Jannatdagi qo‘shnichilikni tanlash

Shayx Abdurahmon as-Sa’diy tafsiri

«Alloh iymon keltirganlarga Fir’avnning xotinini misol qilib keltirdi». U Osiyo binti Muzohim (Alloh undan rozi bo‘lsin) edi. «U: “Robbim, menga O‘z huzuringda, jannatda bir uy bino qilgin, meni Fir’avndan va uning ishidan najot bergin hamda meni zolim qavmdan najot bergin”, dedi».

Alloh uni iymoni va Robbisiga iltijo qilishi bilan tavsifladi. U Robbisidan eng ulug‘ talablarni: jannatga kirishni va karamli Robbiga qo‘shni bo‘lishni so‘radi. Shuningdek, Allohdan Fir’avnning fitnasidan, uning qabih ishlaridan va har qanday zolimning fitnasidan najot berishini so‘radi. Alloh uning duosini ijobat qildi.

U komil iymon, to‘la sobitlik va fitnalardan najot topgan holda yashadi. Shu bois, Payg‘ambar (sollallohu alayhi va sallam) aytdilar: «Erkaklardan ko‘plari kamolga yetgan, ayollardan esa faqat Imronning qizi Maryam, Muzohimning qizi Osiyo va Xuvaylidning qizi Xadicha kamolga yetgan. Oishaning boshqa ayollardan fazli saridning boshqa taomlardan fazliga o‘xshaydi».

Imom Ibn Kasir tafsiri

Bu Alloh mo‘minlarga keltirgan misoldir: ular kofirlar bilan birga bo‘lishga muhtoj bo‘lsalar, kofirlar bilan aralashib yurishlari ularga zarar bermaydi. Alloh taolo aytganidek: «Mo‘minlar mo‘minlarni qo‘yib, kofirlarni do‘st tutmasinlar. Kim shunday qilsa, Allohdan hech narsada emasdir. Magar ulardan ehtiyot bo‘lishingiz kerak bo‘lsa, bundan mustasno».

Qatoda aytdi: «Fir’avn yer yuzidagi eng zolim va haqdan eng uzoq kishi edi. Allohga qasamki, xotini Robbisiga itoat etgani sababli erining kufri unga zarar bermadi. Bundan Alloh adolatli Hakam ekanini, hech kimni faqat o‘z gunohi sababli jazolashini bilib oling».

Ibn Jarir aytdi: Ismoil ibn Hafs al-Abiliy bizga, Muhammad ibn Ja’far bizga, Sulaymon at-Taymiy Abu Usmon an-Nahdiydan, u Salmon (roziyallohu anhu)dan rivoyat qildi: «Fir’avnning xotini quyosh tig‘ida azoblanar edi. Ular undan ketganlarida farishtalar qanotlari bilan unga soya solardilar. U jannatdagi uyini ko‘rib turardi». So‘ng Ibn Jarir bu rivoyatni Muhammad ibn Ubayd al-Muhoribiydan, u Asbot ibn Muhammaddan, u Sulaymon at-Taymiydan xuddi shu sanad bilan rivoyat qildi.

Keyin Ibn Jarir aytdi: Ya’qub ibn Ibrohim menga, Ibn Ulayya bizga, Hishom ad-Dastavoyiy bizga, Qosim ibn Abu Bazzah bizga rivoyat qildi: «Fir’avnning xotini: “Kim g‘olib bo‘ldi?” deb so‘rar edi. Unga: “Muso va Horun g‘olib bo‘ldi”, deb aytishardi. Shunda u: “Muso va Horunning Robbisiga iymon keltirdim”, der edi.

Fir’avn uni huzuriga chaqirib: “Qaranglar, topa oladigan eng katta toshingizni keltiringlar. Agar u aytgan so‘zida qat’iy tursa, toshni uning ustiga tashlanglar. Agar so‘zidan qaytsa, u mening xotinim bo‘lib qoladi”, dedi. Uni olib kelishganida, u nigohini osmonga ko‘tardi va jannatdagi uyini ko‘rdi.

Shunda aytgan so‘zida qat’iy turdi. Ruhi sug‘urib olindi, tosh esa jonsiz jasadi ustiga tashlandi».

Uning «Robbim, menga O‘z huzuringda, jannatda bir uy bino qilgin», degan so‘zi haqida ulamolar: «U avval qo‘shnini, keyin uyni tanladi», deganlar. Bu haqda marfu’ hadisda ham bir rivoyat kelgan.

«Meni Fir’avndan va uning ishidan najot bergin», ya’ni meni undan qutqar, chunki men uning ishidan Senga yuzlanib, undan o‘zimni pok deb bilaman. «Meni zolim qavmdan najot bergin», ya’ni kofirlardan.

Bu ayol Osiyo binti Muzohim edi (Alloh undan rozi bo‘lsin). Abu Ja’far ar-Roziy ar-Rabi’ ibn Anasdan, u Abul Oliya’dan rivoyat qiladi: «Fir’avnning xotinining iymon keltirishi Fir’avnning xazinachisi xotinining iymon keltirishidan oldin bo‘lgan. Xazinachining xotini Fir’avnning qizining sochini tarayotganida, taroq qo‘lidan tushib ketdi. Shunda u: “Allohga kufr keltirgan halok bo‘lsin!”

dedi. Fir’avnning qizi undan: “Otamdan boshqa ham Robbing bormi?” deb so‘radi. U: “Mening Robbim, otangning Robbi va barcha narsaning Robbi Allohdir”, dedi. Fir’avnning qizi uning yuziga urdi, so‘ng uni kaltaklab, otasiga xabar berdi.

