Modlitwa za poprzedników w wierze

Tafsir szejka Abdurrahmana as-Saʿdiego

Wystarczającą zasługą tych, którzy przyszli po nich, jest podążanie ich śladem i naśladowanie ich przewodnictwa. Dlatego Allah wspomniał o tych, którzy przyszli później, a którzy naśladują ich i idą za nimi, mówiąc: „A ci, którzy przyszli po nich” — to znaczy po muhadżirach i ansarach — „mówią”, szczerze radząc sobie samym i pozostałym wierzącym: „Panie nasz! Przebacz nam i naszym braciom, którzy nas wyprzedzili w wierze!”. Jest to modlitwa obejmująca wszystkich wierzących: tych, którzy pierwsi uwierzyli spośród Towarzyszy Proroka, a także tych, którzy byli przed nimi i tych, którzy przyszli po nich.

Jedną z zalet wiary jest to, że wierzący przynoszą sobie nawzajem pożytek i modlą się za siebie nawzajem dzięki wspólnej wierze, która wymaga ustanowienia braterstwa między wierzącymi. Do jego konsekwencji należy modlenie się za siebie nawzajem i wzajemna miłość.

Dlatego Allah wspomniał w tej modlitwie o usunięciu urazy z serca — zarówno małej, jak i wielkiej. Gdy uraza znika, pojawia się jej przeciwieństwo: miłość między wierzącymi, przyjaźń, szczera rada i tym podobne obowiązki wierzących wobec siebie. Allah opisał tych, którzy przyszli po Towarzyszach, jako wierzących, gdyż ich słowa: „którzy nas wyprzedzili w wierze” wskazują, że łączy ich wiara i że podążają za Towarzyszami w wierzeniach oraz ich podstawach. Są to ludzie Sunny i wspólnoty (Ahl as-Sunna wa-l-Dżama‘a), do których w pełni odnosi się ten opis.

Allah opisał ich również jako uznających swoje grzechy i proszących o ich przebaczenie, proszących o przebaczenie dla siebie nawzajem oraz starających się usunąć z serc urazę i nienawiść do wierzących braci. Ich modlitwa o to zawiera wszystko, o czym wspomnieliśmy: wzajemną miłość, pragnienie dla brata tego, czego pragnie się dla siebie, oraz szczere doradzanie mu w jego obecności i pod jego nieobecność, za życia i po śmierci. Szlachetny werset wskazuje, że należy to do wzajemnych praw wierzących.

Na końcu modlitwy przywołali dwa szlachetne Imiona, wskazujące na pełnię miłosierdzia Allaha, Jego wielką łagodność i dobroć wobec nich. Jednym z przejawów tej dobroci — a nawet jednym z najważniejszych — jest to, że umożliwił im wypełnianie praw należnych Allahowi i Jego sługom. Te trzy grupy są kategoriami tej wspólnoty i to im przysługuje udział w łupie, którego przeznaczeniem jest służenie interesom islamu. To oni są jego godnymi odbiorcami. Niech Allah, przez Swoją łaskę i hojność, uczyni nas jednymi z nich. Koniec.

Tafsir imama Ibn Kathira

Słowa Allaha: „A ci, którzy przyszli po nich, mówią: «Panie nasz! Przebacz nam i naszym braciom, którzy nas wyprzedzili w wierze, i nie umieszczaj w naszych sercach urazy do tych, którzy uwierzyli! Panie nasz! Ty, zaprawdę, jesteś dobrotliwy, litościwy!»”.

Są to ci, których ubodzy należą do trzeciej grupy uprawnionej do otrzymywania z majątku fai’ — po muhadżirach i ansarach przychodzą ci, którzy podążają za nimi z dobrocią. Podobnie powiedziano w surze „At-Tawba”: „A pierwsi spośród muhadżirów i ansarów oraz ci, którzy poszli za nimi z dobrocią — Allah jest z nich zadowolony” (At-Tawba, 9:100). Ci, którzy podążają za nimi z dobrocią, to naśladowcy ich pięknych śladów i szlachetnych cech, modlący się za nich skrycie i jawnie. Dlatego w tym szlachetnym wersecie Allah mówi: „A ci, którzy przyszli po nich, mówią”, czyli mówiąc: „Panie nasz!

Przebacz nam i naszym braciom, którzy nas wyprzedzili w wierze, i nie umieszczaj w naszych sercach urazy” — to znaczy nienawiści i zazdrości — „do tych, którzy uwierzyli! Panie nasz! Ty, zaprawdę, jesteś dobrotliwy, litościwy!”.

