কৃতজ্ঞতা আৰু সন্তানৰ সংশোধন

শ্বেইখ আব্দুৰৰহমান আছ-ছাআদীৰ তাফছিৰ

এইটো হৈছে আল্লাহে তেওঁৰ বান্দাসকলৰ প্ৰতি কৰা অনুগ্ৰহ আৰু পিতৃ-মাতৃৰ প্ৰতি তেওঁৰ কৃতজ্ঞতাৰ নিদৰ্শন: তেওঁ সন্তানসকলক পিতৃ-মাতৃৰ সৈতে সদ্ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ উপদেশ আৰু নিৰ্দেশ দিছে—কোমল কথা আৰু নম্ৰ ভাষাৰে, ধন-সম্পদ ব্যয় কৰি আৰু খৰচ বহন কৰি, লগতে সদ্ব্যৱহাৰৰ আন আন উপায়েৰেও। তাৰ পিছত তেওঁ এই সদ্ব্যৱহাৰৰ কাৰণৰ প্ৰতি মনোযোগ আকৰ্ষণ কৰিছে: মাতৃয়ে সন্তানক গৰ্ভত ধাৰণ কৰাৰ সময়ত যি কষ্ট আৰু অসুবিধা সহ্য কৰে, প্ৰসৱৰ সময়ত যি প্ৰচণ্ড যাতনা ভোগ কৰে, আৰু তাৰ পিছত স্তন্যপান কৰোৱা তথা লালন-পালনৰ যি কষ্ট সহ্য কৰে। এই উল্লেখ কৰা সময়খিনি এঘণ্টা বা দুঘণ্টাৰ দৰে অলপীয়া নহয়; বৰং ই এক দীঘলীয়া সময়—(ثَلَاثُونَ شَهْرًا) ত্ৰিশ মাহ।

সাধাৰণতে ইয়াৰে গৰ্ভধাৰণৰ সময় ন মাহ বা তাৰ ওচৰা-ওচৰি, আৰু বাকীখিনি স্তন্যপানৰ সময়।

এই আয়াতৰ লগতে আল্লাহৰ এই বাণী—(وَالْوَالِدَاتُ يُرْضِعْنَ أَوْلَادَهُنَّ حَوْلَيْنِ كَامِلَيْنِ) “আৰু মাতৃসকলে নিজৰ সন্তানক পূৰ্ণ দুবছৰ স্তন্যপান কৰাব”—দ্বাৰা প্ৰমাণ পোৱা যায় যে গৰ্ভধাৰণৰ নূন্যতম সময় ছমাহ। কিয়নো স্তন্যপানৰ সময়—দুবছৰ—ত্ৰিশ মাহৰ পৰা বাদ দিলে গৰ্ভধাৰণৰ বাবে ছমাহ বাকী থাকে।

(حَتَّى إِذَا بَلَغَ أَشُدَّهُ) অৰ্থাৎ, যেতিয়া সি নিজৰ শক্তি, যৌৱন আৰু বিবেকৰ পূৰ্ণতাৰ সীমাত উপনীত হয়; (وَبَلَغَ أَرْبَعِينَ سَنَةً) “আৰু চল্লিশ বছৰত উপনীত হয়”, তেতিয়া সি কয়—(قَالَ رَبِّ أَوْزِعْنِي), অৰ্থাৎ, “হে মোৰ প্ৰতিপালক! মোক অনুপ্ৰাণিত কৰা আৰু তাওফীক দিয়া”, (أَنْ أَشْكُرَ نِعْمَتَكَ الَّتِي أَنْعَمْتَ عَلَيَّ وَعَلَى وَالِدَيَّ) “যাতে মই তোমাৰ সেই নিয়ামতৰ বাবে কৃতজ্ঞতা প্ৰকাশ কৰোঁ, যি তুমি মোক আৰু মোৰ পিতৃ-মাতৃক দান কৰিছা”—অৰ্থাৎ, ধৰ্মৰ নিয়ামত আৰু পাৰ্থিৱ নিয়ামত।

