Àdúrà fún Àforíjìn àti Ìṣọ̀kan

Tafsīr ti Shaykh ʿAbdurraḥmān as-Saʿdī

Àǹfààní tó yẹ fún àwọn tó wá lẹ́yìn àwọn aṣáájú ni pé kí wọ́n tẹ̀lé wọn, kí wọ́n sì máa tọ́ ipa ọ̀nà ìtọ́sọ́nà wọn. Nítorí náà, nígbà tí Ọlọ́run mẹ́nuba àwọn tó wá lẹ́yìn àwọn aṣáájú, àwọn tó ń tẹ̀lé wọn tí wọ́n sì ń rìn lẹ́yìn wọn, Ó wí pé: «Àti àwọn tó wá lẹ́yìn wọn»—ìyẹn, lẹ́yìn àwọn Muhājirūn àti Anṣār—«wọ́n ń sọ pé», ní ọ̀nà ìmọ̀ràn fún ara wọn àti fún àwọn onígbàgbọ́ yòókù: «Olúwa wa, dáríjì wá àti àwọn arákùnrin wa tí wọ́n ṣáájú wa nínú ìgbàgbọ́.» Èyí jẹ́ àdúrà tó kan gbogbo àwọn onígbàgbọ́: àwọn aṣáájú lára àwọn Sahaabah, àwọn tó wà ṣáájú wọn àti àwọn tó wá lẹ́yìn wọn.

Èyí jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ìwà rere ìgbàgbọ́, pé àwọn onígbàgbọ́ ń jàǹfààní lára ara wọn, wọ́n sì ń ṣe àdúrà fún ara wọn, nítorí pé wọ́n jọ ń ṣe ìgbàgbọ́, èyí tó mú kí ìdè ẹgbẹ́ ará wà láàárín àwọn onígbàgbọ́. Láti inú àwọn ẹ̀tọ́ tó jáde láti inú ìdè yìí ni pé kí wọ́n máa ṣe àdúrà fún ara wọn, kí wọ́n sì nífẹ̀ẹ́ ara wọn. Nítorí náà, nínú àdúrà náà, Ọlọ́run mẹ́nuba bí a ṣe ń lé ìkórìíra kúrò nínú ọkàn; èyí sì kan ìkórìíra kékeré àti èyí tó pọ̀. Bí ìkórìíra bá kúrò, ìfẹ́ láàárín àwọn onígbàgbọ́, ìdúró ti ẹgbẹ́ kan fún èkejì, ìmọ̀ràn rere àti àwọn nǹkan tó jọ ọ̀wọ́n fún wọn yóò wà dípò rẹ̀.

Ọlọ́run pe àwọn tó wá lẹ́yìn àwọn Sahaabah ní onígbàgbọ́, nítorí ọ̀rọ̀ wọn «tí wọ́n ṣáájú wa nínú ìgbàgbọ́» jẹ́ ẹ̀rí pé àwọn náà ń ṣe ìgbàgbọ́, wọ́n sì ń tẹ̀lé àwọn Sahaabah nínú àwọn ìgbàgbọ́ àti àwọn ìpìlẹ̀ ìgbàgbọ́. Àwọn wọ̀nyí ni àwọn ènìyàn Sunnah àti Jamā‘ah; àwọn nìkan ló yẹ fún àpèjúwe pípé yìí. Ọlọ́run tún ṣàpèjúwe wọn pé wọ́n jẹ́wọ́ àwọn ẹ̀ṣẹ̀ wọn, wọ́n sì ń tọrọ àforíjìn fún wọn; wọ́n ń tọrọ àforíjìn fún ara wọn, wọ́n sì ń sapá láti mú ìkórìíra àti ìbínú kúrò ní ọkàn wọn sí àwọn arákùnrin onígbàgbọ́ wọn.

Àdúrà wọn fún èyí túmọ̀ sí gbogbo ohun tá a sọ yìí, ó sì ní ìfẹ́ tí wọ́n ní sí ara wọn nínú; pé kí ẹnìkọ̀ọ̀kan fẹ́ràn fún arákùnrin rẹ̀ ohun tó fẹ́ràn fún ara rẹ̀, kí ó sì fún un ní ìmọ̀ràn rere nígbà tí ó bá wà níwájú rẹ̀ àti nígbà tí kò sí níbẹ̀, nígbà tó wà láàyè àti lẹ́yìn ikú rẹ̀. Àyà náà fi hàn pé èyí jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ẹ̀tọ́ tí àwọn onígbàgbọ́ ní lórí ara wọn. Lẹ́yìn náà, wọ́n parí àdúrà wọn pẹ̀lú orúkọ ọlọ́lá méjì, tó ń tọ́ka sí pípé àánú Ọlọ́run, ìfẹ́ àánú Rẹ̀ tó lágbára àti oore Rẹ̀ sí wọn.