Jakże trafny był wniosek, jaki imam Malik wyciągnął z tego szlachetnego wersetu: rafidyta, który lży Towarzyszy, nie ma udziału w majątku fai’, ponieważ nie posiada cechy, za którą Allah pochwalił tych ludzi w słowach: „Panie nasz! Przebacz nam i naszym braciom, którzy nas wyprzedzili w wierze, i nie umieszczaj w naszych sercach urazy do tych, którzy uwierzyli! Panie nasz! Ty, zaprawdę, jesteś dobrotliwy, litościwy!”.

Ibn Abi Hatim przekazał: Musa ibn ‘Abd ar-Rahman al-Masruqi opowiedział nam, że Muhammad ibn Biszr opowiedział mu, że Isma‘il ibn Ibrahim ibn Muhadżir przekazał od swego ojca, a ten od ‘A’iszy, która powiedziała: „Nakazano im prosić o przebaczenie dla tamtych, a oni ich lżyli!”. Następnie wyrecytowała ten werset: „A ci, którzy przyszli po nich, mówią: «Panie nasz! Przebacz nam i naszym braciom, którzy nas wyprzedzili w wierze...»” — aż do końca wersetu.

Isma‘il ibn ‘Ulayya przekazał od ‘Abd al-Malika ibn ‘Umayra, od Masruqa, od ‘A’iszy, która powiedziała: „Nakazano wam prosić o przebaczenie dla Towarzyszy Muhammada — pokój i błogosławieństwo Allaha z nim — a wy ich lżyliście! Słyszałam, jak wasz Prorok powiedział: «Ta wspólnota nie przeminie, dopóki jej ostatni nie będzie przeklinał jej pierwszych»”. Przekazał to al-Baghawi.

Abu Dawud powiedział: Musaddad opowiedział nam, że Isma‘il ibn Ibrahim opowiedział mu, że Ayyub przekazał od az-Zuhri, który powiedział, iż ‘Umar — niech Allah będzie z niego zadowolony — powiedział: „«To, co Allah dał Swojemu Posłańcowi jako łup od nich, nie wymagało od was ani koni, ani wielbłądów...»”. Az-Zuhri przekazał, że ‘Umar powiedział: „To należy wyłącznie do Posłańca Allaha — pokój i błogosławieństwo Allaha z nim — i dotyczy arabskich osiedli, takich jak Fadak i inne.

To, co Allah dał Swojemu Posłańcowi od mieszkańców osiedli, należy do Allaha, Posłańca, krewnych, sierot, ubogich i podróżnego, a także do ubogich, którzy zostali wypędzeni ze swoich domostw i majątków, oraz do tych, którzy osiedlili się w domu i wierze przed nimi, i do tych, którzy przyszli po nich”. W ten sposób ten werset objął wszystkich ludzi i nie pozostał żaden muzułmanin, który nie miałby w nim udziału — powiedział Ayyub — albo: „swojej części”, z wyjątkiem niektórych spośród niewolników, których posiadacie”. Tak przekazał Abu Dawud, lecz łańcuch przekazu jest przerwany.

Ibn Dżarir powiedział: Ibn ‘Abd al-A‘la opowiedział nam, że Ibn Sawr przekazał od Ma‘mara, od Ayyuba, od ‘Ikrimy ibn Chalida, od Malika ibn Aws ibn al-Hadathana, który powiedział: ‘Umar ibn al-Chattab wyrecytował: „Jałmużny są tylko dla ubogich i biednych” — aż doszedł do słów: „Wszechwiedzący, Mądry” (At-Tawba, 9:60). Następnie powiedział: „To [dotyczy] tych ludzi”. Potem wyrecytował: „Wiedzcie, że z tego, co zdobyliście jako łup, piąta część należy do Allaha, Posłańca, krewnych, sierot i biednych” (Al-Anfal, 8:41), i powiedział: „To [dotyczy] tych ludzi”.

Następnie wyrecytował: „To, co Allah dał Swojemu Posłańcowi od mieszkańców osiedli...” — aż do słów o ubogich, „i tych, którzy osiedlili się w domu i wierze”, oraz „i tych, którzy przyszli po nich”. Potem powiedział: „Ten werset objął ogół muzułmanów i nie ma nikogo, kto nie miałby w nim udziału”. Następnie dodał: „Jeśli dożyję, nawet pasterz z Sarw Himyar otrzyma swoją część, choćby jego czoło nie spociło się przy tym”. (At-Tawba, 9:100; At-Tawba, 9:60; Al-Anfal, 8:41).

