Gafara da tsarkin zukata

Tafsirin Shaikh Abdurrahman as-Sa'di

Ya isa ga waɗanda suka zo bayansu wannan falala: su bi sahun waɗanda suka gabace su kuma su yi koyi da shiriyarsu. Saboda haka, Allah Ya ambaci waɗanda suka zo daga baya, waɗanda suke koyi da su kuma suke tafiya a bayansu, Ya ce: “Da waɗanda suka zo bayansu,” wato, bayan Muhājirai da Ansār, “suna cewa” domin su yi wa kansu da sauran muminai nasiha: “Ya Ubangijinmu! Ka gafarta mana, da ’yan’uwanmu waɗanda suka riga mu da imani.” Wannan addu’a ce da ta ƙunshi dukkan muminai: Sahabbai waɗanda suka rigaye, da waɗanda suka gabace su da kuma waɗanda suka zo bayansu.

Wannan yana daga cikin falalolin imani: muminai suna amfana da junansu kuma suna yi wa junansu addu’a, saboda kasancewarsu masu tarayya cikin imani, wanda ya wajabta ƙulla ’yan’uwantaka a tsakaninsu. Daga cikin rassan wannan ’yan’uwantaka akwai yi wa juna addu’a da ƙaunar juna.

Saboda haka, Allah Ya ambaci a cikin addu’ar kore ƙulli daga zuciya, wanda ya ƙunshi ƙulli kaɗan da mai yawa. Idan aka kawar da shi, kishiyarsa—ƙaunar juna tsakanin muminai, taimakon juna, nasiha da makamantansu—za ta tabbata; waɗannan kuwa suna daga haƙƙoƙin muminai. Allah Ya siffanta waɗanda suka zo bayan Sahabbai da imani, domin maganarsu “waɗanda suka riga mu da imani” tana nuna cewa suna tarayya da su cikin imani, kuma suna bin Sahabbai a akidun imani da tushensa. Waɗannan su ne Ahlus-Sunna wal-Jamā‘a, waɗanda wannan cikakkiyar siffa ta dace da su kaɗai.

Ya kuma siffanta su da amincewa da zunubansu da neman gafara a kansu, da neman gafara wa junansu, da ƙoƙarinsu na kawar da ƙulli da ƙiyayya daga zukatansu ga ’yan’uwansu muminai. Domin addu’arsu da wannan tana ƙunshe da waɗannan abubuwan da muka ambata, tana kuma ƙunshe da ƙaunar juna, da mutum ya so wa ɗan’uwansa abin da yake so wa kansa, kuma ya yi masa nasiha a gabansa da bayan rashinsa, a raye da bayan ya mutu. Wannan aya mai girma ta nuna cewa waɗannan abubuwa suna cikin haƙƙoƙin da muminai suke da shi a kan junansu.

Daga nan suka rufe addu’arsu da sunaye biyu masu girma, waɗanda ke nuna cikar rahamar Allah, tsananin tausasawarsa da kyautatawarsa gare su. Daga cikin wannan kyautatawa—maimakon a ce, mafi girma daga cikinta—akwai ba su ikon sauke haƙƙoƙin Allah da haƙƙoƙin bayinsa. Waɗannan rukuni uku su ne rukunin wannan al’umma, kuma su ne suka cancanci ganimar da ake warewa domin maslahohin Musulunci. Waɗannan su ne mutanenta na gaskiya. Allah Ya sanya mu cikinsu, da falalarsa da karamcinsa. ‘Alā.

Tafsirin Imām Ibn Kathir

Maganarsa: “Da waɗanda suka zo bayansu suna cewa: ‘Ya Ubangijinmu! Ka gafarta mana da ’yan’uwammu waɗanda suka riga mu da imani, kuma kada Ka sanya ƙulli a cikin zukatanmu ga waɗanda suka yi imani. Ya Ubangijinmu! Lallai Kai Mai tausasawa ne, Mai jin ƙai,’” tana magana ne game da rukuni na uku na waɗanda talakawansu suke da haƙƙi a cikin dukiyar fay’i: Muhājirai, sannan Ansār, sannan waɗanda suka bi su da kyautatawa.

Kamar yadda Allah Ya ce a cikin ayar Sūrat at-Tawba: “Da waɗanda suka riga suka yi hijira kuma suka yi taimako, da waɗanda suka bi su da kyautatawa, Allah Ya yarda da su.” Waɗanda suka bi su da kyautatawa su ne masu bin kyawawan ayyukansu da kyawawan siffofinsu, kuma suke yi musu addu’a a asirce da a fili. Saboda haka, a cikin wannan aya mai girma Allah Ya ce: “Da waɗanda suka zo bayansu suna cewa,” wato, suna cewa: “Ya Ubangijinmu! Ka gafarta mana da ’yan’uwammu waɗanda suka riga mu da imani, kuma kada Ka sanya ƙulli”—wato, ƙiyayya da hassada—“a cikin zukatanmu ga waɗanda suka yi imani. Ya Ubangijinmu! Lallai Kai Mai tausasawa ne, Mai jin ƙai.”