নিয়ামতৰ কৃতজ্ঞতা হৈছে সেইবোৰ নিয়ামত প্ৰদানকাৰী আৰু মালিকৰ আনুগত্যত ব্যৱহাৰ কৰা; তেওঁৰ অনুগ্ৰহ স্বীকাৰ কৰা, কৃতজ্ঞতা সম্পূৰ্ণৰূপে আদায় কৰিবলৈ নিজৰ অক্ষমতা স্বীকাৰ কৰা, আৰু সেইবোৰৰ বাবে আল্লাহৰ প্ৰশংসা কৰাত যথাসাধ্য চেষ্টা কৰা। পিতৃ-মাতৃৰ ওপৰত থকা নিয়ামত তেওঁলোকৰ সন্তান আৰু বংশধৰসকলৰ ওপৰতো নিয়ামত; কিয়নো তেওঁলোকে নিশ্চয় সেই নিয়ামত, তাৰ উপায় আৰু তাৰ প্ৰভাৱৰ কিছু অংশ লাভ কৰে। বিশেষকৈ ধৰ্মীয় নিয়ামতসমূহৰ ক্ষেত্ৰত—পিতৃ-মাতৃৰ জ্ঞান আৰু আমলৰ সংশোধন সন্তানসকলৰ সংশোধনৰ অন্যতম মহান কাৰণ।

(وَأَنْ أَعْمَلَ صَالِحًا تَرْضَاهُ) “আৰু যাতে মই এনে সৎকৰ্ম কৰোঁ, যিটো তুমি পছন্দ কৰা”—অৰ্থাৎ, যিটো সংশোধনকাৰী সকলো গুণেৰে পৰিপূৰ্ণ আৰু বিনষ্টকাৰী সকলো দোষৰ পৰা মুক্ত। এনেকুৱা আমলেই হৈছে সেই আমল যিটো আল্লাহে পছন্দ কৰে, কবুল কৰে আৰু তাৰ বাবে পুৰস্কাৰ দিয়ে। (وَأَصْلِحْ لِي فِي ذُرِّيَّتِي) “আৰু মোৰ বাবে মোৰ বংশধৰসকলক সংশোধন কৰি দিয়া।” নিজৰ বাবে সংশোধনৰ দুআ কৰাৰ পিছত তেওঁ নিজৰ বংশধৰসকলৰ অৱস্থা সংশোধন কৰিবলৈ আল্লাহৰ ওচৰত দুআ কৰিলে।

তেওঁ এই কথাও জনালে যে তেওঁলোকৰ সংশোধনৰ লাভ পিতৃ-মাতৃৰ ওচৰলৈ উভতি আহে; সেইবাবেই ক’লে—(وَأَصْلِحْ لِي) “মোৰ বাবে সংশোধন কৰি দিয়া।” (إِنِّي تُبْتُ إِلَيْكَ) “নিশ্চয় মই তোমাৰ ওচৰত তাওবা কৰিলোঁ”—অৰ্থাৎ, পাপ আৰু অবাধ্যতা এৰি তোমাৰ আনুগত্যলৈ উভতি আহিলোঁ; (وَإِنِّي مِنَ الْمُسْلِمِينَ) “আৰু নিশ্চয় মই মুছলিমসকলৰ অন্তৰ্ভুক্ত।”

ইমাম ইবন কছীৰৰ তাফছিৰ

আগৰ আয়াতত আল্লাহে তেওঁৰ একত্ববাদ, তেওঁৰ প্ৰতি ইবাদত একনিষ্ঠ কৰা আৰু তেওঁৰ পথত অবিচল থকাৰ কথা উল্লেখ কৰাৰ পিছত, ইয়াত পিতৃ-মাতৃৰ প্ৰতি সদ্ব্যৱহাৰৰ উপদেশ দিছে। কোৰআনৰ বহু আয়াততে এই দুটা কথা একেলগে উল্লেখ কৰা হৈছে। যেনে, আল্লাহে কৈছে: “আৰু তোমাৰ প্ৰতিপালকে নিৰ্দেশ দিছে যে, তোমালোকে কেৱল তেওঁৰেই ইবাদত কৰিবা আৰু পিতৃ-মাতৃৰ সৈতে সদ্ব্যৱহাৰ কৰিবা” (الإسراء: ٢٣)। তেওঁ আৰু কৈছে: “মোৰ প্ৰতি আৰু তোমাৰ পিতৃ-মাতৃৰ প্ৰতি কৃতজ্ঞ হোৱা; মোৰ ওচৰলৈয়েই প্ৰত্যাৱৰ্তন” (لقمان: ١٤)।

ইয়াৰ বাহিৰেও এনে বহু আয়াত আছে। ইয়াত তেওঁ কৈছে: (وَوَصَّيْنَا الْإِنْسَانَ بِوَالِدَيْهِ إِحْسَانًا) “আমি মানুহক তাৰ পিতৃ-মাতৃৰ প্ৰতি সদ্ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ উপদেশ দিছোঁ।” অৰ্থাৎ, আমি তাক পিতৃ-মাতৃৰ সৈতে ভাল ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ আৰু তেওঁলোকৰ প্ৰতি স্নেহশীল হ’বলৈ নিৰ্দেশ দিছোঁ।

