Pasasalamat at Kabutihan sa Pamilya

Tafsir ni Shaykh Abdurrahman as-Sa’di

Bahagi ito ng kabaitan ng Kataas-taasan sa Kanyang mga lingkod at ng pagpapahalaga Niya sa mga magulang: itinagubilin Niya sa mga anak at iniatas sa kanila na gumawa ng mabuti sa kanilang mga magulang sa pamamagitan ng magiliw na pananalita at malumanay na mga salita, paggugol ng yaman at pagtustos, at iba pang paraan ng paggawa ng kabutihan. Pagkatapos, itinuro Niya ang dahilang nararapat dito: ang mga dinanas ng ina sa pagdadala sa anak at ang mga hirap na tiniis niya habang nagdadalang-tao, ang matinding hirap ng panganganak, at ang hirap ng pagpapasuso at pag-aalaga.

Ang mga bagay na nabanggit ay hindi panandalian lamang, gaya ng isa o dalawang oras; sa halip, tumatagal ang mga ito nang mahabang panahon na tinatayang tatlumpung buwan: siyam na buwan o humigit-kumulang niyon para sa pagbubuntis, at ang natitira ay para sa pagpapasuso. Ito ang karaniwang kalagayan.

Ginagamit na patunay ang talatang ito, kasama ng sinabi ng Allah na «At pasusuhin ng mga ina ang kanilang mga anak nang dalawang buong taon» (Al-Baqarah 2:233), na ang pinakamaikling panahon ng pagbubuntis ay anim na buwan. Sapagkat kapag ibinawas ang dalawang taon ng pagpapasuso sa tatlumpung buwan, anim na buwan ang natitira para sa pagbubuntis.

«Hanggang sa umabot siya sa ganap na lakas»—ibig sabihin, sa sukdulan ng kanyang lakas at kabataan at sa ganap na paghinog ng kanyang pag-iisip. «At umabot siya sa apatnapung taon, sinabi niya: Panginoon ko, udyukan Mo ako»—ibig sabihin, bigyan Mo ako ng inspirasyon at patnubayan Mo ako—«na magpasalamat sa biyaya Mo na ipinagkaloob Mo sa akin at sa aking mga magulang»; ito ang mga biyaya sa pananampalataya at sa buhay sa daigdig.

Ang pagpapasalamat sa mga ito ay ang paggamit sa mga biyaya sa pagsunod sa Nagkaloob at Nagmay-ari ng mga ito, pagkilala sa Kanyang kagandahang-loob, pag-amin sa kawalang-kakayahang lubos na magpasalamat, at pagsisikap na purihin ang Allah dahil sa mga biyaya. Ang mga biyayang ipinagkaloob sa mga magulang ay mga biyaya rin para sa kanilang mga anak at mga inapo, sapagkat tiyak na may bahagi sila sa mga ito, sa mga sanhi ng mga ito, at sa mga bunga ng mga ito.

Lalong mahalaga ang mga biyaya sa pananampalataya, sapagkat ang pagiging matuwid ng mga magulang sa kaalaman at gawa ay kabilang sa pinakamalalaking dahilan ng pagiging matuwid ng kanilang mga anak.

«At gumawa ng matuwid na gawaing kalulugdan Mo»—isang gawaing taglay ang lahat ng nagpapabuti rito at malaya sa lahat ng sumisira rito. Ito ang gawaing kinalulugdan at tinatanggap ng Allah, at pinagkakalooban Niya ng gantimpala.

«At isaayos Mo para sa akin ang kalagayan ng aking mga supling»: matapos niyang hilingin ang pagiging matuwid para sa kanyang sarili, hiniling niya ring isaayos ng Allah ang kalagayan ng kanyang mga inapo. Ipinahiwatig niya na ang kanilang pagiging matuwid ay may pakinabang sa kanilang mga magulang, gaya ng ipinahahayag ng mga salitang «para sa akin».

«Tunay na ako ay nagbalik-loob sa Iyo» mula sa mga kasalanan at pagsuway, at bumalik sa pagsunod sa Iyo. «At tunay na ako ay kabilang sa mga Muslim.»

