Doa Ampunan dan Kebersihan Hati

Tafsir Syeikh ‘Abd al-Rahman al-Sa‘di

Cukuplah sebagai kelebihan bagi orang-orang yang datang selepas mereka bahawa mereka meneladani jejak para pendahulu dan mengikuti petunjuk mereka. Oleh sebab itu, Allah menyebut tentang golongan yang datang kemudian, yang meneladani mereka dan berjalan di belakang mereka, dengan firman-Nya: “Dan orang-orang yang datang selepas mereka” — iaitu selepas golongan Muhajirin dan Ansar — “mereka berkata” sebagai nasihat kepada diri sendiri dan seluruh orang beriman: “Wahai Tuhan kami, ampunilah kami dan saudara-saudara kami yang telah mendahului kami dalam iman.”

Doa ini merangkumi seluruh orang beriman: para Sahabat yang terdahulu, orang-orang sebelum mereka dan orang-orang selepas mereka. Inilah antara kelebihan iman: orang beriman mendapat manfaat antara satu sama lain dan saling mendoakan, kerana mereka berkongsi iman yang menuntut terjalinnya persaudaraan antara orang beriman. Antara cabang persaudaraan itu ialah saling mendoakan dan saling mengasihi.

Oleh sebab itu, Allah menyebut dalam doa ini permohonan agar kedengkian di dalam hati dihilangkan, sama ada sedikit mahupun banyak. Apabila kedengkian itu tiada, lawannya akan terwujud, iaitu kasih sayang sesama orang beriman, kesetiaan, nasihat dan perkara-perkara seumpamanya yang termasuk hak sesama orang beriman. Allah menyifatkan orang-orang yang datang selepas para Sahabat sebagai orang beriman, kerana kata-kata mereka, “yang telah mendahului kami dalam iman”, menunjukkan bahawa mereka turut berkongsi iman dan mengikuti para Sahabat dalam akidah serta dasar-dasar iman.

Mereka ialah Ahlus Sunnah wal Jamaah; sifat sempurna ini hanya benar-benar terpakai kepada mereka.

Allah juga menyifatkan mereka sebagai mengakui dosa dan memohon keampunan daripadanya, saling memohon keampunan, serta bersungguh-sungguh menghilangkan kedengkian dan kebencian daripada hati terhadap saudara-saudara seiman. Doa mereka itu mengharuskan dan merangkumi perkara-perkara yang telah kami sebutkan: mereka saling mengasihi, menginginkan untuk saudaranya apa yang diinginkannya untuk dirinya sendiri, dan menasihatinya sama ada ketika hadir mahupun tiada, ketika hidup mahupun selepas meninggal dunia. Ayat yang mulia ini menunjukkan bahawa semua itu termasuk hak orang beriman antara satu sama lain.

Kemudian mereka menutup doa dengan dua nama Allah yang mulia, yang menunjukkan kesempurnaan rahmat-Nya, keluasan belas kasihan-Nya dan kebaikan-Nya kepada mereka. Antara kebaikan itu — bahkan yang paling utama — ialah Allah memberi mereka taufik untuk menunaikan hak-hak-Nya dan hak-hak hamba-Nya.

Maka tiga golongan inilah golongan umat ini yang berhak menerima harta fai’ yang peruntukannya kembali kepada kemaslahatan Islam. Merekalah golongan yang benar-benar layak menerimanya. Semoga Allah menjadikan kita termasuk dalam kalangan mereka, dengan limpah kurnia dan kemurahan-Nya. ‘Alā.

Tafsir Imam Ibn Kathir

Firman Allah: “Dan orang-orang yang datang selepas mereka berkata: ‘Wahai Tuhan kami, ampunilah kami dan saudara-saudara kami yang telah mendahului kami dalam iman, dan janganlah Engkau jadikan dalam hati kami kedengkian terhadap orang-orang yang beriman. Wahai Tuhan kami, sesungguhnya Engkau Maha Penyantun lagi Maha Penyayang.’” Mereka ialah golongan ketiga yang golongan fakirnya berhak menerima harta fai’: selepas golongan Muhajirin dan Ansar, mereka ialah para pengikut yang mengikuti dengan baik.

