رَبِّ ابْنِ لِي عِنْدَكَ بَيْتًا فِي الْجَنَّةِ، وَنَجِّنِي مِنْ فِرْعَوْنَ، وَعَمَلِهِ، وَنَجِّنِي مِنَ الْقَوْمِ الظَّالِمِينَ.
رَبِّ ابْنِ لِي عِنْدَكَ بَيْتًا فِي الْجَنَّةِ وَنَجِّنِي مِنْ فِرْعَوْنَ وَعَمَلِهِ وَنَجِّنِي مِنَ الْقَوْمِ الظَّالِمِينَ
آڊيو لوڊ نه ٿي سگهيو. پوءِ ڪوشش ڪريو.
۽ الله مؤمنن لاءِ فرعون جي زال جو ھڪ مثال بيان ڪري ٿو، جڏھن چيائين ته اي منھنجا پالڻھار پاڻ وٽ بھشت ۾ مون لاءِ ڪو گھر ٺاھ ۽ فرعون ۽ سندس ڪم کان مون کي بچاءِ ۽ ظالمن جي ٽوليءَ کان (پڻ) مون کي بچاءِ.
فعل «ابني لي» جو مطلب آهي: «مون لاءِ تعمير ڪر»، ۽ «نجّني» جو مطلب آهي: «مون کي بچاءِ». هيءَ اهڙي عظيم عورت جو نمونو آهي، جنهن جنت ۾ الله جي پاڙي کي مصر جي سڀني خزانن کان وڌيڪ اهميت ڏني.
شيخ عبدالرحمان السعدي جي تفسير
الله ايمان وارن لاءِ فرعون جي زال جو مثال بيان ڪيو. اها آسيا بنت مزاحم رضي الله عنها هئي. جڏهن هن چيو: «اي منهنجا پالڻهار! مون لاءِ پاڻ وٽ جنت ۾ هڪ گهر تعمير ڪر، ۽ مون کي فرعون ۽ سندس عمل کان بچاءِ، ۽ مون کي ظالم قوم کان بچاءِ.»
الله هن کي ايمان ۽ پنهنجي پالڻهار آڏو عاجزي ۽ دعا ڪرڻ سان وصف ڪيو. هن پنهنجي پالڻهار کان سڀ کان وڏي نعمت گهري، يعني جنت ۾ داخل ٿيڻ ۽ ڪريم پالڻهار جي پاڙي ۾ رهڻ؛ ۽ الله کان دعا گهري ته کيس فرعون جي فتني ۽ سندس بڇڙن ڪمن کان، ۽ هر ظالم جي فتني کان بچائي. پوءِ الله سندس دعا قبول ڪئي. هوءَ پوري ايمان، مڪمل ثابت قدمي ۽ فتني کان نجات واري حالت ۾ زنده رهي.
ان ڪري نبي ﷺ فرمايو: «مردن مان گهڻا ڪمال تي پهتا، ۽ عورتن مان مريم بنت عمران، آسيا بنت مزاحم ۽ خديجه بنت خويلد کان سواءِ ڪا به ڪمال تي نه پهتي؛ ۽ عائشه جي ٻين عورتن تي فضيلت ائين آهي، جيئن ثريد جي ٻين کاڌن تي فضيلت آهي.»
امام ابن ڪثير جي تفسير
الله هي مثال مؤمنن لاءِ بيان ڪيو آهي ته جيڪڏهن کين ضرورت هجي ته ڪافرن سان گڏ رهڻ سندن لاءِ نقصانڪار نه ٿيندو، جيئن الله تعالى فرمايو: «مؤمن، مؤمنن کي ڇڏي ڪافرن کي دوست نه بڻائين؛ ۽ جيڪو ائين ڪندو، تنهن جو الله سان ڪو واسطو نه رهندو، سواءِ ان جي جو اوهان انهن کان بچاءَ جي احتياط ڪريو» (آل عمران: 28). قتاده چيو: «فرعون زمين تي سڀ کان وڌيڪ سرڪش ۽ حق کان سڀ کان پري هو. الله جو قسم، سندس زال کي مڙس جي ڪفر ڪو نقصان نه پهچايو، ڇاڪاڻتہ هن پنهنجي پالڻهار جي فرمانبرداري ڪئي. ته جيئن اوهان ڄاڻو ته الله انصاف ڪندڙ حاڪم آهي ۽ ڪنهن کي به سندس گناهه کان سواءِ سزا نٿو ڏئي.»
ابن جرير چيو: اسان کي اسماعيل بن حفص الابلي روايت ٻڌائي، هن چيو: اسان کي محمد بن جعفر روايت ٻڌائي، سليمان التيمي کان، هن ابو عثمان النهدي کان ۽ هن سلمان کان روايت ڪئي ته: «فرعون جي زال کي سج ۾ عذاب ڏنو ويندو هو. جڏهن عذاب ڏيندڙ هن کان پري ٿيندا هئا ته ملائڪ پنهنجن پرن سان مٿس ڇانو ڪندا هئا، ۽ هوءَ جنت ۾ پنهنجو گهر ڏسندي هئي.» پوءِ ابن جرير اها روايت محمد بن عبيد المحاربي کان، هن اسباط بن محمد کان ۽ هن سليمان التيمي کان به بيان ڪئي.
