مۆمىنلەرگە مەغپىرەت ۋە مېھىر
رَبَّنَا اغْفِرْ لَنَا، وَلِإِخْوَانِنَا الَّذِينَ سَبَقُونَا بِالْإِيمَانِ، وَلَا تَجْعَلْ فِي قُلُوبِنَا غِلًّا لِلَّذِينَ آمَنُوا. رَبَّنَا، إِنَّكَ رَءُوفٌ رَحِيمٌ.
رَبَّنَا اغْفِرْ لَنَا وَلِإِخْوَانِنَا الَّذِينَ سَبَقُونَا بِالْإِيمَانِ وَلَا تَجْعَلْ فِي قُلُوبِنَا غِلًّا لِلَّذِينَ آمَنُوا رَبَّنَا إِنَّكَ رَءُوفٌ رَحِيمٌ
ئاۋازنى يۈكلەش مەغلۇپ بولدى. كېيىن قايتا سىناڭ.
ئۇلاردىن كېيىن كەلگەنلەر: «پەرۋەردىگارىمىز! بىزگە ۋە بىزدىن ئىلگىرى ئىمان ئېيتقان قېرىنداشلىرىمىزغا مەغپىرەت قىلغىن، دىللىرىمىزدا مۆمىنلەرگە قارشى دۈشمەنلىك پەيدا قىلمىغىن، پەرۋەردىگارىمىز! سەن ناھايىتى مەغپىرەت قىلغۇچىسەن، مېھرىبانسەن» دەيدۇ(10).
ئىپادە شەكىللىرى: «ئاغفىر لەنا» (اغْفِرْ لَنَا) — بۇيرۇق شەكلىدىكى دۇئا، «لا تەجئەل» (لَا تَجْعَلْ) — چەكلەش شەكلى. كېيىن كەلگەن بارلىق مۇسۇلمانلارنىڭ ساھابىلەر ئۈچۈن دۇئا قىلىشى، قەلبلەرنىڭ ھەسەت ۋە ئۆچمەنلىكتىن پاك بولۇشىنى تىلىشى.
شەيخ ئابدۇرراھمان سەئدىنىڭ تەفسىرى
ئۇلارنىڭ كەينىدىن كەلگەنلەر ئۈچۈن ئەڭ زور پەزىلەت — ئۇلارنىڭ يولىدا مېڭىش ۋە ئۇلارنىڭ ھىدايىتىگە ئەگىشىشتۇر. شۇنىڭ ئۈچۈن ئاللاھ ئۇلاردىن كېيىن كېلىپ، ئۇلارغا ئەگىشىدىغان ۋە كەينىدىن ماڭىدىغان كىشىلەرنى تىلغا ئېلىپ: «ئۇلارنىڭ كەينىدىن كەلگەنلەر» دېدى، يەنى مۇھاجىرلار ۋە ئەنسارلارنىڭ كەينىدىن كەلگەنلەر. ئۇلار ئۆزلىرىگە ۋە باشقا مۆمىنلەرگە نەسىھەت قىلىش يۈزىسىدىن: «پەرۋەردىگارىمىز! بىزنى ۋە بىزدىن ئىلگىرى ئىمان بىلەن ئۆتكەن قېرىنداشلىرىمىزنى مەغپىرەت قىلغىن» دەيدۇ.
بۇ دۇئا ساھابىلەردىن بولغان ئالدىنقى مۆمىنلەرنى، ئۇلاردىن ئىلگىرىكىلەرنى ۋە كېيىنكىلەرنى ئۆز ئىچىگە ئالغان بارلىق مۆمىنلەر ئۈچۈن ئومۇمىي دۇئادۇر. بۇ ئىماننىڭ پەزىلەتلىرىدىن بىرىدۇر: مۆمىنلەر بىر-بىرىدىن پايدىلىنىدۇ، ئىماندا ئورتاق بولغانلىقى ۋە بۇنىڭ مۆمىنلەر ئارىسىدا قېرىنداشلىق باغلىنىشىنى پەيدا قىلىدىغانلىقى ئۈچۈن بىر-بىرىگە دۇئا قىلىدۇ. بۇ قېرىنداشلىقنىڭ تەقەززالىرىدىن بىرى، ئۇلارنىڭ بىر-بىرى ئۈچۈن دۇئا قىلىشى ۋە بىر-بىرىنى ياخشى كۆرۈشىدۇر.
