Dua ya kuwaombea Waumini

Tafsiri ya Qurani ya Sheikh Abdurrahman As-Sa’di

Inatosha kuwa fadhila kwa wale waliokuja baada yao kufuata nyayo zao na kuongozwa na mwongozo wao. Kwa hiyo, Mwenyezi Mungu ametaja miongoni mwa waliokuja baadaye wale wanaowafuata na kutembea nyuma yao, akasema: «Na wale waliokuja baada yao», yaani, baada ya Muhajirina na Ansari, «husema» kwa nia ya kuwapa nasaha nafsi zao na Waumini wengine: «Mola wetu! Tusamehe sisi na ndugu zetu waliotutangulia katika imani.» Hii ni dua inayowajumuisha Waumini wote: Maswahaba waliotangulia, walioishi kabla yao na walioishi baada yao.

Hii ni miongoni mwa fadhila za imani: Waumini hunufaishana na huombeana dua kwa sababu ya kushirikiana katika imani, ambayo inaleta udugu kati yao. Miongoni mwa matawi ya udugu huo ni kuombeana dua na kupendana.

Ndiyo maana Mwenyezi Mungu ametaja katika dua hii kuondolewa kwa ghil kutoka moyoni. Hii inajumuisha ghil kidogo na nyingi; ghil ikiondolewa, kinyume chake huimarika, yaani, upendo baina ya Waumini, kushikamana nao, kuwatakia mema na mambo mengine yanayohusika na haki za Waumini. Mwenyezi Mungu amewasifu waliokuja baada ya Maswahaba kwa imani, kwa kuwa kauli yao, «waliotutangulia katika imani», inaonyesha kwamba wanashiriki katika imani na kwamba wanawafuata Maswahaba katika itikadi na misingi ya imani. Hao ndio watu wa Sunnah na Jamaa, ambao sifa hii kamili haiwahusu wengine isipokuwa wao.

Pia amewasifu kwa kukiri madhambi yao na kuomba msamaha kwa ajili yake, kuombeana msamaha, na kujitahidi kuondoa ghil na chuki mioyoni mwao dhidi ya ndugu zao Waumini. Kuomba kwao dua hii kunalazimu mambo tuliyoyataja na kunahusisha kupendana, mtu kumpenda ndugu yake kile anachojipenda mwenyewe, na kumtakia mema akiwa naye au hayupo, akiwa hai au amekufa. Aya tukufu inaonyesha kwamba jambo hili ni miongoni mwa haki za Waumini kwa wao kwa wao.

Kisha wakahitimisha dua yao kwa majina mawili mazuri ya Mwenyezi Mungu, yanayoonyesha ukamilifu wa rehema Yake, upole Wake mwingi na wema Wake kwao. Miongoni mwa hayo—na lililo kuu zaidi—ni kuwawezesha kutekeleza haki za Mwenyezi Mungu na haki za waja Wake. Makundi haya matatu ndiyo makundi ya umma huu, na ndiyo yanayostahili ngawira ya fay’i, ambayo matumizi yake hurudi katika maslahi ya Uislamu. Hawa ndio watu wake wanaostahili; Mwenyezi Mungu atujalie tuwe miongoni mwao kwa fadhila na ukarimu Wake. [Tafsiri ya as-Sa‘di]

Tafsiri ya Qurani ya Imamu Ibn Kathir

Kauli Yake: «Na wale waliokuja baada yao husema: Mola wetu! Tusamehe sisi na ndugu zetu waliotutangulia katika imani, wala usijaalie ndani ya nyoyo zetu ghil kwa wale walioamini. Mola wetu! Hakika Wewe ni Mpole, Mwenye kurehemu» inawahusu kundi la tatu miongoni mwa wanaostahili kuwa mafukara wao wapewe mali ya fay’i: kwanza Muhajirina, kisha Ansari, halafu wale waliowafuata kwa wema.

Kama alivyosema katika aya ya Surat at-Tawbah: «Na waliotangulia wa kwanza miongoni mwa Muhajirina na Ansari, na wale waliowafuata kwa wema; Mwenyezi Mungu ameridhika nao» (at-Tawbah 9:100). Wanaowafuata kwa wema ni wale wanaofuata athari zao njema na sifa zao nzuri, na kuwaombea dua kwa siri na hadharani.

Ndiyo maana katika aya hii tukufu amesema: «Na wale waliokuja baada yao husema», yaani, husema: «Mola wetu! Tusamehe sisi na ndugu zetu waliotutangulia katika imani, wala usijaalie ndani ya nyoyo zetu ghil», yaani, chuki na husuda, «kwa wale walioamini. Mola wetu! Hakika Wewe ni Mpole, Mwenye kurehemu.»