Tafsir ni Imam Ibn Kathir

Matapos banggitin ng Kataas-taasang Allah sa naunang talata ang pagkilala sa Kanyang kaisahan, ang taos-pusong pagsamba sa Kanya at ang pananatiling matuwid sa Kanya, iniugnay Niya rito ang tagubilin tungkol sa mga magulang. Magkasabay na binabanggit ang mga ito sa maraming talata ng Qur’an, gaya ng sinabi Niya: «At nagtakda ang Panginoon mo na wala kayong sambahin maliban sa Kanya, at gumawa kayo ng kabutihan sa mga magulang» (Al-Isra’ 17:23), at sinabi Niya: «Magpasalamat ka sa Akin at sa iyong mga magulang; sa Akin ang pagbabalik» (Luqman 31:14), bukod pa sa marami pang talata.

Dito ay sinabi Niya: «At itinagubilin Namin sa tao na gumawa ng kabutihan sa kanyang mga magulang» (Al-Ahqaf 46:15), ibig sabihin, iniutos Namin sa kanya na gumawa ng mabuti sa kanila at maging mahabagin sa kanila. Sinabi ni Abu Dawud al-Tayalisi: Isinalaysay sa amin ni Shu‘bah, na nagsabing: Ikinuwento sa akin ni Simak ibn Harb na narinig niyang isinalaysay ni Mus‘ab ibn Sa‘d mula kay Sa‘d. Sinabi ni Sa‘d: Sinabi ng ina ni Sa‘d sa kanya, «Hindi ba nag-utos ang Allah na sundin ang mga magulang? Hindi ako kakain ng pagkain o iinom ng inumin hangga’t hindi ka tumatangging sumampalataya sa Allah.»

Tumanggi siyang kumain at uminom, kaya binubuksan nila ang kanyang bibig gamit ang isang tungkod. At ipinahayag ang talatang ito: «At itinagubilin Namin sa tao na gumawa ng kabutihan sa kanyang mga magulang» (Al-‘Ankabut 29:8), at ang kasunod nito. Isinalaysay ito ni Muslim at ng mga may-akda ng mga Sunan, maliban kay Ibn Majah, mula sa salaysay ni Shu‘bah na may ganito ring kawing ng mga tagapagsalaysay, sa mas mahaba at mas detalyadong salaysay.

«Dinala siya ng kanyang ina sa hirap»—ibig sabihin, tiniis niya dahil sa kanya ang hirap at pagod habang nagdadalang-tao: pagduduwal at iba pang nararanasan ng buntis, bigat ng dinadala, pagdurusa, at iba pang pagod at hirap na sumasapit sa mga nagdadalang-tao. «At isinilang niya siya sa hirap»—ibig sabihin, sa hirap din ng paghilab at tindi nito.

«Ang pagdadala sa kanya at ang pag-awat sa kanya ay tatlumpung buwan.» Ginamit ni ‘Ali, kalugdan nawa siya ng Allah, ang talatang ito kasama ng talata sa Surat Luqman na «At ang pag-awat sa kanya ay sa loob ng dalawang taon» (Luqman 31:14), at ng sinabi Niya na «At pasusuhin ng mga ina ang kanilang mga anak nang dalawang buong taon, para sa sinumang nagnanais na ganapin ang pagpapasuso» (Al-Baqarah 2:233), bilang patunay na ang pinakamaikling panahon ng pagbubuntis ay anim na buwan.

Malakas at wasto ang paghihinuha niyang ito, at sinang-ayunan siya ni ‘Uthman at ng isang pangkat ng mga Kasamahan, kalugdan nawa sila ng Allah.

Isinalaysay ni Muhammad ibn Ishaq ibn Yasar mula kay Yazid ibn ‘Abdullah ibn Qusayt, mula kay Ba‘jah ibn ‘Abdullah al-Juhani, na nagsabi: Isang lalaki mula sa amin ang nag-asawa ng isang babae mula sa Juhaynah, at nagsilang ito ng anak matapos ang anim na buwan. Pumunta ang kanyang asawa kay ‘Uthman at ibinalita ito sa kanya. Ipinatawag niya ang babae. Nang tumayo ito upang isuot ang kanyang damit, umiyak ang kapatid niyang babae.

