ئاسىيانىڭ جەننەتتىكى ئۆي دۇئاسى
رَبِّ ابْنِ لِي عِنْدَكَ بَيْتًا فِي الْجَنَّةِ، وَنَجِّنِي مِنْ فِرْعَوْنَ، وَعَمَلِهِ، وَنَجِّنِي مِنَ الْقَوْمِ الظَّالِمِينَ.
رَبِّ ابْنِ لِي عِنْدَكَ بَيْتًا فِي الْجَنَّةِ وَنَجِّنِي مِنْ فِرْعَوْنَ وَعَمَلِهِ وَنَجِّنِي مِنَ الْقَوْمِ الظَّالِمِينَ
ئاۋازنى يۈكلەش مەغلۇپ بولدى. كېيىن قايتا سىناڭ.
ئاللاھ ئىمان ئېيتقانلارغا پىرئەۋننىڭ ئايالىنى مىسال قىلىپ كۆرسەتتى. ئۆز ۋاقتىدا ئۇ: «ئى پەرۋەردىگارىم! دەرگاھىڭدا ماڭا جەننەتتە بىر ئۆي بىنا قىلغىن، مېنى پىرئەۋندىن ۋە ئۇنىڭ يامان ئەمەلىدىن قۇتۇلدۇرغىن، مېنى زالىم قەۋمدىن قۇتۇلدۇرغىن» دېدى(11)
«ئىبنى لى» (ابْنِ لِي — ماڭا بىنا قىلغىن) ۋە «نەججىنى» (نَجِّنِي — مېنى قۇتقۇزغىن) دېگەن پېئىل شەكىللىرى كەلگەن. بۇ ئاياللار ئىچىدىكى ئەڭ ئۇلۇغ ئۈلگىلەرنىڭ بىرى بولۇپ، جەننەتتە ئاللاھقا يېقىن بولۇشنى مىسىرنىڭ بارلىق خەزىنىلىرىدىن ئۈستۈن كۆرگەن.
شەيخ ئابدۇرراھمان سەئدىنىڭ تەفسىرى
«ئاللاھ ئىمان ئېيتقانلارغا پىرئەۋننىڭ ئايالىنى مىسال قىلىپ كۆرسەتتى». ئۇ ئايال ئاسىيا بىنتى مۇزاحىم (ئاللاھ ئۇنىڭدىن رازى بولسۇن) ئىدى. ئۇ: «پەرۋەردىگارىم! ماڭا دەرگاھىڭدا جەننەتتە بىر ئۆي بىنا قىلىپ بەرگىن، مېنى پىرئەۋندىن ۋە ئۇنىڭ ئەمەلىدىن قۇتقۇزغىن، مېنى زالىم قەۋمدىن قۇتقۇزغىن» دېدى.
ئاللاھ ئۇنى ئىمانى، پەرۋەردىگارىغا يالۋۇرۇشى ۋە پەرۋەردىگارىدىن ئەڭ ئۇلۇغ تەلەپلەرنى سورىشى بىلەن تەسۋىرلىدى. ئۇنىڭ ئەڭ ئۇلۇغ تەلىپى جەننەتكە كىرىش ۋە كەرەملىك پەرۋەردىگارىغا قوشنا بولۇش ئىدى. ئۇ يەنە ئاللاھتىن ئۆزىنى پىرئەۋننىڭ پىتنەسى ۋە رەزىل ئەمەللىرىدىن، شۇنداقلا ھەر بىر زالىمنىڭ پىتنەسىدىن قۇتقۇزۇشنى سورىدى. ئاللاھ ئۇنىڭ دۇئاسىنى ئىجابەت قىلدى؛ ئۇ مۇكەممەل ئىمان، تولۇق مەھكەملىك ۋە پىتنەلەردىن قۇتۇلۇش ئىچىدە ياشىدى.
شۇنىڭ ئۈچۈن پەيغەمبەر (ئاللاھنىڭ ئۇنىڭغا رەھمىتى ۋە سالامى بولسۇن): «ئەرلەردىن نۇرغۇنلىرى كامالەتكە يەتتى، ئاياللاردىن بولسا پەقەت ئىمراننىڭ قىزى مەريەم، مۇزاحىمنىڭ قىزى ئاسىيا ۋە خۇۋەيلدنىڭ قىزى خەدىجە كامالەتكە يەتتى. ئائىشەنىڭ باشقا ئاياللاردىن ئۈستۈنلۈكى، سەرىدنىڭ باشقا تاماقلار ئۈستىدىن ئۈستۈنلۈكىگە ئوخشايدۇ» دېگەن.
