Ìgbẹ́kẹ̀lé àti ìdáríjì Ọlọ́run

Tafsīr ti Shaykh ʿAbdurraḥmān as-Saʿdī

Ẹ̀yin àwùjọ àwọn onígbàgbọ́, àpẹẹrẹ rere wà fún yín nínú (Ànábì) Ibrāhīm àti àwọn tí wọ́n wà pẹ̀lú rẹ̀, ìyẹn àpẹẹrẹ rere tí ẹ lè tẹ̀lé, tí yóò sì ṣe yín láǹfààní. Nítorí pé a ti pàṣẹ fún yín láti tẹ̀lé ẹ̀sìn Ibrāhīm, ẹni tí ó yà sí ọ̀dọ̀ Ọlọ́run pẹ̀lú ìdúróṣinṣin. Nígbà tí wọ́n sọ fún àwọn ènìyàn wọn pé: “Dájúdájú, àwa kò ní ìbáṣepọ̀ mọ́ yín, tàbí mọ́ ohun tí ẹ ń jọ́sìn lẹ́yìn Allāh,” ìyẹn ni pé, nígbà tí Ibrāhīm, kí ìkẹ́ àti àlàáfíà Ọlọ́run máa bá a, àti àwọn onígbàgbọ́ tí wọ́n wà pẹ̀lú rẹ̀ kéde pé àwọn kò ní ìbáṣepọ̀ mọ́ àwọn ènìyàn wọn tí wọ́n jẹ́ abọ̀rìṣà àti mọ́ ohun tí wọ́n ń jọ́sìn lẹ́yìn Allāh.

Lẹ́yìn náà, wọ́n sọ ìkórìíra wọn ní kedere jù lọ, wọ́n sì wí pé: “A kọ̀ yín gbàgbọ́,” àti pé “ìṣọ̀tá àti ìkórìíra ti hàn,” ìyẹn ni pé, ìkórìíra inú ọkàn àti píparẹ́ ìfẹ́-ọ̀rẹ́, àti ìṣọ̀tá nínú ìṣe. Ìṣọ̀tá àti ìkórìíra yìí kò ní àkókò tàbí ààlà kan, ṣùgbọ́n yóò wà “títí láé” níwọ̀n ìgbà tí ẹ bá ń bá a lọ nínú àìgbàgbọ́ yín, “títí ẹ ó fi gba Allāh Ọ̀kan ṣoṣo gbọ́.” Ìyẹn ni pé, nígbà tí ẹ bá gba Allāh Ọ̀kan ṣoṣo gbọ́, ìṣọ̀tá àti ìkórìíra yóò pòórá, wọn yóò sì yí padà sí ìfẹ́ àti ìbáṣepọ̀ rere.

Nítorí náà, ẹ̀yin onígbàgbọ́, ẹ ní àpẹẹrẹ nínú Ibrāhīm àti àwọn tí wọ́n wà pẹ̀lú rẹ̀ nípa dídúró ṣinṣin lórí ìgbàgbọ́ àti ìṣọ̀kan Ọlọ́run, àti nípa mímú ohun tí ìgbàgbọ́ àti ìṣọ̀kan Ọlọ́run béèrè ṣẹ, àti nínú gbogbo ohun tí ẹ ń fi jọ́sìn fún Allāh nìkan ṣoṣo. Àyàfi ohun kan ṣoṣo: ọ̀rọ̀ Ibrāhīm sí bàbá rẹ̀, Āzar, ẹni tí ó jẹ́ abọ̀rìṣà, aláìgbàgbọ́ àti agídí, nígbà tí ó pè é sí ìgbàgbọ́ àti ìṣọ̀kan Ọlọ́run, tí bàbá rẹ̀ sì kọ̀. Ibrāhīm wí pé: “Dájúdájú, màá tọrọ ìdáríjì fún ọ,” bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé “mi ò lè ṣe ohunkóhun fún ọ lọ́dọ̀ Allāh.”

Ṣùgbọ́n màá bẹ Olúwa mi, bóyá mi ò ní di ẹni tí ó pàdánù nítorí ẹ̀bẹ̀ mi sí Olúwa mi. Nítorí náà, kò yẹ kí ẹ tẹ̀lé Ibrāhīm nínú ipò yìí, nígbà tí ó bẹ̀bẹ̀ fún abọ̀rìṣà. Kò yẹ kí ẹ bẹ̀bẹ̀ fún àwọn abọ̀rìṣà, kí ẹ sì wí pé: “A ń tẹ̀lé ẹ̀sìn Ibrāhīm nínú ọ̀ràn yìí.” Nítorí Ọlọ́run ṣàlàyé ìdí tí Ibrāhīm fi ṣe bẹ́ẹ̀ nígbà tí Ó wí pé: “Ẹ̀bẹ̀ fún ìdáríjì tí Ibrāhīm ṣe fún bàbá rẹ̀ kò jẹ́ ohun mìíràn bí kò ṣe nítorí ìlérí kan tí ó ti ṣe fún un.