شۇنىڭ ئۈچۈن ئاللاھ بۇ دۇئادا قەلبتىكى غىل-غۇشلۇقنىڭ يوقىتىلىشىنى تىلەشنى تىلغا ئالدى. بۇ غىل-غۇشلۇقنىڭ ئازى-كۆپىنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ. ئۇ يوقالغاندا، ئۇنىڭ ئەكسى بولغان مۆمىنلەر ئارىسىدىكى مۇھەببەت، دوستلۇق، سەمىمىي نەسىھەت ۋە مۆمىنلەرنىڭ ھەقلىرىگە مۇناسىۋەتلىك باشقا ئىشلار مەيدانغا كېلىدۇ. ئاللاھ ساھابىلەردىن كېيىن كەلگەنلەرنى ئىمان بىلەن سۈپەتلىدى.
چۈنكى ئۇلارنىڭ «بىزدىن ئىلگىرى ئىمان بىلەن ئۆتكەن» دېيىشى، ئۇلارنىڭ ئىماندا ساھابىلەر بىلەن ئورتاق ئىكەنلىكىنى، ئېتىقاد ۋە ئىماننىڭ ئاساسلىرىدا ساھابىلەرگە ئەگىشىدىغانلىقىنى كۆرسىتىدۇ. ئۇلار ئەھلى سۈننەت ۋەلجەمائەتتۇر؛ بۇ مۇكەممەل سۈپەت ئۇلاردىن باشقىلارغا توغرا كەلمەيدۇ.
ئاللاھ ئۇلارنى گۇناھلىرىنى ئېتىراپ قىلىش، ئۇنىڭدىن مەغپىرەت تىلەش، بىر-بىرى ئۈچۈن مەغپىرەت تىلەش ۋە مۆمىن قېرىنداشلىرىغا بولغان غىل-غۇشلۇق بىلەن ئۆچمەنلىكنى قەلبلىرىدىن يوقىتىشقا تىرىشىش بىلەن سۈپەتلىدى. چۈنكى ئۇلارنىڭ بۇنى تىلەپ دۇئا قىلىشى بىز تىلغا ئالغان ئىشلارنى تەلەپ قىلىدۇ ۋە ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ: بىر-بىرىنى ياخشى كۆرۈش، قېرىندىشىغا ئۆزى ياخشى كۆرىدىغان نەرسىنى ياخشى كۆرۈش، ئۇنىڭغا بار يەردە-يوق يەردە، تىرىك چېغىدا-ۋاپات بولغاندىن كېيىنمۇ نەسىھەت قىلىش. بۇ مۇبارەك ئايەت مۆمىنلەرنىڭ بىر-بىرى ئۈستىدىكى ھەقلىرىنىڭ جۈملىسىدىن ئىكەنلىكىنى كۆرسىتىدۇ.
ئاندىن ئۇلار دۇئالىرىنى ئاللاھنىڭ كامىل رەھمىتى، ئۇلارغا بولغان زور مېھرىبانلىقى ۋە ئېھسانىنى بىلدۈرىدىغان ئىككى گۈزەل ئىسىم بىلەن ئاخىرلاشتۇردى. ئاللاھنىڭ ئۇلارغا قىلغان ئېھسانلىرىنىڭ جۈملىسىدىن، بەلكى ئەڭ چوڭى، ئۇلارنى ئاللاھنىڭ ۋە بەندىلىرىنىڭ ھەقلىرىنى ئادا قىلىشقا مۇۋەپپەق قىلغىنىدۇر. بۇ ئۈچ تۈر بۇ ئۈممەتنىڭ تۈرلىرىدۇر. ئىسلامنىڭ مەنپەئەتىگە سەرپ قىلىنىدىغان فىينى ئېلىشقا ھەقلىق بولغانلارمۇ شۇلار.