Tinanong siya nito, «Bakit ka umiiyak? Sumpa man sa Allah, walang ibang nilapitan sa akin mula sa mga nilikha ng Allah maliban sa kanya; nawa’y itakda ng Allah ang anumang naisin Niya tungkol sa akin.» Nang dalhin siya kay ‘Uthman, iniutos niyang batuhin siya. Nakarating ito kay ‘Ali, kaya pinuntahan niya si ‘Uthman at tinanong, «Ano ang ginagawa mo?»

Sumagot siya, «Nagsilang siya pagkaraan lamang ng anim na buwan. Maaari ba itong mangyari?» Sinabi ni ‘Ali, «Hindi mo ba binabasa ang Qur’an?» Sumagot siya, «Oo.» Sinabi ni ‘Ali, «Hindi mo ba narinig na sinabi ng Allah: ‘Ang pagdadala sa kanya at ang pag-awat sa kanya ay tatlumpung buwan,’ at sinabi rin Niya: ‘Dalawang buong taon’?

Wala nang natitira kundi anim na buwan.» Sinabi ni ‘Uthman, «Sumpa man sa Allah, hindi ko ito naisip.» Ipinatawag nila ang babae, ngunit natapos na ang usapin sa kanya. Sinabi ni Ba‘jah: «Sumpa man sa Allah, higit siyang kawangis ng kanyang ama kaysa isang uwak sa kapwa uwak o isang itlog sa kapwa itlog.»

Nang makita siya ng ama niya, sinabi nito, «Anak ko siya; sumpa man sa Allah, wala akong pag-aalinlangan tungkol dito.» Pagkaraan, dinapuan ang ama ng isang sugat na may pagkabulok, at patuloy siyang kinain nito hanggang sa mamatay siya. Isinalaysay ito ni Ibn Abi Hatim. Inilahad namin ito sa ibang salaysay sa ilalim ng talatang «Ako ang unang sasamba» (Az-Zukhruf 43:81).

Sinabi ni Ibn Abi Hatim: Isinalaysay sa amin ng aking ama; isinalaysay sa amin ni Farwah ibn Abi al-Mughra’; isinalaysay sa amin ni ‘Ali ibn Mushir, mula kay Dawud ibn Abi Hind, mula kay ‘Ikrimah, mula kay Ibn ‘Abbas, na nagsabi: «Kung magsilang ang babae matapos ang siyam na buwan, sapat na para sa bata ang dalawampu’t isang buwan ng pagpapasuso. Kung magsilang siya matapos ang pitong buwan, sapat na rito ang dalawampu’t tatlong buwan ng pagpapasuso.

At kung magsilang siya matapos ang anim na buwan, kailangan nito ang dalawang buong taon, sapagkat sinabi ng Kataas-taasang Allah: ‘Ang pagdadala sa kanya at ang pag-awat sa kanya ay tatlumpung buwan.’»

«Hanggang sa umabot siya sa ganap na lakas»—ibig sabihin, lumakas siya, nagbinata o nagdalaga, at umabot sa hustong gulang. «At umabot siya sa apatnapung taon»—ibig sabihin, ganap na ang kanyang pag-iisip, pag-unawa at kahinahunan. Sinasabi na karaniwan ay hindi na nagbabago ang tao mula sa kalagayang kinalalagyan niya sa edad na apatnapu.

Sinabi ni Abu Bakr ibn ‘Ayyash mula kay al-A‘mash, mula kay al-Qasim ibn ‘Abd al-Rahman: Tinanong ko si Masruq, «Kailan pananagutin ang tao sa kanyang mga kasalanan?» Sinabi niya, «Kapag umabot na siya sa apatnapu, mag-ingat ka na.»

Sinabi ni al-Hafiz Abu Ya‘la al-Mawsili: Isinalaysay sa amin ni ‘Ubaydullah al-Qawariri; isinalaysay sa amin ni ‘Azrah ibn Qays al-Azdi—na umabot sa edad na isandaang taon—na nagsabi: Isinalaysay sa amin ni Abu al-Hasan al-Saluli tungkol sa kanya at nagdagdag siya sa salaysay: Sinabi ni Muhammad ibn ‘Amr ibn ‘Uthman, mula kay ‘Uthman, mula sa Propeta, sumakanya ang pagpapala at kapayapaan ng Allah: «Kapag umabot sa apatnapung taon ang isang lingkod na Muslim, pagagaanin ng Allah ang pagtutuos sa kanya; kapag umabot siya sa animnapung taon, pagkakalooban siya ng Allah ng pagbabalik-loob sa Kanya;