Abin da Imām Mālik ya ciro daga wannan aya mai girma yana da kyau: cewa Rāfiḍi mai zagin Sahabbai ba shi da rabo a cikin dukiyar fay’i, domin ba shi da sifar da Allah Ya yabi waɗannan mutane da ita cikin maganarsu: “Ya Ubangijinmu! Ka gafarta mana da ’yan’uwammu waɗanda suka riga mu da imani, kuma kada Ka sanya ƙulli a cikin zukatanmu ga waɗanda suka yi imani. Ya Ubangijinmu! Lallai Kai Mai tausasawa ne, Mai jin ƙai.”

Ibn Abī Ḥātim ya ce: Mūsā bn ‘Abd ar-Raḥmān al-Masrūqī ya ba mu labari, Muḥammad bn Bishr ya ba mu labari, Ismā‘īl bn Ibrāhīm bn Muhājir ya ba mu labari daga mahaifinsa, daga ‘Ā’isha cewa ta ce: “An umarce su su nemi gafara wa Sahabbai, sai suka zage su!” Sai ta karanta wannan aya: “Da waɗanda suka zo bayansu suna cewa: ‘Ya Ubangijinmu! Ka gafarta mana da ’yan’uwammu waɗanda suka riga mu da imani,’” har zuwa ƙarshen ayar.

Ismā‘īl bn ‘Ulayya ya ruwaito daga ‘Abd al-Malik bn ‘Umayr, daga Masrūq, daga ‘Ā’isha cewa ta ce: “An umarce ku ku nemi gafara wa Sahabban Muḥammad (tsira da amincin Allah su tabbata a gare shi), amma sai kuka zage su. Na ji Annabinku (tsira da amincin Allah su tabbata a gare shi) yana cewa: ‘Wannan al’umma ba za ta ƙare ba har sai na ƙarshe daga cikinta ya la’anci na farkonta.’” Al-Baghawī ya ruwaito shi.

Abū Dāwūd ya ce: Musaddad ya ba mu labari, Ismā‘īl bn Ibrāhīm ya ba mu labari, Ayyūb ya ba mu labari daga az-Zuhrī cewa ‘Umar (Allah Ya yarda da shi) ya ce: “Abin da Allah Ya mayar wa Manzonsa daga gare su, ba ku yi gaggawa a kansa da dawaki ko raƙuma ba.” Az-Zuhrī ya ce: ‘Umar ya ce: “Wannan na Manzon Allah (tsira da amincin Allah su tabbata a gare shi) ne shi kaɗai: wasu ƙauyukan Larabawa, kamar Fadak da makamantansu.

Abin da Allah Ya mayar wa Manzonsa daga mutanen ƙauyuka na Allah ne, da Manzo, da danginsa na kusa, da marayu, da miskinai, da matafiyi, da matalautan da aka fitar daga gidajensu da dukiyoyinsu; da waɗanda suka zauna a Madina kuma suka yi imani tun kafin zuwansu; da waɗanda suka zo bayansu.” Wannan aya ta ƙunshi dukkan mutane, ba a bar wani Musulmi ba face yana da haƙƙi a cikinta”—Ayyūb ya ce, ko kuma ya ce “rabo”—“sai dai wasu daga cikin bayi da kuke mallaka.” Haka Abū Dāwūd ya ruwaito shi, amma isnād ɗinsa ya yanke.

Ibn Jarīr ya ce: Ibn ‘Abd al-A‘lā ya ba mu labari, Ibn Thawr ya ba mu labari daga Ma‘mar, daga Ayyūb, daga ‘Ikrima bn Khālid, daga Mālik bn Aws bn al-Ḥadathān cewa ‘Umar bn al-Khaṭṭāb ya karanta: “Sadakoki na matalauta da miskinai ne,” har zuwa “Masani, Mai hikima.” Sai ya ce: “Wannan ga waɗannan ne.” Sannan ya karanta: “Ku sani cewa duk abin da kuka samu na ganima, to, Allah yana da kashi ɗaya bisa biyar a cikinsa, da Manzo, da danginsa na kusa, da marayu, da miskinai,” sannan ya ce: “Wannan ga waɗannan ne.”

Sannan ya karanta: “Abin da Allah Ya mayar wa Manzonsa daga mutanen ƙauyuka,” har zuwa “ga matalauta,” da “waɗanda suka zauna a Madina kuma suka yi imani,” da “waɗanda suka zo bayansu.” Sai ya ce: “Wannan aya ta ƙunshi dukkan Musulmi baki ɗaya, kuma babu wanda ba shi da haƙƙi a cikinta.” Sannan ya ce: “Idan na rayu, makiyayin da yake Sārū Ḥimyar zai sami rabonsa a cikinta, ko da bai yi gumi wajen neman ta ba.” [Nassoshin da aka ambata: at-Tawba 9:100; at-Tawba 9:60; al-Anfāl 8:41; al-Ḥashr 59:7–10.]

