Благодарност и исправност на потомството

Тефсир на шејх Абдуррахман ас-Саади

Ова е дел од добрината на Возвишениот кон Своите робови и од Неговото поттикнување на благодарност кон родителите: Тој им заповеда на децата и ги задолжува убаво да се однесуваат кон родителите — со љубезни зборови, благи говор, давање имот, издржување и со други облици на добрина. Потоа укажува на причината поради која тоа им е должност, спомнувајќи ги тешкотиите што мајката ги поднесува со своето дете и маките што ги трпи за време на бременоста, потоа големата мака при породувањето, па тешкотиите од доењето и грижата за детето.

Не станува збор за краток период од еден или два часа, туку за долго време, чија вкупна должина е „триесет месеци“: бременоста трае девет месеци или приближно толку, а остатокот е периодот на доење — така е вообичаено. Од овој ајет, заедно со зборовите: „А мајките ги дојат своите деца цели две години“ (2:233), се заклучува дека најкраткиот период на бременост е шест месеци, зашто од триесет месеци, кога ќе се одземат двете години доење, остануваат шест месеци за бременоста. „Сè додека не ја достигне својата зрелост“, односно границата на својата сила и младост и целосноста на разумот.

„И не наполни четириесет години, тој ќе рече: Господару мој, упати ме“ — односно вдахни ми и дарувај ми успех — „да бидам благодарен на Твојата благодат што си ми ја подарил мене и на моите родители“, односно на благодатите на верата и на овоземниот живот. Благодарноста кон Него е благодатите да се користат во покорност кон Оној што ги дарува и ги дава, да се признае Неговата добрина и сопствената неспособност целосно да Му се заблагодари, и човек да се труди да Го фали Аллах за нив.

Благодатите што им се дадени на родителите се благодати и за нивните деца и потомци, бидејќи тие неизбежно ќе добијат дел од нив, од нивните причини и последици. Ова особено се однесува на благодатите на верата, зашто исправноста на родителите преку знаење и дела е меѓу најголемите причини за исправноста на нивните деца. „И да правам добро со кое Ти си задоволен“ — дело што ги опфаќа сите нешта што го прават исправно и е чисто од сè што го расипува. Тоа е дело со кое Аллах е задоволен, кое го прифаќа и за кое наградува.

„И направи ги добри моите потомци“: откако се помоли за својата исправност, се помоли и Аллах да ги исправи состојбите на неговите потомци. Тој укажа дека нивната исправност им користи и на нивните родители, со зборовите: „за мене“. „Јас навистина Ти се покајав“ — за гревовите и непослушноста, и се вратив кон покорноста кон Тебе. „И јас сум од муслиманите.“

Тефсир на имамот Ибн Касир

Откако во претходниот ајет ги спомна Божјото единство, искреното посветување на обожувањето само Нему и истрајноста во покорноста кон Него, Возвишениот ја поврза со заповедта за добрина кон родителите, како што тоа е споменато заедно во повеќе ајети од Куранот. Така се вели: „Господарот твој одреди да не обожувате никого освен Него и да им правите добро на родителите“ (17:23), а се вели и: „Биди благодарен кон Мене и кон родителите свои; кај Мене е враќањето“ (31:14), како и во многу други ајети.

Овде вели: „На човекот му заповедавме да им прави добро на родителите“ — значи, Му заповедавме да се однесува добро и нежно кон нив. Абу Давуд ат-Тајалиси раскажува: „Ни раскажа Шуба, а мене ме извести Симак ибн Харб, велејќи: ‘Го слушнав Мус‘аб ибн Са‘д како раскажува од Са‘д: Мајката на Са‘д му рече: „Зарем Аллах не ти заповеда да им бидеш послушен на родителите? Нема да јадам ниту ќе пијам сè додека не се одречеш од својата вера.“ Таа одбиваше да јаде и да пие, па ѝ ја отвораа устата со стап.’

Тогаш беше објавен овој ајет: „На човекот му заповедавме да им прави добро на родителите…“ Потоа го спомна ајетот.“ Ова го пренеле Муслим и авторите на збирките со хадиси, освен Ибн Маџа, преку Шуба со истиот синџир на преносители, во подолга верзија. „Мајка му го носела со мака“ значи дека поради него трпела тешкотии и умор за време на бременоста: мачнини, тегоби, тежина, вознемиреност и други маки што ги поднесуваат бремените жени. „И со мака го родила“ значи дека и породувањето било тешко, поради породилните болки и нивната силна тежина.

„Неговото носење и одбивање од доење се триесет месеци.“ Али, Аллах нека биде задоволен со него, од овој ајет го извел заклучокот дека најкратката бременост трае шест месеци, поврзувајќи го со ајетот во сурата Лукман: „А неговото одбивање од доење е во текот на две години“ (31:14), и со зборовите: „Мајките ги дојат своите деца цели две години, за оној што сака доењето да го доврши“ (2:233). Тоа е силен и исправен заклучок. Со него се согласиле Осман и група асхаби, Аллах нека биде задоволен со нив.