فىينغا ئەڭ ھەقلىق كىشىلەر دەل شۇلار؛ ئاللاھ ئۆز پەزلى ۋە كەرىمى بىلەن بىزنىمۇ ئۇلاردىن قىلسۇن. (ئاس-سەئدى)
ئىمام ئىبنى كەسىرنىڭ تەفسىرى
«ئۇلارنىڭ كەينىدىن كەلگەنلەر: ‹پەرۋەردىگارىمىز! بىزنى ۋە بىزدىن ئىلگىرى ئىمان بىلەن ئۆتكەن قېرىنداشلىرىمىزنى مەغپىرەت قىلغىن، قەلبىمىزگە ئىمان ئېيتقانلارغا قارىتا غىل-غۇشلۇق سالما، پەرۋەردىگارىمىز! سەن ھەقىقەتەن مېھرىبان ۋە رەھىمسەن› دەيدۇ» دېگەن سۆزىگە كەلسەك، بۇلار فىين مال-مۈلكىدىن ئېھتىياجلىقلىرىغا ھەق بېرىلىدىغان ئۈچىنچى تۈردۇر. ئۇلار مۇھاجىرلار، ئاندىن ئەنسارلار، ئاندىن ياخشىلىقتا ئۇلارغا ئەگەشكەن تابىئىنلاردۇر.
تەۋبە سۈرىسىدىكى: «مۇھاجىرلار ۋە ئەنسارلاردىن ئالدىنقى بولۇپ ئىمان ئېيتقانلار ۋە ئۇلارغا ياخشىلىقتا ئەگەشكەنلەردىن ئاللاھ رازى بولدى» دېگەن ئايەتتىكىگە ئوخشاش. ئۇلارغا ياخشىلىقتا ئەگەشكەن تابىئىنلار ساھابىلەرنىڭ ياخشى ئىزلىرى ۋە گۈزەل سۈپەتلىرىگە ئەگەشكەن، ئۇلار ئۈچۈن ئاشكارا ۋە يوشۇرۇن دۇئا قىلىدىغان كىشىلەردۇر.
شۇنىڭ ئۈچۈن بۇ مۇبارەك ئايەتتە: «ئۇلارنىڭ كەينىدىن كەلگەنلەر دەيدۇ» يەنى، ئۇلار مۇنداق دەيدۇ: «پەرۋەردىگارىمىز! بىزنى ۋە بىزدىن ئىلگىرى ئىمان بىلەن ئۆتكەن قېرىنداشلىرىمىزنى مەغپىرەت قىلغىن، قەلبىمىزگە غىل-غۇشلۇق سالما»، يەنى ئۆچمەنلىك ۋە ھەسەت سالما، «ئىمان ئېيتقانلارغا قارىتا. پەرۋەردىگارىمىز! سەن ھەقىقەتەن مېھرىبان ۋە رەھىمسەن».
ئىمام مالىكنىڭ بۇ مۇبارەك ئايەتتىن چىقارغان ھۆكۈمى نېمىدېگەن ياخشى: ساھابىلەرنى تىللايدىغان رافىزىنىڭ فىين مال-مۈلكىدە نېسىۋىسى يوق. چۈنكى ئۇ ئاللاھ بۇلارنى مەدھىيەلىگەن سۈپەت بىلەن سۈپەتلەنمىگەن. ئاللاھ ئۇلارنىڭ: «پەرۋەردىگارىمىز! بىزنى ۋە بىزدىن ئىلگىرى ئىمان بىلەن ئۆتكەن قېرىنداشلىرىمىزنى مەغپىرەت قىلغىن، قەلبىمىزگە ئىمان ئېيتقانلارغا قارىتا غىل-غۇشلۇق سالما، پەرۋەردىگارىمىز!
