Phó thác và cầu xin tha thứ

Tafsir của Sheikh Abdurrahman as-Sa'di

Hỡi những người có đức tin, quả thật các ngươi đã có một tấm gương tốt—nghĩa là một hình mẫu đúng đắn để noi theo, mang lại lợi ích cho các ngươi—nơi Ibrahim và những người cùng theo ông là những người có đức tin. Bởi lẽ các ngươi đã được lệnh noi theo tôn giáo thuần nhất của Ibrahim.

Đó là khi họ nói với người dân của mình: “Quả thật, chúng tôi không dính dáng gì đến các người cũng như những gì các người thờ phụng ngoài Allah.” Nghĩa là Ibrahim, cầu xin Allah ban bình an cho ông, cùng những người có đức tin đã đoạn tuyệt với người dân đa thần của họ và những gì họ thờ phụng ngoài Allah. Rồi họ công khai rõ ràng sự thù địch của mình và nói: “Chúng tôi phủ nhận các người.” “Và đã xuất hiện”—tức là đã bộc lộ rõ—“mối thù địch và sự căm ghét giữa chúng tôi và các người.”

Sự căm ghét là ở trong lòng, tình cảm thân ái bị mất đi; còn thù địch là bằng hành động. Mối thù địch và sự căm ghét ấy không có thời hạn hay giới hạn, mà kéo dài “mãi mãi” chừng nào các người còn tiếp tục vô đức tin, “cho đến khi các người tin Allah duy nhất”. Nghĩa là khi các người tin Allah duy nhất, mối thù địch và sự căm ghét sẽ chấm dứt, thay vào đó là tình thương và sự gắn bó.

Vì vậy, hỡi những người có đức tin, các ngươi có tấm gương nơi Ibrahim và những người cùng ông trong việc giữ vững đức tin và Tawhid, thực hiện những điều tất yếu và hệ quả của đức tin và Tawhid, cũng như trong mọi việc thờ phượng chỉ dành riêng cho Allah.

Ngoại trừ một điều duy nhất, đó là lời Ibrahim nói với cha mình, Azar, người đa thần, vô đức tin và ngoan cố, khi ông kêu gọi cha đến với đức tin và Tawhid nhưng cha từ chối. Ibrahim nói: “Con chắc chắn sẽ cầu xin tha thứ cho cha”, trong khi “con không có khả năng làm được điều gì cho cha trước Allah”. Tuy nhiên, con sẽ cầu xin Thượng Đế của con, mong rằng con không phải là người khốn khổ vì lời cầu xin Ngài.

Các ngươi không được noi theo Ibrahim trong trường hợp ông cầu xin cho người đa thần ấy; các ngươi không được cầu xin cho những người đa thần rồi nói rằng trong việc ấy chúng tôi noi theo tôn giáo của Ibrahim. Bởi Allah đã nêu lý do của Ibrahim trong việc đó khi phán: “Việc Ibrahim cầu xin tha thứ cho cha mình chỉ là vì một lời hứa mà ông đã hứa với cha. Nhưng khi đã rõ rằng cha mình là kẻ thù của Allah, ông liền đoạn tuyệt với người đó. Quả thật, Ibrahim là người khẩn cầu tha thiết, khoan dung.”

Các ngươi có tấm gương tốt nơi Ibrahim và những người cùng ông khi họ cầu xin Allah, phó thác cho Ngài, quay về với Ngài, đồng thời thừa nhận sự bất lực và thiếu sót của mình. Họ nói: “Lạy Thượng Đế của bầy tôi, bầy tôi xin phó thác cho Ngài”, nghĩa là chúng tôi nương cậy nơi Ngài để đạt được những gì có lợi cho mình và đẩy lùi những gì gây hại; chúng tôi tin cậy Ngài trong mọi việc ấy, lạy Thượng Đế của bầy tôi. “Và bầy tôi xin quay về với Ngài”, nghĩa là chúng tôi trở về với sự vâng phục Ngài, tìm kiếm điều làm Ngài hài lòng và mọi việc đưa chúng tôi đến gần Ngài.

Chúng tôi nỗ lực trong những điều đó và cố gắng làm các việc thiện. Chúng tôi biết rằng mình sẽ trở về với Ngài, nên chuẩn bị cho ngày trình diện trước Ngài và làm những việc đưa chúng tôi đến gần Ngài, đạt được vị trí tốt đẹp.