Sebagaimana firman Allah dalam ayat Surah at-Taubah: “Dan orang-orang yang terdahulu lagi pertama daripada kalangan Muhajirin dan Ansar serta orang-orang yang mengikuti mereka dengan baik, Allah reda terhadap mereka” (at-Taubah: 100). Para pengikut yang mengikuti mereka dengan baik ialah orang-orang yang meneladani jejak mereka yang terpuji dan sifat-sifat mereka yang indah, serta mendoakan mereka secara tersembunyi dan terang-terangan.

Oleh itu Allah berfirman dalam ayat yang mulia ini: “Dan orang-orang yang datang selepas mereka berkata,” yakni mereka berkata: “Wahai Tuhan kami, ampunilah kami dan saudara-saudara kami yang telah mendahului kami dalam iman, dan janganlah Engkau jadikan dalam hati kami kedengkian,” iaitu kebencian dan hasad, “terhadap orang-orang yang beriman. Wahai Tuhan kami, sesungguhnya Engkau Maha Penyantun lagi Maha Penyayang.”

Alangkah baiknya kesimpulan yang dibuat oleh Imam Malik daripada ayat yang mulia ini: bahawa seorang Rafidi yang mencela para Sahabat tidak berhak mendapat bahagian daripada harta fai’, kerana dia tidak memiliki sifat yang dengannya Allah memuji golongan ini dalam firman-Nya: “Wahai Tuhan kami, ampunilah kami dan saudara-saudara kami yang telah mendahului kami dalam iman, dan janganlah Engkau jadikan dalam hati kami kedengkian terhadap orang-orang yang beriman. Wahai Tuhan kami, sesungguhnya Engkau Maha Penyantun lagi Maha Penyayang.”

Ibn Abi Hatim berkata: Musa bin ‘Abd al-Rahman al-Masruqi meriwayatkan kepada kami, Muhammad bin Bisyr meriwayatkan kepada kami, Isma‘il bin Ibrahim bin Muhajir meriwayatkan kepada kami daripada bapanya, daripada ‘Aisyah bahawa beliau berkata: “Mereka diperintahkan agar memohon keampunan untuk para Sahabat, tetapi mereka mencela mereka!” Kemudian beliau membaca ayat ini: “Dan orang-orang yang datang selepas mereka berkata: ‘Wahai Tuhan kami, ampunilah kami dan saudara-saudara kami yang telah mendahului kami dalam iman’,” hingga akhir ayat.

Isma‘il bin ‘Ulayyah meriwayatkan daripada ‘Abd al-Malik bin ‘Umayr, daripada Masruq, daripada ‘Aisyah, beliau berkata: “Kamu diperintahkan agar memohon keampunan untuk para Sahabat Muhammad, tetapi kamu mencela mereka. Aku mendengar Nabi kamu bersabda: ‘Umat ini tidak akan lenyap sehingga golongan terakhirnya melaknat golongan pertamanya.’” Riwayat ini dibawakan oleh al-Baghawi.

Abu Dawud berkata: Musaddad meriwayatkan kepada kami, Isma‘il bin Ibrahim meriwayatkan kepada kami, Ayyub meriwayatkan kepada kami, daripada al-Zuhri yang berkata: ‘Umar, semoga Allah meredainya, berkata tentang firman Allah: “Dan apa yang Allah kurniakan sebagai fai’ kepada Rasul-Nya daripada mereka, kamu tidak mengerah kuda mahupun unta untuk mendapatkannya” (al-Hasyr: 6): “Harta itu khusus untuk Rasulullah — semoga selawat dan salam Allah tercurah kepadanya — daripada beberapa perkampungan Arab, seperti Fadak dan tempat-tempat lain.”