Ọ̀kan lára àwọn oore wọ̀nyí, tó sì ṣe pàtàkì jù lọ, ni pé Ó fún wọn ní àṣeyọrí láti ṣe àwọn ẹ̀tọ́ Ọlọ́run àti ti àwọn ìránṣẹ́ Rẹ̀. Àwọn ẹgbẹ́ mẹ́tẹ̀ẹ̀ta wọ̀nyí ni àwọn ẹ̀ka àwọn ènìyàn ummah yìí, àwọn sì ni ẹ̀tọ́ sí fay’ [ọrọ̀ tí a kó láti ọ̀dọ̀ àwọn ọ̀tá láìsí ogun], èyí tí a ń ná lórí àwọn àǹfààní Islam. Àwọn wọ̀nyí ni àwọn tó yẹ fún un; kí Ọlọ́run fi oore-ọ̀fẹ́ àti ọlá Rẹ̀ sọ wá di ọ̀kan lára wọn. (Al-Sa‘dī)

Tafsīr ti Imam Ibn Kathīr

Ọ̀rọ̀ Ọlọ́run pé: «Àti àwọn tó wá lẹ́yìn wọn ń sọ pé: ‘Olúwa wa, dáríjì wá àti àwọn arákùnrin wa tí wọ́n ṣáájú wa nínú ìgbàgbọ́, má sì ṣe fi ìkórìíra kankan sí ọkàn wa sí àwọn tó gbàgbọ́. Olúwa wa, dájúdájú, O jẹ́ Aláàánú, Aláṣàkẹ́-ọ̀run’» ń tọ́ka sí ẹgbẹ́ kẹta àwọn tí àwọn tálákà wọn ní ẹ̀tọ́ nínú dúkìá fay’. Àwọn ni àwọn Muhājirūn, lẹ́yìn náà àwọn Anṣār, lẹ́yìn náà àwọn tó tẹ̀lé wọn pẹ̀lú ìṣe rere, gẹ́gẹ́ bí Ọlọ́run ti wí nínú āyah Sūrah at-Tawbah: «Àwọn aṣáájú àkọ́kọ́ lára àwọn Muhājirūn àti Anṣār àti àwọn tó tẹ̀lé wọn pẹ̀lú ìṣe rere; Ọlọ́run yọ̀ sí wọn.»

Àwọn tó tẹ̀lé wọn pẹ̀lú ìṣe rere ni àwọn tó ń tẹ̀lé àwọn ipa rere àti àwọn ìwà àtàtà wọn, tí wọ́n sì ń ṣe àdúrà fún wọn ní ìkọ̀kọ̀ àti ní gbangba. Nítorí náà, Ọlọ́run wí nínú āyah ọlọ́lá yìí pé: «Àti àwọn tó wá lẹ́yìn wọn ń sọ», ìyẹn ni pé, wọ́n ń sọ pé: «Olúwa wa, dáríjì wá àti àwọn arákùnrin wa tí wọ́n ṣáájú wa nínú ìgbàgbọ́, má sì ṣe fi ìkórìíra kankan sí ọkàn wa»—ìyẹn ìkórìíra àti ìlara—«sí àwọn tó gbàgbọ́. Olúwa wa, dájúdájú, O jẹ́ Aláàánú, Aláṣàkẹ́-ọ̀run.»

Ohun tí Imām Mālik yọ jáde láti inú āyah ọlọ́lá yìí dára gan-an: pé Rāfiḍī tó ń bú àwọn Sahaabah kò ní ìpín kankan nínú fay’, nítorí kò ní àbùdá tí Ọlọ́run fi yin àwọn wọ̀nyí nínú ọ̀rọ̀ wọn pé: «Olúwa wa, dáríjì wá àti àwọn arákùnrin wa tí wọ́n ṣáájú wa nínú ìgbàgbọ́; má sì ṣe fi ìkórìíra kankan sí ọkàn wa sí àwọn tó gbàgbọ́. Olúwa wa, dájúdájú, O jẹ́ Aláàánú, Aláṣàkẹ́-ọ̀run.»

