رَبَّنَا عَلَيْكَ تَوَكَّلْنَا، وَإِلَيْكَ أَنَبْنَا، وَإِلَيْكَ الْمَصِيرُ. رَبَّنَا لَا تَجْعَلْنَا فِتْنَةً لِلَّذِينَ كَفَرُوا، وَاغْفِرْ لَنَا. رَبَّنَا، إِنَّكَ أَنْتَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ.
رَبَّنَا عَلَيْكَ تَوَكَّلْنَا وَإِلَيْكَ أَنَبْنَا وَإِلَيْكَ الْمَصِيرُ رَبَّنَا لَا تَجْعَلْنَا فِتْنَةً لِلَّذِينَ كَفَرُوا وَاغْفِرْ لَنَا رَبَّنَا إِنَّكَ أَنْتَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ
Аудио чура ца ло. ТӀаккха хьажа.
Тхо Кхиош-кхобуш волу тхан Дела! Тхьох питна ма делахь цатешначарна‚ Ахь гечделахь тхуна‚ тхо Кхиош-кхобуш волу тхан Дела. Баккъалла а, Хьо ву-кх веза верг а‚ хьукам /нийса/ деш верг а' Хаза масал ма хилира шуна ИбрахIимехь а‚ цуьнца хиллачаьргахь а‚ цара аьлча шайн нахе: 'Тхо цIени ду шух а‚ аш шайна, Дела а витина, Iибадат дечу хIуманех а. Оха шуна керстаналла дина. Тхуний‚ шуний юккъехь мостагIалла ю‚ оьгIазло а ю гуттарена аш веккъа цхьана Деле ийман диллалц'. ИбрахIиман шен дега аьлла цхьа дош доцург /цунах масал ма эца/: 'Данне а хьуна гечдар доьхур ду ас Деле‚ /хIетте а/ Делера хьуна цхьанна хIуманна доладеш-м вац со'. /Цара ИбрахIима а‚ цуьнан накъосташа а доIа дора/: 'Тхо Кхиош-кхобуш волу тхан Дела! Хьуна тIетевжи тхо‚ Хьуна тIедирзи тхо‚ Хьуна тIе ду-кх тхан дIадерзар а
Мольба юкъадолу моттигаш: тӀе тевжар (تَوَكَّلْنَا) а, Деле юхатуьхуш лаьцна хилар (أَنَبْنَا) а, цул тӀаьхьа «ма делахь» бохучу декъашхочун лаьцна дехар (لَا تَجْعَلْنَا), амма гечдар доьхуш лаьцна дехар а.
Шейх Абдуррахман ас-Саадин тафсир
Эхь, ийман дарш, шуна хьалха хаза масал хилира, яьсса некъ буьйцуш йолу масал, пайда боьлуш йолу тӀаьхьалаттаран а, — ИбрахӀимехь а, цуьнца хиллачу муъминехь а. Хьанна аьлча, шуна ИбрахӀиман дин тӀеэца бохура, Делан тӀаьхье схьадогӀуш, шен дийнахь гӀерташ волу дин.
Цара шайн къамах аьллачу хенахь: «Хьанна, тхо шуьх а, Деле толуш йолчу хӀуманех а цӀена ду». Я, ИбрахӀима (алайхис-салам) а, цуьнца хиллачу муъминша а шайн мушрик къамах а, Делах лаьцна цара ибадат деш долчу хӀуманех а безам боцуш хилар билгалдина. ТӀаккха цара шайн мостагӀалла аьлла чӀагӀдина: «Тхо шуна тешам бац. Тхан а, шуьнан а юкъара мостагӀалла а, оьгӀазло а хьалхаьккхира».
Я, цуьнан билгалдаккхар а, цуьнга дӀатевжар а хилира: сердцаца безам ца хуьлуш хилар а, цу безамах дӀа а хилар; мостагӀалла — дегӀашна юкъара. И цу мостагӀаллин а, оьгӀазлон а хан а, хьажар а яц, амма гуттаренна ду, шу шайн цатешамехь лаьтташ хиларца. Цунах тӀаьхьа: «Цхьа Делахь тешарна тӀекхаччалц». Я, шу цхьана Делахь тешна, цхьанна а накъосташ ца хилийтина, Цуьнга ибадат деш хилча, мостагӀалла а, оьгӀазло а дӀаяьлла, безам а, везар а хуьлу.