Kemudian beliau membaca: “Apa yang Allah kurniakan sebagai fai’ kepada Rasul-Nya daripada penduduk negeri-negeri, maka ia adalah untuk Allah, Rasul, kerabat, anak-anak yatim, orang-orang miskin dan musafir; juga bagi orang-orang fakir yang diusir dari kampung halaman dan harta benda mereka” (al-Hasyr: 7–8), “dan orang-orang yang telah menetap di negeri itu serta beriman sebelum kedatangan mereka” (al-Hasyr: 9), “dan orang-orang yang datang selepas mereka” (al-Hasyr: 10).

Lalu beliau berkata: “Ayat ini merangkumi seluruh manusia; tiada seorang Muslim pun yang tidak mempunyai hak di dalamnya” — Ayyub berkata: atau beliau berkata, “bahagian” — “kecuali sebahagian hamba sahaya yang kamu miliki.” Demikianlah riwayat Abu Dawud, dan sanadnya terputus.

Ibn Jarir berkata: Ibn ‘Abd al-A‘la meriwayatkan kepada kami, Ibn Thawr meriwayatkan kepada kami, daripada Ma‘mar, daripada Ayyub, daripada ‘Ikrimah bin Khalid, daripada Malik bin Aws bin al-Hadathan, yang berkata: ‘Umar bin al-Khattab membaca: “Sesungguhnya zakat-zakat itu hanyalah untuk orang-orang fakir dan orang-orang miskin” sehingga firman-Nya: “Maha Mengetahui lagi Maha Bijaksana” (at-Taubah: 60). Kemudian beliau berkata: “Ini untuk golongan-golongan tersebut.”

Lalu beliau membaca: “Ketahuilah bahawa apa sahaja yang kamu peroleh sebagai ghanimah, maka sesungguhnya seperlimanya adalah untuk Allah, Rasul, kerabat, anak-anak yatim dan orang-orang miskin” (al-Anfal: 41). Kemudian beliau berkata: “Ini untuk golongan-golongan tersebut.” Lalu beliau membaca: “Apa yang Allah kurniakan sebagai fai’ kepada Rasul-Nya daripada penduduk negeri-negeri” sehingga sampai kepada firman-Nya, “bagi orang-orang fakir,” kemudian membaca: “dan orang-orang yang telah menetap di negeri itu serta beriman,” dan “orang-orang yang datang selepas mereka.”

Kemudian beliau berkata: “Ayat ini merangkumi seluruh kaum Muslimin secara umum. Tiada seorang pun melainkan mempunyai hak di dalamnya.” Kemudian beliau berkata: “Jika aku hidup, pasti seorang penggembala — yang berada di Sarw Himyar — akan datang kepadanya bahagiannya, walaupun dahinya tidak berpeluh kerananya.” Rujukan ayat: at-Taubah: 100; at-Taubah: 60; al-Anfal: 41.

Tafsir al-Baghawi

Firman Allah Yang Maha Mulia: “Dan orang-orang yang datang selepas mereka” bermaksud para Tabiin, iaitu orang-orang yang datang selepas golongan Muhajirin dan Ansar hingga Hari Kiamat. Kemudian Allah menyebut bahawa mereka berdoa untuk diri sendiri dan memohon keampunan bagi orang-orang yang mendahului mereka dalam iman. Allah berfirman: “Mereka berkata: ‘Wahai Tuhan kami, ampunilah kami dan saudara-saudara kami yang telah mendahului kami dalam iman, dan janganlah Engkau jadikan dalam hati kami kedengkian terhadap orang-orang yang beriman.

Wahai Tuhan kami, sesungguhnya Engkau Maha Penyantun lagi Maha Penyayang.’” Kedengkian itu bermaksud pengkhianatan, hasad dan kebencian.

