Àṣìyà àti ìfẹ́ Ọlọ́run ju gbogbo lọ

Tafsīr ti Shaykh ʿAbdurraḥmān as-Saʿdī

Ọlọ́run sì ṣe ìyàwó Fir‘aon ní àpẹẹrẹ fún àwọn tí wọ́n gbàgbọ́—ìyẹn ni Àṣìyà ọmọbìnrin Muzāḥim, kí Ọlọ́run yọ́nú sí i—nígbà tí ó sọ pé: «Olúwa mi, kọ́ ilé kan fún mi lọ́dọ̀ Rẹ ní Ọgbà Ìdẹ̀ra, kí O sì gbà mí lọ́wọ́ Fir‘aon àti iṣẹ́ rẹ̀, kí O sì gbà mí lọ́wọ́ àwọn ènìyàn aláìṣòdodo.» Ọlọ́run ṣàpèjúwe rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí ẹni tó ní ìgbàgbọ́, tó ń fi ìrẹ̀lẹ̀ bẹ Olúwa rẹ̀, tó sì ń béèrè lọ́wọ́ Rẹ̀ ohun tó tóbi jù lọ nínú àwọn ohun tí a lè fẹ́: wíwọ Ọgbà Ìdẹ̀ra àti jíjẹ́ aládùúgbò Olúwa Ọ̀làwọ́. Ó tún bẹ Ọlọ́run pé Kí Ó gbà á lọ́wọ́ ìdánwò Fir‘aon àti àwọn iṣẹ́ búburú rẹ̀, àti ìdánwò gbogbo aláìṣòdodo.

Ọlọ́run dáhùn ẹ̀bẹ̀ rẹ̀; ó sì gbé ìgbésí ayé nínú ìgbàgbọ́ pípé, ìdúróṣinṣin kíkún àti ìgbàlà kúrò nínú àwọn ìdánwò. Nítorí náà, Anábì, kí ìkẹ́ àti àlàáfíà Ọlọ́run máa bá a, sọ pé: «Ọ̀pọ̀lọpọ̀ ọkùnrin ló dé pípé, ṣùgbọ́n kò sí obìnrin tó dé pípé àyàfi Maryam ọmọbìnrin ‘Imrān, Àṣìyà ọmọbìnrin Muzāḥim àti Khadīja ọmọbìnrin Khuwaylid; àti pé ìtayọ̀ ‘Ā’isha lórí àwọn obìnrin dà bí ìtayọ̀ tharīd lórí gbogbo oúnjẹ.»

Tafsīr ti Imam Ibn Kathīr

Èyí jẹ́ àpẹẹrẹ tí Ọlọ́run ṣe fún àwọn onígbàgbọ́, pé ìbágbépọ̀ pẹ̀lú àwọn aláìgbàgbọ́ kì í ṣe wọ́n ní ìpalára bí wọ́n bá nílò wọn, gẹ́gẹ́ bí Ọlọ́run ti sọ pé: «Má ṣe jẹ́ kí àwọn onígbàgbọ́ mú àwọn aláìgbàgbọ́ ní ọ̀rẹ́ ààbò dípò àwọn onígbàgbọ́. Ẹnikẹ́ni tó bá ṣe bẹ́ẹ̀ kò ní ìbáṣepọ̀ kankan pẹ̀lú Ọlọ́run, àyàfi tí ẹ bá ń ṣọ́ra fún wọn nítorí ìbẹ̀rù» (Āl ‘Imrān 3:28).

Qatādah sọ pé: «Fir‘aon ni ẹni tó burú jù lọ àti tó jìnnà jù lọ sí òdodo láàárín àwọn ènìyàn ayé. Nípa Ọlọ́run, àìgbàgbọ́ ọkọ rẹ̀ kò ṣe ìyàwó rẹ̀ ní ìpalára nígbà tí ó ṣègbọràn sí Olúwa rẹ̀, kí ẹ lè mọ̀ pé Ọlọ́run ni Adájọ́ Òdodo; kò sì ní í jẹ́ kí ẹnikẹ́ni jíyà àyàfi nítorí ẹ̀ṣẹ̀ tirẹ̀.»

