Alla waɗan mi suudu e Aljanna

Tafsiir sheekh Abdurrahman as-Saadi

Alla waɗi debbo Fir'awna, ɗum ko Aasiya ɓiynde Muzaaḥim (Alla yo welna mo), misal wonande ɓe gomɗinɓe, nde o wi'i: «Joom am! Mahanam to ɓadii maa suudu e Aljanna, daɗndam e Fir'awna e golle makko, tee daɗndam e yimɓe tooñooɓe.» Alla sifori mo e gomɗinal e du'a e toragol Joomi mum. O torii Joomi mum ko naamnal ɓurɗo mawɗude: naatde Aljanna e wonde ɓadii Joomi tedduɗo.

O torii kadi Alla yo daɗndu mo e fitina Fir'awna e golle makko bonɗe, e fitina kala tooñoowo. Alla jaɓii du'a makko; o wuurii e gomɗinal timmuɗal, tabbitagol timmuɗal, e daɗɗugol e fitanaji. Sabab ɗum, Annabi (Alla yo o hisnu, o hisnina mo) wi'i: «Ko heewɓe e worɓe heɓi timmugol, kono e debɓe alaa goɗɗo heɓi timmugol si wonaa Maryam ɓiynde 'Imraan, Aasiya ɓiynde Muzaaḥim, e Khadiija ɓiynde Khuwaylid. E ɓuri A'iisha e debɓe, hono no thiiriid (ثريد) ɓuri ñaamduuji ɗi fof.»

Tafsiir imaam Ibn Kathiir

Ɗum ko misal Alla waɗani gomɗinɓe: jokkondiral e kuffaaruɓe wonaa ko zararataɓe so ɓe cokliiɓe ɗum. Hono Alla wi'i: «Gomɗinɓe hoto ɓe waɗa kuffaaruɓe jokkondirɓe, so ɓe accitii gomɗinɓe. Koo mo waɗi ɗum, alaa hay huunde e Alla; si wonaa so on kulii ko ɓe mbaɗata.» (Aali 'Imraan 3:28)

Qataada wi'i: «Fir'awna ko ɓurɗo tiiɗde e yimɓe leydi ndii, tee ko ɓurɗo woɗɗude [e Alla]. Miɗo sweara e Alla, kuffaaruɗe gorko mum, debbo mum alaa zararinoo mo, sabu nde o ɗowii Joomi mum. Ngam on andu Alla ko Hakkuɗo, O hoto waɗa hay gooto mas'uul ko sabu junuub makko tan.» Ibn Jariir wi'i: Ismaa'iil ibn Ḥafṣ al-Abalii haalani min, Muhammad ibn Ja'far haalani mo, Suleymaan at-Taymii e Abu 'Uthmaan an-Nahdii, e Salmaan wi'i: «Debbo Fir'awna laatinoo ko o torra e naange.

So ɓe yaafi mo, malaa'ikaaji ɓe udditinoo mo e ɓalli maɓɓe; o laatinoo yiyde suudu makko nder Aljanna.»

Rewaandu ndee kadi Ibn Jariir rewi ɗum e Muhammad ibn 'Ubayd al-Muḥaaribii, e Asbaaṭ ibn Muhammad, e Suleymaan at-Taymii. Kadi Ibn Jariir wi'i: Ya'quub ibn Ibraahiim haalani min, Ibn 'Ulayya haalani mo, Hishaam ad-Dastawaa'ii haalani min, al-Qaasim ibn Abii Bazza wi'i: «Debbo Fir'awna naamnoo: “Hol ko ɓurii?” Ɓe mbi'noo: “Muusaa e Haaruuna ɓurii.” O wi'noo: “Mi gomɗinii Joom Muusaa e Haaruuna.”

Fir'awna neldu ɓe to makko, o wi'i: “Yeeɓee mawɗo mawɗo ngo tawidɗon. So o tabbitii e konguɗi makko, ɓobɓee ɗum e mum. So o yejjitii konguɗi makko, o wonata debbo makko.” Nde ɓe arii e mum, o ɓowi yeeso makko dow, o yiyii suudu makko nder Aljanna, o tabbitii e konguɗi makko.

Ruuhu makko nden ɓe ittii; ɓe darii yeeɓɗo dow ɓandu ndu alaa ruuhu.»

Ko ɗum waɗi o wi'i: «Joom am! Mahanam to ɓadii maa suudu e Aljanna.» Yimɓe gannduɓe ɓe mbi'i: «O suɓii jokkondiral e Joom suudu hade suudu.» Ɗum waɗi e hadith jowitiiɗo e Annabi (Alla yo o hisnu, o hisnina mo) kadi.

«Daɗndam e Fir'awna e golle makko» ɗum firti: daɗndam e makko, miɗo yeddii golle makko, miɗo yahri ɗe to Maa. «Tee daɗndam e yimɓe tooñooɓe.» Debbo oo ko Aasiya ɓiynde Muzaaḥim (Alla yo welna mo).

Abuu Ja'far ar-Raazii rewi e ar-Rabii' ibn Anas, e Abii al-'Aaliya, o wi'i: gomɗinal debbo Fir'awna arii caggal gomɗinal debbo jiilotooɗo suudu Fir'awna. Nde debbo oo laatinoo yiilude ɓiynde Fir'awna, juutorgal ngal yaltinii e juuɗe mum. O wi'i: «Maaɗa laana ko wonaa mo gomɗinaa Alla!» Ɓiynde Fir'awna naamni mo: «Aɗa jogii Joom wonaa baaba am?»