Ibn Abī Ḥātim sọ pé: Mūsā ibn ‘Abd al-Raḥmān al-Masrūqī sọ fún wa pé Muḥammad ibn Bishr sọ fún wa pé Ismā‘īl ibn Ibrāhīm ibn Muhājir, láti ọ̀dọ̀ bàbá rẹ̀, láti ọ̀dọ̀ ‘Ā’ishah, sọ pé: Ó ní: «A pàṣẹ fún wọn pé kí wọ́n tọrọ àforíjìn fún àwọn Sahaabah, ṣùgbọ́n wọ́n bú wọn!» Lẹ́yìn náà, ó ka āyah yìí: «Àti àwọn tó wá lẹ́yìn wọn ń sọ pé: ‘Olúwa wa, dáríjì wá àti àwọn arákùnrin wa tí wọ́n ṣáájú wa nínú ìgbàgbọ́…’» títí dé òpin āyah náà.

Ismā‘īl ibn ‘Ulayyah sọ láti ọ̀dọ̀ ‘Abd al-Malik ibn ‘Umayr, láti ọ̀dọ̀ Masrūq, láti ọ̀dọ̀ ‘Ā’ishah pé ó sọ pé: «A pàṣẹ fún yín láti tọrọ àforíjìn fún àwọn ẹlẹgbẹ́ Muḥammad—kí ìkẹ́ àti àlàáfíà Ọlọ́run máa bá a—ṣùgbọ́n ẹ̀yin bú wọn. Mo gbọ́ Anábì yín tó ń sọ pé: ‘Ummah yìí kì yóò parí títí àwọn tó wá lẹ́yìn rẹ̀ yóò fi bú àwọn tó ṣáájú rẹ̀.’» Al-Baghawī ló gbé ìròyìn yìí wá.

Abū Dāwūd sọ pé: Musaddad sọ fún wa pé Ismā‘īl ibn Ibrāhīm sọ fún wa pé Ayyūb sọ fún wa láti ọ̀dọ̀ al-Zuhrī, ẹni tó sọ pé ‘Umar—kí Ọlọ́run yọ̀ sí i—sọ pé: «Ohun tí Ọlọ́run fi fún Òjíṣẹ́ Rẹ̀ láti ọ̀dọ̀ wọn—ẹ kò sì sáré lọ sí i pẹ̀lú ẹṣin tàbí ràkúnmí…» Al-Zuhrī sọ pé ‘Umar sọ pé: «Èyí jẹ́ ti Òjíṣẹ́ Ọlọ́run—kí ìkẹ́ àti àlàáfíà Ọlọ́run máa bá a—lókùnrin nìkan, àwọn abúlé Arabu: Fadak àti àwọn mìíràn.

Ohun tí Ọlọ́run fi fún Òjíṣẹ́ Rẹ̀ láti ọ̀dọ̀ àwọn ènìyàn ìlú ńlá jẹ́ ti Ọlọ́run, ti Òjíṣẹ́, ti àwọn ìbátan, ti àwọn ọmọ aláìníbaba, ti àwọn tálákà àti ti arìnrìn-àjò tí ohun ìní rẹ̀ ti tán; àti fún àwọn tálákà tó jáde kúrò ní ilé wọn àti nínú dúkìá wọn; àti fún àwọn tó ti mú ibùgbé àti ìgbàgbọ́ ní Medina ṣáájú wọn; àti fún àwọn tó wá lẹ́yìn wọn.» Nítorí náà, āyah yìí kó gbogbo ènìyàn jọ, kò sì sí Mùsùlùmí kankan tí kò ní ẹ̀tọ́ nínú rẹ̀—tàbí ó ní ìpín nínú rẹ̀, gẹ́gẹ́ bí Ayyūb ṣe sọ—àfi àwọn kan lára àwọn ẹrú tí ẹ̀yin ní. Báyìí ni Abū Dāwūd ṣe ròyìn rẹ̀; ṣùgbọ́n ìsopọ̀ àwọn atagba rẹ̀ kò pé.