Ibn Jarīr sọ pé: Ismā‘īl ibn Ḥafṣ al-Abalī sọ fún wa pé Muḥammad ibn Ja‘far sọ fún wa, láti ọ̀dọ̀ Sulaymān al-Taymī, láti ọ̀dọ̀ Abū ‘Uthmān al-Nahdī, láti ọ̀dọ̀ Salmān, ẹni tó sọ pé: «Wọ́n máa ń dá ìyàwó Fir‘aon lóró nínú oòrùn; nígbà tí àwọn tó ń dá a lóró bá kúrò lọ́dọ̀ rẹ̀, àwọn áńgẹ́lì máa ń fi ìyẹ́ wọn ṣíji bo ó. Ó sì máa ń rí ilé rẹ̀ ní Ọgbà Ìdẹ̀ra.» Lẹ́yìn náà, Ibn Jarīr tún gbé ìròyìn náà wá láti ọ̀dọ̀ Muḥammad ibn ‘Ubayd al-Muḥāribī, láti ọ̀dọ̀ Asbāṭ ibn Muḥammad, láti ọ̀dọ̀ Sulaymān al-Taymī, pẹ̀lú ọ̀nà ìgbàgbọ́ kan náà.

Lẹ́yìn náà, Ibn Jarīr sọ pé: Ya‘qūb ibn Ibrāhīm sọ fún mi pé Ibn ‘Ulayyah sọ fún wa, láti ọ̀dọ̀ Hishām al-Dastawā’ī, ẹni tó sọ pé al-Qāsim ibn Abī Bazzah sọ fún wa pé: «Ìyàwó Fir‘aon máa ń béèrè pé: ‘Ta ló ṣẹ́gun?’ Wọ́n á sì sọ fún un pé: ‘Mūsā àti Hārūn ni wọ́n ṣẹ́gun.’ Ó máa ń sọ pé: ‘Mo ti gbàgbọ́ nínú Olúwa Mūsā àti Hārūn.’ Fir‘aon ránṣẹ́ pe e, ó sì sọ pé: ‘Ẹ wá òkúta tó tóbi jù lọ tí ẹ lè rí.

Bí ó bá dúró lórí ọ̀rọ̀ rẹ̀, ẹ ju òkúta náà lé e lórí; ṣùgbọ́n bí ó bá fi ọ̀rọ̀ náà sílẹ̀, ìyàwó mi ni.’ Nígbà tí wọ́n mú un wá, ó gbé ojú rẹ̀ sókè sí ọ̀run, ó sì rí ilé rẹ̀ ní Ọgbà Ìdẹ̀ra. Ó dúró lórí ọ̀rọ̀ rẹ̀; a sì gba ẹ̀mí rẹ̀, wọ́n sì ju òkúta náà lé ara tí kò ní ẹ̀mí lórí.»

Nípa ọ̀rọ̀ rẹ̀ pé: «Olúwa mi, kọ́ ilé kan fún mi lọ́dọ̀ Rẹ ní Ọgbà Ìdẹ̀ra», àwọn onímọ̀ sọ pé: «Ó kọ́kọ́ yan aládùúgbò, kí ó tó yan ilé.» Ohun kan tó jọ èyí ni a tún rí nínú hadith kan tí a gbé sọ fún Anábì, kí ìkẹ́ àti àlàáfíà Ọlọ́run máa bá a.

«Kí O sì gbà mí lọ́wọ́ Fir‘aon àti iṣẹ́ rẹ̀» túmọ̀ sí: dá mi sílẹ̀ kúrò lọ́dọ̀ rẹ̀, nítorí mo kọ iṣẹ́ rẹ̀ sílẹ̀ mo sì kúrò lọ́dọ̀ rẹ̀ láti wá ààbò lọ́dọ̀ Rẹ. «Kí O sì gbà mí lọ́wọ́ àwọn ènìyàn aláìṣòdodo»—obìnrin yìí ni Àṣìyà ọmọbìnrin Muzāḥim, kí Ọlọ́run yọ́nú sí i.

