अल्लाहमाथि भरोसा र क्षमा

शेख अब्दुर्रहमान अस्-सादीको तफ्सिर

हे मोमिनहरूको समूह! इब्राहीम र उनीसँग भएका मोमिनहरूमा तिमीहरूका लागि उत्तम आदर्श छ—अर्थात् हितकारी मार्गदर्शन र अनुसरण गर्न योग्य उदाहरण। किनकि तिमीहरूलाई एकनिष्ठ भएर इब्राहीमको धर्म अनुसरण गर्ने आदेश दिइएको छ। जब उनीहरूले आफ्ना समुदायका मानिसहरूलाई भने: “निश्चय नै हामी तिमीहरूबाट र अल्लाहबाहेक तिमीहरूले पूजा गर्ने वस्तुहरूबाट विरक्त छौँ।”

अर्थात्, इब्राहीम (अलैहिस्सलाम) र उनीसँगका मोमिनहरूले आफ्ना मुश्रिक समुदायका मानिसहरू र अल्लाहबाहेक उनीहरूले पूजा गर्ने वस्तुहरूबाट आफूलाई अलग गरे। त्यसपछि उनीहरूले आफ्नो शत्रुता स्पष्ट रूपमा व्यक्त गर्दै भने: “हामीले तिमीहरूको इन्कार गरेका छौँ।” अनि “हाम्रो र तिमीहरूको बीचमा शत्रुता र वैरभाव प्रकट भइसकेको छ।” अर्थात्, हृदयको घृणा र प्रेमभावको अन्त्य नै वैरभाव हो, अनि शरीरद्वारा हुने विरोध शत्रुता हो।

यो शत्रुता र वैरभावको कुनै समयसीमा वा अन्त्य छैन; बरु तिमीहरू आफ्नो कुफ्रमा अडिग रहेसम्म यो सधैँ रहनेछ, “जब सम्म तिमीहरू एकमात्र अल्लाहमाथि ईमान ल्याउँदैनौ।” अर्थात्, जब तिमीहरू एकमात्र अल्लाहमाथि ईमान ल्याउँछौ, तब शत्रुता र वैरभाव हटेर प्रेम र मित्रतामा बदलिनेछ। त्यसैले हे मोमिनहरू! ईमान र तौहीद कायम गर्न, त्यसका आवश्यक कुराहरू पूरा गर्न र अल्लाहको एक्लै इबादत गर्नुपर्ने सबै कुरामा इब्राहीम र उनीसँगका मानिसहरू तिमीहरूका आदर्श हुन्।

एउटा मात्र कुरा अपवाद छ: “इब्राहीमले आफ्ना पितालाई भनेको कुरा”—अर्थात्, मुश्रिक, काफिर र हठी आजरलाई ईमान र तौहीदतर्फ बोलाउँदा उसले अस्वीकार गरेपछि इब्राहीमले भने: “म अवश्य नै तपाईंका लागि क्षमा माग्नेछु।” तर “अल्लाहको सामु म तपाईंका लागि कुनै कुराको अधिकार राख्दिनँ।” बरु म मेरो पालनकर्तासँग प्रार्थना गर्छु, आशा छ कि उहाँसँग प्रार्थना गर्दा म निराश हुने छैन। यस अवस्थामा इब्राहीमले मुश्रिकका लागि गरेको प्रार्थनामा तिमीहरूले उनको अनुसरण गर्नु हुँदैन; मुश्रिकहरूका लागि प्रार्थना गर्दै “यसमा हामी इब्राहीमको धर्म अनुसरण गर्दैछौँ” भन्न मिल्दैन।

अल्लाहले यसबारे इब्राहीमको कारण स्पष्ट पार्दै भन्नुभएको छ: “इब्राहीमले आफ्ना पिताका लागि क्षमा माग्नु केवल उसलाई गरेको एउटा वाचाका कारण थियो। तर जब उनलाई ऊ अल्लाहको शत्रु हो भन्ने स्पष्ट भयो, उनले ऊबाट आफूलाई अलग गरे। निश्चय नै इब्राहीम अति करुणाशील र सहनशील थिए।” इब्राहीम र उनीसँगका मानिसहरूमा तिमीहरूका लागि अर्को उत्तम आदर्श पनि छ: उनीहरूले अल्लाहसँग प्रार्थना गरे, उहाँमाथि भरोसा गरे, उहाँतिर फर्के र आफ्नो असमर्थता तथा कमी स्वीकार गरे।