ئىمام ئىبنى كەسىرنىڭ تەفسىرى
بۇ مىسالنى ئاللاھ مۇئمىنلەرگە بەردى: ئۇلار ئېھتىياج سەۋەبىدىن كاپىرلار بىلەن بىللە بولغان تەقدىردىمۇ، بۇ ئۇلارغا زىيان يەتكۈزمەيدۇ. ئاللاھ تائالا ئېيتقان: «مۇئمىنلەر مۇئمىنلەرنى قويۇپ كاپىرلارنى دوست تۇتمىسۇن. كىم شۇنداق قىلسا، ئۇنىڭ ئاللاھ بىلەن ھېچقانداق ئالاقىسى بولمايدۇ، پەقەت ئۇلاردىن ساقلىنىش ئۈچۈن تەقىييە قىلساڭلار بۇنىڭ سىرتىدا» (ئال ئىمران: ٢٨).
قەتادە ئېيتىدۇ: «پىرئەۋن زېمىن ئەھلىنىڭ ئەڭ زوراۋان ۋە ئەڭ ئازغۇنلىرىدىن ئىدى. ئاللاھ بىلەن قەسەمكى، ئايالى پەرۋەردىگارىغا ئىتائەت قىلغانلىقى ئۈچۈن ئېرىنىڭ كۇپرىسى ئۇنىڭغا زىيان يەتكۈزەلمىدى. بۇنىڭدىن بىلىڭلاركى، ئاللاھ ھۆكۈمدە ئادىلدۇر؛ ھېچكىمنى پەقەت ئۆز گۇناھى ئۈچۈنلا جازالايدۇ».
ئىبنى جەرىر مۇنداق دېگەن: بىزگە ئىسمائىل ئىبنى ھىفس ئەبلىي سۆزلەپ بەردى، ئۇنىڭغا مۇھەممەد ئىبنى جەفەر سۆزلەپ بەردى، ئۇ سۇلايمان تەيمىيدىن، ئۇ ئەبۇ ئۇثمان نەھدىيدىن، ئۇ بولسا سەلمان (ئاللاھ ئۇنىڭدىن رازى بولسۇن) دىن نەقىل قىلىپ مۇنداق دېدى: «پىرئەۋننىڭ ئايالى قۇياش ئاستىدا ئازابلىناتتى. ئۇلار ئۇنىڭ يېنىدىن كېتىشى بىلەن پەرىشتىلەر قاناتلىرى بىلەن ئۇنى سايىۋان قىلاتتى. ئۇ جەننەتتىكى ئۆيىنى كۆرەتتى». ئاندىن بۇنى مۇھەممەد ئىبنى ئۇبەيد مەھارىبىيدىن، ئۇ ئەسبات ئىبنى مۇھەممەدتىن، ئۇ سۇلايمان تەيمىيدىن، يۇقىرىدىكىدەك رىۋايەت قىلغان.
ئاندىن ئىبنى جەرىر مۇنداق دېگەن: ماڭا يەئقۇب ئىبنى ئىبراھىم سۆزلەپ بەردى، ئۇنىڭغا ئىبنى ئۇلەييە سۆزلەپ بەردى، ئۇ ھىشام دەستەۋائىيدىن، ئۇ قاسىم ئىبنى ئەبى باززادىن نەقىل قىلىپ مۇنداق دېدى: «پىرئەۋننىڭ ئايالى: “كىم غەلىبە قىلدى؟” دەپ سورايتتى. ئۇنىڭغا: “مۇسا بىلەن ھارۇن غەلىبە قىلدى” دېيىلسە، ئۇ: “مەن مۇسا بىلەن ھارۇننىڭ پەرۋەردىگارىغا ئىمان ئېيتتىم” دەيتتى. پىرئەۋن ئۇنى چاقىرىپ: “ئۇنىڭ سۆزىدە چىڭ تۇرىدىغان بولسا، تاپقان ئەڭ چوڭ تېشىڭلارنى ئېلىپ كېلىپ ئۈستىگە تاشلاڭلار؛ سۆزىدىن يېنىۋالسا، ئۇ مېنىڭ ئايالى” دېدى.