И шу, муъминш, ИбрахӀимехь а, цуьнца хиллачуьйх а хаза масал бу: ийман а, тавхид а кхочушдарехь, и шераш кхочушдарна тӀехь йолу хӀуманаш а кхочушйарехь, кхин а цхьана Деланна ибадат деш долчу хӀуманашкахь. Амма цхьаъ хӀума къастам болуш ду: мушрик, цатешна, Делаца мостагӀалла йина Азар, цуьнан даьсхьарна ИбрахӀима аьлла дош: «Хьуна ас Деле гечдар доьхур ду». Цуьнан даьсхьарна иймане а, тавхиде а хьалхадаьккхира, амма цо дӀатесна. ИбрахӀима аьлла: «Хьуна ас Деле гечдар доьхур ду», амма со Деле хьуна хӀумма а кхочушдеш вац.
Амма сайн Деле дӀадоьхур ду, бәлкха сайн Деле доьхуш хилла со шен доӀанца бен доцуш вац. Цу хенахь цуьнан доӀанца мушрикна доьхуш хиллачу дерригенахь ИбрахӀиман тӀаьхье ма еца, цу хӀуманна тӀехь ИбрахӀиман дин тӀаьхье еца бохуш ма ала. АллахӀа ИбрахӀиман цу хӀуманна бахьана билгалдина: «ИбрахӀиман шен даьсхьарна гечдар доьхуш хилларг, цо иза цунна кхетта диначу аьтто хиларна бен дац. Цуьнан даьсхьар АллахӀна мостагӀалла йина хилар цунна билгалдаьлча, цо цунах безам боцуш хилар билгалдина.
Баккъалла а, ИбрахӀим гӀайгӀанехула Дела дехьа боьллуш, сабар доьр вара». Шуна ИбрахӀимехь а, цуьнца хиллачуьйх а хаза масал бу, цара Деланна доӀа дина, Цуьнга тевжина, Цуьнга юхабирзина, шайн къинхетам а, къобал ца хилар а шайн даг чу кхетош аьлча: «Тхо Кхиош-кхобуш волу тхан Дела! Тхо Хьоьца тевжира», я, пайда бен долчу хӀуманаш схьаэца а, зуламехь пайда боцчу хӀуманаш дӀаяккха а Хьоьца тевжира, тхан Дела. «Хьан тӀе тхо юхабирзира» — Хьан могӀаме а, Хьан разалла тӀе а, Хьуна гергахо йоккхуш йолчу дерригенца а.
Иштта тхо Хьанна гергахо йоккхуш йолчу хьекъалца гӀерта, иза кхочушдарца а гӀехеташ ду. Баккъалла а, тхо Хьуна тӀе дӀакхачар ду, тхо Хьуна тӀехь дӀакхачарна лелаш хуьлу, Хьуна гергахо йоккхуш йолу хаза амал кхочушдеш.
«Тхан Дела, цатешначарна тхо тешна хиларна бахьана ма хилийта». Я, тхан гӀалаташна бахьана санна цара тхуна тӀе кхетам ма бийта, тхо царах лаьцна хьажа а, ийманан хӀуманаш кхочушйарехь тхуна къайла а йохуьйту, царал деза хӀуманаш ма тӀехьадаьккхала. Цараш шайн аьтто хилар гина, цара шайн дашо тешар хиларна, тхо ницкъ боцуш хиларна санна кхета, цуьнца церан цатешам а, тӀехьавахар а дӀасахьаж. «Тхан къиношна а, гӀалаташна а гечде», амма тхо кхочуш ца дина долу амр а, кхочуш ца хилла долу амал а.
«Тхан Дела! Баккъалла а, Хьо ву Къуьннахь волу» — дерриге а хӀумнашна тӀехь къайла боцуш, хьалхадаьккхаш волу. «ХӀекъал долуш волу» — хӀуманаш шайн моттигашкахь дӀадогӀуш волу. Хьан ницкъца а, Хьан хӀекъаллаца а тхо тхан дошманех тӀехьавала, тхан къиношна гечде, тхан гӀалаташ тохка а, дикадевла а.