Imam Malik ametoa hitimisho zuri sana kutokana na aya hii tukufu: kwamba mtu wa Rawafidh [wanaowachukia Maswahaba] anayewatukana Maswahaba hana fungu katika mali ya fay’i, kwa kuwa hana sifa ambazo Mwenyezi Mungu amewasifu nazo hawa katika kauli yao: «Mola wetu! Tusamehe sisi na ndugu zetu waliotutangulia katika imani, wala usijaalie ndani ya nyoyo zetu ghil kwa wale walioamini. Mola wetu! Hakika Wewe ni Mpole, Mwenye kurehemu.»

Ibn Abi Hatim amesema: Musa bin ‘Abdur-Rahman al-Masruqi ametusimulia, Muhammad bin Bishr akatusimulia, Isma‘il bin Ibrahim bin Muhajir akatusimulia kutoka kwa baba yake, kutoka kwa ‘Aishah, aliyesema: «Waliamrishwa kuwaombea msamaha, lakini wakawatukana!» Kisha akasoma aya hii: «Na wale waliokuja baada yao husema: Mola wetu! Tusamehe sisi na ndugu zetu waliotutangulia katika imani» mpaka mwisho wa aya.

Isma‘il bin ‘Ulayyah amepokea kutoka kwa ‘Abdul-Malik bin ‘Umayr, kutoka kwa Masruq, kutoka kwa ‘Aishah, aliyesema: «Mmeamrishwa kuwaombea msamaha Maswahaba wa Muhammad, rehema na amani za Mwenyezi Mungu ziwe juu yake, lakini mmewatukana. Nilimsikia Nabii wenu akisema: “Umma huu hautatoweka mpaka wa mwisho wao wawalaani wa mwanzo wao.”» Al-Baghawi ameisimulia.

Abu Dawud amesema: Musaddad ametusimulia, Isma‘il bin Ibrahim akatusimulia, Ayyub akatusimulia kutoka kwa az-Zuhri, aliyesema: ‘Umar, Mwenyezi Mungu amridhie, alisema: «Na alichompa Mtume Wake Mwenyezi Mungu kutoka kwao, hamkukimbiza farasi wala ngamia kwa ajili yake» (al-Hashr 59:6). Az-Zuhri akasema: ‘Umar alisema: «Hizi ni mali za Mtume wa Mwenyezi Mungu peke yake: vijiji vya Waarabu kama Fadak na vingine.

Na alichompa Mtume Wake Mwenyezi Mungu kutoka kwa watu wa vijiji ni cha Mwenyezi Mungu, Mtume Wake, jamaa wa karibu, mayatima, masikini, wasafiri, na mafukara waliofukuzwa majumbani mwao na katika mali zao; na wale waliokaa katika mji na wakaitakidi imani kabla yao; na wale waliokuja baada yao.» Hivyo, aya hii imewajumuisha watu wote; hakuna Muislamu yeyote asiye na haki ndani yake—Ayyub alisema, au alisema: fungu—isipokuwa baadhi ya watumwa mnaowamiliki.» Hivi ndivyo Abu Dawud alivyoisimulia, lakini isnadi yake imekatika.

Ibn Jarir amesema: Ibn ‘Abd al-A‘la ametusimulia, Ibn Thawr akatusimulia kutoka kwa Ma‘mar, kutoka kwa Ayyub, kutoka kwa ‘Ikrimah bin Khalid, kutoka kwa Malik bin Aws bin al-Hadathan, aliyesema: ‘Umar bin al-Khattab alisoma: «Sadaka ni kwa ajili ya mafukara na masikini» mpaka alipofika «Mjuzi, Mwenye hekima» (at-Tawbah 9:60), kisha akasema: «Hili ni lao.» Halafu akasoma: «Jueni kwamba chochote mnachokipata kuwa ngawira, basi sehemu ya tano ni ya Mwenyezi Mungu, Mtume, jamaa wa karibu, mayatima na masikini» (al-Anfal 8:41), kisha akasema: «Hili ni lao.»

Halafu akasoma: «Alichompa Mtume Wake Mwenyezi Mungu kutoka kwa watu wa vijiji», mpaka alipofika «kwa mafukara», «na wale waliokaa katika mji na wakaitakidi imani», «na wale waliokuja baada yao». Kisha akasema: «Aya hii imewajumuisha Waislamu wote kwa ujumla; hakuna yeyote asiye na haki ndani yake.» Kisha akasema: «Nikiishi, mchungaji aliye mbali huko Sarw Himyar atapata fungu lake humo, bila hata jasho la paji lake kumtoka.» (at-Tawbah 9:100; at-Tawbah 9:60; al-Anfal 8:41).