ئۇلار ئۇنى ئېلىپ كەلگەندە، ئۇ بېشىنى ئاسمانغا كۆتۈرۈپ جەننەتتىكى ئۆيىنى كۆردى. شۇنىڭ بىلەن سۆزىدە چىڭ تۇردى؛ روھى ئېلىندى، تاش بولسا روھى يوق جەسىتىنىڭ ئۈستىگە تاشلاندى».
ئۇنىڭ «پەرۋەردىگارىم! ماڭا دەرگاھىڭدا جەننەتتە بىر ئۆي بىنا قىلىپ بەرگىن» دېگەن سۆزى ھەققىدە ئۆلىمالار: «ئۇ ئۆيدىن بۇرۇن قوشنىنى تاللىدى» دېگەن. بۇ مەنىدە مرفۇئ ھەدىستە [پەيغەمبەرگە نەسبەت قىلىنغان رىۋايەتتە]مۇ بىر نەرسە كەلگەن.
«مېنى پىرئەۋندىن ۋە ئۇنىڭ ئەمەلىدىن قۇتقۇزغىن» دېگەنلىك، مېنى ئۇنىڭدىن قۇتۇلدۇرغىن، مەن سېنىڭ ئالدىڭدا ئۇنىڭ ئەمەلىدىن ئۆزۈمنى ئادا-جۇدا قىلىمەن، دېگەنلىكتۇر. «مېنى زالىم قەۋمدىن قۇتقۇزغىن» دېگەن ئايال بولسا ئاسىيا بىنتى مۇزاحىم (ئاللاھ ئۇنىڭدىن رازى بولسۇن) ئىدى.
ئەبۇ جەئفەر رازى رەبىئ ئىبنى ئەنىستىن، ئۇ ئەبۇ ئالىيەدىن نەقىل قىلىپ مۇنداق دېگەن: «پىرئەۋننىڭ ئايالىنىڭ ئىمانى، پىرئەۋننىڭ خەزىنىچىسىنىڭ ئايالى ئىمان ئېيتقاندىن كېيىن بولغان. ئۇ خەزىنىچىنىڭ ئايالى پىرئەۋننىڭ قىزىنى چېچىنى تاراپ ئولتۇرغاندا، تارىغۇچ قولىدىن چۈشۈپ كېتىپ: “ئاللاھقا كاپىر بولغان كىشى ھالاك بولسۇن!” دېدى. پىرئەۋننىڭ قىزى ئۇنىڭدىن: “ئاتامدىن باشقا پەرۋەردىگارىڭ بارمۇ؟”
دەپ سورىدى. ئۇ: “مېنىڭ پەرۋەردىگارىم، سېنىڭ ئاتاڭنىڭ پەرۋەردىگارى ۋە ھەممە نەرسىنىڭ پەرۋەردىگارى ئاللاھتۇر” دېدى. پىرئەۋننىڭ قىزى ئۇنى شاپىلاقلاپ ئۇرۇپ، بۇنى ئاتىسىغا يەتكۈزدى. پىرئەۋن ئۇنى چاقىرىپ: “سەن مەندىن باشقا پەرۋەردىگارغا ئىبادەت قىلىۋاتامسەن؟”
دېدى. ئۇ: “شۇنداق، مېنىڭ پەرۋەردىگارىم، سېنىڭ پەرۋەردىگارىڭ ۋە ھەممە نەرسىنىڭ پەرۋەردىگارى ئاللاھتۇر؛ مەن پەقەت ئۇنىڭغىلا ئىبادەت قىلىمەن” دېدى. پىرئەۋن ئۇنى ئازابلاپ، يەرگە قوزۇقلار قاقتى، قول-پۇتلىرىنى باغلىدى ۋە ئۇنىڭ ئۈستىگە يىلانلارنى قويۇپ بەردى. ئۇ شۇ ھالەتتە تۇرغاندا، پىرئەۋن بىر كۈنى ئۇنىڭ يېنىغا كېلىپ: “قايتماقچى ئەمەسمۇسەن؟”
دېدى. ئۇ: “مېنىڭ پەرۋەردىگارىم، سېنىڭ پەرۋەردىگارىڭ ۋە ھەممە نەرسىنىڭ پەرۋەردىگارى ئاللاھتۇر” دېدى. پىرئەۋن: “ئەگەر شۇنداق قىلىشتىن يانمىساڭ، ئوغۇلۇڭنى ئاغزىڭدا بوغۇزلايمەن” دېدى. ئۇ: “ئۆزۈڭ قىلالايدىغاننى قىلغىن” دېدى. پىرئەۋن ئوغلىنى ئۇنىڭ ئاغزىدا بوغۇزلىدى.