“Lạy Thượng Đế của bầy tôi, xin Ngài đừng làm cho bầy tôi thành đối tượng thử thách cho những kẻ vô đức tin”, nghĩa là xin Ngài đừng để họ áp đảo chúng tôi vì những tội lỗi của chúng tôi, khiến họ hành hạ chúng tôi và ngăn cản chúng tôi thực hành những điều thuộc đức tin mà họ có thể ngăn cản. Họ cũng sẽ bị thử thách bởi chính việc ấy: khi thấy mình thắng thế, họ tưởng rằng họ có chân lý còn chúng tôi sai lầm, rồi càng gia tăng sự vô đức tin và ngạo mạn. “Và xin Ngài tha thứ cho bầy tôi” về những tội lỗi, điều xấu chúng tôi đã phạm và những bổn phận chúng tôi đã sao nhãng.

“Lạy Thượng Đế của bầy tôi, quả thật Ngài là Đấng Chí Tôn”, Đấng khuất phục mọi sự; “Đấng Thông Thái”, Đấng đặt mọi sự đúng vào vị trí của nó. Bởi quyền năng và sự thông thái của Ngài, xin Ngài phù hộ chúng tôi chiến thắng kẻ thù, tha thứ tội lỗi và sửa chữa những khuyết điểm của chúng tôi.

Tafsir của Imam Ibn Kathir

“Lạy Thượng Đế của bầy tôi, xin Ngài đừng làm cho bầy tôi thành đối tượng thử thách cho những kẻ vô đức tin.” Mujahid nói: Ý nghĩa là xin Ngài đừng để họ hành hạ chúng tôi, cũng đừng giáng xuống chúng tôi một hình phạt từ nơi Ngài, khiến họ nói: “Nếu những người này có chân lý thì điều này đã không xảy đến với họ.” Ad-Dahhak cũng nói tương tự. Qatadah nói: Xin Ngài đừng để họ thắng chúng tôi, khiến họ bị thử thách bởi điều đó và cho rằng họ thắng chúng tôi là vì họ đang theo chân lý.

Ibn Jarir chọn cách giải thích này. Ali ibn Abi Talhah thuật lại từ Ibn Abbas: “Xin Ngài đừng để họ áp đảo chúng tôi, khiến họ làm chúng tôi bị thử thách.”

“Và xin Ngài tha thứ cho bầy tôi. Lạy Thượng Đế của bầy tôi, quả thật Ngài là Đấng Chí Tôn, Đấng Thông Thái.” Nghĩa là xin Ngài che giấu tội lỗi của chúng tôi trước những người khác và tha thứ cho chúng tôi trong mối quan hệ giữa chúng tôi với Ngài. “Đấng Chí Tôn” nghĩa là Đấng mà người nương náu dưới sự che chở của Ngài không thể bị áp bức; “Đấng Thông Thái” trong lời phán, hành động, luật lệ và sự định đoạt của Ngài.

Allah Toàn Năng phán với những người có đức tin, những người được lệnh dứt khoát với người vô đức tin, thù địch và xa lánh họ, đồng thời đoạn tuyệt với họ: “Quả thật, các ngươi đã có một tấm gương tốt nơi Ibrahim và những người cùng ông”, tức là những người theo ông và tin cùng ông.

“Đó là khi họ nói với người dân của mình: ‘Quả thật, chúng tôi không dính dáng gì đến các người’”, nghĩa là chúng tôi đoạn tuyệt với các người, “và với những gì các người thờ phụng ngoài Allah. Chúng tôi phủ nhận các người”, nghĩa là phủ nhận tôn giáo và đường lối của các người.

“Và đã xuất hiện mối thù địch và sự căm ghét giữa chúng tôi và các người mãi mãi”, nghĩa là kể từ lúc này, mối thù địch và sự căm ghét giữa chúng tôi với các người đã bắt đầu; chừng nào các người còn vô đức tin, chúng tôi sẽ mãi đoạn tuyệt với các người và căm ghét các người, “cho đến khi các người tin Allah duy nhất”, nghĩa là cho đến khi các người tôn thờ một mình Allah, không kết hợp bất cứ ai với Ngài, và từ bỏ những thần linh, tượng thờ mà các người thờ phụng cùng với Ngài.

“Trừ lời Ibrahim nói với cha mình: ‘Con chắc chắn sẽ cầu xin tha thứ cho cha.’” Nghĩa là các ngươi có tấm gương nơi Ibrahim và dân của ông, nhưng không phải trong việc Ibrahim cầu xin tha thứ cho cha. Ông chỉ làm vậy vì đã hứa với cha; khi đã rõ rằng cha mình là kẻ thù của Allah, ông liền đoạn tuyệt với người đó. Điều này là bởi một số người có đức tin đã cầu xin cho cha mẹ mình qua đời trong tình trạng đa thần và cầu xin Allah tha thứ cho họ, nói rằng Ibrahim đã cầu xin tha thứ cho cha mình.