Имам Ибн Касира тафсир
«Тхан Дела, цатешначарна тхо тешна хиларна бахьана ма хилийта». МужахӀид элира: церан карах тхо азап ма дита, я Хьоьгара азапца ма дита, цара: «ХӀараш бакъна тӀехь хиллехь, шунна хӀара кхин хӀума ца хиллехьара», аларан сахьт хуьлуш. ДаххакӀа а иштта элира. Къатада элира: цара тхуна тӀехь гӀалат ма бийта, цара тхуна тӀехь аьтто хиларна бахьанаца цара шайн бакъалла йолуш хиларна санна ма кхетала.
И гӀуллакх ибн Жарира декъадаьккхина. Али ибн Аби ТалхӀа Ибн Аббасера дӀахӀоьттира: «Церан карах тхо ма дита, цара тхо азапе ма дита».
«Тхан Дела, тхоьга гечде. Баккъалла а, Хьо ву Къуьннахь волу, ХӀекъал долуш волу». Я, тхан къинош кхинхенахь долчуьйх къайладохьа, тхуна а, Хьуна а юкъахь цунах азап ма де, цунах гечде. «Баккъалла а, Хьо ву Къуьннахь волу» — Хьан кӀантан кӀантехь кӀел тӀетевжина верг хӀумма а дӀа ца боьлу.
«ХӀекъал долуш волу» — Хьан дошашца, амалшца, Шариъатца, Хьан къадарца хӀекъал долуш волу.
АллахӀа, къиношца цатешнашна мостагӀалла йина, цаьрга дӀа а хилла, тӀаьхье а ца лелош хиларна амр диначу, ийман даршна элира: «Эхь, шуна ИбрахӀимехь а, цуьнца хиллачуьйх а хаза масал хилира». Я, цуьнца тешна хиллачу тӀаьхьенех.
«Цара шайн къамах аьллачу хенахь: “Хьанна, тхо шуьх цӀена ду”». Я, тхо шуьх безам боцуш хилар билгалдина. «Деле толуш йолчу хӀуманех а. Тхо шуна тешам бац» — я, шун динна а, шун некъана а. «Тхан а, шуьнан а юкъара мостагӀалла а, оьгӀазло а хьалхаьккхира» — тхан а, шуьнан а юкъахь мостагӀалла а, оьгӀазло а хӀинца хьалхаьккхина ду.
Шу цатешамехь лаьттачу хенахь, тхо гуттаренна а шуьх безам боцуш, шунх дӀакъаьстина хуьлу. «Цхьа Делахь тешарна тӀекхаччалц». Я, шу Дела цхьаъ волуш, Цуьнга ибадат деш, Цуьнца цхьаъ а кхочуш ца хилийтина, цхьаьна а накъосташна а, шун йоккхаш долчу санамашна а дӀатесна тӀекхаччалц.
«Амма ИбрахӀима шен даьсхьарна аьлла дош: “Хьуна ас Деле гечдар доьхур ду”». Я, ИбрахӀимехь а, цуьнан къамехь а шуна хаза масал бу, амма ИбрахӀиман шен даьсхьарна гечдар доьхуш хилларг тӀаьхье ма еца. ИбрахӀима шен даьсхьарна гечдар доьхур ду аьлла, иза цунна аьтто хиллачу аьттошца хиларна; цуьнан даьсхьар АллахӀна мостагӀалла йина хилар цунна билгалдаьлча, цо цунах безам боцуш хилар билгалдина. И хӀуманна бахьана хилар — кхечу муъминша шайн даьсхьаршна, мушрикаллаца дийна кхеллина дӀадаьхкинаршна, доӀа дар а, гечдар доьхуш хилар а.
Цара: «ИбрахӀима шен даьсхьарна гечдар доьхуш хилла», элира. ТӀаккха АллахӀа, ӀАзза ва Жалла, аьлла:
«Набиййна а, ийман даршна а дика дац мушрикашна гечдар доьхуш хилар, хӀатта церан гергарчу наха а гечдар доьхуш хилча, цара ЖахӀанна аьтто хилла кхетта хилар дӀа а кхетта». [Тавба сура, 113–114-аят]. «ИбрахӀиман шен даьсхьарна гечдар доьхуш хилларг, цо иза цунна кхетта диначу аьтто хиларна бен дац. Цуьнан даьсхьар АллахӀна мостагӀалла йина хилар цунна билгалдаьлча, цо цунах безам боцуш хилар билгалдина.
Баккъалла а, ИбрахӀим гӀайгӀанехула Дела дехьа боьллуш, сабар доьр вара».