Ṣùgbọ́n nígbà tí ó yé e pé ọ̀tá Ọlọ́run ni bàbá rẹ̀, ó já ara rẹ̀ kúrò lọ́dọ̀ rẹ̀. Dájúdájú, Ibrāhīm jẹ́ ẹni oní ìbànújẹ́ púpọ̀, oní sùúrù.” (9:114) Àpẹẹrẹ rere tún wà fún yín nínú Ibrāhīm àti àwọn tí wọ́n wà pẹ̀lú rẹ̀ nígbà tí wọ́n bẹ Ọlọ́run, tí wọ́n sì gbẹ́kẹ̀ lé E, tí wọ́n padà sí ọ̀dọ̀ Rẹ̀, tí wọ́n sì jẹ́wọ́ àìlera àti àìpé wọn, wọ́n wí pé: “Olúwa wa, ìwọ ni a gbẹ́kẹ̀ lé.” Ìyẹn ni pé, a gbẹ́kẹ̀ lé Ọ nípa mímú ohun tí yóò ṣe wá láǹfààní wá àti dídènà ohun tí yóò ṣe wá ní ibi; a sì gbẹ́kẹ̀ lé Ọ, Olúwa wa, nínú èyí.

“Ọ̀dọ̀ Rẹ ni a padà sí,” ìyẹn ni pé, a ti padà sí ìgbọràn sí Ọ, sí ohun tí inú Rẹ dùn sí, àti sí gbogbo ohun tí ń mú wa sún mọ́ Ọ. A ń sa gbogbo ipá wa nínú èyí, a sì ń fi taratara ṣe àwọn iṣẹ́ rere. A sì mọ̀ pé ọ̀dọ̀ Rẹ ni a ó padà dé, nítorí náà a ó múra sílẹ̀ láti wá síwájú Rẹ, a ó sì ṣe ohun tí yóò mú wa sún mọ́ Ọ ní ipò ọlá.

“Olúwa wa, má ṣe sọ wá di ìdánwò fún àwọn tí kò gba Ọ gbọ́.” Ìyẹn ni pé, má ṣe jẹ́ kí wọ́n borí wa nítorí àwọn ẹ̀ṣẹ̀ wa, kí wọ́n lè dán wa wò kí wọ́n sì dí wa lọ́wọ́ láti ṣe àwọn ohun ìgbàgbọ́ tí wọ́n lè dí wa lọ́wọ́ rẹ̀. Má sì ṣe jẹ́ kí wọ́n fúnra wọn di ẹni tí a dán wò; nítorí tí wọ́n bá rí pé àwọn borí wa, wọ́n lè rò pé òtítọ́ wà lọ́dọ̀ àwọn, irọ́ sì wà lọ́dọ̀ wa, kí wọ́n sì túbọ̀ pọ̀ sí i nínú àìgbàgbọ́ àti ìrékọjá. “Kí o sì dárí jì wá” àwọn ẹ̀ṣẹ̀ àti ìwà búburú tí a ti ṣe, àti àwọn ohun tí a kùnà láti ṣe nínú ohun tí a pàṣẹ fún wa.

“Olúwa wa, dájúdájú, Ìwọ ni Alágbára,” ẹni tí ó borí ohun gbogbo, “Ọlọ́gbọ́n,” ẹni tí ó ń fi ohun gbogbo sí ipò tí ó yẹ. Nípasẹ̀ agbára àti ọgbọ́n Rẹ, ṣẹ́gun àwọn ọ̀tá wa fún wa, dárí àwọn ẹ̀ṣẹ̀ wa jì wá, kí O sì tún àwọn àbùkù wa ṣe.