O jaabii: «Joom am, e Joom baaba maa, e Joom kala huunde ko Alla. Oon tan miɗo rewata.» Ɓiynde Fir'awna ɗamɓi mo, meeɗi mo, yewtidi baaba mum. Fir'awna neldi mo, o naamni mo: «Aɗa rewata Joom wonaa mi?» O jaabii: «Eey, Joom am e Joom maa e Joom kala huunde ko Alla.

Oon tan miɗo rewata.» Fir'awna torrii mo, o waɗani mo kolte, o dartini koyɗe makko e juuɗe makko, o neli e mum naange. Nde o wonnoo no ɗum, Fir'awna ari e mum ñalawma, o naamni mo: «Aɗa accataa?» O jaabii: «Joom am, e Joom maa, e Joom kala huunde ko Alla.»

O wi'i mo: «So a waɗaaki ko mi naamni, mi warata ɓiyɗo maa e yeeso maa.» O jaabii: «Waɗ ko a waɗata.» O warri ɓiyɗo mum e yeeso mum. Ruuhu ɓiyɗo mum nden hiiritini mo, wi'a: «Yo a wel, yumma am! Ko feere heen nder njaɓɓudi Alla wonande maa.» O muñii.

Caggal ɗum, Fir'awna ari e mum ñalawma goɗɗo, o wi'i mo ɗum noon. O jaabii mo ɗum noon, o warri kadi ɓiyɗo mum goɗɗo e yeeso mum. Ruuhu mum nden hiiritini mo, wi'a: «Muñu, yumma am! Ko feere heen nder njaɓɓudi Alla wonande maa.»

Salmaan wi'i: «Debbo Fir'awna nanii haala ruuhu ɓiyɗo mum mawɗo, caggal ɗum ruuhu ɓiyɗo mum suka. O gomɗinii Alla, debbo jiilotooɗo suudu Fir'awna ndeen Alla ittii ruuhu mum. Alla udditii hijab e debbo Fir'awna, o holli mo saafa mum, nokkuure mum e teddungal mum nder Aljanna; o yi'i ɗum, gomɗinal makko e yaqiin makko e goongɗingol makko ɓeydii.»

Fir'awna humpitii gomɗinal makko, o wi'i jamaa: «Ko honɗun on gannduɗon e Aasiya ɓiynde Muzaaḥim?» Ɓe yettii mo. O wi'i ɓe: «Ko nde rewata goɗɗo wonaa mi.» Ɓe mbi'i: «War ɓe.» O waɗani mo kolte, o dartini juuɗe makko e koyɗe makko.

Aasiya torii Joom mum, o wi'i: «Joom am! Mahanam to ɓadii maa suudu e Aljanna.» Ɗum waɗi e waktu nde Fir'awna ari to makko. O yeɗii no o yi'ii suudu mum nder Aljanna. Fir'awna wi'i: «Onon hoto ɓe welta ko e majjere makko? Min torro mo, o welta.» Alla ittii ruuhu mum (Alla yo welna mo).

Tafsiir al-Baghawi

Rewti ɗum, Alla humpitii wonde junuubu goɗɗo alaa zararata ɗum, so o ɗowii Alla. O wi'i: «Alla waɗi debbo Fir'awna misal wonande gomɗinɓe.» Ko Aasiya ɓiynde Muzaaḥim. Yimɓe tafsiir ɓe mbi'i: nde Muusaa ɓurii sorserɓe, debbo Fir'awna gomɗinii.

Nde Fir'awna annditi ko nde Islamii, o waɗani juuɗe makko e koyɗe makko kolte ɗiɗi e ɗeɗɗi, o addi mo e naange. Salmaan wi'i: «Debbo Fir'awna laatinoo torra e naange, caggal nde ɓe yaafi mo, malaa'ikaaji ɓe udditinoo mo.»

«Nde o wi'i: Joom am! Mahanam to ɓadii maa suudu e Aljanna.» Alla udditii mo suudu makko nder Aljanna haa o yi'i ɗum. E oon haala, Fir'awna yamiri yo yeeɓɗo mawɗo accetee dow makko. Nde ɓe addani mo yeeɓɗo oo, o wi'i: «Joom am!

Mahanam to ɓadii maa suudu e Aljanna.» O yi'i suudu makko nder Aljanna, ko jawdi ɓaleejo. Ruuhu mum nden ɓe ittii, yeeɓɗo oo ɓe darii dow ɓandu ndu alaa ruuhu, o meeɗaani leeƴƴitaare. Al-Ḥasan e Ibn Kaysaan ɓe mbi'i: Alla yahni debbo Fir'awna to Aljanna, ndee woni o ñaamata e o yarata.

«Tee daɗndam e Fir'awna e golle makko.» Muqaatil wi'i: «Golle makko» ko shirku. Abuu Ṣaalih rewi e Ibn 'Abbaas, o wi'i: «Golle makko» ɗum ko jokkondiral makko [e debbo mum]. «Tee daɗndam e yimɓe tooñooɓe» ɗum ko kuffaaruɓe.