আবু দাউদ আত-তায়ালিছীয়ে কৈছে: আমাৰ আগত শু‘বা হাদ্দাছানা কৰিলে; তেওঁ ক’লে, সিমাক ইবন হাৰবে মোক জনাইছে; তেওঁ কৈছে, মই মুছ‘আব ইবন ছা‘দক ছা‘দৰ পৰা বৰ্ণনা কৰা শুনিছোঁ। ছা‘দে কৈছিল: ছা‘দৰ মাকে তেওঁক ক’লে, “আল্লাহে পিতৃ-মাতৃৰ আনুগত্যৰ নিৰ্দেশ দিয়া নাইনে? সেয়ে তুমি আল্লাহক অস্বীকাৰ নকৰালৈকে মই আহাৰ নাখাওঁ, পানীও নাখাওঁ।” তাই আহাৰ-পানী গ্ৰহণ কৰিবলৈ অস্বীকাৰ কৰিলে, আনকি মানুহে লাঠিৰে তাইৰ মুখ মেলি দিছিল।

তেতিয়া এই আয়াত অৱতীৰ্ণ হ’ল: (وَوَصَّيْنَا الْإِنْسَانَ بِوَالِدَيْهِ حُسْنًا) “আমি মানুহক তাৰ পিতৃ-মাতৃৰ প্ৰতি সদ্ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ উপদেশ দিছোঁ”—আয়াতটোৰ বাকী অংশ। ইমাম মুছলিম আৰু ইবন মাজাহৰ বাহিৰে ছুনান সংকলনকাৰীসকলে শু‘বাৰ সনদেৰে ইয়াৰ একে ধৰণৰ, কিন্তু অধিক দীঘলীয়া বৰ্ণনা কৰিছে।

(حَمَلَتْهُ أُمُّهُ كُرْهًا) “তাৰ মাকে তাক কষ্টেৰে গৰ্ভত ধাৰণ কৰিলে”—অৰ্থাৎ, তাক গৰ্ভত ধাৰণ কৰাৰ কাৰণে মাকে কষ্ট আৰু ক্লান্তি সহ্য কৰিলে: গৰ্ভকালীন বমি-বমি ভাব, অসুস্থতা, গধুৰতা, যন্ত্ৰণা আৰু গৰ্ভৱতীসকলে ভোগ কৰা আন আন কষ্ট। (وَوَضَعَتْهُ كُرْهًا) “আৰু তাক কষ্টেৰে প্ৰসৱ কৰিলে”—অৰ্থাৎ, প্ৰসৱৰ বেদনা আৰু তাৰ তীব্ৰতাৰ ফলত তাই কষ্ট সহ্য কৰিলে। (وَحَمْلُهُ وَفِصَالُهُ ثَلَاثُونَ شَهْرًا) “আৰু তাক গৰ্ভত ধাৰণ কৰা আৰু পিয়াহ এৰুৱাবলৈ সময় লাগে ত্ৰিশ মাহ।”

আলী (ৰাদ্বিয়াল্লাহু আনহু)য়ে এই আয়াতৰ সৈতে ছুৰা লুকমানৰ এই বাণী—(وَفِصَالُهُ فِي عَامَيْنِ) “আৰু তাৰ পিয়াহ এৰুৱাবলৈ সময় লাগে দুবছৰ”—আৰু এই বাণী—(وَالْوَالِدَاتُ يُرْضِعْنَ أَوْلَادَهُنَّ حَوْلَيْنِ كَامِلَيْنِ لِمَنْ أَرَادَ أَنْ يُتِمَّ الرَّضَاعَةَ) “যিসকলে স্তন্যপানৰ সময় পূৰ্ণ কৰিব বিচাৰে, তেওঁলোকৰ বাবে মাতৃসকলে নিজৰ সন্তানক পূৰ্ণ দুবছৰ স্তন্যপান কৰাব”—এইবোৰৰ পৰা প্ৰমাণ কৰিছিল যে গৰ্ভধাৰণৰ নূন্যতম সময় ছমাহ। এইটো শক্তিশালী আৰু শুদ্ধ সিদ্ধান্ত। উছমান আৰু আন বহু ছাহাবীয়েও (ৰাদ্বিয়াল্লাহু আনহুম) এই মত গ্ৰহণ কৰিছিল।