سەن ھەقىقەتەن مېھرىبان ۋە رەھىمسەن» دېگەن سۆزىنى بايان قىلغان.
ئىبنى ئەبى ھاتىم مۇنداق دېگەن: بىزگە مۇسا ئىبنى ئابدۇرراھمان مەسرۇقىي سۆزلەپ بەردى، ئۇنىڭغا مۇھەممەد ئىبنى بىشر سۆزلەپ بەردى، ئۇنىڭغا ئىسمائىل ئىبنى ئىبراھىم ئىبنى مۇھاجىر ئاتىسىدىن، ئۇ بولسا ئائىشەدىن رىۋايەت قىلدى: ئائىشە مۇنداق دېدى: «ئۇلارغا ساھابىلەر ئۈچۈن مەغپىرەت تىلەش بۇيرۇلغان ئىدى، ئەمما ئۇلار ساھابىلەرنى تىللىدى!» ئاندىن بۇ ئايەتنى ئوقۇدى: «ئۇلارنىڭ كەينىدىن كەلگەنلەر: ‹پەرۋەردىگارىمىز! بىزنى ۋە بىزدىن ئىلگىرى ئىمان بىلەن ئۆتكەن قېرىنداشلىرىمىزنى مەغپىرەت قىلغىن…› دەيدۇ» دېگەن ئايەتنىڭ ئاخىرىغىچە.
ئىسمائىل ئىبنى ئۇلەييە ئابدۇرراھمان ئىبنى ئەمېر ئارقىلىق مەسرۇقتىن، ئۇ ئائىشەدىن رىۋايەت قىلىپ مۇنداق دېگەن: «سىلەر مۇھەممەد ئەلەيھىسسالامنىڭ ساھابىلىرى ئۈچۈن مەغپىرەت تىلەشكە بۇيرۇلدىڭلار، ئەمما ئۇلارنى تىللىدىڭلار! مەن پەيغەمبىرىڭلارنىڭ: ‹بۇ ئۈممەتنىڭ ئاخىرىدىكىلەر ئالدىنقىلىرىنى لەنەتلىمىگۈچە بۇ ئۈممەت يوقالمايدۇ› دېگەنلىكىنى ئاڭلىدىم». بۇنى باغەۋىي رىۋايەت قىلغان.
ئەبۇ داۋۇد مۇنداق دېگەن: بىزگە مۇسەددەد سۆزلەپ بەردى، ئۇنىڭغا ئىسمائىل ئىبنى ئىبراھىم سۆزلەپ بەردى، ئۇنىڭغا ئەييۇب زۇھرىيدىن رىۋايەت قىلدى. زۇھرىي مۇنداق دېگەن: ئۆمەر رەزىيەللاھۇ ئەنھۇ مۇنداق دېگەن: «‹ئاللاھ ئۇلاردىن ئۆز پەيغەمبىرىگە قايتۇرۇپ بەرگەن مال ئۈچۈن سىلەر ئات ياكى تۆگە چاپتۇرۇپ يۈگۈرتكەن ئەمەس ئىدىڭلار›». زۇھرىي مۇنداق دېگەن: ئۆمەر: «بۇ پەقەت ئاللاھنىڭ ئەلچىسىگە خاس ئىدى؛ فەدەك ۋە باشقا جايلاردەك ئەرەب يېزىلىرىدىن ئىدى.