Abū Ja‘far al-Rāzī sọ láti ọ̀dọ̀ al-Rabī‘ ibn Anas, láti ọ̀dọ̀ Abū al-‘Āliyah, pé: «Ìyàwó Fir‘aon bẹ̀rẹ̀ sí í gbàgbọ́ nítorí ìgbàgbọ́ ìyàwó olùtọ́jú àwọn ìṣúra Fir‘aon. Ìyàwó náà jókòó, ó ń fọ irun ọmọbìnrin Fir‘aon; àgbọn irun náà sì já bọ́ lọ́wọ́ rẹ̀. Ó sọ pé: ‘Kí ẹni tó kọ Ọlọ́run sílẹ̀ parun!’ Ọmọbìnrin Fir‘aon bi í pé: ‘Ṣé o ní olúwa mìíràn yàtọ̀ sí bàbá mi?’

Ó dáhùn pé: ‘Olúwa mi, Olúwa bàbá rẹ àti Olúwa ohun gbogbo ni Ọlọ́run.’ Ọmọbìnrin Fir‘aon gbá a lójú, ó sì lù ú, lẹ́yìn náà ó sọ ohun tó ṣẹlẹ̀ fún bàbá rẹ̀. Fir‘aon ránṣẹ́ pe e, ó sì bi í pé: ‘Ṣé o ń jọ́sìn olúwa mìíràn yàtọ̀ sí èmi?’ Ó dáhùn pé: ‘Bẹ́ẹ̀ ni; Olúwa mi, Olúwa rẹ àti Olúwa ohun gbogbo ni Ọlọ́run, Òun nìkan ni mo sì ń jọ́sìn.’

Fir‘aon dá a lóró: ó gbìn èèkàn sílẹ̀, ó so ẹsẹ̀ àti ọwọ́ rẹ̀ mọ́ wọn, ó sì rán ejò sí i. Ó wà nínú ipò yẹn. Lọ́jọ́ kan, Fir‘aon wá sọ fún un pé: ‘Ṣé o ò tíì jáwọ́?’ Ó dáhùn pé: ‘Olúwa mi, Olúwa rẹ àti Olúwa ohun gbogbo ni Ọlọ́run.’

Fir‘aon sọ fún un pé: ‘Bí o kò bá ṣe bẹ́ẹ̀, màá pa ọmọ rẹ sínú ẹnu rẹ.’ Ó dáhùn pé: ‘Ṣe ohun tí o bá fẹ́ ṣe.’ Ó pa ọmọ rẹ̀ sínú ẹnu rẹ̀. Ẹ̀mí ọmọ náà sì fún un ní ìròyìn ayọ̀ pé: ‘Yá, ìyá mi, ìhìn rere fún ọ! Irú ẹ̀san báyìí àti báyìí ni o ní lọ́dọ̀ Ọlọ́run.’

Ó ṣe sùúrù. Lẹ́yìn náà, Fir‘aon tún wá lọ́jọ́ míì, ó sì sọ ohun kan náà fún un; ó sì dáhùn bákan náà. Ó pa ọmọ kejì rẹ̀ sínú ẹnu rẹ̀, ẹ̀mí ọmọ náà náà sì fún un ní ìròyìn ayọ̀ pé: ‘Ṣe sùúrù, ìyá mi, nítorí irú ẹ̀san báyìí àti báyìí ni o ní lọ́dọ̀ Ọlọ́run.’»

Ó sọ pé: «Ìyàwó Fir‘aon gbọ́ ọ̀rọ̀ ẹ̀mí ọmọ àgbà rẹ̀, lẹ́yìn náà ó gbọ́ ti ọmọ kékeré. Nígbà náà ni ìyàwó Fir‘aon gbàgbọ́, Ọlọ́run sì gba ẹ̀mí ìyàwó olùtọ́jú àwọn ìṣúra Fir‘aon. A sì ṣí ìbòjú kúrò lórí aṣọ rẹ̀, ipò rẹ̀ àti ọlá rẹ̀ ní Ọgbà Ìdẹ̀ra fún ìyàwó Fir‘aon, ó sì rí i; èyí mú kí ìgbàgbọ́ rẹ̀, ìdánilójú rẹ̀ àti ìjẹ́wọ́ rẹ̀ túbọ̀ lágbára. Fir‘aon mọ̀ nípa ìgbàgbọ́ rẹ̀, ó sì bi àwọn olórí rẹ̀ pé: ‘Kí ni èrò yín nípa Àṣìyà ọmọbìnrin Muzāḥim?’

