Кечирим жана өзгөчө бийлик суроо

Шейх Абдуррахман ас-Саадинин тафсири

«Ал: “Раббим! Мени кечир жана мага менден кийин эч кимге ылайык болбой турган бийлик бер. Чындыгында, Сен — Берешенсиң”, — деди». Аллах анын дубасын кабыл кылып, аны кечирди, бийлигин кайра кайтарды жана ага өзүнөн кийин эч кимге берилбеген бийликти кошуп берди.

Бул — шайтандарды ага баш ийдирүү эле: алар анын каалаганын куруп, деңизге чумкуп, берметтерди жана жасалгаларды алып чыгышчу. Ал эми алардын арасынан ким ага баш ийбесе, аны кишендерге байлап, бекем чынжырлап койчу.

Имам Ибн Касирдин тафсири

«Ал: “Раббим! Мени кечир жана мага менден кийин эч кимге ылайык болбой турган бийлик бер. Чындыгында, Сен — Берешенсиң”, — деди». Айрымдар: «Менден кийин эч кимге ылайык болбой турган» деген сөздүн мааниси — «менден кийин эч ким аны менден тартып алууга жарабасын» деп түшүндүрүшкөн.

Алар муну Сулаймандын тактысына ташталган денеге байланыштуу окуя менен түшүндүрүшкөн. Алардын ою боюнча, бул сөз андан кийинки адамдарга мындай бийликке ээ болууга тыюу салынганын билдирбейт. Туура түшүндүрмө — ал Алла Тааладан өзүнөн кийинки адамдардын эч бирине окшошу берилбеген бийликти сураган. Аяттын айкын мааниси ушундай жана Пайгамбардан (ага Алланын салам-салаваты болсун) ар кандай риваят жолдору менен жеткен сахих хадистер да муну тастыктайт.

Аль-Бухари ушул аятты тафсирлеп жатып мындай деген: «Бизге Исхак ибн Ибрахим хадис айтты, бизге Рух жана Мухаммад ибн Жаъфар Шуъба аркылуу, ал Мухаммад ибн Зияддан, ал Абу Хурайрадан (Алла андан ыраазы болсун), ал Пайгамбардан (ага Алланын салам-салаваты болсун) кабарлады. Ал айтты: “Кечээ түнү жиндерден бир ифрит мага кол салып, намазымды үзгүлтүккө учуратмак болду — же ушуга жакын сөз айтты. Аллах мени ага үстөм кылды. Мен аны мечиттеги мамылардын бирине таңып коюуну, таң атканда баарыңар келип аны көрүшүңөрдү кааладым.

Бирок бир тууганым Сулаймандын: «Раббим! Мени кечир жана мага менден кийин эч кимге ылайык болбой турган бийлик бер» деген сөзүн эстедим”. Рухтун риваятында: “Ошондо аны кор болгон абалда кууп жиберди”, — деп айтылат». Муслим менен ан-Насаий да муну Шуъбанын ушул эле иснады аркылуу риваят кылышкан.

Муслим өзүнүн «Сахихинде» мындай деген: «Бизге Мухаммад ибн Салама аль-Мурадий хадис айтты, бизге Абдуллах ибн Вахб хадис айтты, Муавия ибн Салих бизге Рабиа ибн Язидден, ал Абу Идрис аль-Хавланийден, ал Абу Дардадан риваят кылды. Ал айтты: “Алланын Элчиси (ага Алланын салам-салаваты болсун) намаз окуу үчүн ордунан турду. Анын: «Сенден Аллага баш калкалайм», — деп айтканын уктук. Анан: «Сени Алланын каргышы менен каргайм», — деди жана муну үч жолу кайталады.

Колун бир нерсени кармагысы келгендей сунду. Намазын бүткөндө: «Оо, Алланын Элчиси! Намазда сизден мурда укпаган сөздөрдү айтканыңызды уктук жана колуңузду сунганыңызды көрдүк», — дедик. Ал айтты: «Алланын душманы Иблис бетиме ыргытуу үчүн оттон болгон жалын алып келди.