Ibn Jarīr sọ pé: Ibn ‘Abd al-A‘lā sọ fún wa pé Ibn Thawr sọ fún wa láti ọ̀dọ̀ Ma‘mar, láti ọ̀dọ̀ Ayyūb, láti ọ̀dọ̀ ‘Ikrimah ibn Khālid, láti ọ̀dọ̀ Mālik ibn Aws ibn al-Ḥadathān, ẹni tó sọ pé: ‘Umar ibn al-Khaṭṭāb ka āyah náà pé: «Àwọn ọrẹ àlàákàyè jẹ́ fún àwọn tálákà àti aláìní» títí ó fi dé «Olùmọ̀, Ọlọ́gbọ́n». Lẹ́yìn náà, ó sọ pé: «Èyí jẹ́ ti àwọn wọ̀nyí.» Lẹ́yìn náà, ó ka: «Ẹ mọ̀ pé ìdá márùn-ún nínú ohun gbogbo tí ẹ bá kó ní ogun jẹ́ ti Ọlọ́run, ti Òjíṣẹ́, ti àwọn ìbátan, ti àwọn ọmọ aláìníbaba àti ti àwọn tálákà», ó sì sọ pé: «Èyí jẹ́ ti àwọn wọ̀nyí.»

Lẹ́yìn náà, ó ka: «Ohun tí Ọlọ́run fi fún Òjíṣẹ́ Rẹ̀ láti ọ̀dọ̀ àwọn ènìyàn ìlú ńlá», títí ó fi dé àwọn tálákà, «àti àwọn tó ti mú ibùgbé àti ìgbàgbọ́», àti «àwọn tó wá lẹ́yìn wọn». Lẹ́yìn náà, ó sọ pé: «Āyah yìí kó gbogbo àwọn Mùsùlùmí jọ; kò sí ẹnìkan tí kò ní ẹ̀tọ́ nínú rẹ̀.» Lẹ́yìn náà, ó sọ pé: «Bí mo bá wà láàyè, dájúdájú, ìpín rẹ̀ yóò dé ọ̀dọ̀ olùṣọ́-àgùntàn tó wà ní Sarw Ḥimyar, bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé kò rẹ́ òógùn rẹ̀ nínú rẹ̀.» (Sūrah at-Tawbah 9:100; 9:60; Sūrah al-Anfāl 8:41.)

Tafsīr al-Baghawī

Ọ̀rọ̀ Ọlọ́run Ọláńlá pé: «Àti àwọn tó wá lẹ́yìn wọn» túmọ̀ sí àwọn Tābi‘ūn, ìyẹn àwọn tó ń bọ̀ lẹ́yìn àwọn Muhājirūn àti Anṣār títí di Ọjọ́ Àjíǹde. Lẹ́yìn náà, Ọlọ́run mẹ́nuba pé wọ́n ń ṣe àdúrà fún ara wọn àti fún àwọn tó ṣáájú wọn nínú ìgbàgbọ́, kí a sì dáríjì wọ́n, Ó sì wí pé: «Wọ́n ń sọ pé: ‘Olúwa wa, dáríjì wá àti àwọn arákùnrin wa tí wọ́n ṣáájú wa nínú ìgbàgbọ́; má sì ṣe fi ìkórìíra kankan sí ọkàn wa’»—ìyẹn ẹ̀tàn, ìlara àti ìkórìíra—«sí àwọn tó gbàgbọ́. Olúwa wa, dájúdájú, O jẹ́ Aláàánú, Aláṣàkẹ́-ọ̀run.»

Ẹni tó bá ní ìkórìíra sí ẹnikẹ́ni lára àwọn Sahaabah nínú ọkàn rẹ̀, tí kò sì tọrọ àánú fún gbogbo wọn, kì í ṣe ọ̀kan lára àwọn tí Ọlọ́run ń tọ́ka sí nínú āyah yìí. Nítorí Ọlọ́run pín àwọn onígbàgbọ́ sí ẹ̀ka mẹ́ta: àwọn Muhājirūn, àwọn Anṣār àti àwọn Tābi‘ūn tí a ṣàpèjúwe pẹ̀lú àwọn àbùdá tí Ọlọ́run mẹ́nuba. Ẹni tí kò bá jẹ́ Tābi‘ī tó ní àwọn àbùdá wọ̀nyí wà lóde àwọn ẹ̀ka àwọn onígbàgbọ́. Ibn Abī Laylā sọ pé: «Àwọn ènìyàn wà ní ẹ̀ka mẹ́ta: àwọn tálákà Muhājirūn, àwọn tó ti mú ibùgbé àti ìgbàgbọ́, àti àwọn tó wá lẹ́yìn wọn.