Tafsīr ti Imam Ibn Kathīr

“Olúwa wa, má ṣe sọ wá di ìdánwò fún àwọn tí kò gba Ọ gbọ́.” Mujāhid sọ pé: “Ìtumọ̀ rẹ̀ ni pé, má ṣe jẹ́ kí wọ́n fi ọwọ́ wọn dá wa lóró, má sì fi ìjìyà kan láti ọ̀dọ̀ Rẹ dá wa lóró, kí wọ́n má bàa wí pé: ‘Bí àwọn wọ̀nyí bá wà lórí òtítọ́, ìwọ̀nyí kì bá tí ṣẹlẹ̀ sí wọn.’” Al-Ḍaḥḥāk náà sọ bákan náà. Qatādah sọ pé: “Má ṣe jẹ́ kí wọ́n borí wa, kí wọ́n má bàa ṣìnà nítorí èyí, tí wọ́n á sì rò pé ohun tí wọ́n wà lé lórí ni òtítọ́, ìdí nìyẹn tí wọ́n fi borí wa.”

Ibn Jarīr ló gba èrò yìí. ‘Alī ibn Abī Ṭalḥah sọ láti ọ̀dọ̀ Ibn ‘Abbās pé: “Má ṣe jẹ́ kí wọ́n borí wa kí wọ́n sì dán wa wò.”

Ọ̀rọ̀ Rẹ̀ pé: “Kí O sì dárí jì wá, Olúwa wa. Dájúdájú, Ìwọ ni Alágbára, Ọlọ́gbọ́n,” túmọ̀ sí pé: fi àwọn ẹ̀ṣẹ̀ wa pamọ́ fún àwọn ẹlòmíràn, kí O sì dárí wọn jì nínú àjọṣe tó wà láàárín Àwa àti Ìwọ. “Dájúdájú, Ìwọ ni Alágbára,” ìyẹn ni pé, a kì í ni ẹni tí ó sá di ibi ààbò Rẹ lára; “Ọlọ́gbọ́n” nínú àwọn ọ̀rọ̀ Rẹ, àwọn iṣẹ́ Rẹ, òfin Rẹ àti ìpinnu Rẹ.

Ọlọ́run Gíga Jùlọ ń bá àwọn ẹrú Rẹ̀ onígbàgbọ́ sọ̀rọ̀, àwọn tí Ó pàṣẹ fún láti ya ara wọn sọ́tọ̀ kúrò lọ́dọ̀ àwọn aláìgbàgbọ́, láti kórìíra wọn, láti yẹra fún wọn, àti láti kéde pé àwọn kò ní ìbáṣepọ̀ mọ́ wọn. Ó wí pé: “Dájúdájú, àpẹẹrẹ rere wà fún yín nínú Ibrāhīm àti àwọn tí wọ́n wà pẹ̀lú rẹ̀,” ìyẹn ni àwọn ọmọlẹ́yìn rẹ̀ tí wọ́n gba Ọlọ́run gbọ́. “Nígbà tí wọ́n sọ fún àwọn ènìyàn wọn pé: ‘Dájúdájú, àwa kò ní ìbáṣepọ̀ mọ́ yín,’” ìyẹn ni pé, wọ́n kéde pé àwọn kò ní ìbáṣepọ̀ mọ́ wọn, “tàbí mọ́ ohun tí ẹ ń jọ́sìn lẹ́yìn Allāh. A kọ̀ yín gbàgbọ́,” ìyẹn ni pé, wọ́n kọ ẹ̀sìn àti ọ̀nà yín.

“Ìṣọ̀tá àti ìkórìíra sì ti hàn láàárín wa àti yín títí láé,” ìyẹn ni pé, ìṣọ̀tá àti ìkórìíra bẹ̀rẹ̀ láti ìsinsìnyí láàárín wa àti yín; níwọ̀n ìgbà tí ẹ bá wà nínú àìgbàgbọ́ yín, a ó máa ya ara wa sọ́tọ̀ kúrò lọ́dọ̀ yín, a ó sì kórìíra yín títí láé, “títí ẹ ó fi gba Allāh Ọ̀kan ṣoṣo gbọ́.” Ìyẹn ni pé, títí ẹ ó fi jẹ́ kí Allāh jẹ́ Ẹni kan ṣoṣo tí ẹ ń jọ́sìn fún, láìsí alábàáṣiṣẹpọ̀ fún Un, tí ẹ ó sì kọ àwọn òrìṣà àti àwọn ohun tí ẹ ń jọ́sìn pẹ̀lú Rẹ̀ sílẹ̀.