Fir’avn uni chaqirib: “Mendan boshqa bir Robbga ibodat qilasanmi?” deb so‘radi. U: “Ha, mening Robbim, sening Robbing va barcha narsaning Robbi Allohdir. Men faqat Unga ibodat qilaman”, dedi. Fir’avn uni azobladi, qoziqlar qoqib, qo‘l-oyoqlarini bog‘ladi va ustiga ilonlarni yubordi.

U shu holatda yotganida, bir kuni Fir’avn uning oldiga kelib: “Bas qilmayapsanmi?” dedi. U: “Mening Robbim, sening Robbing va barcha narsaning Robbi Allohdir”, deb javob berdi. Fir’avn: “Agar aytganimni qilmasang, o‘g‘lingni ko‘z oldingda so‘yaman”, dedi.

U: “Qilmoqchi bo‘lgan ishingni qil”, dedi. Fir’avn o‘g‘lini uning ko‘z o‘ngida so‘ydi. O‘g‘lining ruhi unga xushxabar berib: “Onajon, xursand bo‘l! Alloh huzurida senga falon-falon savob bordir”, dedi. U sabr qildi. Keyin boshqa kuni Fir’avn yana uning oldiga kelib, o‘sha gapni aytdi.

U ham o‘sha javobni qaytardi. Fir’avn uning ikkinchi o‘g‘lini ham ko‘z oldida so‘ydi. O‘g‘lining ruhi ham unga xushxabar berib: “Onajon, sabr qil! Alloh huzurida senga falon-falon savob bordir”, dedi».

U aytdi: «Fir’avnning xotini avval katta o‘g‘lining, so‘ng kichik o‘g‘lining ruhi aytgan so‘zlarni eshitdi va iymon keltirdi. Alloh xazinachining xotinining jonini oldi va uning jannatdagi libosi, maqomi hamda karomatini Fir’avnning xotiniga ko‘rsatdi. U buni ko‘rib, iymoni, ishonchi va tasdig‘i yanada ziyoda bo‘ldi. Fir’avn uning iymon keltirganidan xabar topib, a’yonlariga: “Osiyo binti Muzohim haqida nima deysizlar?”

dedi. Ular uni maqtashdi. Shunda Fir’avn: “U mendan boshqasiga ibodat qilyapti”, dedi. Ular: “Uni o‘ldir”, dedilar. Fir’avn uning qo‘l-oyoqlariga qoziqlar qoqib bog‘ladi. Osiyo Robbisiga duo qilib: «Robbim, menga O‘z huzuringda, jannatda bir uy bino qilgin», dedi.

Shu payt Fir’avn uning oldiga keldi. Osiyo jannatdagi uyini ko‘rgach, kulib yubordi. Fir’avn: “Biz uni azoblayotgan bo‘lsak-da, u kulayotganiga ajablanmaysizlarmi?!” dedi. Shunda Alloh uning jonini oldi (Alloh undan rozi bo‘lsin)». Oli Imron surasi, 28-oyat.

Al-Bag‘aviy tafsiri

So‘ng Alloh boshqalarning gunohi itoatkor kishiga zarar bermasligini bayon qilib, dedi: «Alloh iymon keltirganlarga Fir’avnning xotinini misol qilib keltirdi». U Osiyo binti Muzohim edi. Mufassirlar aytadilar: Muso sehrgarlar ustidan g‘olib kelganida, Fir’avnning xotini iymon keltirdi. Fir’avn uning Islomga kirganini bilgach, qo‘l-oyoqlarini to‘rtta qoziqqa bog‘ladi va quyosh tig‘iga tashladi.

Salmon aytdi: «Fir’avnning xotini quyosh tig‘ida azoblanar edi. Ular ketganlarida farishtalar unga soya solardilar».

«U: “Robbim, menga O‘z huzuringda, jannatda bir uy bino qilgin”, dedi». Alloh unga jannatdagi uyini ko‘rsatdi va u uni ko‘rdi. Rivoyatda aytilishicha, Fir’avn ulkan tosh keltirishni buyurdi. Toshni olib kelishganida, Osiyo: «Robbim, menga O‘z huzuringda, jannatda bir uy bino qilgin», dedi.

U jannatdagi oq durdan bo‘lgan uyini ko‘rdi. So‘ng uning ruhi sug‘urib olindi, tosh esa ruhi yo‘q jasadi ustiga tashlandi va u og‘riq sezmadi. Hasan va Ibn Kayson aytadilar: «Alloh Fir’avnning xotinini jannatga ko‘tardi, u jannatda yeb-ichib turibdi».

«Meni Fir’avndan va uning ishidan najot bergin». Muqotil aytdi: «Uning ishi» degani shirkdir. Abu Solih Ibn Abbosdan «uning ishi» haqida: «Uning jamoasi», deb rivoyat qilgan. «Meni zolim qavmdan najot bergin», ya’ni kofirlardan.