Lutje për falje dhe zemër të pastër

Tefsiri i shejh Abdurrahman Es-Sa’diut

Edhe atyre që kanë ardhur më pas e thonë... - Brezi që erdhi pas muhaxhirëve dhe ensarëve, duke këshilluar vetveten dhe të gjithë besimtarët, luteshin e thoshin: Zoti ynë, falna ne dhe vëllezërit tanë, që u pajisën me besim para nesh, dhe mos lejo në zemrat tona urrejtje ndaj atyre që besojnë! - Kjo është një dua e të gjithë besimtarëvë, qofshin nga të parët, qofshin nga të mëvonshmit. Një nga dobitë më të mëdha të imanit është që besimtarët luten për njëri-tjetrin, për shkak të lidhjes së fortë të imanit mes tyre. Ata janë vëllezër në fe dhe kanë detyrime ndaj njëri-tjetrit.

Ndër detyrimet më kryesore të kësaj vëllazërie është dashuria dhe lutja për njëri-tjetrin. Allahu i Lartësuar përmend lutjen për pastrimin e zemrës nga urrejtja, pasi në zemrën e besimtarëve nuk duhet të ketë asnjë thërrmijë urrejtjeje për vëllezërit e tyre besimtarë. Duke u lutur për pastrimin e zemrës nga urrejtja për besimtarët, sado e vogël qoftë ajo, ata njëkohësisht janë lutur që zemrat e tyre të mbushen me dashuri, miqësi, dhe mirësi kundrejt vëllezërve të tyre muslimanë. Në këtë mënyrë, ata gjithmonë do të dëshirojnë të mirën dhe do të këshillojnë njëri-tjetrin për punë të mira dhe durim.

Kështu do të përpiqen të përmbushin të gjitha detyrimet vëllazërore të ndërsjellta. Allahu i Lartësuar e përshkroi brezin pas sahabëve ( tabi’in -ët) si pasues të të njëjtit iman me sahabët, pasi ata luteshin: “O Zoti ynë, na fal neve dhe vëllezërit tanë që na prinë në iman!” Me fjalë të tjera, ky brez që erdhi pas sahabëve ishin pasues të denjë dhe rigoroz të fesë së sahabëve, në themelin dhe degëzimet e saj. Këta janë ata të cilët quhen “Ehlu Suneh uel Xhema’a” – “Pasues të Sunetit dhe xhematit të muslimanëve”, sepse ata i plotësonin më së miri cilësitë e përmendura në ajet.

Allahu i Madhëruar tregon se ata luteshin për falje gjynahesh për veten e tyre dhe për besimtarët. Ata e pranonin se ishin gabimtarë ndaj Allahut të Lartësuar, por kërkonin falje si për veten, edhe për vëllezërit e tyre. Ata përpiqeshin shumë që të pastronin zemrat e tyre nga çdo lloj sëmundjeje dhe urrejtjeje për vëllezërit muslimanë dhe kultivonin në zemra veçse dashurinë për njëri-tjetrin, për hir të besimit. Ata zbatonin porosinë e Profetit (a.s.), që thoshte: “Nuk beson askush prej jush, derisa të dojë për vëllain e vet atë që do për veten e tij!”.

Ata gjithmonë këshillonin njëri-tjetrin dhe i dëshironin të mirën vëllait, qoftë kur ishte i pranishëm, qoftë kur mungonte, qoftë kur ishte i gjallë, qoftë kur ishte i vdekur. Nga ajeti mësojmë se këto që u përmendën janë disa nga detyrimet e muslimanëve ndaj njëri-tjetrit. Zoti ynë, Ti je i Butë e Mëshirëplotë! - Lutja e tyre mbyllet me dy emra të mrekullueshëm të Allahut të Lartësuar, që tregojnë mëshirën e plotë të Allahut të Madhëruar, butësinë e Tij të papërshkrueshme për besimtarët dhe bamirësinë e Tij të madhe ndaj tyre.

Ndër mirësitë më të mëdha, madje më e madhja, ishte pajisja e tyre me iman dhe me forcën e mjaftueshme për të punuar sipas tij. Ai u dha sukses atyre për të plotësuar si të drejtat e Allahut të Lartësuar, ashtu edhe përgjegjësitë kundrejt robërve të Tij, dhe në mënyrë të veçantë kundrejt besimtarëve. Këto tri grupe, pra, muhaxhirët, ensarët dhe brezi pas tyre ishin ata që meritonin të merrnin pjesë prej el fej’u -t, që shpenzohet në dobi të Islamit dhe muslimanëve. Këta ishin njerëzit më të zgjedhur. Zoti na bëftë prej tyre, me mirësinë dhe bujarinë e Tij!