Мен: “Сенден Аллага баш калкалайм”, — деп үч жолу айттым. Анан: “Сени Алланын толук каргышы менен каргайм”, — дедим. Ал үч жолу артка чегинген жок. Ошондо аны кармап алууну кааладым. Бир тууганыбыз Сулаймандын дубасы болбогондо, аны таңга чейин байлап коюп, Медина элинин балдары аны менен ойномок”».

Имам Ахмад мындай деген: «Бизге Абу Ахмад хадис айтты, бизге Майсара ибн Маъбад хадис айтты, бизге Сулаймандын кызматчысы Абу Убайд айтты: “Ата ибн Язид аль-Лайсийдин намаз окуп турганын көрдүм. Анын алдынан өтөйүн десем, мени токтотуп, анан мындай деди: Абу Саид аль-Худрий мага Алланын Элчиси (ага Алланын салам-салаваты болсун) таңкы намазды окуп турганын, ал эми өзү анын артында турганын айткан. Пайгамбар окуп жатканда кырааты чаташып калды. Намазын бүткөндөн кийин мындай деди: «Эгер мени жана Иблисти көргөнүңөрдө эле!

Колумду ага карай сунуп, аны муунттум. Акыры ушул эки манжамдын — баш бармагымдын жана жанындагы манжамдын — ортосунан анын шилекейинин муздактыгын сездим. Бир тууганым Сулаймандын дубасы болбогондо, аны мечиттеги мамылардын бирине байлап коюп, Медина балдары аны менен ойномок. Ким силерден кыбыла менен өзүнүн ортосуна бирөөнүн өтүшүнө жол бербөөгө кудуреттүү болсо, ошентсин»”».

Абу Дауд бул хадистин акыркы бөлүгүн — «Ким силерден кыбыла менен өзүнүн ортосуна бирөөнүн өтүшүнө жол бербөөгө кудуреттүү болсо, ошентсин» — Ахмад ибн Аби Сурайжден, ал Абу Ахмад аз-Зубайрийден риваят кылган.

Имам Ахмад мындай деген: «Бизге Муавия ибн Амр хадис айтты, бизге Ибрахим ибн Мухаммад аль-Фазари хадис айтты, бизге аль-Аузаий хадис айтты, мага Рабиа ибн Язид Абдуллах ад-Дайламийден кабарлады. Ал айтты: “Мен Таифтеги «аль-Вахт» деп аталган бакчасында турган Абдуллах ибн Амрдын алдына кирдим. Ал Курайштан болгон, шарап ичүү менен белгилүү бир жигиттин колунан кармап турган эле.

Мен ага: «Сенден бир нече хадис жетти: “Ким шараптан бир ууртам ичсе, Алла Таала анын тообасын кырк таң кабыл албайт”; “Бактысыз адам энесинин курсагында эле бактысыз болгон”; “Байт аль-Макдиске анда намаз окуу гана максатында келген адам күнөөдөн энеси төрөгөн күндөгүдөй тазаланып чыгат”», — дедим. Жигит шарап жөнүндө айтылганын укканда колун Абдуллахтын колунан сууруп алып, кетип калды. Ошондо Абдуллах ибн Амр мындай деди: «Мен айтпаган нерсени менин атымдан айтууга эч кимге уруксат бербейм.

Алланын Элчисинин (ага Алланын салам-салаваты болсун) мындай дегенин уктум: “Ким шараптан бир ууртам ичсе, анын намазы кырк таң кабыл алынбайт. Эгер тообо кылса, Алла анын тообасын кабыл кылат. Эгер кайра ичсе, анын намазы кырк таң кабыл алынбайт. Эгер тообо кылса, Алла анын тообасын кабыл кылат.

Эгер дагы кайталап ичсе — үчүнчү жолубу же төртүнчү жолубу, так билбейм — анда кыямат күнү Алла ага “хабалдын сазынан” ичирүүнү Өзүнө милдет кылат». Ал дагы айтты: «Алланын Элчисинин мындай дегенин уктум: “Алла Өзүнүн макулуктарын караңгылыкта жаратты, анан аларга Өз нурунан төктү. Ошол күнү нуру жеткен адам туура жолго түштү, ал эми андан куру калган адам адашты. Ошондуктан Алла Тааланын илимине ылайык калем жазып бүттү дейм”.