Tafsir al-Baghawiego

Słowa Allaha, Potężnego i Wzniosłego: „A ci, którzy przyszli po nich” — chodzi o tabi‘inów, czyli tych, którzy przychodzą po muhadżirach i ansarach aż do Dnia Zmartwychwstania. Następnie Allah wspomniał, że modlą się o przebaczenie dla siebie i dla tych, którzy wyprzedzili ich w wierze, mówiąc: „Mówią: «Panie nasz! Przebacz nam i naszym braciom, którzy nas wyprzedzili w wierze, i nie umieszczaj w naszych sercach urazy»” — czyli podstępu, zazdrości i nienawiści — „do tych, którzy uwierzyli! Panie nasz!

Ty, zaprawdę, jesteś dobrotliwy, litościwy!”. Kto żywi w sercu urazę do któregokolwiek z Towarzyszy i nie prosi o miłosierdzie dla nich wszystkich, nie należy do tych, których dotyczy ten werset. Allah Najwyższy podzielił bowiem wierzących na trzy grupy: muhadżirów, ansarów oraz tabi‘inów opisanych w ten sposób przez Allaha. Kto nie posiada tych cech tabi‘inów, pozostaje poza grupami wierzących.

Ibn Abi Layla powiedział: „Ludzie dzielą się na trzy grupy: ubodzy muhadżirowie, ci, którzy osiedlili się w domu i wierze, oraz ci, którzy przyszli po nich. Staraj się zatem nie znaleźć poza tymi grupami”.

Abu Sa‘id asz-Szurejhi przekazał nam, że Abu Ishaq ath-Tha‘labi przekazał mu, że ‘Abd Allah ibn Hamid przekazał mu, że Ahmad ibn ‘Abd Allah ibn Sulayman opowiedział mu, że Ibn Numayr opowiedział mu od swego ojca, od Isma‘ila ibn Ibrahim, od ‘Abd al-Malika ibn ‘Umayr, od Masruqa, od ‘A’iszy — niech Allah będzie z niej zadowolony — która powiedziała: „Nakazano wam prosić o przebaczenie dla Towarzyszy Muhammada — pokój i błogosławieństwo Allaha z nim — a wy ich lżyliście! Słyszałam, jak wasz Prorok powiedział: «Ta wspólnota nie przeminie, dopóki jej ostatni nie będzie przeklinał jej pierwszych»”.

Malik ibn Mighwal przekazał, że ‘Amir ibn Szarahil asz-Sza‘bi powiedział: „Maliku, Żydzi i chrześcijanie mają przewagę nad rafidytami. Zapytano Żydów: «Kto jest najlepszy wśród ludzi waszej religii?». Odpowiedzieli: «Towarzysze Musy». Zapytano chrześcijan: «Kto jest najlepszy wśród ludzi waszej religii?».

Odpowiedzieli: «Apostołowie ‘Isy». Zapytano rafidytów: «Kto jest najgorszy wśród ludzi waszej religii?». Odpowiedzieli: «Towarzysze Muhammada». Nakazano im prosić o przebaczenie dla nich, a oni ich lżyli. Miecz będzie nad nimi wyciągnięty aż do Dnia Zmartwychwstania: ich sztandar nigdy nie zatriumfuje, ich pozycja się nie umocni i nie zjednoczą się.

Ilekroć rozpalą ogień wojny, Allah go ugasi, przelewając ich krew, rozpraszając ich wspólnotę i obalając ich argumenty. Niech Allah uchroni nas i was przed zwodniczymi namiętnościami”.

Malik ibn Anas powiedział: „Kto nienawidzi któregokolwiek z Towarzyszy Posłańca Allaha — pokój i błogosławieństwo Allaha z nim — albo żywi do nich urazę w sercu, nie ma prawa do udziału w majątku fai’ należącym do muzułmanów”. Następnie wyrecytował: „To, co Allah dał Swojemu Posłańcowi od mieszkańców osiedli...” — aż dotarł do tego wersetu: „dla ubogich muhadżirów, tych, którzy osiedlili się w domu i wierze, oraz tych, którzy przyszli po nich”, aż do słów: „dobrotliwy, litościwy”. Z powodu tej cechy.