kapag umabot siya sa pitumpung taon, mamahalin siya ng mga naninirahan sa kalangitan; kapag umabot siya sa walumpung taon, patatatagin ng Allah ang kanyang mabubuting gawa at buburahin ang kanyang masasamang gawa; at kapag umabot siya sa siyamnapung taon, patatawarin siya ng Allah sa mga nauna at nahuling kasalanan niya, pahihintulutan siyang mamagitan para sa kanyang pamilya, at itatala siya sa kalangitan bilang «bihag ng Allah sa Kanyang lupa».» Isinalaysay rin ang hadith na ito sa iba pang mga paraan, at matatagpuan ito sa Musnad ni Imam Ahmad.

Sinabi ni al-Hajjaj ibn ‘Abdullah al-Hakami, isa sa mga pinuno ng mga Umayyad sa Damascus: «Iniwasan ko ang mga pagsuway at kasalanan sa loob ng apatnapung taon dahil sa hiya sa mga tao; pagkatapos, iniwasan ko ang mga ito dahil sa hiya sa Allah, Kamahal-mahalan Siya at Kapita-pitagan.» Napakaganda rin ng sinabi ng makata: «Nagpatuloy siya sa kabataan hanggang sa maputi ang kanyang ulo; at nang maputi iyon, sinabi niya sa kabulaanan: tumigil ka!»

«Sinabi niya: Panginoon ko, udyukan Mo ako»—ibig sabihin, bigyan Mo ako ng inspirasyon—«na magpasalamat sa biyaya Mo na ipinagkaloob Mo sa akin at sa aking mga magulang, at gumawa ng matuwid na gawaing kalulugdan Mo»—ibig sabihin, sa hinaharap. «At isaayos Mo para sa akin ang kalagayan ng aking mga supling»—ibig sabihin, ng aking angkan at mga inapo. «Tunay na ako ay nagbalik-loob sa Iyo at tunay na ako ay kabilang sa mga Muslim.»

Naglalaman ito ng patnubay para sa sinumang umabot sa edad na apatnapu: panibaguhin niya ang kanyang pagsisisi at pagbabalik-loob sa Allah, Kamahal-mahalan Siya at Kapita-pitagan, at magpasiyang manatili rito.

Isinalaysay ni Abu Dawud sa kanyang Sunan mula kay Ibn Mas‘ud, kalugdan nawa siya ng Allah, na itinuturo ng Sugo ng Allah, sumakanya ang pagpapala at kapayapaan ng Allah, sa kanila na sabihin sa tashahhud: «O Allah, pag-isahin Mo ang aming mga puso, ayusin Mo ang ugnayan namin sa isa’t isa, patnubayan Mo kami sa mga landas ng kapayapaan, iligtas Mo kami mula sa mga kadiliman tungo sa liwanag, ilayo Mo kami sa mga kahalayan—hayag man o lihim—pagpalain Mo ang aming pandinig, paningin, mga puso, mga asawa at mga supling; tanggapin Mo ang aming pagsisisi, tunay na Ikaw ang Palatanggap ng pagsisisi, ang Maawain;

at gawin Mo kaming mapagpasalamat sa Iyong mga biyaya, nagpupuri dahil sa mga ito at tumatanggap sa mga ito; at ganapin Mo ang mga ito para sa amin.» (Al-Isra’ 17:23; Luqman 31:14; Al-‘Ankabut 29:8; Al-Baqarah 2:233; Az-Zukhruf 43:81.)

Tafsir ni al-Baghawi

Tungkol sa sinabi ng Kataas-taasan: «At itinagubilin Namin sa tao na gumawa ng kabutihan sa kanyang mga magulang» (Al-Ahqaf 46:15): binasa ito ng mga taga-Kufa bilang «ihsanan» [kabutihan].

«Dinala siya ng kanyang ina sa hirap at isinilang siya sa hirap»—tumutukoy ito sa tindi ng paghilab. Binasa ito ng mga taga-Hijaz at ni Abu ‘Amr bilang «karhan», na may fatḥah sa letrang kaf sa kapwa salita; binasa naman ito ng iba nang may ḍammah sa dalawang kaf.

