Badbaado iyo Guri Jannada
رَبِّ ابْنِ لِي عِنْدَكَ بَيْتًا فِي الْجَنَّةِ، وَنَجِّنِي مِنْ فِرْعَوْنَ، وَعَمَلِهِ، وَنَجِّنِي مِنَ الْقَوْمِ الظَّالِمِينَ.
رَبِّ ابْنِ لِي عِنْدَكَ بَيْتًا فِي الْجَنَّةِ وَنَجِّنِي مِنْ فِرْعَوْنَ وَعَمَلِهِ وَنَجِّنِي مِنَ الْقَوْمِ الظَّالِمِينَ
Lama soo dejin karin maqalka. Mar kale isku day goor dambe.
11. Wuxuuna Alle tusaale uga dhigay kuwa (Xaqa) rumeeyey, xaaskii Fircoon; markay tidhi: Rabbiyow! Iiga dhis guri agtaada jannada gudaheeda, oo iga samata bixi Fircoon iyo camal xumadiisa, igana samata bixi qoloda daalimiinta ah (gar diidka).
Ereyada: “ibni lii” (بْنِ لِي — ii dhis) iyo “najjinii” (نَجِّنِي — i badbaadi). Waa tusaale ay bixisay haweeney heer sare ah, taas oo derisnimada Alle ee Jannada ka hormarisay dhammaan khasnadihii Masar.
Tafsiirka Sheekh Cabdiraxmaan As-Sacdi
Alle wuxuu tusaale uga dhigay kuwa rumeeyey xaaskii Fircoon, oo ahayd Aasiya bint Muxaazim (Alle ha ka raalli noqdee), markay tidhi: “Rabbiyow, agtaada guri iiga dhis Jannada gudaheeda, iga badbaadi Fircoon iyo camalkiisa, igana badbaadi qoomka daalimiinta ah.” Alle wuxuu ku tilmaamay iimaankeeda iyo baryadeeda khushuuca leh ee ay Rabbigeed u jeedisay. Waxay Rabbigeed weydiisatay waxyaalaha ugu waaweyn ee la dalbado: gelitaanka Jannada iyo u dhowaanshaha Rabbiga deeqsiga ah. Waxay kaloo Alle ka bariday inuu ka badbaadiyo fitnada Fircoon iyo camalladiisa xun, iyo fitnada daalim kasta.
Alle wuu ka aqbalay baryadeeda; waxayna ku noolaatay iimaan dhammaystiran, adkaysi buuxa iyo ka badbaadid fitnooyinka. Sidaas darteed ayuu Nabigu (naxariis iyo nabadgelyo korkiisa ha ahaatee) yidhi: “Rag badan ayaa dhammaystirnaaday, dumarkase cid dhammaystirantay ma jirin marka laga reebo Maryam bint Cimraan, Aasiya bint Muxaazim iyo Khadiija bint Khuwaylid. Fadliga Caa’isha ay dumarka kale ku leedahayna wuxuu la mid yahay fadliga sariidka uu cuntada inteeda kale ku leeyahay.”
Tafsiirka Imaam Ibnu Kathiir
Tani waa tusaale uu Alle ugu dhigay mu’miniinta: la joogista gaalada waxba ma yeelayso haddii ay lagama maarmaan ugu noqoto, sida uu Alle kor ahaaye yidhi: “Mu’miniintu yeyna gaalada ka dhigannin sokeeye iyagoo ka tegaya mu’miniinta. Qofkii sidaas sameeyana wax xidhiidh ah lama laha Alle, in aad iyaga iska ilaalisaan mooyee” [Aal-Cimraan: 28]. Qataadah wuxuu yidhi: “Fircoon wuxuu ahaa kii ugu madax-adkaa dadka dhulka jooga, uguna fogaa xaqa.
Alle baan ku dhaartaye, gaalnimada ninkeedu waxba uma yeelin xaaskiisa markii ay Rabbigeed adeecday, si aad u ogaataan in Alle yahay Xaakim caadil ah, oo aanu qofna ugu qabanayn wax aan dembigiisa ahayn.”
Ibnu Jariir wuxuu yidhi: Ismaaciil ibn Xafṣ al-Abli ayaa noo warramay, wuxuuna yidhi: Muxammad ibn Jacfar ayaa noo warramay, Sulaymaan at-Taymi ayaana ka soo weriyey Abuu Cusmaan an-Nahdii, isaga oo ka soo weriyey Salmaan, inuu yidhi: “Xaaskii Fircoon waxaa lagu cadaabi jiray qorraxda. Markay ka tagaan, malaa’igta ayaa baalashooda ku hadhayn jirtay. Waxayna arki jirtay gurigeeda Jannada.” Dabadeedna wuxuu ku weriyey silsilad kale: Muxammad ibn Cubayd al-Muxaariibi ayaa ka soo weriyey Asbaad ibn Muxammad, isaga oo ka soo weriyey Sulaymaan at-Taymi, sidaas oo kale.