ئوغلىنىڭ روھى ئۇنى خۇش خەۋەر بىلەن تەسەللىي بېرىپ: “ئانا، خۇش بولغىن! ئاللاھنىڭ ھوزۇرىدا ساڭا مۇنداق، مۇنداق ساۋاب بار” دېدى. ئۇ سەۋر قىلدى. پىرئەۋن يەنە بىر كۈنى ئۇنىڭ يېنىغا كېلىپ، يەنە شۇنداق دېدى؛ ئۇمۇ ئوخشاش جاۋاب بەردى.
پىرئەۋن ئۇنىڭ ئىككىنچى ئوغلىنىمۇ ئاغزىدا بوغۇزلىدى. ئۇنىڭ روھىمۇ ئۇنى خۇش خەۋەر بىلەن تەسەللىي بېرىپ: “ئانا، سەۋر قىلغىن! ئاللاھنىڭ ھوزۇرىدا ساڭا مۇنداق، مۇنداق ساۋاب بار” دېدى».
ئۇ مۇنداق دېگەن: پىرئەۋننىڭ ئايالى چوڭ ئوغلىنىڭ، ئاندىن كىچىك ئوغلىنىڭ روھىدىن كەلگەن سۆزلەرنى ئاڭلىدى. شۇنىڭ بىلەن پىرئەۋننىڭ ئايالىمۇ ئىمان ئېيتتى. ئاللاھ خەزىنىچىنىڭ ئايالىنىڭ روھىنى ئالدى ۋە ئۇنىڭ جەننەتتىكى كىيىمى، ماكانى ۋە ھۆرمىتىنى پىرئەۋننىڭ ئايالىغا كۆرۈنەرلىك قىلدى. پىرئەۋننىڭ ئايالى بۇلارنى كۆرۈپ، ئىمانى، ئىشەنچى ۋە تەسدىقىنى تېخىمۇ ئاشۇردى.
پىرئەۋن ئۇنىڭ ئىمانىنى بىلىپ قالدى ۋە ئەمەلدارلىرىدىن: “ئاسىيا بىنتى مۇزاحىم ھەققىدە نېمە دەيسىلەر؟” دەپ سورىدى. ئۇلار ئۇنى ماختىدى. پىرئەۋن: “ئۇ مەندىن باشقىغا ئىبادەت قىلىۋاتىدۇ” دېدى. ئۇلار: “ئۇنى ئۆلتۈرگىن” دېدى. پىرئەۋن ئۇنىڭ ئۈچۈن قوزۇقلار قاقتى، قول-پۇتلىرىنى باغلىدى.
ئاسىيا پەرۋەردىگارىغا دۇئا قىلىپ: «پەرۋەردىگارىم! ماڭا دەرگاھىڭدا جەننەتتە بىر ئۆي بىنا قىلىپ بەرگىن» دېدى. دەل شۇ چاغدا پىرئەۋن يېنىغا كەلدى. ئۇ جەننەتتىكى ئۆيىنى كۆرۈپ كۈلدى. پىرئەۋن: “بىز ئۇنى ئازابلاۋاتىمىز، ئۇ كۈلۈۋاتىدۇ؛ ئۇنىڭ ساراڭلىقىغا ھەيران قالمايسىلەرما؟” دېدى. ئاندىن ئاللاھ ئۇنىڭ روھىنى ئالدى. ئاللاھ ئۇنىڭدىن رازى بولسۇن» (ئال ئىمران: ٢٨).