ئاللاھ يېزا-قىشلاقلارنىڭ ئاھالىسىدىن ئۆز پەيغەمبىرىگە قايتۇرۇپ بەرگەن نەرسە ئاللاھقا، پەيغەمبەرگە، پەيغەمبەرنىڭ يېقىنلىرىغا، يېتىملەرگە، مىسكىنلەرگە، يولۇچىلارغا ۋە يۇرتلىرىدىن، مال-مۈلۈكلىرىدىن ھەيدەپ چىقىرىلغان پېقىر مۇھاجىرلارغا خاس. شۇنداقلا ئۇلاردىن ئىلگىرى يۇرتقا ۋە ئىمانغا ئورۇنلاشقانلارغا، ئۇلارنىڭ كەينىدىن كەلگەنلەرگىمۇ خاستۇر» دېدى. بۇ ئايەت بارلىق كىشىلەرنى ئۆز ئىچىگە ئالدى؛ مۇسۇلمانلاردىن ھېچكىم بۇنىڭدا ھەقسىز قالمىدى — ئەييۇب: «ياكى نېسىۋىسى يوق قالمىدى» دېدى — پەقەت سىلەرنىڭ قول ئاستىڭلاردىكى بەزى قۇللىرىڭلاردىن باشقا. ئەبۇ داۋۇد بۇنى مۇشۇنداق رىۋايەت قىلغان، ئەمما ئۇنىڭ ئىسنادى ئۈزۈلگەن.
ئىبنى جەرىر مۇنداق دېگەن: بىزگە ئىبنى ئابدۇلئەئلا سۆزلەپ بەردى، ئۇنىڭغا ئىبنى سەۋر مەئمەر ئارقىلىق، ئۇ ئەييۇب ئارقىلىق ئىكرىمە ئىبنى خالىدتىن، ئۇ مالىك ئىبنى ئەۋس ئىبنى ھەدەساندىن رىۋايەت قىلدى: ئۆمەر ئىبنى خەتتاب: «زاكاتلار پەقەت پېقىرلار ۋە مىسكىنلەر ئۈچۈندۇر» دېگەن ئايەتنى «ئاللاھ بىلگۈچىدۇر، ھېكمەت بىلەن ئىش قىلغۇچىدۇر» دېگەن يېرىگىچە ئوقۇدى. ئاندىن: «بۇلار شۇلار ئۈچۈن» دېدى. ئاندىن: «بىلىڭلاركى، سىلەر غەنىيمەت ئالغان ھەر قانداق نەرسىنىڭ بەشتىن بىرى ئاللاھقا، پەيغەمبەرگە، ئۇنىڭ يېقىنلىرىغا، يېتىملەرگە ۋە مىسكىنلەرگە خاستۇر» دېگەن ئايەتنى ئوقۇپ: «بۇلارمۇ شۇلار ئۈچۈن» دېدى.
ئاندىن: «ئاللاھ يېزا-قىشلاقلارنىڭ ئاھالىسىدىن ئۆز پەيغەمبىرىگە قايتۇرۇپ بەرگەن نەرسە» دېگەن ئايەتنى «پېقىرلار ئۈچۈن» دېگەن يېرىگىچە، ئاندىن «ئۇلارغا ئىلگىرى يۇرت ۋە ئىمانغا ئورۇنلاشقانلار» ۋە «ئۇلارنىڭ كەينىدىن كەلگەنلەر» دېگەن ئايەتلەرنى ئوقۇدى. ئاندىن: «بۇ ئايەت مۇسۇلمانلارنىڭ ھەممىسىنى ئۆز ئىچىگە ئالدى؛ ھېچكىم بۇنىڭدا ھەقسىز قالمىدى» دېدى. ئاندىن: «ئەگەر ھايات قالسام، ھىمىيەر سەروسىدىكى پادىچىمۇ بۇنىڭدىن ئۆز نېسىۋىسىگە ئېرىشىدۇ، گەرچە بۇنىڭ ئۈچۈن پېشانىسىدىن بىر تامچە تەر چىقارمىغان بولسىمۇ» دېدى. (تەۋبە: ١٠٠؛ تەۋبە: ٦٠؛ ئەنفال: ٤١)
بەغاۋىنىڭ تەفسىرى
ئاللاھ تائالانىڭ: «ئۇلارنىڭ كەينىدىن كەلگەنلەر» دېگەن سۆزى تابىئىنلارنى كۆرسىتىدۇ. ئۇلار مۇھاجىرلار ۋە ئەنسارلاردىن كېيىن قىيامەت كۈنىگىچە كېلىدىغان كىشىلەردۇر. ئاندىن ئاللاھ ئۇلارنىڭ ئۆزلىرى ۋە ئىمان بىلەن ئۇلاردىن ئىلگىرى ئۆتكەنلەر ئۈچۈن دۇئا قىلىدىغانلىقىنى، مەغپىرەت تىلەيدىغانلىقىنى بايان قىلىپ: «ئۇلار دەيدۇ: ‹پەرۋەردىگارىمىز! بىزنى ۋە بىزدىن ئىلگىرى ئىمان بىلەن ئۆتكەن قېرىنداشلىرىمىزنى مەغپىرەت قىلغىن، قەلبىمىزگە غىل-غۇشلۇق سالما›» دېدى.