پوءِ ابن جرير چيو: يعقوب بن ابراهيم مون کي روايت ٻڌائي، هن چيو: ابن عليه اسان کي روايت ٻڌائي، هشام الدستوائي کان، هن چيو: قاسم بن ابي بزه اسان کي روايت ٻڌائي ته: «فرعون جي زال پڇندي هئي: ڪير غالب ٿيو؟ کيس چيو ويندو هو: موسى ۽ هارون غالب ٿيا. تڏهن هوءَ چوندي هئي: مان موسى ۽ هارون جي پالڻهار تي ايمان آندم. پوءِ فرعون کيس گهرايو ۽ چيائين: سڀ کان وڏي پٿر کي ڳوليو؛ جيڪڏهن هوءَ پنهنجي ڳالهه تي قائم رهي ته اهو پٿر مٿس اڇلايو، ۽ جيڪڏهن پنهنجي ڳالهه تان ڦري ته پوءِ هوءَ منهنجي زال رهندي.
جڏهن اهي کيس وٺي آيا ته هن آسمان ڏانهن نظر ڪئي ۽ جنت ۾ پنهنجو گهر ڏٺائين. پوءِ هوءَ پنهنجي ڳالهه تي قائم رهي، سندس روح قبض ڪيو ويو، ۽ پٿر اهڙي جسم تي اڇلايو ويو جنهن ۾ روح نه هو.»
سندس چوڻ «اي منهنجا پالڻهار! مون لاءِ پاڻ وٽ جنت ۾ هڪ گهر تعمير ڪر» بابت عالمن چيو آهي: «هن گهر کان اڳ پاڙيسريءَ کي چونڊيو.» هن بابت مرفوع حديث ۾ به ڪجهه روايت ٿيو آهي. «۽ مون کي فرعون ۽ سندس عمل کان بچاءِ» يعني مون کي ان کان ڇوٽڪارو ڏي؛ بيشڪ مان سندس عمل کان بيزاري ظاهر ڪريان ٿي.
«۽ مون کي ظالم قوم کان بچاءِ.» هيءَ عورت آسيا بنت مزاحم رضي الله عنها هئي.
ابو جعفر الرازي، ربيع بن انس کان ۽ هن ابو العاليه کان روايت ڪئي ته: «فرعون جي زال جو ايمان، فرعون جي خزانچي جي زال جي ايمان کان پوءِ آيو. اهو هن ريت ٿيو جو اها عورت فرعون جي ڌيءَ جا وار سنواريندي هئي. سندس هٿ مان ڪنگهو ڪري پيو ته هن چيو: الله جو انڪار ڪندڙ تباهه ٿئي! فرعون جي ڌيءَ چيو: ڇا منهنجي پيءُ کان سواءِ تنهنجو ڪو ٻيو پالڻهار آهي؟
هن چيو: منهنجو پالڻهار، تنهنجي پيءُ جو پالڻهار ۽ هر شيءِ جو پالڻهار الله آهي. تڏهن فرعون جي ڌيءَ کيس چماٽ هنئي، ماريو ۽ پنهنجي پيءُ کي خبر ڏني. فرعون کيس گهرايو ۽ پڇيائين: ڇا تون مون کان سواءِ ڪنهن ٻئي جي عبادت ڪرين ٿي؟ هن چيو: ها، منهنجو پالڻهار، تنهنجو پالڻهار ۽ هر شيءِ جو پالڻهار الله آهي، ۽ مان رڳو انهيءَ جي عبادت ڪريان ٿي.
فرعون کيس عذاب ڏنو، زمين ۾ ميخون کوڙي سندس هٿ ۽ پير ٻڌا ۽ مٿس نانگ ڇڏيا. هوءَ انهيءَ حالت ۾ رهي. هڪ ڏينهن فرعون وٽس آيو ۽ چيائين: ڇا تون پنهنجي ڳالهه تان نه ڦرندينءَ؟ هن چيو: منهنجو پالڻهار، تنهنجو پالڻهار ۽ هر شيءِ جو پالڻهار الله آهي.
فرعون چيو: جيڪڏهن ائين نه ڪيئي ته تنهنجو پٽ تنهنجي وات ۾ ئي ذبح ڪندس. هن چيو: جيڪو ڪرڻو اٿئي، ڪر. پوءِ هن سندس پٽ کي سندس وات ۾ ذبح ڪيو، ۽ سندس پٽ جي روح کيس خوشخبري ڏني: اي امڙ، خوش ٿي، الله وٽ تنهنجي لاءِ ايترو ۽ ايترو ثواب آهي. پوءِ هوءَ صبر ڪندي رهي.