АллахӀа хӀара ораман аятехь аьлла: «Эхь, шуна ИбрахӀимехь а, цуьнца хиллачуьйх а хаза масал хилира», — цуьнга кхаччалц: «Амма ИбрахӀима шен даьсхьарна аьлла дош: “Хьуна ас Деле гечдар доьхур ду”, амма со Деле хьуна хӀумма а кхочушдеш вац». Я, шуна иза масал дац — мушрикашна гечдар доьхуш хиларехь. Ибн Аббаса, МужахӀида, Къатада, Мукъатил, ДаххакӀ а, вуьшаш а иштта элира.
ТӀаккха АллахӀа, ИбрахӀима а, цуьнца хиллачуьйх а шайн къамах дӀакъаьстина, цаьрга дӀа а хилла, Деле тӀе а тевжина, Цуьнга дӀадоьхуш а хиллачу хенахь аьлла дош дуьйцуш элира: «Тхан Дела, тхо Хьоьца тевжира, Хьан тӀе тхо юхабирзира, Хьан тӀе ду-кх тхан дӀадерзар а». Я, дерриге хӀуманашкахь тхо Хьоьца тевжира, тхан гӀуллакхаш Хьуна тӀе дӀаделла, Хьуна тӀе дӀакхочуш дина. «Хьан тӀе ду-кх тхан дӀадерзар а» — къийсам кхин йолуш йолчу дуьнен чура тӀаьхьадерзар. [Тавба сура, 113–114-аят].
Аль-Багавин тафсир
«Шуна хаза масал хилира» — тӀаьхье еца хӀума. «ИбрахӀимехь а, цуьнца хиллачуьйх а» — ийман даршех.
«Цара шайн къамах аьллачу хенахь» — мушрик къамах: «Хьанна, тхо шуьх цӀена ду». ХӀара «цӀена ву» бохучу дошан жамӀаш ду.
«Деле толуш йолчу хӀуманех а. Тхо шуна тешам бац» — тхо шун динна дашо тешна бац, иза дӀа а тоьхна, шун дин а дӀа тоьхна.
«Тхан а, шуьнан а юкъара мостагӀалла а, оьгӀазло а хьалхаьккхира, цхьа Делахь тешарна тӀекхаччалц» — АллахӀа ИбрахӀиман, алайхис-салам, а, цуьнца хиллачу муъминша а кхочушдина мисалца кхочушдалар хьехо, мушрикех безам боцуш хиларехь.
«Амма ИбрахӀима шен даьсхьарна аьлла дош: “Хьуна ас Деле гечдар доьхур ду”». Шуна ИбрахӀимехь а, цуьнан амалехь а хаза масал бу, амма цуьнан мушрик даьсхьарна гечдар доьхуш хилларг цунна тӀаьхье ма еца. ИбрахӀима шен даьсхьарна: «Хьуна ас Деле гечдар доьхур ду», аьлла; тӀаккха тӀаьхьа цунах безам боцуш хилар билгалдина — Тавба сурахь дийцина хьелашкахула.
«Амма со Деле хьуна хӀумма а кхочушдеш вац» — ИбрахӀима шен даьсхьарна элира: «Ас хьуна пайда бе а ца ло, Деле гӀалат динехь а, Цунна накъосташ кхетош а хилча, Цуьнан азап дӀаяккха а ца ло».
«Тхан Дела, тхо Хьоьца тевжира» — иза ИбрахӀима а, цуьнца хиллачу муъминша а элира. «Хьан тӀе тхо юхабирзира, Хьан тӀе ду-кх тхан дӀадерзар а».
«Тхан Дела, цатешначарна тхо тешна хиларна бахьана ма хилийта». Зажжажа элира: цара тхуна тӀехь аьтто ма бита, цуьнца цара шайн бакъалла йолуш хиларна тӀе тешна ма хилийта. МужахӀида элира: тхо церан карах азапе ма дита, я Хьоьгара азапца ма дита, цара: «ХӀараш бакъна тӀехь хиллехь, цаьрга иза ма кхетара», аларан сахьт хуьлуш. «Тхан Дела, тхоьга гечде. Баккъалла а, Хьо ву Къуьннахь волу, ХӀекъал долуш волу».
«Сахих аль-Бухари» (№ 4519) тӀехь, ИбрахӀиман Кхоьллина тевжаран масал дийцина.