उनीहरूले भने: “हे हाम्रो पालनकर्ता! तिमीमाथि नै हामीले भरोसा गरेका छौँ।” अर्थात्, लाभदायक कुरा प्राप्त गर्न र हानिकारक कुरा हटाउन हामीले तिमीमाथि भर गरेका छौँ र यसबारे तिमीमाथि भरोसा राखेका छौँ, हे हाम्रा पालनकर्ता! “र तिमीतिर नै हामी फर्केका छौँ।”

अर्थात्, हामी तिम्रो आज्ञापालन, तिम्रो प्रसन्नता र तिम्रो निकटता प्राप्त गराउने सबै कुरातिर फर्केका छौँ। यसका लागि हामी प्रयासरत छौँ र असल काम गर्न प्रयत्नशील छौँ। हामी जान्दछौँ कि हामी तिमीतिरै फर्काइनेछौँ; त्यसैले तिम्रो सामु उपस्थित हुन तयारी गर्नेछौँ र तिम्रो निकटता तथा प्रसन्नता प्राप्त गराउने काम गर्नेछौँ। “हे हाम्रो पालनकर्ता!

हामीलाई काफिरहरूका लागि परीक्षा नबनाऊ।” अर्थात्, हाम्रा पापका कारण उनीहरूलाई हामीमाथि हावी नगराऊ, जसले गर्दा उनीहरूले हामीलाई परीक्षामा पारून् र ईमानका कुराहरूमा हामीलाई रोकून्। उनीहरू आफैँ पनि परीक्षामा पर्न सक्छन्: यदि उनीहरूले आफू विजयी भएको देखे भने, आफूहरू सत्यमा र हामी असत्यमा छौँ भन्ने ठान्नेछन् र त्यसबाट उनीहरूको कुफ्र तथा अतिक्रमण अझ बढ्नेछ। “र हामीलाई क्षमा गर।”

हामीले गरेका पाप र दुष्कर्म तथा पूरा गर्नमा कमी गरेका आदेशहरू क्षमा गर। “हे हाम्रो पालनकर्ता! निश्चय नै तिमी नै सर्वशक्तिमान्, तत्वदर्शी हौ।” तिमी सबैमाथि प्रभुत्वशाली छौ र प्रत्येक कुरालाई त्यसको उचित स्थानमा राख्छौ। त्यसैले आफ्नो शक्ति र तत्वदर्शिताद्वारा हाम्रा शत्रुहरूविरुद्ध हामीलाई सहायता गर, हाम्रा पाप क्षमा गर र हाम्रा कमजोरीहरू सुधार।

इमाम इब्न कसीरको तफ्सिर

“हे हाम्रो पालनकर्ता! हामीलाई काफिरहरूका लागि परीक्षा नबनाऊ।” मुजाहिदले भने: यसको अर्थ हो—उनीहरूका हातबाट वा तिम्रोतर्फबाट आउने कुनै यातनाद्वारा हामीलाई दण्डित नगर, नत्र उनीहरूले भन्नेछन्: “यदि यी मानिसहरू सत्यमा भएको भए, उनीहरूलाई यस्तो विपत्ति पर्ने थिएन।” दह्हाकले पनि यही भनेका छन्।

कतादाले भने: उनीहरूलाई हामीमाथि विजयी नबनाऊ, नत्र यसबाट उनीहरू परीक्षामा पर्नेछन् र आफूहरू सत्यमा भएकाले नै हामीमाथि विजयी भएका हौँ भन्ने ठान्नेछन्। इब्न जरिरले यही मतलाई प्राथमिकता दिएका छन्। अली इब्न अबी तल्हाले इब्न अब्बासबाट रिवायत गरे: यसको अर्थ हो—उनीहरूलाई हामीमाथि हावी नगराऊ, जसले गर्दा उनीहरूले हामीलाई परीक्षामा पारून्। “र हामीलाई क्षमा गर, हे हाम्रो पालनकर्ता!

निश्चय नै तिमी नै सर्वशक्तिमान्, तत्वदर्शी हौ।” अर्थात्, हाम्रा पापहरू अरूबाट लुकाइदेऊ र हामीबीचका मामिलामा तिनलाई माफ गरिदेऊ। “निश्चय नै तिमी नै सर्वशक्तिमान्, तत्वदर्शी हौ”—अर्थात्, तिम्रो संरक्षणको आश्रय लिने व्यक्ति अपमानित हुँदैन। तिमी आफ्ना वचन, कर्म, विधान र निर्णयमा तत्वदर्शी छौ।