মুহাম্মদ ইবন ইছহাক ইবন ইয়াসাৰে ইয়াযীদ ইবন আব্দুল্লাহ ইবন কুছাইতৰ পৰা, তেওঁ বা‘জাহ ইবন আব্দুল্লাহ আল-জুহানীৰ পৰা বৰ্ণনা কৰিছে: আমাৰ গোত্ৰৰ এজন মানুহে জুহাইনা গোত্ৰৰ এগৰাকী মহিলাক বিয়া কৰাইছিল। তাই ঠিক ছমাহতে এটি সন্তান জন্ম দিলে। তেতিয়া তাইৰ স্বামীয়ে উছমানৰ ওচৰলৈ গৈ কথাটো জনালে। উছমানে সেই মহিলাগৰাকীক মাতিবলৈ পঠিয়ালে।

তাই কাপোৰ পিন্ধিবলৈ উঠোঁতেই তাইৰ ভনীয়েকে কান্দিবলৈ ধৰিলে। তাই সুধিলে, “তুমি কিয় কান্দিছা? আল্লাহৰ শপত, তেওঁৰ বাহিৰে সৃষ্টিৰ কোনো মানুহে মোৰ সৈতে সহবাস কৰা নাই; এতেকে আল্লাহে যি বিচাৰে সেয়াই নিৰ্ধাৰণ কৰিব।” তাইক উছমানৰ ওচৰলৈ অনাৰ পিছত তেওঁ তাইক শিলগুটিৰে হত্যা কৰিবলৈ আদেশ দিলে।

এই কথা আলীৰ কাণত পৰাত তেওঁ উছমানৰ ওচৰলৈ আহি সুধিলে, “আপুনি কি কৰিছে?” উছমানে ক’লে, “তাই ঠিক ছমাহতে সন্তান জন্ম দিছে; এনেকুৱা হ’ব পাৰেনে?” আলীয়ে ক’লে, “আপুনি কোৰআন নপঢ়েনে?” তেওঁ ক’লে, “পঢ়োঁ।” আলীয়ে ক’লে, “আপুনি আল্লাহৰ এই বাণী শুনা নাইনে: (وَحَمْلُهُ وَفِصَالُهُ ثَلَاثُونَ شَهْرًا) ‘তাক গৰ্ভত ধাৰণ কৰা আৰু পিয়াহ এৰুৱাবলৈ সময় লাগে ত্ৰিশ মাহ’; আৰু তেওঁৰ এই বাণী: (حَوْلَيْنِ كَامِلَيْنِ) ‘পূৰ্ণ দুবছৰ’?

তেন্তে স্তন্যপানৰ দুবছৰ বাদ দিলে ছমাহেই বাকী থাকে।” উছমানে ক’লে, “আল্লাহৰ শপত, এই কথা মোৰ মনলৈ অহা নাছিল।” তেওঁলোকে মহিলাগৰাকীক বিচাৰি পঠিয়ালে, কিন্তু তেতিয়ালৈকে তাইৰ শাস্তি সম্পন্ন কৰা হৈছিল। বা‘জাহে কৈছিল: “আল্লাহৰ শপত, কাউৰী আৰু কাউৰীৰ কণীৰ মাজত যিমান সাদৃশ্য, সেই শিশুটিৰ সৈতে তাৰ পিতৃৰ সাদৃশ্য তাতকৈও বেছি আছিল।”

শিশুটিৰ পিতৃয়ে তাক দেখি ক’লে, “মোৰ পুত্ৰ! আল্লাহৰ শপত, তোমাৰ বিষয়ে মোৰ কোনো সন্দেহ নাই।” তাৰ পিছত আল্লাহে তেওঁক এক ক্ষতযুক্ত ৰোগত আক্ৰান্ত কৰিলে, যি ৰোগে তেওঁক ক্ৰমান্বয়ে খাই পেলালে, অৱশেষত তেওঁ মৃত্যুবৰণ কৰিলে। এই বৰ্ণনাটো ইবন আবি হাতিমে উল্লেখ কৰিছে।

“তেতিয়া মই প্ৰথম ইবাদতকাৰী হ’লোঁ” (الزخرف: ٨١) আয়াতৰ ব্যাখ্যাত আমি ইয়াৰ আন এটা সনদৰ বৰ্ণনাও উল্লেখ কৰিছোঁ।

