Прошка и чистота на срцето

Тефсир на шејх Абдуррахман ас-Саади

Доволна чест за оние што дошле по нив е тоа што одат по нивниот пат и се угледуваат на нивното упатство. Затоа Аллах ги спомнал оние што дошле подоцна, кои се угледуваат на нив и одат по нивниот пат, велејќи: „А оние што дојдоа по нив“ — односно по Мухаџирите и Енсарите — „велат“ искрено советувајќи се себеси и останатите верници: „Господару наш, прости ни нам и на браќата наши кои во верата нè претекнаа“. Ова е молитва што ги опфаќа сите верници: претходниците меѓу Сподвижниците, оние пред нив и оние по нив.

Ова е една од доблестите на верата: верниците имаат полза едни од други и се молат едни за други, поради заедничката вера, која бара меѓу верниците да се воспостави братство. Од последиците на тоа братство се и нивните молитви едни за други и меѓусебната љубов.

Затоа Аллах во молитвата спомнал отстранување на злобата од срцето — и малата и големата. Кога злобата ќе исчезне, се утврдува нејзината спротивност: љубовта меѓу верниците, меѓусебната приврзаност, искреното советување и слично, што спаѓа во правата на верниците. Аллах ги опишал оние што дошле по Сподвижниците со вера, бидејќи нивните зборови: „кои во верата нè претекнаа“ сведочат за заедничката вера и за тоа дека тие ги следат Сподвижниците во верувањата и нивните основи. Тоа се приврзаниците на суннетот и заедницата [Ахл ас-Сунна ва-л-Џама‘а], бидејќи само тие со право го заслужуваат овој целосен опис.

Аллах ги опишал и како луѓе што ги признаваат гревовите и бараат прошка за нив, што бараат прошка едни за други и се трудат да ги отстранат злобата и омразата од своите срца кон браќата верници. Нивната молитва го подразбира сето тоа и ја содржи меѓусебната љубов: човек да му го посакува на својот брат она што му го посакува и на себеси и да му дава искрен совет, во негово присуство и во негово отсуство, додека е жив и по неговата смрт. Благородниот ајет укажува дека ова е едно од меѓусебните права на верниците.

Потоа ја завршиле молитвата со две возвишени Имиња, кои укажуваат на совршенството на Аллаховата милост, на Неговата голема благост и добрина кон нив. Меѓу тие добрини — и една од најголемите — е тоа што им овозможил да ги исполнуваат правата на Аллах и правата на Неговите робови.

Овие три групи се групите на овој уммет и тие имаат право на имотот што се стекнува без борба [фај’], чие користење е поврзано со интересите на исламот. Токму тие се неговите вистински припадници. Аллах, со Својата благодат и великодушност, нека нè направи од нив. Амин.

Тефсир на имамот Ибн Касир

А зборовите на Возвишениот: „А оние што дојдоа по нив велат: ‘Господару наш, прости ни нам и на браќата наши кои во верата нè претекнаа и не допуштај во срцата наши да има злоба кон верниците. Господару наш, Ти си, навистина, Благ и Милостив!’“ — се однесуваат на третата група чии сиромашни припадници имаат право на имотот што се стекнува без борба [фај’]. По Мухаџирите и Енсарите следуваат оние што ги следат со добрина, како што се вели во ајетот од сурата „Бара’а“: „А предводниците, првите од Мухаџирите и Енсарите, и оние што ги следеа во добрина — Аллах е задоволен со нив“ (Ет-Тевба, 100).

Оние што ги следат во добрина се тие што ги следат нивните убави дела и благородни особини и што се молат за нив тајно и јавно.