Ошондой эле Алланын Элчисинин мындай дегенин уктум: “Сулайман Алладан үч нерсе сурап, экөөнө ээ болду. Үчүнчүсү бизге берилет деп үмүт кылабыз. Ал Алладан өкүмү Анын өкүмүнө туура келген чечим сурады, Ал ага аны берди. Өзүнөн кийин эч кимге берилбей турган бийлик сурады, Ал ага аны берди.

Ал эми ушул мечитке намаз окуу үчүн гана үйүнөн чыккан ар бир адам энеси төрөгөн күндөгүдөй күнөөлөрүнөн тазаланып чыксын деп сурады. Алла Таала муну бизге да берген деп үмүттөнөбүз”». Бул хадистин акыркы бөлүгүн ан-Насаий жана Ибн Мажа да Абдуллах ибн Файруз ад-Дайламиден, ал Абдуллах ибн Амрдан, ал Пайгамбардан (ага Алланын салам-салаваты болсун) риваят кылышкан. Анда: «Сулайман Байт аль-Макдисти курганда, Раббисинен үч нерсе сурады…» — деп айтылып, хадистин калган бөлүгү баяндалган.

Бул хадис Рафиъ ибн Умайрдан да өзгөчө иснад жана баяндоо менен риваят кылынган. Ат-Табараний мындай деген: «Бизге Мухаммад ибн аль-Хасан ибн Кутайба аль-Аскаланий хадис айтты, бизге Мухаммад ибн Айюб ибн Сувайд хадис айтты, мага атам хадис айтты, бизге Ибрахим ибн Аби Абла хадис айтты, Абу аз-Захирийядан, ал Рафиъ ибн Умайрдан. Ал айтты: “Алланын Элчисинин (ага Алланын салам-салаваты болсун) мындай дегенин уктум: «Алла Таала Даудга (ага тынчтык болсун): “Жер бетинде Мен үчүн үй кур”, — деди. Дауд ага буйрулган үйдөн мурда өзүнө үй курду.

Ошондо Алла ага вахий кылды: “Оо, Дауд! Өз үйүңдү Менин үйүмдөн мурда курдуңбу?” Ал: “Оо, Раббим! Падышанын бир нерсени өзүнө ыйгарып алуусу ушундайча чечилген эле”, — деди. Андан кийин ал мечитти курууга киришти. Дубалдарын бүтүргөндө, ал үч жолу кулап түштү.

Дауд бул ишти Алла Таалага айтып, арызданды. Алла: “Оо, Дауд! Сен Мен үчүн үй курууга жарабайсың”, — деди. Дауд: “Оо, Раббим! Эмне үчүн?” — деп сурады. Алла: “Колуң менен төгүлгөн канга байланыштуу”, — деди. Дауд: “Оо, Раббим!

Бул Сенин ыраазычылыгың жана сүйүүң үчүн болгон жок беле?” — деди. Алла: “Ооба, бирок алар — Менин пенделерим, Мен аларга ырайым кылам”, — деди. Бул сөз Даудга оор тийди. Ошондо Алла ага вахий кылды: “Кайгырба. Анын курулушун уулуң Сулаймандын колу менен бүтүрөм”.

Дауд дүйнөдөн кайткандан кийин Сулайман курулушту улантты. Аны бүтүргөндө, Аллага арнап курмандыктар чалып, малдарды союп, Исраил урпактарын чогултту. Алла ага вахий кылды: “Үйүмдү куруп бүткөнүңө кубанып турганыңды көрүп турам. Менден сура, сага берем”.

Сулайман: “Сенин өкүмүңө туура келген өкүм, өзүмдөн кийин эч кимге берилбеген бийлик жана бул үйгө анда намаз окууну гана каалап келген адам энеси төрөгөн күндөгүдөй күнөөлөрүнөн тазаланып чыксын”, — деп сурады». Алланын Элчиси (ага Алланын салам-салаваты болсун): «Алгачкы экөө ага берилди. Үчүнчүсү да берилген деп үмүттөнөм», — деди»».