ٻئي ڏينهن فرعون وٽس آيو ۽ ساڳي ڳالهه چيائين؛ هن به ساڳيو جواب ڏنو. پوءِ هن سندس ٻئي پٽ کي سندس وات ۾ ذبح ڪيو. ان ٻار جي روح به کيس خوشخبري ڏني ۽ چيو: اي امڙ، صبر ڪر، الله وٽ تنهنجي لاءِ ايترو ۽ ايترو ثواب آهي.»
هن چيو: «فرعون جي زال سندس وڏي پٽ جي روح جا لفظ ٻڌا، پوءِ ننڍي پٽ جي روح جا به، تڏهن فرعون جي زال ايمان آندو. الله خزانچي جي زال جو روح قبض ڪيو ۽ سندس لباس، مقام ۽ جنت ۾ عزت جو پردو فرعون جي زال لاءِ کولي ڇڏيو، تان جو هن اهو سڀ ڏٺو. ان سان سندس ايمان، يقين ۽ تصديق وڌي وئي. فرعون کي سندس ايمان جي خبر پئي ته هن درٻارين کان پڇيو: اوهان کي آسيا بنت مزاحم بابت ڇا معلوم آهي؟
انهن سندس تعريف ڪئي. هن چيو: اها منهنجي بدران ٻئي جي عبادت ڪري ٿي. انهن چيو: کيس قتل ڪر. پوءِ هن زمين ۾ ميخون کوڙائي سندس هٿ ۽ پير ٻڌرايا. آسيا پنهنجي پالڻهار کان دعا گهري ۽ چيائين: «اي منهنجا پالڻهار! مون لاءِ پاڻ وٽ جنت ۾ هڪ گهر تعمير ڪر.»
انهيءَ وقت فرعون وٽس آيو؛ جڏهن هن جنت ۾ پنهنجو گهر ڏٺو ته مُرڪي. فرعون چيو: اوهان کي هن جي چريائپ تي عجب نٿو ٿئي؟ اسين کيس عذاب ڏيون ٿا ۽ هوءَ مُرڪي ٿي! پوءِ الله سندس روح قبض ڪري ورتو. الله هن کان راضي هجي.» (آل عمران: 28)
البغوي جي تفسير
پوءِ الله ٻڌايو ته ٻئي ڪنهن جي نافرماني، فرمانبردار ماڻهوءَ کي نقصان نٿي پهچائي. الله فرمايو: «۽ الله ايمان وارن لاءِ فرعون جي زال جو مثال بيان ڪيو.» اها آسيا بنت مزاحم هئي. مفسرن چيو آهي: جڏهن موسى جادوگرن تي غالب آيو ته فرعون جي زال ايمان آندو.
جڏهن فرعون کي سندس اسلام جي خبر پئي ته هن سندس هٿن ۽ پيرن کي چئن ميخن سان ٻڌو ۽ کيس سج ۾ اڇلائي ڇڏيو. سلمان چيو: «فرعون جي زال کي سج ۾ عذاب ڏنو ويندو هو، ۽ جڏهن عذاب ڏيندڙ پري ٿي ويندا هئا ته ملائڪ مٿس ڇانو ڪندا هئا.»
«جڏهن هن چيو: اي منهنجا پالڻهار! مون لاءِ پاڻ وٽ جنت ۾ هڪ گهر تعمير ڪر.» پوءِ الله سندس سامهون جنت ۾ سندس گهر ظاهر ڪيو، تان جو هن اهو ڏسي ورتو. روايت ۾ آهي ته فرعون حڪم ڏنو ته هڪ وڏو پٿر آندو وڃي ته مٿس اڇلايو وڃي. جڏهن اهي پٿر کڻي وٽس آيا ته هن چيو: «اي منهنجا پالڻهار!
مون لاءِ پاڻ وٽ جنت ۾ هڪ گهر تعمير ڪر.» پوءِ هن جنت ۾ سفيد موتيءَ مان ٺهيل پنهنجو گهر ڏٺو. سندس روح قبض ڪيو ويو ۽ پٿر اهڙي جسم تي اڇلايو ويو جنهن ۾ روح نه هو، تنهنڪري هن کي ڪا تڪليف محسوس نه ٿي. حسن ۽ ابن ڪيسان چيو: الله فرعون جي زال کي جنت ڏانهن بلند ڪيو، جتي هوءَ کائي پيئي ٿي.
«۽ مون کي فرعون ۽ سندس عمل کان بچاءِ.» مقاتل چيو: سندس عمل مان مراد شرڪ آهي. ابو صالح، ابن عباس کان روايت ڪندي چيو ته «سندس عمل» مان مراد سندس جماعت آهي. «۽ مون کي ظالم قوم کان بچاءِ.» يعني ڪافرن کان.
صحيح البخاري (3411) ۾ نبي ﷺ کان روايت آهي: «گهڻا مرد ڪمال تي پهتا، پر عورتن مان ڪمال تي رڳو مريم بنت عمران ۽ فرعون جي زال آسيا پهتيون.»