غىل-غۇشلۇق دېگەن — ئالدامچىلىق، ھەسەت ۋە ئۆچمەنلىكتۇر؛ «ئىمان ئېيتقانلارغا قارىتا. پەرۋەردىگارىمىز! سەن ھەقىقەتەن مېھرىبان ۋە رەھىمسەن».
ساھابىلەردىن بىرىگە قەلبىدە غىل-غۇشلۇق ساقلىغان ۋە ئۇلارنىڭ ھەممىسىگە رەھمەت تىلىمىگەن كىشى ئاللاھ بۇ ئايەتتە كۆزدە تۇتقان كىشىلەردىن ئەمەس. چۈنكى ئاللاھ مۆمىنلەرنى ئۈچ دەرىجىگە ئايرىدى: مۇھاجىرلار، ئەنسارلار ۋە ئاللاھ ئېيتقان سۈپەتلەر بىلەن سۈپەتلەنگەن تابىئىنلار. بۇ سۈپەتتە بولمىغان كىشى مۆمىنلەرنىڭ بۇ تۈرلىرىدىن سىرتتا قالىدۇ. ئىبنى ئەبى لەيلا مۇنداق دېگەن: كىشىلەر ئۈچ تۈرگە بۆلۈنىدۇ: پېقىر مۇھاجىرلار، يۇرت ۋە ئىمانغا ئورۇنلاشقانلار، ئۇلارنىڭ كەينىدىن كەلگەنلەر. بۇ تۈرلەرنىڭ سىرتىدا قالمىسلىققا تىرىشىڭلار.
ئەبۇ سەئىد شۇرايھى بىزگە، ئەبۇ ئىسھاق سەئلەبى ئۇنىڭغا، ئابدۇللاھ ئىبنى ھامىد ئۇنىڭغا، ئەھمەد ئىبنى ئابدۇللاھ ئىبنى سۇلايمان ئۇنىڭغا، ئىبنى نۇمەير ئۇنىڭغا، ئاتىسى ئىسمائىل ئىبنى ئىبراھىم ئارقىلىق ئابدۇرراھمان ئىبنى ئەمېر، ئۇ مەسرۇقتىن، ئۇ ئائىشە رەزىيەللاھۇ ئەنھادىن رىۋايەت قىلدى: ئائىشە مۇنداق دېدى: «سىلەر مۇھەممەد ئەلەيھىسسالامنىڭ ساھابىلىرى ئۈچۈن مەغپىرەت تىلەشكە بۇيرۇلدىڭلار، ئەمما ئۇلارنى تىللىدىڭلار! پەيغەمبىرىڭلارنىڭ: ‹بۇ ئۈممەتنىڭ ئاخىرىدىكىلەر ئالدىنقىلىرىنى لەنەتلىمىگۈچە بۇ ئۈممەت يوقالمايدۇ› دېگەنلىكىنى ئاڭلىدىم».