Tefsiri i imamit Ibn Kethir

Fjala e Tij: «Dhe ata që erdhën pas tyre thonë: “Zoti ynë, falna ne dhe vëllezërit tanë, të cilët na paraprinë në besim, dhe mos lejo që në zemrat tona të ketë mllef ndaj atyre që besuan. Zoti ynë, Ti je vërtet i Butë dhe Mëshirëplotë!”» Këta janë grupi i tretë, të varfërve të të cilit u takon pjesë nga pasuria e fey’it. Ata janë muhaxhirët, pastaj ensarët, e më pas tabi’inët që i pasojnë me mirësi, siç thuhet në suren «Teube»: «Të parët dhe të hershmit ndër muhaxhirët dhe ensarët, si dhe ata që i pasuan me mirësi, Allahu është i kënaqur me ta» (Et-Teube, 100).

Ata që i pasojnë me mirësi janë ata që ndjekin gjurmët e tyre të mira dhe cilësitë e tyre të bukura, dhe luten për ta në fshehtësi e haptazi. Prandaj, në këtë ajet fisnik, Ai thotë: «Dhe ata që erdhën pas tyre thonë», domethënë, duke thënë: «Zoti ynë, falna ne dhe vëllezërit tanë, të cilët na paraprinë në besim, dhe mos lejo në zemrat tona mllef», domethënë, urrejtje dhe zili, «ndaj atyre që besuan. Zoti ynë, Ti je vërtet i Butë dhe Mëshirëplotë!»

Sa bukur e nxori imam Maliku nga ky ajet fisnik përfundimin se rafidiu që shan sahabët nuk ka pjesë në pasurinë e fey’it, sepse nuk i ka cilësitë me të cilat Allahu i lavdëroi këta në fjalët e tyre: «Zoti ynë, falna ne dhe vëllezërit tanë, të cilët na paraprinë në besim, dhe mos lejo që në zemrat tona të ketë mllef ndaj atyre që besuan. Zoti ynë, Ti je vërtet i Butë dhe Mëshirëplotë!»

Ibn Ebi Hatim ka thënë: Na tregoi Musa ibn Abdurrahman el-Mesruki; na tregoi Muhammed ibn Bishri; na tregoi Ismail ibn Ibrahim ibn Muhaxhiri, nga babai i tij, nga Aishja, se ajo tha: «Ata u urdhëruan të kërkonin falje për sahabët, por i shanë!» Pastaj ajo lexoi këtë ajet: «Dhe ata që erdhën pas tyre thonë: “Zoti ynë, falna ne dhe vëllezërit tanë, të cilët na paraprinë në besim...”» deri në fund të ajetit.

Ismail ibn Ulejje përcjell nga Abdulmelik ibn Umejri, nga Mesruku, nga Aishja, se ajo tha: «Ju jeni urdhëruar të kërkoni falje për shokët e Muhammedit ﷺ, por i keni sharë. E kam dëgjuar Profetin tuaj ﷺ të thotë: “Ky umet nuk do të marrë fund derisa të fundit e tij t’i mallkojnë të parët e tij.”» E përcolli el-Begavi.

Ebu Davudi ka thënë: Na tregoi Musedded; na tregoi Ismail ibn Ibrahimi; na tregoi Ejubi, nga ez-Zuhriu, i cili tha: Umeri, Allahu qoftë i kënaqur me të, tha: «“Çfarëdo që Allahu i dha të Dërguarit të Tij prej tyre, ju nuk nxituat për të me kuaj e as me deve...”» Ez-Zuhriu tha: Umeri tha: «Kjo i përket posaçërisht të Dërguarit të Allahut ﷺ, fshatrave arabe: Fedekut dhe të ngjashmëve të tij.

Çfarëdo që Allahu i dha të Dërguarit të Tij prej banorëve të fshatrave, i takon Allahut, të Dërguarit, të afërmve, jetimëve, të varfërve dhe udhëtarit, si dhe të varfërve që u dëbuan nga shtëpitë dhe pasuritë e tyre; edhe atyre që e bënë Medinën vendbanim dhe u vendosën në besim para tyre; edhe atyre që erdhën pas tyre.» Kështu, ky ajet i përfshiu të gjithë njerëzit dhe nuk mbeti asnjë musliman pa pasur pjesë në të» — ose tha: «hise», siç transmeton Ejubi — «përveç disa prej skllevërve tuaj». Kështu e transmetoi Ebu Davudi, por zinxhiri i tij është i ndërprerë.

Ibn Xheriri ka thënë: Na tregoi Ibn Abdul-A‘la; na tregoi Ibn Theuri, nga Ma‘meri, nga Ejubi, nga Ikrime ibn Halidi, nga Malik ibn Evs ibn el-Hadethani, i cili tha: Umer ibn el-Hattabi lexoi: «Sadakatë u takojnë vetëm të varfërve dhe nevojtarëve...» derisa arriti te fjalët «i Gjithëdijshëm dhe i Urtë» (Et-Teube, 60), pastaj tha: «Kjo u takon këtyre.» Më pas lexoi: «Dijeni se, nga çdo gjë që fitoni si plaçkë lufte, një e pesta i takon Allahut, të Dërguarit, të afërmve, jetimëve dhe nevojtarëve...» (El-Enfal, 41), pastaj tha: «Kjo u takon këtyre.»