Затоа во овој благороден ајет се вели: „А оние што дојдоа по нив велат“, односно велат: „Господару наш, прости ни нам и на браќата наши кои во верата нè претекнаа и не допуштај во нашите срца злоба“ — односно омраза и завист — „кон верниците. Господару наш, Ти си, навистина, Благ и Милостив!“

Колку е убав заклучокот што имамот Малик го извлекол од овој благороден ајет: рафидитот што ги навредува Сподвижниците нема удел во имотот што се стекнува без борба, бидејќи не се одликува со она за што Аллах ги пофалил овие луѓе во нивните зборови: „Господару наш, прости ни нам и на браќата наши кои во верата нè претекнаа и не допуштај во нашите срца злоба кон верниците. Господару наш, Ти си, навистина, Благ и Милостив!“

Ибн Аби Хатим рекол: Ни раскажа Муса ибн Абдуррахман ал-Масруки; нему му раскажа Мухаммад ибн Бишр; нему му раскажа Исмаил ибн Ибрахим ибн Муџахир, од својот татко, од Аиша, која рекла: „Ним им било наредено да бараат прошка за нив, а тие ги навредувале!“ Потоа го прочитала овој ајет: „А оние што дојдоа по нив велат: ‘Господару наш, прости ни нам и на браќата наши кои во верата нè претекнаа’“, до крајот на ајетот.

Исмаил ибн Улајја пренесува од Абдулмалик ибн Умејр, од Масрук, од Аиша, која рекла: „Ви било наредено да барате прошка за Сподвижниците на Мухаммед, саллаллаху алејхи ве селлем, а вие ги навредувавте!“ Го слушнав вашиот Пратеник, саллаллаху алејхи ве селлем, како вели: „Овој уммет нема да исчезне сè додека неговите последни не ги проколнуваат неговите први.“ Ова го забележал ал-Багави.

Абу Давуд рекол: Ни раскажа Мусаддад; нему му раскажа Исмаил ибн Ибрахим; нему му раскажа Ејуб, од аз-Зухри, кој рекол дека Умер, Аллах нека биде задоволен со него, рекол: „А она што Аллах му го даде на Својот Пратеник од нив — вие за тоа не ги поттикнавте ниту коњите ниту камилите“ (ал-Хашр, 6). Аз-Зухри рекол дека Умер рекол: „Ова му припаѓа исклучиво на Пратеникот на Аллах, саллаллаху алејхи ве селлем: арапските населби Федек и други.

А она што Аллах му го даде на Својот Пратеник од жителите на населбите, тоа му припаѓа на Аллах, на Пратеникот, на блиските роднини, на сирачињата, на сиромасите и на патникот, и на сиромашните Мухаџири што биле протерани од нивните домови и имоти; и на оние што се населиле во Медина и ја прифатиле верата пред нив; и на оние што дошле по нив“ (ал-Хашр, 7–10). Овој ајет ги опфатил сите луѓе, така што не останал ниту еден муслиман што нема право на нешто од него“ — Ејуб рекол: „или удел“ — „освен некои од робовите што ги поседувате“. Така го забележал Абу Давуд, но во пренесувањето има прекин.

Ибн Џерир рекол: Ни раскажа Ибн Абдул-А‘ла; нему му раскажа Ибн Саур, од Ма‘мер, од Ејуб, од Икрима ибн Халид, од Малик ибн Евс ибн ал-Хадатан, кој рекол: Умер ибн ал-Хаттаб го прочитал ајетот: „Милостињата им припаѓа само на сиромасите и бедните“ сè до зборовите „Сезнаен и Мудар“ (Ет-Тевба, 60), а потоа рекол: „Ова е за овие луѓе.“ Потоа го прочитал ајетот: „Знајте дека од она што ќе го заплените, една петтина му припаѓа на Аллах, на Пратеникот, на блиските роднини, на сирачињата и на сиромасите“ (ал-Анфал, 41), па рекол: „Ова е за овие луѓе.“

Потоа го прочитал ајетот: „Она што Аллах му го даде на Својот Пратеник од жителите на населбите“ до зборовите за сиромасите, „и на оние што се населиле во Медина и ја прифатиле верата пред нив, и на оние што дошле по нив“ (ал-Хашр, 7–10). Потоа рекол: „Овој ајет ги опфатил муслиманите воопшто; нема никој што нема право на нешто од него.“ Потоа рекол: „Ако поживеам, и овчарот — дури и да е во Сарв Химејр — ќе го добие својот удел во тоа, иако за него не му се испотило ни челото.“