ইবন আবি হাতিমে কৈছে: মোৰ পিতৃয়ে আমাক বৰ্ণনা কৰিছে; তেওঁক ফাৰৱাহ ইবন আবি আল-মাগৰা’ই বৰ্ণনা কৰিছে; তেওঁক আলী ইবন মিহৰে বৰ্ণনা কৰিছে; তেওঁক দাউদ ইবন আবি হিন্দে বৰ্ণনা কৰিছে; তেওঁক ইক্ৰমাই ইবন আব্বাছৰ পৰা বৰ্ণনা কৰিছে। ইবন আব্বাছে কৈছিল: “মহিলাই যদি ন মাহত সন্তান জন্ম দিয়ে, তেন্তে তাৰ বাবে একৈছ মাহ স্তন্যপান কৰালেই যথেষ্ট। সাত মাহত জন্ম দিলে তেইছ মাহ স্তন্যপান কৰালেই যথেষ্ট। আৰু ছমাহত জন্ম দিলে পূৰ্ণ দুবছৰ স্তন্যপান কৰিব লাগে; কিয়নো আল্লাহে কৈছে: (وَحَمْلُهُ وَفِصَالُهُ ثَلَاثُونَ شَهْرًا) ‘তাক গৰ্ভত ধাৰণ কৰা আৰু পিয়াহ এৰুৱাবলৈ সময় লাগে ত্ৰিশ মাহ।’”

(حَتَّى إِذَا بَلَغَ أَشُدَّهُ) “অৱশেষত যেতিয়া সি পূৰ্ণ শক্তি লাভ কৰে”—অৰ্থাৎ, সি শক্তিশালী, পূৰ্ণবয়স্ক আৰু সুস্থ-সবল হয়। (وَبَلَغَ أَرْبَعِينَ سَنَةً) “আৰু চল্লিশ বছৰত উপনীত হয়”—অৰ্থাৎ, তাৰ বিবেক, বোধশক্তি আৰু ধৈৰ্য পূৰ্ণতা পায়। কোৱা হয় যে সাধাৰণতে চল্লিশ বছৰ বয়সত মানুহ যি অৱস্থাত থাকে, তাৰ পিছত তাত বিশেষ পৰিৱৰ্তন নহয়। আবু বকৰ ইবন আইয়্যাশে আল-আ‘মাশৰ পৰা, তেওঁ আল-কাছিম ইবন আব্দুৰ-ৰহমানৰ পৰা বৰ্ণনা কৰিছে: মই মাছৰু’কক সুধিলোঁ, “মানুহৰ পাপৰ বাবে কেতিয়াৰ পৰা তাক ধৰা হ’ব?”

তেওঁ ক’লে, “যেতিয়া তাৰ বয়স চল্লিশত উপনীত হয়, তেতিয়া সতৰ্ক হৈ থাকা।”

হাফিজ আবু ইয়ালা আল-মুছিলীয়ে কৈছে: উবাইদুল্লাহ আল-কাওৱাৰীৰীয়ে আমাক বৰ্ণনা কৰিছে; তেওঁক উযৰাহ ইবন কাইছ আল-আযদীয়ে বৰ্ণনা কৰিছে—তেওঁ এশ বছৰ বয়স পাইছিল। তেওঁক আবুল-হাছান আস-ছালূলীয়ে বৰ্ণনা কৰিছে; তেওঁ মোৰ বাবে অতিৰিক্তভাৱে জনাইছে যে মুহাম্মদ ইবন আমৰ ইবন উছমানে উছমানৰ পৰা, তেওঁ নবী (ছাল্লাল্লাহু আলাইহি অছাল্লাম)ৰ পৰা বৰ্ণনা কৰিছে। তেওঁ কৈছে: “মুছলিম বান্দাই চল্লিশ বছৰ বয়সত উপনীত হ’লে আল্লাহে তাৰ হিচাপ সহজ কৰি দিয়ে। ষাঠি বছৰ হ’লে আল্লাহে তাক নিজৰ ওচৰলৈ উভতি অহাৰ তাওফীক দিয়ে।

সত্তৰ বছৰ হ’লে আকাশৰ অধিবাসীসকলে তাক ভাল পায়। আশী বছৰ হ’লে আল্লাহে তাৰ সৎকৰ্মসমূহ স্থিৰ কৰি দিয়ে আৰু তাৰ অসৎকৰ্মসমূহ মচি পেলায়। নব্বৈ বছৰ হ’লে আল্লাহে তাৰ আগৰ আৰু পিছৰ পাপসমূহ ক্ষমা কৰে, তাৰ পৰিয়ালৰ লোকসকলৰ বিষয়ে তাৰ ছুপাৰিছ গ্ৰহণ কৰে, আৰু আকাশত তাক ‘পৃথিৱীত আল্লাহৰ বন্দী’ বুলি লিখি দিয়ে।” এই হাদীছটো আন সনদেৰেও বৰ্ণিত হৈছে আৰু ইমাম আহমদৰ মুছনাদত আছে।