अल्लाहले आफ्ना मोमिन सेवकहरूलाई काफिरहरूसँग सम्बन्ध तोड्न, उनीहरूप्रति शत्रुता राख्न, उनीहरूबाट अलग रहन र आफूलाई उनीहरूबाट मुक्त घोषित गर्न आदेश दिनुहुन्छ। “निश्चय नै इब्राहीम र उनीसँगका मानिसहरूमा तिमीहरूका लागि उत्तम आदर्श छ।” अर्थात्, उनीसँग ईमान ल्याएका उनका अनुयायीहरूमा पनि। “जब उनीहरूले आफ्ना समुदायका मानिसहरूलाई भने: ‘निश्चय नै हामी तिमीहरूबाट विरक्त छौँ’”—अर्थात्, हामीले आफूलाई तिमीहरूबाट अलग गरेका छौँ।

“र अल्लाहबाहेक तिमीहरूले पूजा गर्ने वस्तुहरूबाट पनि। हामीले तिमीहरूको इन्कार गरेका छौँ।” अर्थात्, तिमीहरूको धर्म र मार्गलाई अस्वीकार गरेका छौँ। “र हाम्रो तथा तिमीहरूको बीचमा सधैँका लागि शत्रुता र वैरभाव प्रकट भएको छ।” अर्थात्, अहिलेबाटै हाम्रो र तिमीहरूको बीचमा शत्रुता र वैरभाव सुरु भएको छ।

तिमीहरू आफ्नो कुफ्रमा रहेसम्म हामी सधैँ तिमीहरूबाट आफूलाई अलग गर्नेछौँ र तिमीहरूलाई घृणा गर्नेछौँ। “जब सम्म तिमीहरू एकमात्र अल्लाहमाथि ईमान ल्याउँदैनौ।” अर्थात्, जबसम्म तिमीहरू अल्लाहलाई एक मान्दैनौ, साझेदाररहित उहाँको मात्र इबादत गर्दैनौ र उहाँसँगै पूजा गरिने झूटो पूज्य तथा मूर्तिहरूलाई त्याग्दैनौ। “इब्राहीमले आफ्ना पितालाई भनेको कुरा अपवाद हो: ‘म अवश्य नै तपाईंका लागि क्षमा माग्नेछु।’”

अर्थात्, इब्राहीम र उनका समुदायका मानिसहरूमा तिमीहरूका लागि अनुसरणयोग्य आदर्श छ, तर आफ्ना पिताका लागि इब्राहीमले क्षमा मागेको कुरामा होइन। उनले आफ्ना पितासँग गरेको वाचाका कारण मात्र त्यसो भनेका थिए; पछि ऊ अल्लाहको शत्रु हो भन्ने स्पष्ट भएपछि उनी ऊबाट अलग भए। केही मोमिनहरू मुश्रिक अवस्थामा मरेका आफ्ना पिताका लागि प्रार्थना गर्थे र क्षमा माग्थे, अनि भन्थे: “इब्राहीमले पनि आफ्ना पिताका लागि क्षमा मागेका थिए।” त्यसपछि अल्लाहले अवतरण गर्नुभयो: “नबी र ईमान ल्याएकाहरूका लागि मुश्रिकहरूका निम्ति क्षमा माग्नु उचित हुँदैन, चाहे उनीहरू नातेदार नै किन नहून्, जब उनीहरू नरकवासी हुन् भन्ने स्पष्ट भइसकेको छ।

इब्राहीमले आफ्ना पिताका लागि क्षमा माग्नु केवल उसलाई गरेको एउटा वाचाका कारण थियो। तर जब उनलाई ऊ अल्लाहको शत्रु हो भन्ने स्पष्ट भयो, उनले ऊबाट आफूलाई अलग गरे। निश्चय नै इब्राहीम अति करुणाशील र सहनशील थिए।” यस महान् आयतमा अल्लाहले भन्नुभयो: “निश्चय नै इब्राहीम र उनीसँगका मानिसहरूमा तिमीहरूका लागि उत्तम आदर्श छ”—अन्त्यसम्म—“इब्राहीमले आफ्ना पितालाई भनेको कुरा बाहेक: ‘म अवश्य नै तपाईंका लागि क्षमा माग्नेछु, तर अल्लाहको सामु म तपाईंका लागि कुनै कुराको अधिकार राख्दिनँ।’”

अर्थात्, यस विषयमा तिमीहरूका लागि अनुसरणयोग्य आदर्श छैन—अर्थात्, मुश्रिकहरूका लागि क्षमा माग्ने कुरामा। इब्न अब्बास, मुजाहिद, कतादा, मुकातिल, दह्हाक र अरू धेरैले यही भनेका छन्।