بەغاۋىنىڭ تەفسىرى
ئاندىن ئاللاھ باشقىلارنىڭ ئاسىيلىقى، ئىتائەت قىلغۇچىغا زىيان يەتكۈزمەيدىغانلىقىنى بىلدۈرۈپ: «ئاللاھ ئىمان ئېيتقانلارغا پىرئەۋننىڭ ئايالىنى مىسال قىلىپ كۆرسەتتى» دېدى. ئۇ ئاسىيا بىنتى مۇزاحىم ئىدى. مۇفەسسىرلەر مۇنداق دېگەن: «مۇسا سېھرىگەرلەرنى يېڭگەندە پىرئەۋننىڭ ئايالى ئىمان ئېيتتى. پىرئەۋن ئۇنىڭ ئىسلامىنى بىلىپ قالغاندا، قول-پۇتىنى تۆت قوزۇققا باغلاپ، قۇياش ئاستىغا تاشلىدى».
سەلمان مۇنداق دېگەن: «پىرئەۋننىڭ ئايالى قۇياش ئاستىدا ئازابلىناتتى، ئۇلار ئۇنىڭ يېنىدىن كېتىشى بىلەن پەرىشتىلەر ئۇنى سايىۋان قىلاتتى».
«ئۆز ۋاقتىدا ئۇ: پەرۋەردىگارىم! ماڭا دەرگاھىڭدا جەننەتتە بىر ئۆي بىنا قىلىپ بەرگىن، دېدى». ئاللاھ ئۇنىڭغا جەننەتتىكى ئۆيىنى كۆرسەتتى، ئۇ ئۇنى كۆردى. قىسسەدە مۇنداق كەلگەن: پىرئەۋن ئۇنىڭ ئۈستىگە تاشلىنىشى ئۈچۈن يوغان بىر تاشنى بۇيرۇدى.
ئۇلار تاشنى ئېلىپ كەلگەندە، ئايال: «پەرۋەردىگارىم! ماڭا دەرگاھىڭدا جەننەتتە بىر ئۆي بىنا قىلىپ بەرگىن» دېدى. ئۇ جەننەتتىكى ئاق مەرۋايىتتىن بولغان ئۆيىنى كۆردى. ئۇنىڭ روھى ئېلىندى، تاش بولسا روھى يوق جەسىتىنىڭ ئۈستىگە تاشلاندى؛ ئۇ ھېچقانداق ئازاب ھېس قىلمىدى.
ھەسەن ۋە ئىبنى كەيسان: «ئاللاھ پىرئەۋننىڭ ئايالىنى جەننەتكە كۆتۈردى، ئۇ جەننەتتە يېمەك-ئىچمەكتىن بەھرىمەن بولۇۋاتىدۇ» دېگەن.
«مېنى پىرئەۋندىن ۋە ئۇنىڭ ئەمەلىدىن قۇتقۇزغىن» دېگەنلىك ھەققىدە مۇقاتىل: «ئۇنىڭ ئەمەلىدىن دېگەن، ئۇنىڭ شىركىدىن دېگەنلىكتۇر» دېگەن. ئەبۇ سالىھ ئىبنى ئابباس (ئاللاھ ئۇ ئىككىسىدىن رازى بولسۇن) دىن «ئۇنىڭ ئەمەلىدىن» دېگەننى «ئۇنىڭ جىنسىي مۇناسىۋىتىدىن» دەپ نەقىل قىلغان. «مېنى زالىم قەۋمدىن قۇتقۇزغىن» دېگەنلىك كاپىرلاردىن قۇتقۇزغىن، دېگەنلىكتۇر.
«سەھىھ ئەلبۇخارى»دا (٣٤١١-ھەدىس) پەيغەمبەر (ئاللاھنىڭ ئۇنىڭغا رەھمىتى ۋە سالامى بولسۇن) دىن نەقىل قىلىنىشىچە، ئۇ مۇنداق دېگەن: «ئەرلەردىن نۇرغۇنلىرى كامالەتكە يەتتى، ئاياللاردىن بولسا پەقەت ئىمراننىڭ قىزى مەريەم بىلەن پىرئەۋننىڭ ئايالى ئاسىيا كامالەتكە يەتتى».