Имам Ахмад мындай деген: «Бизге Абдус-Самад хадис айтты, бизге Умар ибн Рашид аль-Ямамий хадис айтты, бизге Ияс ибн Салама ибн аль-Аква атасынан кабарлады. Ал айтты: “Алланын Элчисинин (ага Алланын салам-салаваты болсун) ар бир дубасын: «Субхана Раббияль-Аъля аль-Алий аль-Ваххаб» [Эң Жогорку, Бийик жана Берешен Раббим аруу] деп баштаганын уктум”».

Абу Убайд мындай деген: «Бизге Али ибн Сабит Жаъфар ибн Буркан аркылуу Салих ибн Мисмардан хадис айтты. Ал мындай деген: “Алланын пайгамбары Дауд дүйнөдөн кайтканда, Алла анын уулу Сулайманга (экөөнө тең тынчтык болсун): “Менден каалаган нерсеңди сура”, — деп вахий кылды. Сулайман: “Атамдын жүрөгү Сени кандай корксо, менин жүрөгүмдү да ошондой Сени корккон кыл; атамдын жүрөгү Сени кандай сүйсө, менин жүрөгүмдү да ошондой Сени сүйгөн кыл”, — деди. Алла айтты: “Мен пендемди жиберип, андан каалаган нерсесин сурадым.

Ал жүрөгүн Менден корккон кылууну жана жүрөгүн Мени сүйгөн кылууну суранды. Ага өзүнөн кийин эч кимге берилбей турган бийлик берейин”». Анын сураганы ушул эле.

Аль-Багавинин тафсири

«Ал: “Раббим! Мени кечир жана мага менден кийин эч кимге ылайык болбой турган бийлик бер”, — деди». Мукатил менен Ибн Кайсан: «Менден кийин эч кимде болбосун», — деп түшүндүрүшкөн. Ата ибн Аби Рабах: «Ал өмүрүнүн акырында бийлиги өзүнөн тартып алынып, башка бирөөгө берилбеген бийликти сураган.

Анткени өмүрүнүн мурда өткөн бөлүгүндө андан бийлик тартып алынган эле», — деген.

«Чындыгында, Сен — Берешенсиң». Айтылгандай, ал муну пайгамбарлыгына аят-белги, элчилигине далил жана муъжиза болсун деп сураган. Дагы бир пикир боюнча, Алла анын дубасын кабыл кылып, бийлигин кайра кайтарып, аны арттыргандыктан, бул анын тообасы кабыл болгонунун белгиси болсун деп сураган. Мукатил ибн Хайян мындай деген: «Сулайман падыша болгон.

Бирок “менден кийин эч кимге ылайык болбой турган” деген сөзү менен шамалдарды, канаттууларды жана шайтандарды өзүнө баш ийдирүүнү көздөгөн. Буга андан кийинки аят далил болот».

Бизге Абд аль-Вахид аль-Малихий кабарлады, бизге Ахмад ибн Абдуллах ан-Наъимий кабарлады, бизге Мухаммад ибн Юсуф кабарлады, бизге Мухаммад ибн Исмаил хадис айтты, бизге Мухаммад ибн Башшар хадис айтты, бизге Мухаммад ибн Жаъфар хадис айтты, бизге Шуъба Мухаммад ибн Зияддан, ал Абу Хурайрадан, ал Пайгамбардан (ага Алланын салам-салаваты болсун) риваят кылды. Ал айтты: «Кечээ түнү жиндердин бир ифрити намазымды үзгүлтүккө учуратуу үчүн качып чыгып мага келди. Алла аны мага карматты. Мен аны кармап алып, мечиттеги мамылардын бирине байлап коюуну, баарыңар аны көрүшүңөрдү кааладым.

Бирок бир тууганым Сулаймандын: “Раббим! Мага менден кийин эч кимге ылайык болбой турган бийлик бер”, — деген дубасын эстедим. Ошондо аны кор болгон абалда кууп жибердим».