Vì vậy, Allah—Đấng Cao Cả và Uy Nghiêm—đã mặc khải: “Nabi và những người có đức tin không được phép cầu xin tha thứ cho những người đa thần, dù họ là thân nhân, sau khi đã rõ rằng họ là bạn đồng hành của Hỏa Ngục. Việc Ibrahim cầu xin tha thứ cho cha mình chỉ là vì một lời hứa mà ông đã hứa với cha. Nhưng khi đã rõ rằng cha mình là kẻ thù của Allah, ông liền đoạn tuyệt với người đó. Quả thật, Ibrahim là người khẩn cầu tha thiết, khoan dung.”

Trong câu kinh cao quý này, Allah phán: “Quả thật, các ngươi đã có một tấm gương tốt nơi Ibrahim và những người cùng ông”, cho đến lời Ngài: “Trừ lời Ibrahim nói với cha mình: ‘Con chắc chắn sẽ cầu xin tha thứ cho cha, nhưng con không có khả năng làm được điều gì cho cha trước Allah.’” Nghĩa là các ngươi không có tấm gương trong việc ấy, tức là trong việc cầu xin tha thứ cho những người đa thần. Ibn Abbas, Mujahid, Qatadah, Muqatil, Ad-Dahhak và nhiều học giả khác đã nói như vậy.

Sau đó, Allah Toàn Năng thuật lại lời Ibrahim và những người cùng ông khi họ rời bỏ người dân của mình, đoạn tuyệt với họ, hướng về Allah và khẩn cầu Ngài: “Lạy Thượng Đế của bầy tôi, bầy tôi xin phó thác cho Ngài, bầy tôi xin quay về với Ngài và nơi Ngài là đích đến.” Nghĩa là chúng tôi phó thác cho Ngài trong mọi việc, giao phó và trao mọi công việc của mình cho Ngài. “Và nơi Ngài là đích đến” nghĩa là nơi trở về trong Ngày Sau. At-Tawbah: 113–114.

Tafsir của al-Baghawi

“Một tấm gương tốt” nghĩa là một hình mẫu để noi theo.

“Ở nơi Ibrahim và những người cùng ông” trong số những người có đức tin.

“Đó là khi họ nói với người dân của mình”—những người đa thần—“Quả thật, chúng tôi không dính dáng gì đến các người.” Đây là dạng số nhiều của từ “vô can”. “Và với những gì các người thờ phụng ngoài Allah. Chúng tôi phủ nhận các người”, nghĩa là chúng tôi bác bỏ và phủ nhận tôn giáo của các người.

“Và đã xuất hiện mối thù địch và sự căm ghét giữa chúng tôi và các người mãi mãi, cho đến khi các người tin Allah duy nhất.” Ngài ra lệnh cho Hatib và những người có đức tin noi theo Ibrahim, cầu xin Allah ban bình an cho ông, cùng những người có đức tin đã noi theo ông, trong việc đoạn tuyệt với những người đa thần.

“Trừ lời Ibrahim nói với cha mình: ‘Con chắc chắn sẽ cầu xin tha thứ cho cha.’” Nghĩa là các ngươi có tấm gương nơi Ibrahim và những việc ông làm, ngoại trừ việc ông cầu xin tha thứ cho người cha đa thần của mình. Ibrahim, cầu xin Allah ban bình an cho ông, đã nói với cha: “Con chắc chắn sẽ cầu xin tha thứ cho cha”, rồi sau đó đoạn tuyệt với cha—như chúng tôi đã trình bày trong chương At-Tawbah.

“Nhưng con không có khả năng làm được điều gì cho cha trước Allah.” Ibrahim nói với cha mình: Con không thể giúp cha thoát khỏi hình phạt của Allah, cũng không thể đẩy hình phạt ấy khỏi cha nếu cha bất tuân Ngài và thờ đa thần.

“Lạy Thượng Đế của bầy tôi, bầy tôi xin phó thác cho Ngài”—đây là lời của Ibrahim và những người có đức tin cùng ông. “Bầy tôi xin quay về với Ngài và nơi Ngài là đích đến.”

“Lạy Thượng Đế của bầy tôi, xin Ngài đừng làm cho bầy tôi thành đối tượng thử thách cho những kẻ vô đức tin.” Az-Zajjaj nói: Xin Ngài đừng để họ thắng chúng tôi, khiến họ tưởng rằng họ đang theo chân lý rồi bị thử thách bởi điều đó. Mujahid nói: Xin Ngài đừng để họ hành hạ chúng tôi, cũng đừng giáng xuống chúng tôi một hình phạt từ nơi Ngài, khiến họ nói: “Nếu những người này có chân lý thì điều đó đã không xảy đến với họ.”

“Và xin Ngài tha thứ cho bầy tôi. Lạy Thượng Đế của bầy tôi, quả thật Ngài là Đấng Chí Tôn, Đấng Thông Thái.”