Ọ̀rọ̀ Rẹ̀ pé: “Àyàfi ọ̀rọ̀ Ibrāhīm sí bàbá rẹ̀ pé: ‘Dájúdájú, màá tọrọ ìdáríjì fún ọ,’” túmọ̀ sí pé, ẹ̀yin ní àpẹẹrẹ rere nínú Ibrāhīm àti àwọn ènìyàn rẹ̀, àyàfi nínú bí Ibrāhīm ṣe bẹ̀bẹ̀ fún ìdáríjì bàbá rẹ̀. Ó ṣe bẹ́ẹ̀ nítorí ìlérí kan tí ó ti ṣe fún un; ṣùgbọ́n nígbà tí ó yé e pé bàbá rẹ̀ jẹ́ ọ̀tá Ọlọ́run, ó ya ara rẹ̀ sọ́tọ̀ kúrò lọ́dọ̀ rẹ̀. Èyí ṣẹlẹ̀ nítorí pé àwọn onígbàgbọ́ kan máa ń bẹ̀bẹ̀ fún àwọn bàbá wọn tí wọ́n kú sí orí ìbọ̀rìṣà, tí wọ́n sì ń tọrọ ìdáríjì fún wọn, wọ́n sì ń sọ pé Ibrāhīm ti tọrọ ìdáríjì fún bàbá rẹ̀.

Nítorí náà, Ọlọ́run, Olódùmarè àti Ọba Aláṣẹ, sọ̀kalẹ̀ pẹ̀lú ọ̀rọ̀ yìí pé: “Kò yẹ fún Ànábì àti àwọn tí wọ́n gbàgbọ́ láti tọrọ ìdáríjì fún àwọn abọ̀rìṣà, bí wọ́n tilẹ̀ jẹ́ ìbátan tímọ́tímọ́, lẹ́yìn tí ó ti yé wọn pé àwọn wọ̀nyí ni àwọn ènìyàn Iná Jahannam. Ẹ̀bẹ̀ ìdáríjì tí Ibrāhīm ṣe fún bàbá rẹ̀ kò jẹ́ ohun mìíràn bí kò ṣe nítorí ìlérí kan tí ó ti ṣe fún un. Ṣùgbọ́n nígbà tí ó yé e pé ọ̀tá Ọlọ́run ni, ó já ara rẹ̀ kúrò lọ́dọ̀ rẹ̀. Dájúdájú, Ibrāhīm jẹ́ ẹni oní ìbànújẹ́ púpọ̀, oní sùúrù.” (9:113–114)

Nínú āyah ọlọ́lá yìí, Ọlọ́run tún wí pé: “Dájúdájú, àpẹẹrẹ rere wà fún yín nínú Ibrāhīm àti àwọn tí wọ́n wà pẹ̀lú rẹ̀,” títí dé ọ̀rọ̀ Rẹ̀ pé: “Àyàfi ọ̀rọ̀ Ibrāhīm sí bàbá rẹ̀ pé: ‘Dájúdájú, màá tọrọ ìdáríjì fún ọ,’ bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé mi ò lè ṣe ohunkóhun fún ọ lọ́dọ̀ Allāh.” Ìyẹn ni pé, ẹ kò ní àpẹẹrẹ nínú èyí, nínú títọrọ ìdáríjì fún àwọn abọ̀rìṣà. Báyìí ni Ibn ‘Abbās, Mujāhid, Qatādah, Muqātil, al-Ḍaḥḥāk àti ọ̀pọ̀ àwọn mìíràn sọ.

Lẹ́yìn náà, Ọlọ́run sọ ohun tí Ibrāhīm àti àwọn tí wọ́n wà pẹ̀lú rẹ̀ sọ nígbà tí wọ́n fi àwọn ènìyàn wọn sílẹ̀, tí wọ́n sì kéde pé àwọn kò ní ìbáṣepọ̀ mọ́ wọn, tí wọ́n sì sá di Ọlọ́run, tí wọ́n sì bẹ̀ ẹ́ pẹ̀lú ìrẹ̀lẹ̀ pé: “Olúwa wa, ìwọ ni a gbẹ́kẹ̀ lé, ọ̀dọ̀ Rẹ ni a padà sí, ọ̀dọ̀ Rẹ sì ni ìpadà dé.” Ìyẹn ni pé, a gbẹ́kẹ̀ lé Ọ nínú gbogbo ọ̀ràn, a sì fi àwọn ọ̀ràn wa lé Ọ lọ́wọ́, a sì fi wọ́n sílẹ̀ fún Ọ. “Ọ̀dọ̀ Rẹ ni ìpadà dé,” ìyẹn ni pé, ọ̀dọ̀ Rẹ ni ìpadà sí ní ọjọ́ ìkẹyìn. (Tafsīr Ibn Kathīr; 9:113–114)