Тефсир на ал-Багави

За зборовите на Возвишениот: „А оние што дојдоа по нив“ — се мисли на следбениците [табиините], односно на оние што доаѓаат по Мухаџирите и Енсарите, сè до Судниот ден. Потоа спомнал дека тие се молат за себе и бараат прошка за оние што ги претекнале во верата, велејќи: „Велат: ‘Господару наш, прости ни нам и на браќата наши кои во верата нè претекнаа и не допуштај во нашите срца злоба’“ — измама, завист и омраза — „кон верниците. Господару наш, Ти си, навистина, Благ и Милостив!“

Кој во срцето има злоба кон кој било од Сподвижниците и не се моли за милост за сите нив, тој не спаѓа меѓу оние на кои се однесува овој ајет. Аллах, Возвишениот, ги подредил верниците во три групи: Мухаџирите, Енсарите и следбениците опишани со она што Аллах го спомнал. Оној што не е од следбениците со оваа особина е надвор од групите на верниците.

Ибн Аби Лејла рекол: „Луѓето се во три групи: сиромашните Мухаџири, оние што се населиле во Медина и ја прифатиле верата и оние што дошле по нив. Затоа потруди се да не бидеш надвор од овие групи.“

Абу Саид аш-Шурајхи ни соопшти, од Абу Исхак ат-Та‘лаби, од Абдуллах ибн Хамид, од Ахмад ибн Абдуллах ибн Сулејман, од Ибн Нумејр, од својот татко, од Исмаил ибн Ибрахим, од Абдулмалик ибн Умејр, од Масрук, од Аиша, Аллах нека биде задоволен со неа, која рекла: „Ви било наредено да барате прошка за Сподвижниците на Мухаммед, саллаллаху алејхи ве селлем, а вие ги навредувавте!“ Го слушнав вашиот Пратеник, саллаллаху алејхи ве селлем, како вели: „Овој уммет нема да исчезне сè додека неговите последни не ги проколнуваат неговите први.“

Малик ибн Мигвал пренел дека Амир ибн Шурахил аш-Ша‘би му рекол: „О Малик, Евреите и христијаните се во подобра состојба од рафидитите. Евреите биле прашани: ‘Кои се најдобрите припадници на вашата вера?’, па рекле: ‘Сподвижниците на Муса.’ Христијаните биле прашани: ‘Кои се најдобрите припадници на вашата вера?’, па рекле: ‘Учениците на Иса.’ А рафидитите биле прашани: ‘Кои се најлошите припадници на вашата вера?’, па рекле: ‘Сподвижниците на Мухаммед.’

Ним им било наредено да бараат прошка за нив, а тие ги навредувале. Мечот ќе остане над нив извлечен до Судниот ден: нивното знаме нема да се крене, нивното стапало нема да се зацврсти, ниту ќе се обединат. Секогаш кога ќе разгорат оган за војна, Аллах ќе го изгасне пролевајќи ја нивната крв, растурајќи ги и побивајќи ги нивните докази. Аллах нека нè заштити и вас и нас од заблудувачките страсти.“

Малик ибн Анас рекол: „Кој мрази некого од Сподвижниците на Пратеникот на Аллах, саллаллаху алејхи ве селлем, или во срцето има злоба кон нив, нема право на удел во имотот што им припаѓа на муслиманите.“ Потоа го прочитал ајетот: „Она што Аллах му го даде на Својот Пратеник од жителите на населбите“, па продолжил до овој ајет: „за сиромашните Мухаџири, и за оние што се населиле во Медина и ја прифатиле верата, и за оние што дошле по нив“, сè до зборовите: „Благ и Милостив!“ — поради особината [со која се опишани].