Ibnu Jariir wuxuu kaloo yidhi: Yacquub ibn Ibraahiim ayaa ii warramay, Ibnu Culeyya ayaana noo warramay, Hishaam ad-Dastawaa’i ayaana noo warramay, isaga oo ka soo weriyey al-Qaasim ibn Abii Bazza, inuu yidhi: “Xaaskii Fircoon waxay weydiin jirtay: ‘Yaa guulaystay?’ Waxaa lagu odhan jiray: ‘Muuse iyo Haaruun ayaa guulaystay.’ Markaasay odhan jirtay: ‘Waxaan rumaystay Rabbiga Muuse iyo Haaruun.’ Fircoon baa markaas u diray oo yidhi: ‘Raadiya dhagaxa ugu weyn ee aad heli kartaan.
Haddii ay hadalkeeda ku adkaysato, korka kaga soo tuura; haddii ay ka noqotana, xaaskayga ayay ahaanaysaa.’ Markii ay u yimaadeen, cirka ayay eegmada u taagtay, waxayna aragtay gurigeedii Jannada. Hadalkeedii ayay ku adkaysatay, ruuxeediina waa laga qaaday; dhagaxiina waxaa lagu tuuray jir aan ruux ku jirin.”
Hadalkeeda ah: “Rabbiyow, agtaada guri iiga dhis Jannada,” culimadu waxay ka yidhaahdeen: “Waxay deriska ka hormarisay guriga.” Arrintan wax ka mid ahi waxay ku timid xadiis kor loogu nisbeeyey Nabiga (مرفوع).
“ Iga badbaadi Fircoon iyo camalkiisa” macnaheedu waa: iga xoreey isaga, waayo waxaan kaa bari ahay camalkiisa. “Igana badbaadi qoomka daalimiinta ah,” oo loola jeedo gaalada. Haweeneydaasi waxay ahayd Aasiya bint Muxaazim (Alle ha ka raalli noqdee).
Abuu Jacfar ar-Raazii wuxuu ka soo weriyey ar-Rabii ibn Anas, isaga oo ka soo weriyey Abuu al-Caaliya, inuu yidhi: “Iimaanka xaaskii Fircoon wuxuu ka dhashay iimaankii xaaskii kayd-hayaha Fircoon. Taasi waxay ahayd markii xaaskii kayd-hayuhu timaha u shanlaynaysay gabadhii Fircoon. Shanladii ayaa gacanteeda ka dhacday, markaasay tidhi: ‘Ha halaagsamo qofka Alle ku gaalooba!’ Gabadhii Fircoon ayaa ku tidhi: ‘Ma waxaad leedahay Rabbi aan aabbahay ahayn?’
Waxay tidhi: ‘Rabbigay, Rabbiga aabbahaa iyo Rabbiga wax kasta waa Alle.’ Gabadhii Fircoon ayaa dharbaaxday oo garaacday, dabadeedna aabbaheed ayay uga warrantay. Fircoon baa u yeedhay oo ku yidhi: ‘Ma waxaad caabudaysaa Rabbi aan aniga ahayn?’ Waxay tidhi: ‘Haa, Rabbigay, Rabbigaaga iyo Rabbiga wax kasta waa Alle, isaga ayaanna caabudaa.’
Fircoon baa cadaabay; qodxo ayuu ku muday oo gacmaha iyo lugaha kaga xidhay, abeesooyinna wuu ku sii daayay. Sidaas ayay ku jirtay. Maalin ayuu u yimid oo ku yidhi: ‘Miyaadan ka noqonayn?’ Waxay ugu jawaabtay: ‘Rabbigay, Rabbigaaga iyo Rabbiga wax kasta waa Alle.’
Markaasuu ku yidhi: ‘Haddii aadan yeelin, wiilkaaga afkaaga ayaan ku dhex gowracayaa.’ Waxay tidhi: ‘Samee waxaad go’aansatay.’ Wiilkeedii ayuu afkeeda ku dhex gowracay, ruuxii wiilkuna wuxuu ugu bishaareeyey: ‘Hooyooy, bishaarayso; Alle agtiisa waxaad ku leedahay ajar intaas iyo intaas le’eg.’ Way samirtay.