त्यसपछि अल्लाहले इब्राहीम र उनीसँगका मानिसहरूले आफ्ना समुदायबाट अलग भई उनीहरूबाट आफूलाई मुक्त घोषित गरेपछि अल्लाहतिर शरण लिएर उहाँसँग विनम्रतापूर्वक प्रार्थना गर्दै भनेको कुरा बयान गर्नुभयो: “हे हाम्रो पालनकर्ता! तिमीमाथि नै हामीले भरोसा गरेका छौँ, तिमीतिर नै फर्केका छौँ र तिमीतिर नै अन्तिम फर्काइ छ।” अर्थात्, सबै मामिलामा हामीले तिमीमाथि भरोसा गरेका छौँ, आफ्ना मामिलाहरू तिम्रै जिम्मा लगाएका छौँ र तिम्रै हातमा सुम्पेका छौँ। “र तिमीतिर नै अन्तिम फर्काइ छ”—अर्थात्, परलोकको घरमा तिमीतिरै फर्केर आउनुपर्नेछ। (अत्-तौबा, ११३–११४)

अल्-बगवीको तफ्सिर

“निश्चय नै तिमीहरूका लागि उत्तम आदर्श छ”—अर्थात्, अनुसरणयोग्य उदाहरण। “इब्राहीम र उनीसँगका मानिसहरूमा”—अर्थात्, ईमानवालाहरूमा। “जब उनीहरूले आफ्ना समुदायका मानिसहरूलाई भने”—अर्थात्, मुश्रिकहरूलाई—“निश्चय नै हामी तिमीहरूबाट विरक्त छौँ।” “र अल्लाहबाहेक तिमीहरूले पूजा गर्ने वस्तुहरूबाट पनि।

हामीले तिमीहरूलाई अस्वीकार गरेका छौँ”—अर्थात्, तिमीहरूको धर्मलाई अस्वीकार र इन्कार गरेका छौँ। “र हाम्रो तथा तिमीहरूको बीचमा सधैँका लागि शत्रुता र वैरभाव प्रकट भएको छ, जबसम्म तिमीहरू एकमात्र अल्लाहमाथि ईमान ल्याउँदैनौ।” यसरी अल्लाहले हातिब र मोमिनहरूलाई मुश्रिकहरूबाट आफूलाई अलग गर्ने विषयमा इब्राहीम (अलैहिस्सलाम) र उनीसँगका मोमिनहरूको अनुसरण गर्न आदेश दिनुभएको छ।

“इब्राहीमले आफ्ना पितालाई भनेको कुरा बाहेक: ‘म अवश्य नै तपाईंका लागि क्षमा माग्नेछु।’” अर्थात्, इब्राहीम र उनका अन्य कार्यहरूमा तिमीहरूका लागि उत्तम आदर्श छ; तर आफ्ना मुश्रिक पिताका लागि क्षमा मागेको कुरामा होइन। इब्राहीम (अलैहिस्सलाम)ले आफ्ना पितालाई “म अवश्य नै तपाईंका लागि क्षमा माग्नेछु” भनेका थिए, त्यसपछि उनी ऊबाट अलग भए—जसरी हामीले सूरह अत्-तौबामा उल्लेख गरेका छौँ। “र अल्लाहको सामु म तपाईंका लागि कुनै कुराको अधिकार राख्दिनँ।”

इब्राहीमले आफ्ना पितालाई भने: यदि तपाईंले उहाँको अवज्ञा गर्नुभयो र उहाँसँग साझेदार ठहराउनुभयो भने, म तपाईंलाई कुनै लाभ पुर्‍याउन वा अल्लाहको यातना रोक्न सक्दिनँ। “हे हाम्रो पालनकर्ता! तिमीमाथि नै हामीले भरोसा गरेका छौँ”—यो इब्राहीम र उनीसँगका मोमिनहरूले भनेका हुन्। “तिमीतिर नै हामी फर्केका छौँ र तिमीतिर नै अन्तिम फर्काइ छ।”

“हे हाम्रो पालनकर्ता! हामीलाई काफिरहरूका लागि परीक्षा नबनाऊ।” जज्जाजले भने: उनीहरूलाई हामीमाथि विजयी नबनाऊ, नत्र उनीहरूले आफूहरू सत्यमा छन् भन्ने ठानेर परीक्षामा पर्नेछन्। मुजाहिदले भने: उनीहरूका हातबाट वा तिम्रोतर्फबाट आउने यातनाद्वारा हामीलाई दण्डित नगर, नत्र उनीहरूले भन्नेछन्: “यदि यी मानिसहरू सत्यमा भएको भए, उनीहरूलाई यस्तो विपत्ति पर्ने थिएन।” “र हामीलाई क्षमा गर, हे हाम्रो पालनकर्ता! निश्चय नै तिमी नै सर्वशक्तिमान्, तत्वदर्शी हौ।”