تۇغقان كۈندىكىدەك گۇناھلىرىدىن پاك بولۇپ چىقىشىنى سورايمەن” دېدى».
ئاللاھنىڭ ئەلچىسى ﷺ مۇنداق دېدى: «ئۇ ئىككى تىلەككە ئېرىشتى، ئۈچىنچىسىگىمۇ ئېرىشكەن بولۇشىنى ئۈمىد قىلىمەن».
ئىمام ئەھمەد مۇنداق دېگەن: بىزگە ئابدۇسسامەد ھەدىس سۆزلەپ، ئۆمەر ئىبنى راشىد ئەليەمامىينىڭ ئىياس ئىبنى سەلەمە ئىبنى ئەكۋەدىن، ئۇنىڭ دادىسىدىن رىۋايەت قىلغانلىقىنى خەۋەر قىلدى. ئۇ مۇنداق دېگەن: «مەن ئاللاھنىڭ ئەلچىسى ﷺ نىڭ ھەر قېتىم دۇئا قىلغاندا ئۇنى: “پاك-مۇقەددەس، مەن ئەڭ ئۈستۈن ۋە بۈيۈك پەرۋەردىگارىم، كۆپ ئاتا قىلغۇچى” دەپ باشلىغانلىقىنى ئاڭلىدىم».
ئەبۇ ئۇبەيد مۇنداق دېگەن: بىزگە ئەلى ئىبنى سابىت، جەئفەر ئىبنى بۇرقالدىن، ئۇنىڭ سالىھ ئىبنى مىسماردىن رىۋايەت قىلغانلىقىنى خەۋەر قىلدى. سالىھ مۇنداق دېگەن: ئاللاھنىڭ پەيغەمبىرى داۋۇد ۋاپات بولغاندا، ئاللاھ ئۇنىڭ ئوغلى سۇلەيمان ئەلەيھىسسالامغا ۋەھىي قىلىپ: «ھاجىتىڭنى مەندىن سورىغىن» دېدى. سۇلەيمان: «دادامنىڭ قەلبىدەك، سەندىن قورقىدىغان بىر قەلبنى؛ دادامنىڭ قەلبىدەك، سېنى سۆيىدىغان بىر قەلبنى ماڭا ئاتا قىلىشىڭنى سورايمەن» دېدى. ئاللاھ مۇنداق دېدى: «مەن بەندەمگە ھاجىتىنى سورىغىن دەپ ۋەھىي قىلدىم.
ئۇنىڭ سورىغىنى قەلبىنىڭ مەندىن قورقىشى ۋە مېنى سۆيۈشى بولدى. شۇڭا ئۇنىڭغا مەندىن كېيىن ھېچكىمگە مۇيەسسەر بولمايدىغان پادىشاھلىقنى چوقۇم ئاتا قىلىمەن»».
بەغاۋىنىڭ تەفسىرى
«ئۇ: “پەرۋەردىگارىم! مېنى مەغپىرەت قىلغىن ۋە ماڭا مەندىن كېيىن ھېچكىمگە مۇيەسسەر بولمايدىغان پادىشاھلىقنى ئاتا قىلغىن” دېدى». مۇقاتىل ۋە ئىبنى كەيسان: «مەندىن كېيىن ھېچكىمگە بېرىلمەيدۇ» دېگەن. ئاتا ئىبنى ئەبى رەبباھ: «ئۇنىڭ مەقسىتى: ئۆمرۈمنىڭ ئاخىرىدا ئۇنى مەندىن تارتىۋېلىپ، باشقىغا بەرمەيدىغان بىر پادىشاھلىقنى ماڭا ئاتا قىلغىن؛ ئۆمرۈمنىڭ ئۆتكەن قىسمىدا مەندىن تارتىۋېلىنغىنىدەك بولمىسۇن» دېگەن، دەپ چۈشەندۈرگەن.
«سەن ھەقىقەتەن كۆپ ئاتا قىلغۇچىسەن». ئۇنىڭ بۇنى پەيغەمبەرلىكىگە ئايەت، ئەلچىلىكىگە دەلىل ۋە مۆجىزە بولسۇن دەپ سورىغانلىقى ئېيتىلغان. يەنە تەۋبىسىنىڭ قوبۇل قىلىنغانلىقىغا، ئاللاھ دۇئاسىنى ئىجابەت قىلىپ پادىشاھلىقىنى ئۇنىڭغا قايتۇرۇپ بېرىپ، ئۇنى زىيادە قىلغانلىقىغا بەلگە بولسۇن دەپ سورىغانلىقىمۇ ئېيتىلغان. مۇقاتىل ئىبنى ھەييان: «سۇلەيماننىڭ پادىشاھلىقى بار ئىدى.
لېكىن ئۇ “مەندىن كېيىن ھېچكىمگە مۇيەسسەر بولمايدىغان” دېگەن سۆزى بىلەن شامال، قۇشلار ۋە شەيتانلارنىڭ بويسۇندۇرۇلۇشىنى كۆزدە تۇتقان. بۇنىڭ دەلىلى ئۇنىڭدىن كېيىنكى ئايەتلەردۇر» دېگەن.
بىزگە ئابدۇلۋاھىد ئەلمىلىھىي، ئەھمەد ئىبنى ئابدۇللاھ ئەننېئىيىمىدىن، ئۇ مۇھەممەد ئىبنى يۇسۇفتىن، ئۇ مۇھەممەد ئىبنى ئىسمائىلدىن، ئۇ مۇھەممەد ئىبنى بەششاردىن، ئۇ مۇھەممەد ئىبنى جەئفەردىن، ئۇ شۇبەدىن، ئۇ مۇھەممەد ئىبنى زىيادتىن، ئۇ ئەبۇ ھۇرەيرەدىن، ئۇ پەيغەمبەر ﷺ دىن رىۋايەت قىلغان ھەدىسنى خەۋەر قىلدى. پەيغەمبەر ﷺ مۇنداق دېگەن: «تۈنۈگۈن كېچە جىنلاردىن بىر ئىفرىت نامازنى ئۈزۈۋېتىش ئۈچۈن ئۆزىنى ئېتىپ كەلدى. ئاللاھ مېنى ئۇنىڭغا غالىب قىلدى، ئۇنى تۇتۇۋالدىم ۋە ئۇنى مەسچىتنىڭ تۈۋرۈكلىرىدىن بىرىگە باغلىۋېتىشنى، ھەممىڭلارنىڭ ئۇنى كۆرۈشىڭلارنى خالىدىم. بىراق قېرىندىشىم سۇلەيماننىڭ: “پەرۋەردىگارىم!
ماڭا مەندىن كېيىن ھېچكىمگە مۇيەسسەر بولمايدىغان پادىشاھلىقنى ئاتا قىلغىن” دېگەن دۇئاسىنى ئەسلىدىم. شۇنىڭ بىلەن ئۇنى رەسۋا ھالدا قايتۇرۇۋەتتىم».
سەھىھ ئەلبۇخارىي (№ 461) دە ئەبۇ ھۇرەيرەدىن رىۋايەت قىلىنىدۇ: «شەيتان نامىزىمنى ئۈزۈۋېتىشكە ئۇرۇندى… ئۇنى مەسچىتنىڭ تۈۋرۈكىگە باغلىۋېتىشنى خالىدىم، لېكىن قېرىندىشىم سۇلەيماننىڭ سۆزىنى ئەسلىدىم».