উমাইয়া বংশৰ দামাস্কাছৰ এজন আমীৰ আল-হাজ্জাজ ইবন আব্দুল্লাহ আল-হাকামীয়ে কৈছিল: “মানুহৰ লাজত মই চল্লিশ বছৰ পাপ আৰু অবাধ্যতা এৰিছিলোঁ; তাৰ পিছত মহান আল্লাহৰ লাজত সেইবোৰ এৰিলোঁ।” কবিৰ এই পংক্তিটো কিমান সুন্দৰ: “যৌৱনৰ আনন্দত মজি থাকিল, যেতিয়ালৈকে তাৰ মূৰত পকা চুলি নাহিল; মূৰত পকা চুলি আহিলত সি অসত্যক ক’লে: ‘থামা, অসত্য!’”

(قَالَ رَبِّ أَوْزِعْنِي) “সি ক’লে: হে মোৰ প্ৰতিপালক! মোক অনুপ্ৰাণিত কৰা”—অৰ্থাৎ, মোক তাওফীক দিয়া। (أَنْ أَشْكُرَ نِعْمَتَكَ الَّتِي أَنْعَمْتَ عَلَيَّ وَعَلَى وَالِدَيَّ) “যাতে মই তোমাৰ সেই নিয়ামতৰ বাবে কৃতজ্ঞতা প্ৰকাশ কৰোঁ, যি তুমি মোক আৰু মোৰ পিতৃ-মাতৃক দান কৰিছা।” (وَأَنْ أَعْمَلَ صَالِحًا تَرْضَاهُ) “আৰু যাতে মই এনে সৎকৰ্ম কৰোঁ যিটো তুমি পছন্দ কৰা”—অৰ্থাৎ, ভৱিষ্যতে।

(وَأَصْلِحْ لِي فِي ذُرِّيَّتِي) “আৰু মোৰ বাবে মোৰ বংশধৰসকলক সংশোধন কৰি দিয়া”—অৰ্থাৎ, মোৰ সন্তান-সন্ততি আৰু উত্তৰাধিকাৰীসকলক। (إِنِّي تُبْتُ إِلَيْكَ وَإِنِّي مِنَ الْمُسْلِمِينَ) “নিশ্চয় মই তোমাৰ ওচৰত তাওবা কৰিলোঁ আৰু নিশ্চয় মই মুছলিমসকলৰ অন্তৰ্ভুক্ত।” ইয়াত চল্লিশ বছৰ বয়সত উপনীত হোৱা ব্যক্তিক আল্লাহৰ ওচৰত নতুনকৈ তাওবা আৰু অনুতাপ কৰিবলৈ, আৰু তাৰ ওপৰত দৃঢ়প্ৰতিজ্ঞ হ’বলৈ পথ দেখুওৱা হৈছে।

আবু দাউদে তেওঁৰ ছুনানত ইবন মাছউদৰ পৰা (ৰাদ্বিয়াল্লাহু আনহু) বৰ্ণনা কৰিছে যে ৰাছুলুল্লাহ (ছাল্লাল্লাহু আলাইহি অছাল্লাম)য়ে তেওঁলোকক তাশাহহুদত এইদৰে ক’বলৈ শিকাইছিল: “হে আল্লাহ! আমাৰ হৃদয়সমূহৰ মাজত মিলন ঘটাই দিয়া, আমাৰ পাৰস্পৰিক সম্পৰ্ক সংশোধন কৰি দিয়া, আমাক শান্তিৰ পথসমূহলৈ পথ প্ৰদৰ্শন কৰা, আমাক অন্ধকাৰৰ পৰা পোহৰলৈ উদ্ধাৰ কৰা, প্ৰকাশ্য আৰু গোপন সকলো অশ্লীলতাৰ পৰা আমাক ৰক্ষা কৰা, আমাৰ শ্ৰৱণশক্তি, দৃষ্টিশক্তি, হৃদয়, পত্নী আৰু সন্তান-সন্ততিত আমাৰ বাবে বৰকত দিয়া, আমাৰ তাওবা কবুল কৰা; নিশ্চয় তুমি তাওবা কবুলকাৰী, পৰম দয়ালু।