Wọ́n yin ín. Ó sọ fún wọn pé: ‘Ó ń jọ́sìn ẹlòmíràn yàtọ̀ sí èmi.’ Wọ́n sọ fún un pé: ‘Pa á.’ Ó gbìn èèkàn sílẹ̀ fún un, ó sì so ọwọ́ àti ẹsẹ̀ rẹ̀ mọ́ wọn. Àṣìyà bẹ Olúwa rẹ̀ pé: «Olúwa mi, kọ́ ilé kan fún mi lọ́dọ̀ Rẹ ní Ọgbà Ìdẹ̀ra.»

Ní àkókò yẹn gan-an ni Fir‘aon dé ọ̀dọ̀ rẹ̀. Ó rẹ́rìn-ín nígbà tí ó rí ilé rẹ̀ ní Ọgbà Ìdẹ̀ra. Fir‘aon sọ pé: ‘Ṣé ẹ kò yà á lẹ́nu pé ó ti ya wèrè? A ń dá a lóró, ó sì ń rẹ́rìn-ín!’ Ọlọ́run gba ẹ̀mí rẹ̀, kí Ọlọ́run sì yọ́nú sí i. (Āl ‘Imrān 3:28).

Tafsīr al-Baghawī

Lẹ́yìn náà, Ọlọ́run ṣàlàyé pé àìgbọràn ẹlòmíràn kì í ṣe ẹni tó ń ṣègbọràn ní ìpalára, Ó sì sọ pé: «Ọlọ́run sì ṣe ìyàwó Fir‘aon ní àpẹẹrẹ fún àwọn tí wọ́n gbàgbọ́»—ìyẹn ni Àṣìyà ọmọbìnrin Muzāḥim. Àwọn olùṣàlàyé sọ pé: Nígbà tí Mūsā ṣẹ́gun àwọn oṣó, ìyàwó Fir‘aon gbàgbọ́. Nígbà tí Fir‘aon mọ̀ pé ó ti gba Islam, ó fi èèkàn mẹ́rin kan ọwọ́ àti ẹsẹ̀ rẹ̀, ó sì fi í sí oòrùn. Salmān sọ pé: «Wọ́n máa ń dá ìyàwó Fir‘aon lóró nínú oòrùn; nígbà tí àwọn tó ń dá a lóró bá kúrò lọ́dọ̀ rẹ̀, àwọn áńgẹ́lì á fi ìyẹ́ wọn ṣíji bo ó.»

«Nígbà tí ó sọ pé: Olúwa mi, kọ́ ilé kan fún mi lọ́dọ̀ Rẹ ní Ọgbà Ìdẹ̀ra.» Ọlọ́run ṣí i níwájú rẹ̀, ó sì rí ilé rẹ̀ ní Ọgbà Ìdẹ̀ra. Gẹ́gẹ́ bí ìtàn náà ṣe sọ, Fir‘aon pàṣẹ pé kí wọ́n mú òkúta ńlá kan wá láti jù sí i. Nígbà tí wọ́n mú òkúta náà wá, ó sọ pé: «Olúwa mi, kọ́ ilé kan fún mi lọ́dọ̀ Rẹ ní Ọgbà Ìdẹ̀ra.»

Ó rí ilé rẹ̀ ní Ọgbà Ìdẹ̀ra, tí a fi péálì funfun ṣe. A gba ẹ̀mí rẹ̀, wọ́n sì ju òkúta náà lé ara tí kò ní ẹ̀mí lórí; kò sì ní ìrora kankan. Al-Ḥasan àti Ibn Kaysān sọ pé: Ọlọ́run gbé ìyàwó Fir‘aon lọ sí Ọgbà Ìdẹ̀ra, ó sì wà níbẹ̀ tó ń jẹun, tó sì ń mu.

«Kí O sì gbà mí lọ́wọ́ Fir‘aon àti iṣẹ́ rẹ̀.» Muqātil sọ pé: «Iṣẹ́ rẹ̀» túmọ̀ sí ìbọ̀rìṣà. Abū Ṣāliḥ sọ láti ọ̀dọ̀ Ibn ‘Abbās pé «iṣẹ́ rẹ̀» túmọ̀ sí ìbálòpọ̀ rẹ̀. «Kí O sì gbà mí lọ́wọ́ àwọn ènìyàn aláìṣòdodo»—ìyẹn àwọn aláìgbàgbọ́.