Maalin kale ayuu Fircoon u yimid, isla hadalkiina ku yidhi; iyaduna sidii oo kale ayay ugu jawaabtay. Wiilkeedii kale ayuu afkeeda ku dhex gowracay, ruuxiisuna isna wuxuu ku yidhi: ‘Hooyooy, samir; Alle agtiisa waxaad ku leedahay ajar intaas iyo intaas le’eg.’
Xaaskii Fircoon waxay maqashay hadalka ruuxa wiilkeeda weyn, dabadeedna kan yar; markaas ayay iimaantay. Alle wuxuu qaaday ruuxii xaaskii kayd-hayaha Fircoon, wuxuuna xaaskii Fircoon tusay maradii, hoygii iyo karaamadii ay Jannada ku lahayd. Markay aragtay ayay iimaan, yaqiinsasho iyo rumayn ku korodhsatay. Fircoon ayaa ogaaday iimaankeeda, markaasuu madaxdii ku yidhi: ‘Maxaad ka taqaannaan Aasiya bint Muxaazim?’
Wayna ammaaneen. Wuxuu ku yidhi: ‘Iyadu wax aan aniga ahayn ayay caabudaysaa.’ Waxay ku yidhaahdeen: ‘Dil.’ Qodxo ayuu ku muday, gacmaha iyo lugahana kaga xidhay. Aasiya waxay Rabbigeed baryootantay oo tidhi: “Rabbiyow, agtaada guri iiga dhis Jannada.”
Taasi waxay ku beegnayd markii Fircoon agteeda yimid. Markay gurigeeda Jannada ku yaal aragtay ayay qososhay. Fircoon wuxuu yidhi: ‘Miyaanay idiin yaab ahayn waallideedu? Waan cadaabaynaa, iyaduna way qoslayaa!’ Markaasaa Alle qaaday ruuxeeda. Alle ha ka raalli noqdee. [Aal-Cimraan: 28].
Tafsiirka Al-Baqawi
Dabadeed Alle wuxuu sheegay in caasinimada qof kale aanay waxyeellayn qofka haddii uu isagu adeecsan yahay, wuxuuna yidhi: “Alle wuxuu tusaale uga dhigay kuwa rumeeyey xaaskii Fircoon,” oo ahayd Aasiya bint Muxaazim. Mufasiriintu waxay yidhaahdeen: Markii Muuse ka guulaystay saaxiriintii, xaaskii Fircoon way rumaysay. Markii Fircoon ogaaday Islaamnimadeeda, wuxuu gacmaheeda iyo lugaha ku muday afar qodax, qorraxdana wuu ku tuuray. Salmaan wuxuu yidhi: “Xaaskii Fircoon qorraxda ayaa lagu cadaabi jiray; markay ka tagaan, malaa’igta ayaa hadhayn jirtay.”
“Markay tidhi: Rabbiyow, agtaada guri iiga dhis Jannada gudaheeda.” Alle wuxuu u muujiyey gurigeeda Jannada ku yaal, wayna aragtay. Qisadana waxaa ku sugan in Fircoon amray in dhagax weyn lagu soo tuuro. Markii dhagaxii loo keenay, waxay tidhi: “Rabbiyow, agtaada guri iiga dhis Jannada gudaheeda.”
Waxay Jannada ku aragtay gurigeedii oo ka samaysan luul cad. Ruuxeeda ayaa la qaaday, dhagaxiina waxaa lagu tuuray jir aan ruux lahayn, xanuunna ma ay dareemin. Al-Xasan iyo Ibnu Kaysaan waxay yidhaahdeen: “Alle wuxuu xaaskii Fircoon u qaaday Jannada, halkaas ayayna wax ka cuntaa oo wax ka cabtaa.”
“Iga badbaadi Fircoon iyo camalkiisa.” Muqaatil wuxuu yidhi: “Camalkiisa” waxaa loola jeedaa shirkiga. Abuu Saalix wuxuu Ibnu Cabbaas ka soo weriyey inuu “camalkiisa” ku fasiray isu-taggiisa [galmo ahaan]. “Igana badbaadi qoomka daalimiinta ah,” oo loola jeedo gaalada.
Saxiix al-Bukhaari (№ 3411) waxaa laga weriyey Nabiga (naxariis iyo nabadgelyo korkiisa ha ahaatee), inuu yidhi: “Rag badan ayaa heer dhammaystirnaan gaadhay, dumarkase heerkaas ma gaadhin cid aan Maryam bint Cimraan iyo Aasiya, xaaskii Fircoon, ahayn.”