আমাক তোমাৰ নিয়ামতৰ কৃতজ্ঞতা প্ৰকাশকাৰী, সেইবোৰৰ বাবে তোমাৰ প্ৰশংসা কৰা আৰু সেই নিয়ামতসমূহ গ্ৰহণ কৰা লোকসকলৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা; আৰু সেইবোৰ আমাৰ বাবে পূৰ্ণ কৰি দিয়া।”

আল-বাগাৱীৰ তাফছিৰ

আল্লাহে কৈছে: (وَوَصَّيْنَا الْإِنْسَانَ بِوَالِدَيْهِ حُسْنًا) “আমি মানুহক তাৰ পিতৃ-মাতৃৰ প্ৰতি সদ্ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ উপদেশ দিছোঁ।” কুফাৰ পাঠকসকলে ইয়াক “إِحْسَانًا” বুলি পঢ়িছে। (حَمَلَتْهُ أُمُّهُ كُرْهًا وَوَضَعَتْهُ كُرْهًا) “তাৰ মাকে তাক কষ্টেৰে গৰ্ভত ধাৰণ কৰিলে আৰু কষ্টেৰে প্ৰসৱ কৰিলে”—ইয়াত প্ৰসৱৰ কষ্টৰ কথা কোৱা হৈছে। হিজাজৰ পাঠকসকল আৰু আবু আমৰে দুয়ো ঠাইতে ‘কাফ’ত ফাতহা দি “كَرْهًا” পঢ়িছে; আন পাঠকসকলে দুয়ো ঠাইতে ‘কাফ’ত দম্মা দি পঢ়িছে।

(وَحَمْلُهُ وَفِصَالُهُ) “তাক গৰ্ভত ধাৰণ কৰা আৰু পিয়াহ এৰুৱাবলৈ সময়”—ইয়াত (فِصَالُهُ)ৰ অৰ্থ হৈছে পিয়াহ এৰুৱা। ইয়াক (فَصْلُهُ) বুলি আলিফ নোহোৱাকৈ পঢ়া হৈছে। (ثَلَاثُونَ شَهْرًا) “ত্ৰিশ মাহ”—অৰ্থাৎ, গৰ্ভধাৰণৰ নূন্যতম সময় ছমাহ; আৰু স্তন্যপানৰ সৰ্বাধিক সময় চৌব্বিশ মাহ। ইক্ৰমাই ইবন আব্বাছৰ পৰা (ৰাদ্বিয়াল্লাহু আনহুমা) বৰ্ণনা কৰিছে: “মহিলাই যদি ন মাহ গৰ্ভত ধাৰণ কৰে, তেন্তে একৈছ মাহ স্তন্যপান কৰাব; আৰু যদি ছমাহ গৰ্ভত ধাৰণ কৰে, তেন্তে চৌব্বিশ মাহ স্তন্যপান কৰাব।”

(حَتَّى إِذَا بَلَغَ أَشُدَّهُ) “অৱশেষত যেতিয়া সি পূৰ্ণ শক্তি পায়”—অৰ্থাৎ, তাৰ শক্তি, যৌৱন আৰু বিকাশৰ পূৰ্ণ সীমাত উপনীত হয়। এই সময় ওঠৰ বছৰৰ পৰা চল্লিশ বছৰলৈকে। এইটোৱেই আল্লাহৰ বাণী (وَبَلَغَ أَرْبَعِينَ سَنَةً) “আৰু চল্লিশ বছৰত উপনীত হয়”ৰ অৰ্থ।

আস-ছুদ্দী আৰু আদ-দাহহাকে কৈছে: এই আয়াত ছা‘দ ইবন আবি ৱাক্কাছৰ বিষয়ে অৱতীৰ্ণ হৈছিল; তেওঁৰ কাহিনী আগতে উল্লেখ কৰা হৈছে। আনসকলে কৈছে: এই আয়াত অৱতীৰ্ণ হৈছিল আবু বকৰ আছ-ছিদ্দীক, তেওঁৰ পিতৃ আবু কুহাফা—উছমান ইবন আমৰ—আৰু তেওঁৰ মাতৃ উম্মুল-খাইৰ বিন্ত ছাখৰ ইবন আমৰৰ বিষয়ে। আলী ইবন আবি তালিবে কৈছে: “এই আয়াত আবু বকৰৰ বিষয়ে অৱতীৰ্ণ হৈছিল। তেওঁৰ পিতৃ-মাতৃ দুয়োজনেই ইছলাম গ্ৰহণ কৰিছিল।