«Ang pagdadala sa kanya at ang pag-awat sa kanya»—ang pag-awat ay ang paghinto sa pagpapasuso. Binasa ito ni Ya‘qub bilang «wa-faslihi», na walang alif.

«Ay tatlumpung buwan»—tumutukoy ito sa pinakamaikling panahon ng pagbubuntis, na anim na buwan, at sa pinakamahabang panahon ng pagpapasuso, na dalawampu’t apat na buwan. Isinalaysay ni ‘Ikrimah mula kay Ibn ‘Abbas, kalugdan nawa siya ng Allah, na nagsabi: «Kung magbuntis ang babae nang siyam na buwan, magpapasuso siya nang dalawampu’t isang buwan; at kung magbuntis siya nang anim na buwan, magpapasuso siya nang dalawampu’t apat na buwan.»

«Hanggang sa umabot siya sa ganap na lakas»—ang sukdulan ng kanyang lakas, ganap na kabataan at paghinog; ito ang panahong mula labingwalong taon hanggang apatnapung taon. Ito ang tinutukoy ng sinabi Niya: «At umabot siya sa apatnapung taon.»

Ayon kina al-Suddi at al-Dahhak, ipinahayag ito tungkol kay Sa‘d ibn Abi Waqqas, at nauna nang nabanggit ang salaysay tungkol dito. Ayon naman sa iba, ipinahayag ito tungkol kay Abu Bakr al-Siddiq, sa kanyang ama na si Abu Quhafah ‘Uthman ibn ‘Amr, at sa kanyang ina na si Umm al-Khayr bint Sakhr ibn ‘Amr. Sinabi ni ‘Ali ibn Abi Talib: «Ipinahayag ang talata tungkol kay Abu Bakr: yumakap sa Islam ang kapwa magulang niya, at walang ibang Muhajir na kapwa yumakap sa Islam ang mga magulang maliban sa kanya. Inatasan siya ng Allah na maging mabuti sa kanila, at nanatili sa kanya ang tungkuling iyon pagkaraan.»

Sinamahan ni Abu Bakr ang Propeta, sumakanya ang pagpapala at kapayapaan ng Allah, sa isang paglalakbay pangkalakalan patungong Sham. Noon ay labingwalong taong gulang si Abu Bakr at dalawampung taon naman ang Propeta. Nang umabot siya sa apatnapung taon at maging propeta ang Propeta, sumampalataya siya rito at dumalangin sa kanyang Panginoon. «Sinabi niya: Panginoon ko, udyukan Mo ako»—bigyan Mo ako ng inspirasyon—«na magpasalamat sa biyaya Mo na ipinagkaloob Mo sa akin at sa aking mga magulang» sa pamamagitan ng patnubay at pananampalataya, «at gumawa ng matuwid na gawaing kalulugdan Mo.»

Sinabi ni Ibn ‘Abbas: Sinagot siya ng Kataas-taasang Allah, at pinalaya niya ang siyam na mananampalatayang pinahihirapan dahil sa Allah. Wala siyang hiniling na anumang kabutihan kundi tinulungan siya ng Allah na makamit iyon.

Dumalangin din siya at nagsabi: «At isaayos Mo para sa akin ang kalagayan ng aking mga supling.» Sinagot siya ng Allah: wala siyang anak na hindi yumakap sa Islam. Kaya nagkaisa sa Islam ang kapwa magulang at lahat ng anak niya. Naabutan ng kanyang ama na si Abu Quhafah ang Propeta, gayundin ang anak nitong si Abu Bakr, ang anak ni Abu Bakr na si ‘Abd al-Rahman ibn Abi Bakr, at ang anak ni ‘Abd al-Rahman na si Abu ‘Atiq.

Lahat sila ay nakaabot sa Propeta, at walang ibang Kasamahan na nagkaroon ng ganitong kalagayan.

«Tunay na ako ay nagbalik-loob sa Iyo at tunay na ako ay kabilang sa mga Muslim.» Katulad ito ng sinabi ng Kataas-taasang Allah: «At gumawa ng kabutihan sa mga magulang» (Al-Baqarah 2:83).