Nítorí náà, sapá gidigidi kí o má bàa wà lóde àwọn ẹ̀ka wọ̀nyí.» Abū Sa‘īd al-Shurayḥī sọ fún wa pé Abū Isḥāq al-Tha‘labī sọ fún wa pé ‘Abd Allāh ibn Ḥāmid sọ fún wa pé Aḥmad ibn ‘Abd Allāh ibn Sulaymān sọ fún wa pé Ibn Numayr sọ fún wa pé bàbá rẹ̀ sọ fún wa láti ọ̀dọ̀ Ismā‘īl ibn Ibrāhīm, láti ọ̀dọ̀ ‘Abd al-Malik ibn ‘Umayr, láti ọ̀dọ̀ Masrūq, láti ọ̀dọ̀ ‘Ā’ishah—kí Ọlọ́run yọ̀ sí i—pé ó sọ pé: «A pàṣẹ fún yín láti tọrọ àforíjìn fún àwọn ẹlẹgbẹ́ Muḥammad—kí ìkẹ́ àti àlàáfíà Ọlọ́run máa bá a—ṣùgbọ́n ẹ̀yin bú wọn.

Mo gbọ́ Anábì yín tó ń sọ pé: ‘Ummah yìí kì yóò parí títí àwọn tó wá lẹ́yìn rẹ̀ yóò fi bú àwọn tó ṣáájú rẹ̀.’» Mālik ibn Mighwal sọ pé ‘Āmir ibn Sharāḥīl al-Sha‘bī sọ pé: «Mālik, àwọn Júù àti Kristẹni ti ju Rāfiḍī lọ nípa yíyan àwọn aṣáájú wọn sí rere. A bi àwọn Júù pé: ‘Ta ni ẹni tó dára jù lọ nínú àwọn ènìyàn ẹ̀sìn yín?’ Wọ́n dáhùn pé: ‘Àwọn ẹlẹgbẹ́ Mūsā.’

A bi àwọn Kristẹni pé: ‘Ta ni ẹni tó dára jù lọ nínú àwọn ènìyàn ẹ̀sìn yín?’ Wọ́n dáhùn pé: ‘Àwọn ọmọ-ẹ̀yìn ‘Īsā.’ A bi àwọn Rāfiḍī pé: ‘Ta ni ẹni tó burú jù lọ nínú àwọn ènìyàn ẹ̀sìn yín?’ Wọ́n dáhùn pé: ‘Àwọn ẹlẹgbẹ́ Muḥammad.’

A pàṣẹ fún wọn láti tọrọ àforíjìn fún wọn, ṣùgbọ́n wọ́n bú wọn. Nítorí náà, idà yóò máa dojú kọ wọ́n títí di Ọjọ́ Àjíǹde; àsíá wọn kì yóò gbéga, ẹsẹ̀ wọn kì yóò dúró ṣinṣin, ọ̀rọ̀ wọn kì yóò sì so wọ́n pọ̀. Ní gbogbo ìgbà tí wọ́n bá tan iná ogun, Ọlọ́run yóò pa á nípa sísàn ẹ̀jẹ̀ wọn, pípa ìṣọ̀kan wọn tú ká àti pípa ẹ̀rí wọn run. Kí Ọlọ́run dáàbò bo àwa àti ẹ̀yin kúrò lọ́wọ́ àwọn ìfẹ́kúfẹ̀ẹ́ tó ń ṣìnà.»

Mālik ibn Anas sọ pé: «Ẹnikẹ́ni tó bá kórìíra ẹnikẹ́ni lára àwọn ẹlẹgbẹ́ Òjíṣẹ́ Ọlọ́run—kí ìkẹ́ àti àlàáfíà Ọlọ́run máa bá a—tàbí tí ó bá ní ìkórìíra sí wọn nínú ọkàn rẹ̀, kò ní ẹ̀tọ́ kankan nínú fay’ àwọn Mùsùlùmí.» Lẹ́yìn náà, ó ka: «Ohun tí Ọlọ́run fi fún Òjíṣẹ́ Rẹ̀ láti ọ̀dọ̀ àwọn ènìyàn ìlú ńlá», títí ó fi dé āyah yìí: «Fún àwọn tálákà Muhājirūn àti àwọn tó ti mú ibùgbé àti ìgbàgbọ́ àti àwọn tó wá lẹ́yìn wọn…» títí ó fi dé «Aláàánú, Aláṣàkẹ́-ọ̀run». [Ní títẹ̀lé àwọn àbùdá wọ̀nyí.]