Мухаммад ибн Исхак ибн Јасар пренесува од Језид ибн Абдуллах ибн Кусејт, од Баџа ибн Абдуллах ал-Џухани, кој рекол: „Еден човек од нашиот народ се оженил со жена од Џухејна, а таа родила по точно шест месеци. Нејзиниот сопруг отишол кај Осман и му го спомнал тоа. Осман испратил по неа. Кога станала за да ја облече својата облека, нејзината сестра заплакала.

Таа ѝ рекла: ‘Зошто плачеш? Се колнам во Аллах, со мене никој друг од луѓето никогаш немал односи освен тој, па Аллах ќе одлучи што сака.’ Кога ја довеле кај Осман, тој наредил да биде каменувана. Тоа стигнало до Али, па тој дошол кај него и го прашал: ‘Што правиш?’

Осман рекол: ‘Родила по точно шест месеци. Зарем тоа е можно?’ Али му рекол: ‘Зарем не го читаш Куранот?’ Тој одговорил: ‘Да.’ Али рекол: ‘Зарем не си го слушнал зборот на Аллах: „Неговото носење и одбивање од доење се триесет месеци“, и Неговиот збор: „Цели две години“?

Не остануваат освен шест месеци.’ Осман рекол: ‘Се колнам во Аллах, не ми падна на ум тоа.’ Потоа наредил да ја доведат жената, но ја нашле веќе погубена.“ Баџа рекол: „Се колнам во Аллах, врана на врана и јајце на јајце не личат толку колку што тоа дете личеше на својот татко.“

Кога таткото го видел, рекол: „Син ми е; се колнам во Аллах, не се сомневам во тоа.“ А потоа Аллах го испитал со гангрена, која продолжила да го разјадува сè додека не умрел.“ Ова го пренел Ибн Аби Хатим. Ние го наведовме и преку друг синџир на преносители во толкувањето на зборовите: „Јас сум првиот меѓу обожувачите“ (43:81).

Ибн Аби Хатим рекол: „Ни раскажа татко ми, нему Ферва ибн ал-Мугра, нему Али ибн Мусхир, од Давуд ибн Аби Хинд, од Икрима, од Ибн Аббас, кој рекол: ‘Ако жената роди по девет месеци, за неа се доволни дваесет и еден месец доење; ако роди по седум месеци, доволни ѝ се дваесет и три месеци доење; а ако роди по шест месеци, тогаш цели две години, зашто Возвишениот Аллах вели: „Неговото носење и одбивање од доење се триесет месеци“.’ „Сè додека не ја достигне својата зрелост“ значи: нека зајакне, нека порасне и нека ја достигне целосната зрелост.

„И наполни четириесет години“ значи дека неговиот разум созреал, разбирањето се усовршило и трпеливоста му станала целосна. Се вели дека човекот обично не се менува многу во однос на состојбата во која е на четириесет години. Абу Бакр ибн Ајјаш пренесува од ал-А‘маш, од ал-Касим ибн Абдуррахман, кој рекол: „Го прашав Масрук: ‘Кога човекот почнува да одговара за своите гревови?’ Тој рече: ‘Кога ќе наполни четириесет години, тогаш добро внимавај.’“

Хафизот Абу Ја‘ла ал-Мавсили рекол: „Ни раскажа Убејдуллах ал-Каварири, нему Азра ибн Кајс ал-Азди — кој имал сто години — нему Абу ал-Хасан ас-Салули, од него, а ми додаде и нешто: Мухаммад ибн Амр ибн Осман пренел од Осман, од Пратеникот, саллаллаху алејхи ве селлем, дека рекол: ‘Кога муслиманскиот роб ќе наполни четириесет години, Аллах му го олеснува полагањето сметка. Кога ќе наполни шеесет години, Аллах му дарува враќање кон Него. Кога ќе наполни седумдесет години, го засакаат жителите на небесата. Кога ќе наполни осумдесет години, Аллах ги утврдува неговите добри дела и ги брише неговите лоши дела.

А кога ќе наполни деведесет години, Аллах му ги простува претходните и подоцнежните гревови, му дозволува да посредува за членовите на своето семејство и го запишува на небесата како „Аллахов заробеник на Земјата“.’“ Ова е пренесено и преку други синџири на преносители, а се наоѓа и во Муснадот на имам Ахмад. Хаџаџ ибн Абдуллах ал-Хакеми, еден од омeјадските управители во Дамаск, рекол: „Четириесет години ги оставив гревовите и непослушноста од срам пред луѓето, а потоа ги оставив од срам пред Возвишениот Аллах.“

Колку е убаво стихотворецот да ги каже зборовите: „Се предаваше на младоста додека седата коса не му ја покри главата; кога таа ја покри, му рече на злото: ‘Престани!’“ „Тој рече: Господару мој, упати ме“ — значи: вдахни ми. „Да бидам благодарен на Твојата благодат што си ми ја подарил мене и на моите родители и да правам добро со кое Ти си задоволен“ — односно во иднина. „И направи ги добри моите потомци“ — моето потомство и наследници.