Tafsirin al-Baghawi

Maganar Allah, Maɗaukaki: “Da waɗanda suka zo bayansu,” tana nufin Tābi‘ai—waɗanda suke zuwa bayan Muhājirai da Ansār har zuwa Ranar Ƙiyama. Sannan Ya ambaci cewa suna roƙon gafara wa kansu da waɗanda suka riga su da imani, Ya ce: “Suna cewa: ‘Ya Ubangijinmu! Ka gafarta mana da ’yan’uwammu waɗanda suka riga mu da imani, kuma kada Ka sanya ƙulli a cikin zukatanmu ga waɗanda suka yi imani. Ya Ubangijinmu!

Lallai Kai Mai tausasawa ne, Mai jin ƙai.’” “Ƙulli” yana nufin yaudara, hassada da ƙiyayya.

Duk wanda ƙulli yake a cikin zuciyarsa ga wani daga cikin Sahabbai kuma ba ya yi musu addu’ar rahama baki ɗaya, to, ba ya cikin waɗanda Allah Ya nufa da wannan aya. Domin Allah Maɗaukaki Ya jera muminai zuwa rukuni uku: Muhājirai, Ansār, da Tābi‘ai waɗanda aka siffanta da abin da Allah Ya ambata. Wanda ba shi da sifar nan ta Tābi‘ai, to, ya fita daga cikin rukunan muminai. Ibn Abī Laylā ya ce: “Mutane suna rukuni uku: matalautan Muhājirai, waɗanda suka zauna a Madina kuma suka yi imani, da waɗanda suka zo bayansu.

Saboda haka, ka yi ƙoƙari kada ka kasance a wajen waɗannan rukunan.”

Abū Sa‘īd ash-Shurayḥī ya ba mu labari, Abū Isḥāq ath-Tha‘labī ya ba mu labari, ‘Abdullāh bn Ḥāmid ya ba mu labari, Aḥmad bn ‘Abdullāh bn Sulaymān ya ba mu labari, Ibn Numayr ya ba mu labari, mahaifinsa ya ba mu labari daga Ismā‘īl bn Ibrāhīm, daga ‘Abd al-Malik bn ‘Umayr, daga Masrūq, daga ‘Ā’isha (Allah Ya yarda da ita), ta ce: “An umarce ku ku nemi gafara wa Sahabban Muḥammad (tsira da amincin Allah su tabbata a gare shi), amma sai kuka zage su. Na ji Annabinku (tsira da amincin Allah su tabbata a gare shi) yana cewa: ‘Wannan al’umma ba za ta ƙare ba har sai na ƙarshe daga cikinta ya la’anci na farkonta.’”

Mālik bn Mighwal ya ce: ‘Āmir bn Sharāḥīl ash-Sha‘bī ya ce: “Ya Mālik, Yahudawa da Nasara sun fi Rāfiḍawa. An tambayi Yahudawa: ‘Su waye ne mafifitan mutanen addininku?’ Sai suka ce: ‘Sahabban Mūsā (aminci ya tabbata a gare shi).’ An tambayi Nasara: ‘Su waye ne mafifitan mutanen addininku?’

Sai suka ce: ‘Manzannin ‘Īsā (aminci ya tabbata a gare shi).’ Aka tambayi Rāfiḍawa: ‘Su waye ne mafi sharrin mutanen addininku?’ Sai suka ce: ‘Sahabban Muḥammad (tsira da amincin Allah su tabbata a gare shi).’ An umarce su su nemi gafara a gare su, amma suka zage su.

Saboda haka, takobi yana zare a kansu har zuwa Ranar Ƙiyama; tutarsu ba za ta taɓa hawa ba, ƙafarsu ba za ta tsaya daram ba, kuma ba za su taɓa haɗa kai ba. Duk lokacin da suka kunna wutar yaƙi, Allah yana kashe ta ta hanyar zubar da jininsu, tarwatsa haɗin kansu da rushe hujjarsu. Allah Ya tsare ni da ku daga son zuciya mai ɓatarwa.”

Mālik bn Anas ya ce: “Duk wanda yake ƙin wani daga cikin Sahabban Manzon Allah (tsira da amincin Allah su tabbata a gare shi), ko kuma yake da ƙulli a zuciyarsa a kansu, ba shi da haƙƙi a cikin fay’in Musulmi.” Sannan ya karanta: “Abin da Allah Ya mayar wa Manzonsa daga mutanen ƙauyuka,” har ya zo ga wannan aya: “Ga matalautan Muhājirai, da waɗanda suka zauna a Madina kuma suka yi imani, da waɗanda suka zo bayansu,” har zuwa “Mai tausasawa ne, Mai jin ƙai.” [Wannan sifa ce.]