Më pas lexoi: «Çfarëdo që Allahu i dha të Dërguarit të Tij prej banorëve të fshatrave...» deri te «të varfërit», «edhe atyre që e bënë Medinën vendbanim dhe u vendosën në besim para tyre», «edhe atyre që erdhën pas tyre». Pastaj tha: «Ky ajet i ka përfshirë në përgjithësi të gjithë muslimanët dhe nuk ka njeri që të mos ketë pjesë në të. Nëse jetoj, do t’i vijë pjesa e tij edhe bariut që ndodhet në Sarru Himjer, ndonëse për të nuk i është djersitur balli.» (Et-Teube, 100; Et-Teube, 60; El-Enfal, 41).

Tefsiri i El-Begaviut

Fjala e Allahut të Madhëruar: «Dhe ata që erdhën pas tyre» nënkupton tabi’inët, të cilët vijnë pas muhaxhirëve dhe ensarëve deri në Ditën e Kiametit. Më pas Ai përmend se ata luten për veten dhe kërkojnë falje për ata që u paraprinë në besim, duke thënë: «Zoti ynë, falna ne dhe vëllezërit tanë, të cilët na paraprinë në besim, dhe mos lejo që në zemrat tona të ketë mllef» — domethënë, pabesi, zili dhe urrejtje — «ndaj atyre që besuan. Zoti ynë, Ti je vërtet i Butë dhe Mëshirëplotë!»

Kush ka në zemër mllef ndaj ndonjërit prej sahabëve dhe nuk kërkon mëshirë për të gjithë ata, nuk bën pjesë ndër ata që Allahu i ka përfshirë në këtë ajet. Allahu i Madhëruar i ka renditur besimtarët në tri kategori: muhaxhirët, ensarët dhe tabi’inët e cilësuar me ato që Allahu përmendi. Ai që nuk është prej tabi’inëve me këto cilësi, është jashtë kategorive të besimtarëve.

Ibn Ebi Lejla ka thënë: «Njerëzit janë në tri kategori: të varfërit muhaxhirë, ata që e bënë Medinën vendbanim dhe u vendosën në besim, si dhe ata që erdhën pas tyre. Përpiqu të mos jesh jashtë këtyre kategorive.»

Na njoftoi Ebu Seid esh-Shurejhi; na njoftoi Ebu Ishak eth-Tha‘lebi; na njoftoi Abdullah ibn Hamidi; na njoftoi Ahmed ibn Abdullah ibn Sulejman; na tregoi Ibn Numajri; na tregoi babai i tij, nga Ismail ibn Ibrahimi, nga Abdulmelik ibn Umejri, nga Mesruku, nga Aishja, Allahu qoftë i kënaqur me të, e cila tha: «Ju jeni urdhëruar të kërkoni falje për shokët e Muhammedit ﷺ, por i keni sharë. E kam dëgjuar Profetin tuaj ﷺ të thotë: “Ky umet nuk do të marrë fund derisa të fundit e tij t’i mallkojnë të parët e tij.”»

Malik ibn Migveli ka thënë: Amiri ibn Sherahili esh-Sha‘biu tha: «O Malik, hebrenjtë dhe të krishterët u treguan më të drejtë se rafiditë. Hebrenjve iu kërkua: “Cilët janë më të mirët e bashkësisë suaj?” Ata thanë: “Shokët e Musait.” Të krishterëve iu kërkua: “Cilët janë më të mirët e bashkësisë suaj?”

Ata thanë: “Havarijunët e Isait.” Ndërsa rafiditëve iu kërkua: “Cilët janë më të këqijtë e bashkësisë suaj?” Ata thanë: “Shokët e Muhammedit.” Ata u urdhëruan të kërkonin falje për ta, por i shanë. Shpata do të jetë e ngritur kundër tyre deri në Ditën e Kiametit; flamuri i tyre nuk do të ngrihet, këmba e tyre nuk do të qëndrojë e patundur dhe fjala e tyre nuk do të bashkohet.

Sa herë që ndezin një zjarr për luftë, Allahu e shuan duke derdhur gjakun e tyre, duke i shpërndarë dhe duke ua rrëzuar argumentin. Allahu na ruajtë neve dhe juve nga dëshirat e devijuara!»

Malik ibn Enesi ka thënë: «Kush urren ndonjërin prej shokëve të të Dërguarit të Allahut ﷺ, ose mban në zemër mllef ndaj tyre, nuk ka të drejtë në fey’in e muslimanëve.» Pastaj lexoi: «Çfarëdo që Allahu i dha të Dërguarit të Tij prej banorëve të fshatrave...» dhe vazhdoi deri te ky ajet: «...të varfërve muhaxhirë, atyre që e bënë Medinën vendbanim dhe u vendosën në besim, si dhe atyre që erdhën pas tyre», deri te fjalët: «i Butë dhe Mëshirëplotë!»