Tafsiri ya Qurani ya Al-Baghawi

Kauli Yake, Aliyetukuka: «Na wale waliokuja baada yao» inamaanisha Tabi‘ina, yaani, wale wanaokuja baada ya Muhajirina na Ansari mpaka Siku ya Kiyama. Kisha akataja kwamba huwaombea dua nafsi zao na waliowatangulia katika imani, wakiomba msamaha: «Husema: Mola wetu! Tusamehe sisi na ndugu zetu waliotutangulia katika imani, wala usijaalie ndani ya nyoyo zetu ghil»—yaani, hila, husuda na chuki—«kwa wale walioamini. Mola wetu! Hakika Wewe ni Mpole, Mwenye kurehemu.»

Mwenye ghil moyoni mwake dhidi ya yeyote miongoni mwa Maswahaba, na asiwaombee wote rehema, basi si miongoni mwa wale ambao Mwenyezi Mungu amewakusudia katika aya hii. Kwa hakika, Mwenyezi Mungu amewagawa Waumini katika makundi matatu: Muhajirina, Ansari waliokaa katika mji na wakaitakidi imani, na Tabi‘ina walioelezwa kwa sifa alizotaja Mwenyezi Mungu. Yeyote asiye miongoni mwa Tabi‘ina wenye sifa hizi yuko nje ya makundi ya Waumini. Ibn Abi Layla amesema: «Watu wako katika makundi matatu: mafukara Muhajirina, wale waliokaa katika mji na wakaitakidi imani, na wale waliokuja baada yao. Basi jitahidi usiwe nje ya makundi haya.»

Abu Sa‘id ash-Shurayhi ametuhadithia, Abu Ishaq ath-Tha‘labi akatuhadithia, ‘Abdullah bin Hamid akatuhadithia, Ahmad bin ‘Abdullah bin Sulayman akatuhadithia, Ibn Numayr akatuhadithia kutoka kwa baba yake, kutoka kwa Isma‘il bin Ibrahim, kutoka kwa ‘Abdul-Malik bin ‘Umayr, kutoka kwa Masruq, kutoka kwa ‘Aishah, Mwenyezi Mungu amridhie, aliyesema: «Mmeamrishwa kuwaombea msamaha Maswahaba wa Muhammad, rehema na amani za Mwenyezi Mungu ziwe juu yake, lakini mmewatukana. Nilimsikia Nabii wenu akisema: “Umma huu hautatoweka mpaka wa mwisho wao wawalaani wa mwanzo wao.”»

Malik bin Mighwal amesema: ‘Amir bin Sharahil ash-Sha‘bi alimwambia: «Ewe Malik, Mayahudi na Wakristo wamezidi Rawafidh.» Mayahudi walipoulizwa: «Ni nani walio bora zaidi katika dini yenu?» wakasema: «Maswahaba wa Musa.» Wakristo walipoulizwa: «Ni nani walio bora zaidi katika dini yenu?»

wakasema: «Wasaidizi wa ‘Isa.» Rawafidh walipoulizwa: «Ni nani walio wabaya zaidi katika dini yenu?» wakasema: «Maswahaba wa Muhammad, rehema na amani za Mwenyezi Mungu ziwe juu yake.» Waliamrishwa kuwaombea msamaha, lakini wakawatukana.

Basi upanga dhidi yao umefutuliwa mpaka Siku ya Kiyama; bendera yao haisimami, hatua yao haithibiti, wala hawakubaliani. Kila wanapowasha moto wa vita, Mwenyezi Mungu huuzima kwa kumwaga damu yao, kuwatawanya na kubatilisha hoja yao. Mwenyezi Mungu atukinge sisi na nyinyi na matamanio yanayopotosha.

Malik bin Anas amesema: «Yeyote anayemchukia mmoja wa Maswahaba wa Mtume wa Mwenyezi Mungu, rehema na amani za Mwenyezi Mungu ziwe juu yake, au aliye na ghil dhidi yao moyoni mwake, hana haki katika fay’i ya Waislamu.» Kisha akasoma: «Alichompa Mtume Wake Mwenyezi Mungu kutoka kwa watu wa vijiji», mpaka akafika kwenye aya hii: «Kwa ajili ya mafukara Muhajirina, na wale waliokaa katika mji na wakaitakidi imani, na wale waliokuja baada yao» mpaka kwenye kauli Yake: «Mpole, Mwenye kurehemu.» [Amesema: “Kwa sifa hiyo.”]