মুহাজিৰসকলৰ মাজত তেওঁৰ বাহিৰে আন কাৰো পিতৃ-মাতৃ দুয়োজন একেলগে ইছলাম গ্ৰহণ কৰা নাছিল। আল্লাহে তেওঁক তেওঁলোকৰ প্ৰতি সদ্ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ উপদেশ দিছিল আৰু তেওঁৰ পিছতো এই কৰ্তব্য অব্যাহত থাকিল।” আবু বকৰে আঠাৰ বছৰ বয়সত নবী (ছাল্লাল্লাহু আলাইহি অছাল্লাম)ৰ সংগ লাভ কৰিছিল; তেতিয়া নবীৰ বয়স আছিল বিশ বছৰ। তেওঁলোকে ব্যৱসায়ৰ বাবে ছিৰিয়ালৈ গৈছিল।

নবী (ছাল্লাল্লাহু আলাইহি অছাল্লাম)ৰ নবুওৱত লাভ আৰু আবু বকৰৰ চল্লিশ বছৰ বয়স হোৱাৰ পিছত তেওঁ নবীৰ ওপৰত ঈমান আনিলে আৰু নিজৰ প্ৰতিপালকৰ ওচৰত দুআ কৰিলে।

(قَالَ رَبِّ أَوْزِعْنِي) “সি ক’লে: হে মোৰ প্ৰতিপালক! মোক অনুপ্ৰাণিত কৰা”—অৰ্থাৎ, মোক তাওফীক দিয়া। (أَنْ أَشْكُرَ نِعْمَتَكَ الَّتِي أَنْعَمْتَ عَلَيَّ وَعَلَى وَالِدَيَّ) “যাতে মই তোমাৰ সেই নিয়ামতৰ বাবে কৃতজ্ঞতা প্ৰকাশ কৰোঁ, যি তুমি মোক আৰু মোৰ পিতৃ-মাতৃক দান কৰিছা”—ইয়াত হিদায়ত আৰু ঈমানৰ নিয়ামতৰ কথা কোৱা হৈছে। (وَأَنْ أَعْمَلَ صَالِحًا تَرْضَاهُ) “আৰু যাতে মই এনে সৎকৰ্ম কৰোঁ যিটো তুমি পছন্দ কৰা।”

ইবন আব্বাছে কৈছে: আল্লাহে তেওঁৰ দুআ কবুল কৰিলে। আবু বকৰে আল্লাহৰ পথত নিৰ্যাতিত হৈ থকা নজন মুমিনক দাসত্বৰ পৰা মুক্ত কৰিলে। তেওঁ যি ভাল কাম কৰিবলৈ বিচাৰিছিল, আল্লাহে সেইটো কৰিবলৈ তেওঁক সহায় কৰিছিল। তেওঁ এই দুআও কৰিলে: (وَأَصْلِحْ لِي فِي ذُرِّيَّتِي) “আৰু মোৰ বাবে মোৰ বংশধৰসকলক সংশোধন কৰি দিয়া।”

আল্লাহে তেওঁৰ দুআ কবুল কৰিলে; তেওঁৰ কোনো সন্তানেই নাছিল যিয়ে ইছলাম গ্ৰহণ কৰা নাছিল। এইদৰে তেওঁৰ পিতৃ-মাতৃ আৰু সকলো সন্তানৰ ইছলাম গ্ৰহণৰ সৌভাগ্য তেওঁৰ হৈছিল। আবু কুহাফাই নবী (ছাল্লাল্লাহু আলাইহি অছাল্লাম)ক লগ পাইছিল; লগতে তেওঁৰ পুত্ৰ আবু বকৰ, আবু বকৰৰ পুত্ৰ আব্দুৰ-ৰহমান আৰু আব্দুৰ-ৰহমানৰ পুত্ৰ আবু আতিকেও নবী (ছাল্লাল্লাহু আলাইহি অছাল্লাম)ক লগ পাইছিল। ছাহাবীসকলৰ মাজত আন কাৰো ক্ষেত্ৰত এনে হোৱা নাছিল।

(إِنِّي تُبْتُ إِلَيْكَ وَإِنِّي مِنَ الْمُسْلِمِينَ) “নিশ্চয় মই তোমাৰ ওচৰত তাওবা কৰিলোঁ আৰু নিশ্চয় মই মুছলিমসকলৰ অন্তৰ্ভুক্ত”—ইয়াৰ অৰ্থ আল্লাহৰ এই বাণীৰ দৰে: “আৰু পিতৃ-মাতৃৰ সৈতে সদ্ব্যৱহাৰ কৰা” (البقرة: ٨٣)।