Sesiapa yang menyimpan kedengkian terhadap mana-mana Sahabat dan tidak memohon rahmat bagi mereka semua, maka dia bukanlah termasuk orang yang dimaksudkan Allah dalam ayat ini. Sesungguhnya Allah membahagikan orang beriman kepada tiga golongan: Muhajirin, Ansar dan para pengikut yang memiliki sifat-sifat yang disebutkan oleh Allah. Sesiapa yang tidak termasuk dalam kalangan para pengikut dengan sifat ini, maka dia terkeluar daripada golongan orang beriman yang disebutkan itu.

Ibn Abi Layla berkata: “Manusia terbahagi kepada tiga golongan: golongan fakir daripada Muhajirin, orang-orang yang telah menetap di negeri itu serta beriman, dan orang-orang yang datang selepas mereka. Maka berusahalah agar kamu tidak terkeluar daripada golongan-golongan ini.”

Abu Sa‘id al-Shuraihi meriwayatkan kepada kami, Abu Ishaq al-Tha‘labi meriwayatkan kepada kami, ‘Abd Allah bin Hamid meriwayatkan kepada kami, Ahmad bin ‘Abd Allah bin Sulayman meriwayatkan kepada kami, Ibn Numayr meriwayatkan kepada kami, bapanya meriwayatkan kepada kami, daripada Isma‘il bin Ibrahim, daripada ‘Abd al-Malik bin ‘Umayr, daripada Masruq, daripada ‘Aisyah, semoga Allah meredainya, yang berkata: “Kamu diperintahkan agar memohon keampunan untuk para Sahabat Muhammad — semoga selawat dan salam Allah tercurah kepadanya — tetapi kamu mencela mereka.

Aku mendengar Nabi kamu bersabda: ‘Umat ini tidak akan lenyap sehingga golongan terakhirnya melaknat golongan pertamanya.’”

Malik bin Mighwal berkata: ‘Amir bin Sharahil al-Sha‘bi berkata: “Wahai Malik, golongan Yahudi dan Nasrani lebih baik keadaannya daripada Rafidah. Orang Yahudi ditanya: ‘Siapakah golongan terbaik dalam agama kamu?’ Mereka menjawab: ‘Para Sahabat Musa.’ Orang Nasrani ditanya: ‘Siapakah golongan terbaik dalam agama kamu?’

Mereka menjawab: ‘Para Hawari Isa.’ Adapun Rafidah ditanya: ‘Siapakah golongan terburuk dalam agama kamu?’ Mereka menjawab: ‘Para Sahabat Muhammad.’ Mereka diperintahkan supaya memohon keampunan untuk para Sahabat, tetapi mereka mencela mereka.

Maka pedang terhunus terhadap mereka hingga Hari Kiamat: panji mereka tidak akan tegak, langkah mereka tidak akan mantap dan kesepakatan mereka tidak akan tercapai. Setiap kali mereka menyalakan api peperangan, Allah memadamkannya dengan menumpahkan darah mereka, memecah-belahkan mereka dan menggagalkan hujah mereka. Semoga Allah melindungi kami dan kamu daripada hawa nafsu yang menyesatkan.”

Malik bin Anas berkata: “Sesiapa yang membenci seorang pun daripada para Sahabat Rasulullah — semoga selawat dan salam Allah tercurah kepadanya — atau menyimpan kedengkian terhadap mereka di dalam hatinya, maka dia tidak berhak mendapat bahagian daripada harta fai’ kaum Muslimin.”

Kemudian beliau membaca: “Apa yang Allah kurniakan sebagai fai’ kepada Rasul-Nya daripada penduduk negeri-negeri,” sehingga sampai kepada ayat: “bagi orang-orang fakir daripada golongan Muhajirin, dan orang-orang yang telah menetap di negeri itu serta beriman, dan orang-orang yang datang selepas mereka,” hingga firman-Nya, “Maha Penyantun lagi Maha Penyayang” (al-Hasyr: 7–10). Dengan satu sifat.