مالىك ئىبنى مەغۋىل مۇنداق دېگەن: ئامىر ئىبنى شەرەھىل شەئبىي مالىكقا مۇنداق دېگەن: «ئەي مالىك، يەھۇدىيلار بىلەن ناسارالار رافىزىيلاردىن ئۈستۈن تۇرۇپ كەتتى. يەھۇدىيلاردىن: ‹دىنىڭلاردا ئەڭ ياخشى كىشىلەر كىم؟› دەپ سورالغاندا، ئۇلار: ‹مۇسا ئەلەيھىسسالامنىڭ ساھابىلىرى› دېدى. ناسارالاردىن: ‹دىنىڭلاردا ئەڭ ياخشى كىشىلەر كىم؟›
دەپ سورالغاندا، ئۇلار: ‹ئىيسا ئەلەيھىسسالامنىڭ ھەۋارىيلەرى› دېدى. رافىزىيلاردىن: ‹دىنىڭلاردا ئەڭ يامان كىشىلەر كىم؟› دەپ سورالغاندا، ئۇلار: ‹مۇھەممەد ئەلەيھىسسالامنىڭ ساھابىلىرى› دېدى. ئۇلارغا ساھابىلەر ئۈچۈن مەغپىرەت تىلەش بۇيرۇلغان ئىدى، لېكىن ئۇلار ساھابىلەرنى تىللىدى.
شۇڭا ئۇلارغا قارشى قىلىچ قىيامەت كۈنىگىچە قىنىدىن سۇغۇرۇلغان ھالدا تۇرىدۇ؛ ئۇلارنىڭ بايرىقى تىكلەنمەيدۇ، قەدىمى مۇستەھكەم بولمايدۇ، بىرلىككە كېلەلمەيدۇ. ھەر قېتىم ئۇرۇش ئۈچۈن ئوت ياقسا، ئاللاھ ئۇلارنىڭ قېنىنى تۆكۈش، جەمئىيىتىنى پارچىلاش ۋە دەلىللىرىنى بىكار قىلىش بىلەن ئۇ ئوتنى ئۆچۈرىدۇ. ئاللاھ بىزنى ۋە سىلەرنى ئادەمنى ئازدۇرغۇچى خاھىش-ھەۋەسلەردىن ساقلىسۇن».
مالىك ئىبنى ئەنەس مۇنداق دېگەن: «ئاللاھنىڭ ئەلچىسى ئەلەيھىسسالامنىڭ ساھابىلىرىدىن بىرەرسىنى يامان كۆرگەن ياكى قەلبىدە ئۇلارغا قارىتا غىل-غۇشلۇق ساقلىغان كىشىنىڭ مۇسۇلمانلارنىڭ فىين مال-مۈلكىدە ھەققى يوق». ئاندىن ئۇ «ئاللاھ يېزا-قىشلاقلارنىڭ ئاھالىسىدىن ئۆز پەيغەمبىرىگە قايتۇرۇپ بەرگەن نەرسە» دېگەن ئايەتنى ئوقۇپ، «پېقىر مۇھاجىرلارغا، يۇرت ۋە ئىمانغا ئورۇنلاشقانلارغا، ئۇلارنىڭ كەينىدىن كەلگەنلەرگە» دېگەن ئايەتلەرنى «مېھرىبان ۋە رەھىمسەن» دېگەن يېرىگىچە ئوقۇدى. (بۇ سۈپەت بىلەن سۈپەتلەنگەن كىشى فىيندىن ھەق ئالىدۇ.)
«سەھих Муслим» (№ 2541) دا ئەبۇ ھۇرەيرەدىن رىۋايەت قىلىنىشىچە، پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالام ئۆزىنىڭ ساھابىلىرىنى تىللاشتىن چەكلىگەن.