Tafsīr al-Baghawī

“Àpẹẹrẹ” túmọ̀ sí àpẹẹrẹ tí a lè tẹ̀lé. “Rere wà nínú Ibrāhīm àti àwọn tí wọ́n wà pẹ̀lú rẹ̀,” ìyẹn àwọn onígbàgbọ́. “Nígbà tí wọ́n sọ fún àwọn ènìyàn wọn,” ìyẹn àwọn abọ̀rìṣà pé: “Dájúdájú, àwa kò ní ìbáṣepọ̀ mọ́ yín.” Ọ̀rọ̀ “àwa kò ní ìbáṣepọ̀” jẹ́ ọ̀pọ̀ fún “ẹni tí kò ní ìbáṣepọ̀.”

“Tàbí mọ́ ohun tí ẹ ń jọ́sìn lẹ́yìn Allāh. A kọ yín gbàgbọ́,” ìyẹn ni pé, a sẹ́ ẹ̀sìn yín, a sì kọ̀ ọ́. “Ìṣọ̀tá àti ìkórìíra sì ti hàn láàárín wa àti yín títí láé, títí ẹ ó fi gba Allāh Ọ̀kan ṣoṣo gbọ́.” Ó ń pàṣẹ fún Ḥāṭib àti àwọn onígbàgbọ́ pé kí wọ́n tẹ̀lé Ibrāhīm, kí ìkẹ́ àti àlàáfíà Ọlọ́run máa bá a, àti àwọn onígbàgbọ́ tí wọ́n wà pẹ̀lú rẹ̀, nípa kéde pé àwọn kò ní ìbáṣepọ̀ mọ́ àwọn abọ̀rìṣà.

“Àyàfi ọ̀rọ̀ Ibrāhīm sí bàbá rẹ̀ pé: ‘Dájúdájú, màá tọrọ ìdáríjì fún ọ.’” Ìyẹn ni pé, ẹ ní àpẹẹrẹ rere nínú Ibrāhīm àti àwọn iṣẹ́ rẹ̀, àyàfi bí ó ṣe tọrọ ìdáríjì fún bàbá rẹ̀ abọ̀rìṣà. Ibrāhīm, kí ìkẹ́ àti àlàáfíà Ọlọ́run máa bá a, ti sọ fún bàbá rẹ̀ pé: “Dájúdájú, màá tọrọ ìdáríjì fún ọ,” lẹ́yìn náà ó ya ara rẹ̀ sọ́tọ̀ kúrò lọ́dọ̀ rẹ̀—gẹ́gẹ́ bí a ti mẹ́nuba nínú Sūrah al-Tawbah. “Bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé mi ò lè ṣe ohunkóhun fún ọ lọ́dọ̀ Allāh,” ni Ibrāhīm sọ fún bàbá rẹ̀ pé: “Mi ò lè ṣe ohunkóhun láti ràn ọ́ lọ́wọ́, tàbí láti dáàbò bò ọ́ lọ́wọ́ ìjìyà Allāh bí o bá ṣàìgbọràn sí I, tí o sì bá ṣe ẹlẹgbẹ́ fún Un.”

“Olúwa wa, ìwọ ni a gbẹ́kẹ̀ lé,” ni Ibrāhīm àti àwọn onígbàgbọ́ tí wọ́n wà pẹ̀lú rẹ̀ sọ. “Ọ̀dọ̀ Rẹ ni a padà sí, ọ̀dọ̀ Rẹ sì ni ìpadà dé.”

“Olúwa wa, má ṣe sọ wá di ìdánwò fún àwọn tí kò gba Ọ gbọ́.” Al-Zajjāj sọ pé: “Má ṣe jẹ́ kí wọ́n borí wa kí wọ́n má bàa rò pé àwọn wà lórí òtítọ́, kí wọ́n sì ṣìnà nítorí èyí.” Mujāhid sọ pé: “Má ṣe jẹ́ kí wọ́n fi ọwọ́ wọn dá wa lóró, má sì fi ìjìyà kan láti ọ̀dọ̀ Rẹ dá wa lóró, kí wọ́n má bàa sọ pé: ‘Bí àwọn wọ̀nyí bá wà lórí òtítọ́, irú nǹkan bẹ́ẹ̀ kì bá tí ṣẹlẹ̀ sí wọn.’” “Kí O sì dárí jì wá, Olúwa wa. Dájúdájú, Ìwọ ni Alágbára, Ọlọ́gbọ́n.”