„Јас навистина Ти се покајав и навистина сум од муслиманите.“ Во ова има упатство за оној што ќе наполни четириесет години: да го обнови покајанието и враќањето кон Возвишениот Аллах и цврсто да се реши на тоа.

Абу Давуд во својот Сунан пренесува од Ибн Масуд, Аллах нека биде задоволен со него, дека Божјиот Пратеник, саллаллаху алејхи ве селлем, ги учел да кажуваат во тешеххудот: „Аллаху, соедини ги нашите срца, поправи ги нашите меѓусебни односи, упати нè по патиштата на мирот, спаси нè од темнините во светлината, оддалечи нè од срамните дела, јавните и скриените, и благослови ни ги слухот, видот, срцата, сопружниците и потомците. Прими го нашето покајание; Ти навистина си Оној што многу го прима покајанието, Милостивиот.

Направи нè благодарни за Твојата благодат, да Те фалиме за неа и да ја прифаќаме, и доврши ја за нас.“

Тефсир на ал-Багави

За зборовите на Возвишениот: „На човекот му заповедавме да им прави добро на родителите“: куфиските читачи го читаат зборот како „ихсанан“ (إحسانًا — добрина). „Мајка му го носела со мака и со мака го родила“ — се мисли на силната болка при породувањето. Читачите од Хиџаз и Абу Амр го читаат зборот „кархан“ (كرهًا) со фатха на буквата каф во двата случаи, а останатите го читаат со дамма. „Неговото носење и одбивање од доење“ — односно неговото одвикнување.

Ја‘куб го чита „ва фаслуху“ без алиф. „Триесет месеци“ — се мисли на најкраткиот период на бременост, кој е шест месеци, а најдолгиот период на доење е дваесет и четири месеци. Икрима пренесува од Ибн Аббас, Аллах нека биде задоволен со него, кој рекол: „Ако жената е бремена девет месеци, дои дваесет и еден месец; а ако бременоста ѝ трае шест месеци, дои дваесет и четири месеци.“ „Сè додека не ја достигне својата зрелост“ — границата на неговата сила, врвот на младоста и целосниот развој; тоа е периодот меѓу осумнаесеттата и четириесеттата година.

Тоа се означува со зборовите: „И наполни четириесет години.“ Ас-Судди и ад-Даххак рекле дека ајетот бил објавен за Са‘д ибн Аби Ваккас, а неговата приказна веќе беше наведена. Други рекле дека бил објавен за Абу Бакр ас-Сиддик и за неговиот татко Абу Кухафа, Осман ибн Амр, и неговата мајка Ум ал-Хајр бинт Сахр ибн Амр. Али ибн Аби Талиб рекол: „Ајетот бил објавен за Абу Бакр: и татко му и мајка му го примиле исламот, а меѓу мухаџирите никој друг немал родители што и двајцата го примиле исламот.

Аллах му заповедал да се грижи за нив, и таа заповед останала обврзувачка и по него.“ Абу Бакр го придружувал Пратеникот, саллаллаху алејхи ве селлем, кога имал осумнаесет години, а Пратеникот имал дваесет; заедно патувале во трговија кон Шам. Кога Абу Бакр наполнил четириесет години и Пратеникот бил испратен како пророк, тој поверувал во него и го повикал својот Господар, па рекол: „Господару мој, упати ме“ — вдахни ми — „да бидам благодарен на Твојата благодат што си ми ја подарил мене и на моите родители“ — со упатството и верата — „и да правам добро со кое Ти си задоволен.“

Ибн Аббас рекол: „Возвишениот Аллах му се одѕвал, па Абу Бакр ослободил девет верници што биле мачени заради Аллах, и не посакал да направи некакво добро дело, а Аллах да не му помогне во тоа. Тој се помолил и рекол: ‘И направи ги добри моите потомци.’ Аллах му се одѕвал: немал дете што не поверувало, па и двата негови родители и сите негови деца го примиле исламот. Абу Кухафа го дочекал Пратеникот; го дочекале и неговиот син Абу Бакр, синот на Абу Бакр, Абдуррахман ибн Аби Бакр, и синот на Абдуррахман, Абу Атик — сите го дочекале Пратеникот.

Тоа не му се случило на никој друг меѓу асхабите.“ „Јас навистина Ти се покајав и навистина сум од муслиманите“ — слично на зборовите на Возвишениот: „И да им правите добро на родителите“ (2:83).